67. stanyaduṣṭinidānam

Adhikarana shukravat sarvadehaM stanyasyAshrayam (1) · Śloka 1

அத ஸ்தந்யதுஷ்டிநிதாநம் | விஶஂஸ்தேஷ்வபி காத்ரேஷு யதா ஶுக்ரஂ ந தஶ்யதே | ஸர்வதேஹாஶ்ரிதத்வாச்ச ஶுக்ரலக்ஷணமுச்யதே ||௧||

அதஶ்யஸ்யாபி ஸ்தந்யஸ்ய ப்ரஸித்தோபமாநேந ப்ரவர்தநே ஹேதுஂ தர்ஶயந்நாஹ– விஶந்நித்யாதி| ஶுக்ரலக்ஷணஂ ஸ்தந்யமுச்யத இதி ஶேஷஃ| குத இத்யாஹ– யதா ஶுக்ரஂ விஶஂஸ்தேஷு சிந்நேஷ்வபி காத்ரேஷு ந தஶ்யதே, தஸ்மாத்தேதோஃ| த்விதீயஂ ஹேதுமாஹ– ஸர்வதேஹாஶ்ரிதத்வாதிதி| ஶுக்ரவத்ஸமஸ்தஶரீராஶ்ரிதத்வாத்||௧||

Adhikarana shukravat stanyapravRuttiH (2-3) · Śloka 3

ததேவ சேஷ்டயுவதேர்தர்ஶநாத் ஸ்மரணாதபி | ஶப்தஸஂஶ்ரவணாத் ஸ்பர்ஶாத் ஸஂஹர்ஷாச்ச ப்ரவர்ததே ||௨|| ஸுப்ரஸந்நஂ மநஸ்தத்ர ஹர்ஷணே ஹேதுருச்யதே | ஆஹாரரஸயோநித்வாதேவஂ ஸ்தந்யமபி ஸ்த்ரியாஃ ||௩||

ஶுக்ரதஷ்டாந்தேந ஸ்தந்யஸ்யாப்யந்தரதர்ஶநஂ ப்ரதிபாத்ய தேநைவ தஷ்டாந்தேந பஹிஃப்ரவர்தநஂ ப்ரதிபாதயந்நாஹ– ததித்யாதி| ததேவ ஶுக்ரஂ ப்ரவர்ததே பஹிர்நிஃஸரதி| ஸஂஹர்ஷாத் விஶிஷ்டஸங்கல்பலக்ஷணாத்| ஸஂஹர்ஷே ஹேதுசதுஷ்டயஂ நிர்திஶந்நாஹ– இஷ்டயுவதேரித்யாதி| இஷ்டயுவதிதர்ஶநாதிஹேதுசதுஷ்டயேந யஃ ஸஂஹர்ஷஃ, ஸ ஸுப்ரஸந்ந ஏவ மநஸி பவதி, இதி மநஸோऽபி ப்ரஸந்நஸ்ய காரணத்வஂ தர்ஶயந்நாஹ– ஸுப்ரஸந்நேத்யாதி| தத்ர ஹர்ஷணே ஹேதுஃ ஸுப்ரஸந்நமீர்ஷ்யாத்யநபிபூதஂ மந உச்யதே| ஶுக்ரேண ஸஹ ப்ரஸ்துதஸ்ய ஸ்தந்யஸ்ய ஸாதர்ம்யாத்தேதுஂ தர்ஶயந்நாஹ– ஆஹாரேத்யாதி| பூர்வஂ ஸ்தந்யமபி ஸ்த்ரியாஃ ப்ரதர்ததே, ஶுக்ரமாஹாரரஸயோநித்வாத்ப்ரவர்ததே, ஸ்தந்யமபி ததா, தஸ்மாத்ப்ரவர்ததே||௨-௩||

Adhikarana stanyapravRutau hetuH (4) · Śloka 4

ததேவாபத்யஸஂஸ்பர்ஶாத்தர்ஶநாத் ஸ்மரணாதபி | க்ரஹணாச்ச ஶரீரஸ்ய ஶுக்ரவத் ஸம்ப்ரவர்ததே | ஸ்நேஹோ நிரந்தரஸ்தத்ர ப்ரஸ்ரவே ஹேதுருச்யதே ||௪||

நநு ஶுக்ரமாஹாரரஸயோந்யபி ஸஂஹர்ஷாத்காரணாத்ப்ரவர்ததே, அத்ர ச கிஂ காரணமித்யாஹ– ததேவேத்யாதி| ததேவ ஸ்தந்யஂ ஶுக்ரவத் ஸம்ப்ரவர்ததே| அபத்யஸஂஸ்பர்ஶாதிகாரணசதுஷ்டயேऽபி ஸ்நேஹோ மூலகாரணமிதி ததேவ தர்ஶயந்நாஹ– ஸ்நேஹ இத்யாதி| ப்ரஸ்ரவே ஸ்தந்யஸ்ரவணே அத்ராபி சத்வாரோ ஹேதவஃ பரமேஷ்டயுவதிஸ்தாநேऽத்ராபத்யக்ரஹணஂ, மூலஹேதுஹர்ஷஸ்தாநே ஸ்நேஹஃ, ப்ரஸந்நஸ்தாநே நிரந்தரஃ||௪||

