Adhikarana tRuShNAyA nidAnaM samprAptishca (1-2) · Śloka 2
அத தஷ்ணாநிதாநம் |
பயஶ்ரமாப்யாஂ பலஸங்க்ஷயாத்வா ஹ்யூர்த்வஂ சிதஂ பித்தவிவர்தநைஶ்ச |
பித்தஂ ஸவாதஂ குபிதஂ நராணாஂ தாலுப்ரபந்நஂ ஜநயேத் பிபாஸாம் |
ஸ்ரோதஸ்ஸ்வபாஂவாஹிஷு தூஷிதேஷு தோஷைஶ்ச தட் ஸம்பவதீஹ ஜந்தோஃ ||௧||
திஸ்ரஃ ஸ்மதாஸ்தாஃ க்ஷதஜா சதுர்தீ க்ஷயாத்ததா ஹ்யாமஸமுத்பவா ச |
பக்தோத்பவா ஸப்தமிகேதி தாஸாஂ நிபோத லிங்காந்யநுபூர்வஶஸ்து ||௨||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௮) |
View original
अथ तृष्णानिदानम् |
भयश्रमाभ्यां बलसङ्क्षयाद्वा ह्यूर्ध्वं चितं पित्तविवर्धनैश्च |
पित्तं सवातं कुपितं नराणां तालुप्रपन्नं जनयेत् पिपासाम् |
स्रोतस्स्वपांवाहिषु दूषितेषु दोषैश्च तृट् सम्भवतीह जन्तोः ||१||
तिस्रः स्मृतास्ताः क्षतजा चतुर्थी क्षयात्तथा ह्यामसमुद्भवा च |
भक्तोद्भवा सप्तमिकेति तासां निबोध लिङ्गान्यनुपूर्वशस्तु ||२||
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
சர்தேஸ்தஷ்ணோபத்ரவத்வாச்சர்த்யநந்தரஂ தஷ்ணாநிதாநம்| தஸ்யாஃ ஸம்ப்ராப்திமாஹ– பயேத்யாதி| பித்தவிவர்தநைரிதி கட்வம்லோஷ்ணாதிபிஃ க்ரோதோபவாஸாதிபிஶ்ச ஸ்வஸ்தாந ஏவ ஸஞ்சிதஂ குபிதஂ ச பித்தஂ, வாதஶ்ச பயஶ்ரமபலக்ஷயைஃ குபிதஃ, ஊர்த்வஂ ப்ரஸரத் பிபாஸாஂ ஜநயதி| தால்வித்யுபலக்ஷணஂ; தேந க்லோமாத்யபி போத்யஂ, தஸ்ய பிபாஸாஸ்தாநத்வேநோக்தத்வாத்| சரகேऽப்யுக்தம்– “ரஸவாஹிநீஶ்ச தமநீர்ஜிஹ்வாமூலகலதாலுகக்லோம்நஃ| ஸஂஶோஷ்ய நணாஂ தேஹே குருதஸ்தஷாமதிபலௌ தௌ து||” (ச. சி. அ. ௨௨) இதி| அந்நகபாமஜாநாஂ ஸம்ப்ராப்திமாஹ– ஸ்ரோதஃஸ்வித்யாதி| நநு, அபாஂவாஹிஷ்விதி பஹுவசநஂ விருத்தஂ, ‘த்வே உதகவஹே’ (ஸு. ஶா. அ. ௯) இதி ஸுஶ்ருதேநோக்தத்வாத்| நைவஂ, தயோரேவாநேகப்ரதாநயோகாதிதி| தோஷைரிதி அந்நகபாமைஃ, துஷ்டிகர்தத்வாத்துஷ்டதோஷஸம்பந்தாத்வாऽந்நாமயோரபி தோஷத்வமிதி கதாதரஃ | திஸ்ர இதி வாதாதிபிஃ ப்ரத்யேகம்| க்ஷதஜேதி க்ஷதநிமித்தா வ்ரணிநாஂ யா பவதி| சதுர்தீத்யநேநோக்தாநாஂ சதஸணாஂ ஸுகஸாத்யத்வஂ போதயதி, அந்யாஸாஂ து கஷ்டஸாத்யத்வம்||௧-௨||
Adhikarana vAtajatRuShNAlakShaNam (3) · Śloka 3
க்ஷாமாஸ்யதா மாருதஸம்பவாயாஂ தோதஸ்ததா ஶங்கஶிரஃஸு சாபி |
ஸ்ரோதோநிரோதோ விரஸஂ ச வக்த்ரஂ ஶீதாபிரத்பிஶ்ச விவத்திமேதி ||௩||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௮) |
View original
क्षामास्यता मारुतसम्भवायां तोदस्तथा शङ्खशिरःसु चापि |
स्रोतोनिरोधो विरसं च वक्त्रं शीताभिरद्भिश्च विवृद्धिमेति ||३||
