Adhikarana sUtikArogalakShaNam (1) · Śloka 1
అథ సూతికారోగనిదానం |
అంగమర్దో జ్వరః కంపః పిపాసా గురుగాత్రతా |
శోథః శూలాతిసారౌ చ సూతికారోగలక్షణం ||1||
View original
अथ सूतिकारोगनिदानम् |
अङ्गमर्दो ज्वरः कम्पः पिपासा गुरुगात्रता |
शोथः शूलातिसारौ च सूतिकारोगलक्षणम् ||१||
క్రమప్రాప్తత్వాత్ సూతికారోగనిదానారంభః– అంగమర్ద ఇత్యాది| సూతికారోగలక్షణమితి సూతికారోగ ఏవ లక్షణం, అంగమర్దాదివ్యతిరిక్తస్య రోగస్యానభిధానాత్| ఏతేऽంగమర్దాదయః ప్రాయేణ సూతికాయా భవంతః సూతికారోగత్వేన లక్ష్యంతే ఇత్యర్థః||1||
Adhikarana sUtikAroganidAnAdayaH (2-4) · Śloka 4
మిథ్యోపచారాత్ సంక్లేశాద్విషమాజీర్ణభోజనత్ |
సూతికాయాశ్చ యే రోగా జాయంతే దారుణాస్తు తే ||2||
జ్వరాతీసారశోథాశ్చ శూలానాహబలక్షయాః |
తంద్రారుచిప్రసేకాద్యాః కఫవాతామయోద్భవాః ||3||
కృచ్ఛ్రసాధ్యా హి తే రోగాః క్షీణమాంసబలాగ్నితః |
తే సర్వే సూతికానామ్నా రోగాస్తే చాప్యుపద్రవాః ||4||
View original
मिथ्योपचारात् सङ्क्लेशाद्विषमाजीर्णभोजनत् |
सूतिकायाश्च ये रोगा जायन्ते दारुणास्तु ते ||२||
ज्वरातीसारशोथाश्च शूलानाहबलक्षयाः |
तन्द्रारुचिप्रसेकाद्याः कफवातामयोद्भवाः ||३||
कृच्छ्रसाध्या हि ते रोगाः क्षीणमांसबलाग्नितः |
ते सर्वे सूतिकानाम्ना रोगास्ते चाप्युपद्रवाः ||४||
సూతికారోగనిదానమాహ– మిథ్యేత్యాది| సంక్లేశాదితి సంక్లిశ్యతే ఉత్క్లిశ్యతే దోషోऽనేనేతి సంక్లేశో దోషజనకమన్నం| విషమాజీర్ణభోజనాదితి విషమభోజనాదజీర్ణభోజనాచ్చ| జ్వరాతీసారాదీనామంగమర్దాదిభ్యః పృథక్ పునరుపాదానం రోగాధిక్యం కృచ్ఛ్రత్వముపద్రవత్వం చ ఖ్యాపయితుం| కఫవాతామయోద్భవాః ఇతి తంద్రారుచిప్రసేకాద్యా ఇత్యస్య విశేషణం| మన్యంతే కేచిత్, అన్యే సర్వస్య జ్వరాతిసారాదేః| కఫవాతజే వికారే సతి యేషాముద్భవస్తే కఫవాతామయోద్భవాః జ్వరాతీసారాదయః కృచ్ఛ్రసాధ్యా ఇత్యర్థః| తే సర్వే సూతికానామ్నేతి తే జ్వరాతీసారాదయః సర్వే సూతికాభవత్వేనాశ్రయాశ్రితయోరభేదోపచారాత్ సూతికానామ్నోచ్యంతే; తే చాప్యుపద్రవాః తే ఉపద్రవాశ్చ భవంతి ఉక్తానాం రోగాణామన్యతమం ప్రధానీకృత్య||2-4||
Adhikarana puShpikA · Śloka 65
ఇతి శ్రీమాధవకరవిరచితే మాధవనిదానే సూతికారోగనిదానం సమాప్తం ||65||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने सूतिकारोगनिदानं समाप्तम् ||६५||
ఇతి శ్రీకంఠదత్తకృతాయాం మధుకోశవ్యాఖ్యాయాం సూతికారోగనిదానం సమాప్తం||65||