Adhikarana kShIraduShTikAraNaM, duShTastanyAdbAlAnAM nAnArogotpattishca (5) · Śloka 5

குருபிர்விவிதைரந்நைர்துஷ்டைர்தோஷைஃ ப்ரதூஷிதம் | க்ஷீரஂ மாதுஃ குமாரஸ்ய நாநாரோகாய கல்பதே ||௫||

ஸ்தநாஶ்ரிதத்வேந ஸ்தந்யதுஷ்டிமாஹ– குருபிர்விவிதைரித்யாதி| குருபிரந்நைர்ஹேதுபூதைர்யே துஷ்டா தோஷாஸ்தைஃ ப்ரதூஷிதம்||௫||

Adhikarana vAtAdidUShitastanyalakShaNam (6-7) · Śloka 7

கஷாயஂ ஸலிலப்லாவி ஸ்தந்யஂ மாருததூஷிதம் | கட்வம்லலவணஂ பீதராஜீமத் பித்தஸஞ்ஜ்ஞிதம் ||௬|| கபதுஷ்டஂ கநஂ தோயே நிமஜ்ஜதி ஸபிச்சலம் | த்விலிங்கஂ த்வந்த்வஜஂ வித்யாத் ஸர்வலிங்கஂ த்ரிதோஷஜம் ||௭||

ஸ்தந்யதுஷ்டிலக்ஷணமாஹ– கஷாயமித்யாதி| ஸலிலப்லாவீதி ஸலிலே யதுத்ப்லவதே லாகவாத் தத் ஸலிலப்லாவி| ஏததுபலக்ஷணஂ, தேந தநுத்வாத்யபி போத்தவ்யம்| கட்வம்லலவணமிதி கடு திக்தஂ, திக்தேऽபி கடுஶப்தப்ரவத்தேரிதி வதந்தி| பீதராஜீமதிதி பீதரேகாயுக்தம், தத்ராபி நீலலோஹிதாஶ்ச ராஜ்யோ ஜ்ஞேயாஃ| பித்தஸஞ்ஜ்ஞிதமிதி பித்ததுஷ்டஸஞ்ஜ்ஞிதம்| ஸஞ்ஜ்ஞிதமித்யத்ர ஸஂயுதமிதி பாடாந்தரம்| தோயே நிமஜ்ஜதி குருத்வாத்| அதிமாதுர்யாத்யபி போத்யம்| ப்ரஸந்நஸ்ய து ஸாதாரணஂ மதுரபாண்டுத்வம்| அபிகாதேநாபி ஸ்தந்யஂ துஷ்டஂ ஸம்பவத்யேவ, கிந்து தஸ்ய வாதிகஸ்தந்யலக்ஷணைரேவ ஸங்க்ரஹணஂ கர்தவ்யம்| ஸ்தந்யஸ்வரூபஂ ச ஸுஶ்ருதேநோக்தம்| தத்யதா– “ரஸப்ரஸாதோ மதுரஃ பக்வாஹாரநிமித்தஜஃ| கத்ஸ்நதேஹாத் ஸ்தநௌ ப்ராப்தஃ ஸ்தந்யமித்யபிதீயதே||” (ஸு. நி. அ. ௧௦) இதி||௬-௭||

Adhikarana avikRutastanyalakShaNam (8) · Śloka 8

அதுஷ்டஂ சாம்புநிக்ஷிப்தமேகீபவதி பாண்டுரம் | மதுரஂ சாவிவர்ணஂ ச ப்ரஸந்நஂ தத் ப்ரஶஸ்யதே ||௮||

அவிகதஸ்தந்யமாஹ– அதுஷ்டமித்யாதி| அம்புநிக்ஷிப்தமேகீபவதி ஸர்வாத்மநா ஜலேந ஸஹைகீபவதீதி போத்யஂ, வாதாதிதுஷ்டஸ்யாப்யேகதேஶேநைகீபாவோபலம்பாத்| அவிவர்ணமிதி அவித்யமாநவாதாதிதுஷ்டவர்ணம்| ஏதத் ஸமதோஷப்ரகதிக்ஷீரஸ்ய ப்ரஸந்நஸ்ய லக்ஷணம்| அந்யே த்வவிவர்ணமித்யத்ர நஞ் ஈஷதர்தே, தேந யத்வாதாதிப்ரகதிவர்ணாநுவித்தமபி பாண்டுரமல்பதுஷ்டத்வாத்தத் கஹ்ணந்தி| கேசித் பாண்டுரஸ்தாநே ‘ஸர்வஶஃ’ இதி படந்தி, ததா ஸர்வாத்மநா ஜலேந ஸஹைகீபவதீதி வ்யக்தோऽர்தஃ| அத்ர பக்ஷே அவிவர்ணமித்யநேநைவாதுஷ்டஶுக்லவர்ணதா ஜ்ஞேயா| ப்ரஸந்நஂ ப்ரகதிஸ்தம்||௮||

Adhikarana puShpikA · Śloka 67

இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே ஸ்தந்யதுஷ்டிநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௬௭||

இதி ஶ்ரீகண்டதத்தகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ ஸ்தந்யதுஷ்டிநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௬௭||