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
வாதஜாமாஹ– க்ஷாமாஸ்யதேத்யாதி| க்ஷாமாஸ்யதா ஶுஷ்கதீநமுகத்வம்| ஸ்ரோதோநிரோதோ ரஸாம்புவாஹிதமநீநிரோதஃ| ஶீதாபிரத்பிரித்யநேந வாயோஃ ஶீதஸ்ய ஶீதாம்புநா வத்திரித்யநுபஶயநிதர்ஶநம்| சகாராச்சரகோக்தநித்ராநாஶஸ்ய க்ரஹணம்| யதாஹ சரகஃ– “நித்ராநாஶஃ ஶிரஸோ ப்ரமஸ்ததா ஶுஷ்ககலதாலுஃ|” (ச. சி. அ. ௨௨) இதி||௩||
Adhikarana pittajatRuShNAlakShaNam (4) · Śloka 4
மூர்சாந்நவித்வேஷவிலாபதாஹா ரக்தேக்ஷணத்வஂ ப்ரததஶ்ச ஶோஷஃ |
ஶீதாபிநந்தா முகதிக்ததா ச பித்தாத்மிகாயாஂ பரிதூயநஂ ச ||௪||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௮) |
View original
मूर्छान्नविद्वेषविलापदाहा रक्तेक्षणत्वं प्रततश्च शोषः |
शीताभिनन्दा मुखतिक्तता च पित्तात्मिकायां परिदूयनं च ||४||
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
பித்தஜாமாஹ– மூர்சேத்யாதிநா| விலாபோऽத்ர ப்ரலாபஃ| ப்ரததஶ்ச ஶோஷஃ அதீவ மஹதீ தஷ்ணா| ஶீதாபிநந்தா ஶீதேச்சா, ‘குரோஶ்ச ஹலஃ’ இத்யகாரப்ரத்யயஃ| பரிதூயநமுபதாபஃ, ‘பரிதூமநம்’ இதி பாடேऽந்தஃக்ஷோபணஂ, தூமநிர்கம இவ வா| சகாராத் பீதவிண்மூத்ரநேத்ரத்வாதயோ க்ராஹ்யாஃ||௪||
Adhikarana shleShmajatRuShNAlakShaNam (5) · Śloka 5
பாஷ்பாவரோதாத் கபஸஂவதேऽக்நௌ தஷ்ணா பலாஸேந பவேத்ததா து |
நித்ரா குருத்வஂ மதுராஸ்யதா ச தஷ்ணார்திதஃ ஶுஷ்யதி சாதிமாத்ரம் ||௫||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௮) |
View original
बाष्पावरोधात् कफसंवृतेऽग्नौ तृष्णा बलासेन भवेत्तथा तु |
निद्रा गुरुत्वं मधुरास्यता च तृष्णार्दितः शुष्यति चातिमात्रम् ||५||
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
ஶ்லேஷ்மஜாமாஹ– பாஷ்பேத்யாதி| ஸ்வகாரணகுபிதேந கபேநோபரிஷ்டாதாச்சாதிதேऽந்தரக்நௌ கபாவருத்தபாஷ்பேண பாவகோஷ்மணாऽதோகதேநாம்புவஹஸ்ரோதஃஶோஷணாத் கபஜா தஷ்ணா பவதி| நநு, கபஜா தஷ்ணாऽநுபபந்நா? கபஸ்ய வத்தஸ்ய கேவலத்ரவஸ்ய பிபாஸாகர்தத்வாயோகாத், வாதபித்தயோரேவ தஷ்ணாகர்தத்வேநோக்தத்வாத்| யதுக்தம்– “பித்தஂ ஸவாதஂ குபிதஂ நராணாஂ” இத்யாதி| சரகேऽப்யுக்தம்– “நாக்நேர்விநா தர்ஷஃ பவநாத்வா, தௌ ஹி ஶோஷணே ஹேதூ|” (ச. சி. அ. ௨௨) இதி| ஸுஶ்ருதேऽப்யுக்தம்– “மத்யஸ்யாக்நேயவாயவ்யகுணாவம்புவஹாநி து| ஸ்ரோதாஂஸி ஶோஷயேயாதாஂ ததஸ்தஷ்ணா ப்ரஜாயதே||” (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௭) இதி| அத ஆஹ– ததேதி| உக்தப்ரகாரேண கபாதக்நேர்பாஷ்பாவரோதாதிநா, நது ஸ்வகுணேந; அத