అథ స్వరభేదనిదానం | అత్యుచ్చభాషణవిషాధ్యయనాభిఘాతసందూషణైః ప్రకుపితాః పవనాదయస్తు | స్రోతఃసు తే స్వరవహేషు గతాః ప్రతిష్ఠాం హన్యుః స్వరం భవతి చాపి హి షడ్విధః సః ||1|| (సు. ఉ. తం. అ. 53) | (వాతాదిభిః పృథక్ సర్వైర్మేదసా చ క్షయేణ చ) |
View original
अथ स्वरभेदनिदानम् | अत्युच्चभाषणविषाध्ययनाभिघातसन्दूषणैः प्रकुपिताः पवनादयस्तु | स्रोतःसु ते स्वरवहेषु गताः प्रतिष्ठां हन्युः स्वरं भवति चापि हि षड्विधः सः ||१|| (सु. उ. तं. अ. ५३) | (वातादिभिः पृथक् सर्वैर्मेदसा च क्षयेण च) |
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
మధుకోశ వ్యాఖ్యా (విజయరక్షిత, శ్రీకంఠదత్త కృత)
ప్రాణోదానదుష్టిసాధర్మ్యాత్ శ్వాసే చ స్వరభేదో భవతీతి శ్వాసానంతరం స్వరభేదమాహ– అత్యుచ్చభాషణేత్యాది| అధ్యయనముచ్చైర్వేదాదిపాఠః, అభిఘాతః కంఠాదిదేశే లగుడాదిభిరాఘాతః, ఏతైః సందూషణైరన్యైశ్చ యథాస్వం వాతాదికోపనైః, విషం తు సర్వదోషప్రకోపణమేవ| స్రోతఃసు స్వరవహేషు చతుర్షు; యదుక్తం సుశ్రుతే– “ద్వాభ్యాం భాషతే, ద్వాభ్యాం ఘోషం కరోతి” (సు. శా. అ. 9) ఇతి; భాషణఘోషణయోరల్పత్వమహత్త్వాభ్యాం భేదః| ప్రతిష్ఠాం స్థితిం, వృద్ధిం వా| స ఇతి స్వరభేదః; షడ్విధో వాతపిత్తకఫసన్నిపాతక్షయమేదోజభేదాత్||1||
ఆతంకదర్పణ వ్యాఖ్యా (వాచస్పతి వైద్య కృత)
హిక్కాశ్వాసౌ ప్రాణోదానదుష్ట్యా సంభవతః, తద్దుష్టిసాధర్మ్యాత్ శ్వాసానంతరం స్వరభేదమాహ– అత్యుచ్చేత్యాది| అధ్యయనముచ్చైర్వేదాదిపాఠః; అభిఘాతః కంఠప్రదేశే లగుడాదిభిః, అథవా బలేన ఛర్దిజనితః, అథవాऽస్థ్యాదికఠినభోజ్యజనితః| విషతస్తు త్రిదోషప్రకోపః| స్రోతఃసు స్వరవహేషు చతుర్షు, యదుక్తం సుశ్రుతే– “ద్వాభ్యాం భాషతే, ద్వాభ్యాం ఘోషం కరోతి” ఇతి; భాషణఘోషణయోరల్పత్వమహత్త్వాభ్యాం భేదః| ఏతైః సందూషణైరన్యైశ్చ యథాస్వం వాతాదికోపనైర్దోషాస్తేషు స్రోతఃసు ప్రతిష్ఠాం స్థితిం వృద్ధిం వా గతాః స్వరం హన్యుః| స స్వరభేదః షడ్విధ ఇతి వాతపిత్తకఫసన్నిపాత క్షయమేదోజనిత ఇతి భేదాత్||1||