Adhikarana sUtikArogalakShaNam (1) · Śloka 1
അഥ സൂതികാരോഗനിദാനമ് |
അങ്ഗമര്ദോ ജ്വരഃ കമ്പഃ പിപാസാ ഗുരുഗാത്രതാ |
ശോഥഃ ശൂലാതിസാരൌ ച സൂതികാരോഗലക്ഷണമ് ||൧||
View original
अथ सूतिकारोगनिदानम् |
अङ्गमर्दो ज्वरः कम्पः पिपासा गुरुगात्रता |
शोथः शूलातिसारौ च सूतिकारोगलक्षणम् ||१||
ക്രമപ്രാപ്തത്വാത് സൂതികാരോഗനിദാനാരമ്ഭഃ– അങ്ഗമര്ദ ഇത്യാദി| സൂതികാരോഗലക്ഷണമിതി സൂതികാരോഗ ഏവ ലക്ഷണമ്, അങ്ഗമര്ദാദിവ്യതിരിക്തസ്യ രോഗസ്യാനഭിധാനാത്| ഏതേऽങ്ഗമര്ദാദയഃ പ്രായേണ സൂതികായാ ഭവന്തഃ സൂതികാരോഗത്വേന ലക്ഷ്യന്തേ ഇത്യര്ഥഃ||൧||
Adhikarana sUtikAroganidAnAdayaH (2-4) · Śloka 4
മിഥ്യോപചാരാത് സങ്ക്ലേശാദ്വിഷമാജീര്ണഭോജനത് |
സൂതികായാശ്ച യേ രോഗാ ജായന്തേ ദാരുണാസ്തു തേ ||൨||
ജ്വരാതീസാരശോഥാശ്ച ശൂലാനാഹബലക്ഷയാഃ |
തന്ദ്രാരുചിപ്രസേകാദ്യാഃ കഫവാതാമയോദ്ഭവാഃ ||൩||
കൃച്ഛ്രസാധ്യാ ഹി തേ രോഗാഃ ക്ഷീണമാംസബലാഗ്നിതഃ |
തേ സര്വേ സൂതികാനാമ്നാ രോഗാസ്തേ ചാപ്യുപദ്രവാഃ ||൪||
View original
मिथ्योपचारात् सङ्क्लेशाद्विषमाजीर्णभोजनत् |
सूतिकायाश्च ये रोगा जायन्ते दारुणास्तु ते ||२||
ज्वरातीसारशोथाश्च शूलानाहबलक्षयाः |
तन्द्रारुचिप्रसेकाद्याः कफवातामयोद्भवाः ||३||
कृच्छ्रसाध्या हि ते रोगाः क्षीणमांसबलाग्नितः |
ते सर्वे सूतिकानाम्ना रोगास्ते चाप्युपद्रवाः ||४||
സൂതികാരോഗനിദാനമാഹ– മിഥ്യേത്യാദി| സങ്ക്ലേശാദിതി സങ്ക്ലിശ്യതേ ഉത്ക്ലിശ്യതേ ദോഷോऽനേനേതി സങ്ക്ലേശോ ദോഷജനകമന്നമ്| വിഷമാജീര്ണഭോജനാദിതി വിഷമഭോജനാദജീര്ണഭോജനാച്ച| ജ്വരാതീസാരാദീനാമങ്ഗമര്ദാദിഭ്യഃ പൃഥക് പുനരുപാദാനം രോഗാധിക്യം കൃച്ഛ്രത്വമുപദ്രവത്വം ച ഖ്യാപയിതുമ്| കഫവാതാമയോദ്ഭവാഃ ഇതി തന്ദ്രാരുചിപ്രസേകാദ്യാ ഇത്യസ്യ വിശേഷണമ്| മന്യന്തേ കേചിത്, അന്യേ സര്വസ്യ ജ്വരാതിസാരാദേഃ| കഫവാതജേ വികാരേ സതി യേഷാമുദ്ഭവസ്തേ കഫവാതാമയോദ്ഭവാഃ ജ്വരാതീസാരാദയഃ കൃച്ഛ്രസാധ്യാ ഇത്യര്ഥഃ| തേ സര്വേ സൂതികാനാമ്നേതി തേ ജ്വരാതീസാരാദയഃ സര്വേ സൂതികാഭവത്വേനാശ്രയാശ്രിതയോരഭേദോപചാരാത് സൂതികാനാമ്നോച്യന്തേ; തേ ചാപ്യുപദ്രവാഃ തേ ഉപദ്രവാശ്ച ഭവന്തി ഉക്താനാം രോഗാണാമന്യതമം പ്രധാനീകൃത്യ||൨-൪||
Adhikarana puShpikA · Śloka 65
ഇതി ശ്രീമാധവകരവിരചിതേ മാധവനിദാനേ സൂതികാരോഗനിദാനം സമാപ്തമ് ||൬൫||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने सूतिकारोगनिदानं समाप्तम् ||६५||
ഇതി ശ്രീകണ്ഠദത്തകൃതായാം മധുകോശവ്യാഖ്യായാം സൂതികാരോഗനിദാനം സമാപ്തമ്||൬൫||