Adhikarana sUtikArogalakShaNam (1) · Śloka 1
atha sūtikārōganidānam |
aṅgamardō jvaraḥ kampaḥ pipāsā gurugātratā |
śōthaḥ śūlātisārau ca sūtikārōgalakṣaṇam ||1||
View original
अथ सूतिकारोगनिदानम् |
अङ्गमर्दो ज्वरः कम्पः पिपासा गुरुगात्रता |
शोथः शूलातिसारौ च सूतिकारोगलक्षणम् ||१||
kramaprāptatvāt sūtikārōganidānārambhaḥ– aṅgamarda ityādi| sūtikārōgalakṣaṇamiti sūtikārōga ēva lakṣaṇam, aṅgamardādivyatiriktasya rōgasyānabhidhānāt| ētē'ṅgamardādayaḥ prāyēṇa sūtikāyā bhavantaḥ sūtikārōgatvēna lakṣyantē ityarthaḥ||1||
Adhikarana sUtikAroganidAnAdayaH (2-4) · Śloka 4
mithyōpacārāt saṅklēśādviṣamājīrṇabhōjanat |
sūtikāyāśca yē rōgā jāyantē dāruṇāstu tē ||2||
jvarātīsāraśōthāśca śūlānāhabalakṣayāḥ |
tandrāruciprasēkādyāḥ kaphavātāmayōdbhavāḥ ||3||
kr̥cchrasādhyā hi tē rōgāḥ kṣīṇamāṁsabalāgnitaḥ |
tē sarvē sūtikānāmnā rōgāstē cāpyupadravāḥ ||4||
View original
मिथ्योपचारात् सङ्क्लेशाद्विषमाजीर्णभोजनत् |
सूतिकायाश्च ये रोगा जायन्ते दारुणास्तु ते ||२||
ज्वरातीसारशोथाश्च शूलानाहबलक्षयाः |
तन्द्रारुचिप्रसेकाद्याः कफवातामयोद्भवाः ||३||
कृच्छ्रसाध्या हि ते रोगाः क्षीणमांसबलाग्नितः |
ते सर्वे सूतिकानाम्ना रोगास्ते चाप्युपद्रवाः ||४||
sūtikārōganidānamāha– mithyētyādi| saṅklēśāditi saṅkliśyatē utkliśyatē dōṣō'nēnēti saṅklēśō dōṣajanakamannam| viṣamājīrṇabhōjanāditi viṣamabhōjanādajīrṇabhōjanācca| jvarātīsārādīnāmaṅgamardādibhyaḥ pr̥thak punarupādānaṁ rōgādhikyaṁ kr̥cchratvamupadravatvaṁ ca khyāpayitum| kaphavātāmayōdbhavāḥ iti tandrāruciprasēkādyā ityasya viśēṣaṇam| manyantē kēcit, anyē sarvasya jvarātisārādēḥ| kaphavātajē vikārē sati yēṣāmudbhavastē kaphavātāmayōdbhavāḥ jvarātīsārādayaḥ kr̥cchrasādhyā ityarthaḥ| tē sarvē sūtikānāmnēti tē jvarātīsārādayaḥ sarvē sūtikābhavatvēnāśrayāśritayōrabhēdōpacārāt sūtikānāmnōcyantē; tē cāpyupadravāḥ tē upadravāśca bhavanti uktānāṁ rōgāṇāmanyatamaṁ pradhānīkr̥tya||2-4||
Adhikarana puShpikA · Śloka 65
iti śrīmādhavakaraviracitē mādhavanidānē sūtikārōganidānaṁ samāptam ||65||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने सूतिकारोगनिदानं समाप्तम् ||६५||
iti śrīkaṇṭhadattakr̥tāyāṁ madhukōśavyākhyāyāṁ sūtikārōganidānaṁ samāptam||65||