Adhikarana sUtikArogalakShaNam (1) · Śloka 1
અથ સૂતિકારોગનિદાનમ્ |
અઙ્ગમર્દો જ્વરઃ કમ્પઃ પિપાસા ગુરુગાત્રતા |
શોથઃ શૂલાતિસારૌ ચ સૂતિકારોગલક્ષણમ્ ||૧||
View original
अथ सूतिकारोगनिदानम् |
अङ्गमर्दो ज्वरः कम्पः पिपासा गुरुगात्रता |
शोथः शूलातिसारौ च सूतिकारोगलक्षणम् ||१||
ક્રમપ્રાપ્તત્વાત્ સૂતિકારોગનિદાનારમ્ભઃ– અઙ્ગમર્દ ઇત્યાદિ| સૂતિકારોગલક્ષણમિતિ સૂતિકારોગ એવ લક્ષણમ્, અઙ્ગમર્દાદિવ્યતિરિક્તસ્ય રોગસ્યાનભિધાનાત્| એતેઽઙ્ગમર્દાદયઃ પ્રાયેણ સૂતિકાયા ભવન્તઃ સૂતિકારોગત્વેન લક્ષ્યન્તે ઇત્યર્થઃ||૧||
Adhikarana sUtikAroganidAnAdayaH (2-4) · Śloka 4
મિથ્યોપચારાત્ સઙ્ક્લેશાદ્વિષમાજીર્ણભોજનત્ |
સૂતિકાયાશ્ચ યે રોગા જાયન્તે દારુણાસ્તુ તે ||૨||
જ્વરાતીસારશોથાશ્ચ શૂલાનાહબલક્ષયાઃ |
તન્દ્રારુચિપ્રસેકાદ્યાઃ કફવાતામયોદ્ભવાઃ ||૩||
કૃચ્છ્રસાધ્યા હિ તે રોગાઃ ક્ષીણમાંસબલાગ્નિતઃ |
તે સર્વે સૂતિકાનામ્ના રોગાસ્તે ચાપ્યુપદ્રવાઃ ||૪||
View original
मिथ्योपचारात् सङ्क्लेशाद्विषमाजीर्णभोजनत् |
सूतिकायाश्च ये रोगा जायन्ते दारुणास्तु ते ||२||
ज्वरातीसारशोथाश्च शूलानाहबलक्षयाः |
तन्द्रारुचिप्रसेकाद्याः कफवातामयोद्भवाः ||३||
कृच्छ्रसाध्या हि ते रोगाः क्षीणमांसबलाग्नितः |
ते सर्वे सूतिकानाम्ना रोगास्ते चाप्युपद्रवाः ||४||
સૂતિકારોગનિદાનમાહ– મિથ્યેત્યાદિ| સઙ્ક્લેશાદિતિ સઙ્ક્લિશ્યતે ઉત્ક્લિશ્યતે દોષોઽનેનેતિ સઙ્ક્લેશો દોષજનકમન્નમ્| વિષમાજીર્ણભોજનાદિતિ વિષમભોજનાદજીર્ણભોજનાચ્ચ| જ્વરાતીસારાદીનામઙ્ગમર્દાદિભ્યઃ પૃથક્ પુનરુપાદાનં રોગાધિક્યં કૃચ્છ્રત્વમુપદ્રવત્વં ચ ખ્યાપયિતુમ્| કફવાતામયોદ્ભવાઃ ઇતિ તન્દ્રારુચિપ્રસેકાદ્યા ઇત્યસ્ય વિશેષણમ્| મન્યન્તે કેચિત્, અન્યે સર્વસ્ય જ્વરાતિસારાદેઃ| કફવાતજે વિકારે સતિ યેષામુદ્ભવસ્તે કફવાતામયોદ્ભવાઃ જ્વરાતીસારાદયઃ કૃચ્છ્રસાધ્યા ઇત્યર્થઃ| તે સર્વે સૂતિકાનામ્નેતિ તે જ્વરાતીસારાદયઃ સર્વે સૂતિકાભવત્વેનાશ્રયાશ્રિતયોરભેદોપચારાત્ સૂતિકાનામ્નોચ્યન્તે; તે ચાપ્યુપદ્રવાઃ તે ઉપદ્રવાશ્ચ ભવન્તિ ઉક્તાનાં રોગાણામન્યતમં પ્રધાનીકૃત્ય||૨-૪||
Adhikarana puShpikA · Śloka 65
ઇતિ શ્રીમાધવકરવિરચિતે માધવનિદાને સૂતિકારોગનિદાનં સમાપ્તમ્ ||૬૫||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने सूतिकारोगनिदानं समाप्तम् ||६५||
ઇતિ શ્રીકણ્ઠદત્તકૃતાયાં મધુકોશવ્યાખ્યાયાં સૂતિકારોગનિદાનં સમાપ્તમ્||૬૫||