Adhikarana sUtikArogalakShaNam (1) · Śloka 1
अथ सूतिकारोगनिदानम् | अङ्गमर्दो ज्वरः कम्पः पिपासा गुरुगात्रता | शोथः शूलातिसारौ च सूतिकारोगलक्षणम् ||१||
🔊 Audio coming soon
क्रमप्राप्तत्वात् सूतिकारोगनिदानारम्भः– अङ्गमर्द इत्यादि| सूतिकारोगलक्षणमिति सूतिकारोग एव लक्षणम्, अङ्गमर्दादिव्यतिरिक्तस्य रोगस्यानभिधानात्| एतेऽङ्गमर्दादयः प्रायेण सूतिकाया भवन्तः सूतिकारोगत्वेन लक्ष्यन्ते इत्यर्थः||१||
Adhikarana sUtikAroganidAnAdayaH (2-4) · Śloka 4
मिथ्योपचारात् सङ्क्लेशाद्विषमाजीर्णभोजनत् | सूतिकायाश्च ये रोगा जायन्ते दारुणास्तु ते ||२|| ज्वरातीसारशोथाश्च शूलानाहबलक्षयाः | तन्द्रारुचिप्रसेकाद्याः कफवातामयोद्भवाः ||३|| कृच्छ्रसाध्या हि ते रोगाः क्षीणमांसबलाग्नितः | ते सर्वे सूतिकानाम्ना रोगास्ते चाप्युपद्रवाः ||४||
🔊 Audio coming soon
सूतिकारोगनिदानमाह– मिथ्येत्यादि| सङ्क्लेशादिति सङ्क्लिश्यते उत्क्लिश्यते दोषोऽनेनेति सङ्क्लेशो दोषजनकमन्नम्| विषमाजीर्णभोजनादिति विषमभोजनादजीर्णभोजनाच्च| ज्वरातीसारादीनामङ्गमर्दादिभ्यः पृथक् पुनरुपादानं रोगाधिक्यं कृच्छ्रत्वमुपद्रवत्वं च ख्यापयितुम्| कफवातामयोद्भवाः इति तन्द्रारुचिप्रसेकाद्या इत्यस्य विशेषणम्| मन्यन्ते केचित्, अन्ये सर्वस्य ज्वरातिसारादेः| कफवातजे विकारे सति येषामुद्भवस्ते कफवातामयोद्भवाः ज्वरातीसारादयः कृच्छ्रसाध्या इत्यर्थः| ते सर्वे सूतिकानाम्नेति ते ज्वरातीसारादयः सर्वे सूतिकाभवत्वेनाश्रयाश्रितयोरभेदोपचारात् सूतिकानाम्नोच्यन्ते; ते चाप्युपद्रवाः ते उपद्रवाश्च भवन्ति उक्तानां रोगाणामन्यतमं प्रधानीकृत्य||२-४||
Adhikarana puShpikA · Śloka 65
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने सूतिकारोगनिदानं समाप्तम् ||६५||
🔊 Audio coming soon
इति श्रीकण्ठदत्तकृतायां मधुकोशव्याख्यायां सूतिकारोगनिदानं समाप्तम्||६५||