Adhikarana shItapittasya nidAnapUrvikA samprAptiH (1) · Śloka 1
ಅಥ ಶೀತಪಿತ್ತೋದರ್ದ-ಕೋಠನಿದಾನಮ್ |
ಶೀತಮಾರುತಸಂಸ್ಪರ್ಶಾತ್ ಪ್ರದುಷ್ಟೌ ಕಫಮಾರುತೌ |
ಪಿತ್ತೇನ ಸಹ ಸಮ್ಭೂಯ ಬಹಿರನ್ತರ್ವಿಸರ್ಪತಃ ||೧||
View original
अथ शीतपित्तोदर्द-कोठनिदानम् |
शीतमारुतसंस्पर्शात् प्रदुष्टौ कफमारुतौ |
पित्तेन सह सम्भूय बहिरन्तर्विसर्पतः ||१||
ತ್ವಗ್ದುಷ್ಟಿದೋಷತ್ರಯಜನ್ಯತ್ವಸಾಮಾನ್ಯಾತ್ ಕುಷ್ಠಾನನ್ತರಂ ಶೀತಪಿತ್ತೋದರ್ದಾದಿನಿದಾನಮ್| ತಸ್ಯ ದೋಷತ್ರಯಜನ್ಯತ್ವಮಾಹ– ಶೀತಮಾರುತಸಂಸ್ಪರ್ಶಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಪಿತ್ತೇನ ಸಹ ಸಮ್ಭೂಯೇತಿ ಸ್ವಹೇತೂಪಚಿತೇನ ಪಿತ್ತೇನ ಸಮ್ಭೂಯ ಮಿಲಿತ್ವಾ| ಬಹಿರನ್ತರಿತಿ ಬಹಿಸ್ತ್ವಚಿ, ಅನ್ತಃ ಶೋಣಿತಾದೌ; ವಿಸರ್ಪತಃ ಪ್ರಸರತಃ||೧||
Adhikarana shItapittapUrvarUpam (2) · Śloka 2
ಪಿಪಾಸಾರುಚಿಹೃಲ್ಲಾಸದೇಹಸಾದಾಙ್ಗಗೌರವಮ್ |
ರಕ್ತಲೋಚನತಾ ತೇಷಾಂ ಪೂರ್ವರೂಪಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ ||೨||
View original
पिपासारुचिहृल्लासदेहसादाङ्गगौरवम् |
रक्तलोचनता तेषां पूर्वरूपस्य लक्षणम् ||२||
ಪೂರ್ವರೂಪಮಾಹ– ಪಿಪಾಸೇತ್ಯಾದಿ| ರಕ್ತಲೋಚನತಾ ಪ್ರಭಾವಾತ್| ಪೂರ್ವರೂಪಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಿತಿ ಪೂರ್ವರೂಪಸ್ಯ ಸ್ವರೂಪಮಿತ್ಯರ್ಥಃ; ನ ತು ಲಕ್ಷಣಮತ್ರ ಲಿಙ್ಗಂ, ಪಿಪಾಸಾದಿವ್ಯತಿರಿಕ್ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವರೂಪಸ್ಯಾಭಾವಾತ್||೨||
Adhikarana shItapittalakShaNam (3-4) · Śloka 4
ವರಟೀದಷ್ಟಸಂಸ್ಥಾನಃ ಶೋಥಃ ಸಞ್ಜಾಯತೇ ಬಹಿಃ |
ಸಕಣ್ಡೂಸ್ತೋದಬಹುಲಶ್ಛರ್ದಿಜ್ವರವಿದಾಹವಾನ್ ||೩||
ಉದರ್ದಮಿತಿ ತಂ ವಿದ್ಯಾಚ್ಛೀತಪಿತ್ತಮಥಾಪರೇ |
ವಾತಾಧಿಕಂ ಶೀತಪಿತ್ತಮುದರ್ದಸ್ತು ಕಫಾಧಿಕಃ ||೪||
View original
वरटीदष्टसंस्थानः शोथः सञ्जायते बहिः |
सकण्डूस्तोदबहुलश्छर्दिज्वरविदाहवान् ||३||
उदर्दमिति तं विद्याच्छीतपित्तमथापरे |
वाताधिकं शीतपित्तमुदर्दस्तु कफाधिकः ||४||
ಉದರ್ದಲಕ್ಷಣಮಾಹ– ವರಟೀತ್ಯಾದಿ| ಸಕಣ್ಡೂಸ್ತೋದಬಹುಲಶ್ಛರ್ದಿಜ್ವರವಿದಾಹವಾನಿತಿ ಅತ್ರ ಕಣ್ಡೂಃ ಕಫಾತ್, ತೋದೋ ವಾತಾತ್, ಛರ್ದಿಜ್ವರವಿದಾಹಾಃ ಪಿತ್ತಾದಿತಿ ದೋಷತ್ರಯಲಿಙ್ಗಮ್| ಅನಯೋಃ ಶೀತಪಿತ್ತೋದರ್ದಯೋಃ ಸಮಾನಸಂಸ್ಥಾನತ್ವೇಽಪಿ ವಾತಾಧಿಕಂ ಶೀತಪಿತ್ತಂ, ಕಫಾಧಿಕ ಉದರ್ದಃ||೩-೪||
Adhikarana udardasya dharmAntaram (5) · Śloka 5
ಸೋತ್ಸಙ್ಗೈಶ್ಚ ಸರಾಗೈಶ್ಚ ಕಣ್ಡೂಮದ್ಭಿಶ್ಚ ಮಣ್ಡಲೈಃ |
ಶೈಶಿರಃ ಕಫಜೋ ವ್ಯಾಧಿರುದರ್ದ ಇತಿ ಕೀರ್ತಿತಃ ||೫||
View original
सोत्सङ्गैश्च सरागैश्च कण्डूमद्भिश्च मण्डलैः |
शैशिरः कफजो व्याधिरुदर्द इति कीर्तितः ||५||
ಉದರ್ದಸ್ಯ ಧರ್ಮಾನ್ತರಮಾಹ– ಸೋತ್ಸಙ್ಗೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಉತ್ಸಙ್ಗೈಃ ಮಧ್ಯನಿಮ್ನೈಃ| ಶೈಶಿರ ಇತಿ ಶಿಶಿರಸಮ್ಭವಃ||೫||
Adhikarana koThalakShaNam (6) · Śloka 6
ಅಸಮ್ಯಗ್ವಮನೋದೀರ್ಣಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾನ್ನನಿಗ್ರಹೈಃ |
ಮಣ್ಡಲಾನಿ ಸಕಣ್ಡೂನಿ ರಾಗವನ್ತಿ ಬಹೂನಿ ಚ |
ಉತ್ಕೋಠಃ ಸಾನುಬನ್ಧಶ್ಚ ಕೋಠ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ||೬||
View original
असम्यग्वमनोदीर्णपित्तश्लेष्मान्ननिग्रहैः |
मण्डलानि सकण्डूनि रागवन्ति बहूनि च |
उत्कोठः सानुबन्धश्च कोठ इत्यभिधीयते ||६||
ತ್ವಗ್ದುಷ್ಟಿಸಾಮ್ಯಾದತ್ರೈವ ಕೋಠೋಽಭಿಧೀಯತೇ– ಅಸಮ್ಯಗ್ವಮನೇತ್ಯಾದಿ| ಅಸಮ್ಯಕ್ತ್ವಂ ವಮನಸ್ಯಾಯೋಗಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಾದಿನಾ, ತಥೋದೀರ್ಣಾನಾಂ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾನ್ನಾನಾಂ ನಿಗ್ರಹೋ ವೇಗವಿಧಾರಣಂ, ತೈರ್ಮಣ್ಡಲಾನಿ ಜಾಯನ್ತೇ, ಸ ಕೋಠಃ| ಅಥವಾಽಯಮರ್ಥಃ– ಅಸಮ್ಯಗ್ವಮನೋದೀರ್ಣೌ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣೌ, ತಥಾಽನ್ನನಿಗ್ರಹ ಉಪಸ್ಥಿತವೇಗಸ್ಯಾನ್ನಸ್ಯ ನಿಗ್ರಹಃ ಛರ್ದಿನಿಗ್ರಹಃ ಇತಿ ಯಾವತ್, ತೈರ್ಹೇತುಭಿರ್ಭವನ್ತಿ| ವಮನಸ್ಯ ಚಾಸಮ್ಯಕ್ತ್ವಮಯೋಗಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಾಭ್ಯಾಂ ಜ್ಞೇಯಮ್, ಅತಿಯೋಗಸ್ಯ ತು ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಕೋಠಾಕರತ್ವಾತ್| ಏತೇನ ಹೇತುಲಕ್ಷಣಭೇದಾದ್ಭಿನ್ನಃ ಕೋಠ ಉದರ್ದಾತ್| ಕೋಠೋ ನಿರನುಬನ್ಧಃ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್– “ಕ್ಷಣಿಕೋತ್ಪಾದವಿನಾಶಃ ಕೋಠ ಇತಿ ನಿಗದ್ಯತೇ ತಜ್ಜ್ಞೈಃ|” ಇತಿ ಸಾನುಬನ್ಧ ಉತ್ಕೋಠೋಽಭಿಧೀಯತೇ| ಸಾನುಬನ್ಧತಾ ಚ ಪುನಃಪುನರ್ಭವನೇನ||೬||
Adhikarana puShpikA · Śloka 50
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಾಧವಕರವಿರಚಿತೇ ಮಾಧವನಿದಾನೇ ಶೀತಪಿತ್ತೋದರ್ದಕೋಠಾನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ ||೫೦||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने शीतपित्तोदर्दकोठानिदानं समाप्तम् ||५०||
ಇತಿ ಶ್ರೀಕಣ್ಠದತ್ತಕೃತಾಯಾಂ ಮಧುಕೋಶವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶೀತಪಿತ್ತೋದರ್ದಕೋಠನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್||೫೦||