ஏவ சரகே கபஜா தஷ்ணா ந படிதைவ, ஸுஶ்ருதேந து சிகித்ஸாபேதார்தஂ படிதா, ஹாரீதேநாபி ஸபித்தேநைவ ஶ்லேஷ்மணா தஷ்ணா படிதா ந து கேவலேந| யதாஹ– “ஸ்வாத்வம்லலவணாஜீர்ணைஃ க்ருத்தஃ ஶ்லேஷ்மா ஸஹோஷ்மணா| ப்ரபத்யாம்புவஹஂ ஸ்ரோதஸ்தஷ்ணாஂ ஸஞ்ஜநயேந்நணாம்|| ஶிரஸோ கௌரவஂ தந்த்ரா மாதுர்யஂ வதநஸ்ய ச| பக்தத்வேஷஃ ப்ரஸேகஶ்ச நித்ராதிக்யஂ ததைவ ச|| ஏதைர்லிங்கைர்விஜாநீயாத்தஷ்ணாஂ கபஸமுத்பவாம்|” இதி||௫||
Adhikarana kShatajatRuShNAlakShaNam (6) · Śloka 6
க்ஷதஸ்ய ருக்ஶோணிதநிர்கமாப்யாஂ தஷ்ணா சதுர்தீ க்ஷதஜா மதா து |௬|
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௮) |
View original
क्षतस्य रुक्शोणितनिर्गमाभ्यां तृष्णा चतुर्थी क्षतजा मता तु |६|
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
க்ஷதஜாமாஹ– க்ஷதஸ்யேத்யாதி| ஶஸ்த்ராதிக்ஷதயுக்தஸ்ய|௬|–
Adhikarana kShayajatRuShNAlakShaNam (6-7) · Śloka 7
ரஸக்ஷயாத்யா க்ஷயஸம்பவா ஸா தயாऽபிபூதஶ்ச நிஶாதிநேஷு ||௬||
பேபீயதேऽம்பஃ ஸ ஸுகஂ ந யாதி தாஂ ஸந்நிபாதாதிதி கேசிதாஹுஃ |
ரஸக்ஷயோக்தாநி ச லக்ஷணாநி தஸ்யாமஶேஷேண பிஷக்வ்யவஸ்யேத் ||௭||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௮) |
View original
रसक्षयाद्या क्षयसम्भवा सा तयाऽभिभूतश्च निशादिनेषु ||६||
पेपीयतेऽम्भः स सुखं न याति तां सन्निपातादिति केचिदाहुः |
रसक्षयोक्तानि च लक्षणानि तस्यामशेषेण भिषग्व्यवस्येत् ||७||
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
க்ஷயஶப்தஸ்யாநேகவிஷயத்வாத் க்ஷயஜாஂ விஶேஷயந்நாஹ– ரஸக்ஷயாதித்யாதி| பேபீயதே புநஃ புநஃ பிபதி; ஏதச்ச விஶேஷபரஂ, ஸர்வதஷ்ணாஸு ததாபூதத்வாத்| யதாஹ ஸுஶ்ருதஃ– “ஸததஂ யஃ பிபேத்வாரி ந தப்திமதிகச்சதி| புநஃ காங்க்ஷதி தோயஂ ச தஂ தஷ்ணார்திதமாதிஶேத்||” (ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௮) இதி| ரஸக்ஷயோக்தாநி ச லக்ஷணாநி ஸுஶ்ருதோக்தாநி| தத்யதா– “ரஸக்ஷயே ஹத்பீடா கம்பஃ ஶோஷஃ ஶூந்யதா தஷ்ணா ச|” (ஸு. ஸூ. அ. ௧௫) இதி| தஸ்யாஂ க்ஷயஜாயாம்| அஶேஷேண கார்த்ஸ்ந்யேந||௬-௭||
Adhikarana AmajatRuShNAlakShaNam (8) · Śloka 8
த்ரிதோஷலிங்காऽऽமஸமுத்பவா ச ஹச்சூலநிஷ்டீவநஸாதகர்த்ரீ |௮|
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௮) |
View original
त्रिदोषलिङ्गाऽऽमसमुद्भवा च हृच्छूलनिष्ठीवनसादकर्त्री |८|
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
ஆமஜாமாஹ– த்ரிதோஷேத்யாதி| த்ரிதோஷலிங்கா த்ரிதோஷலிங்கயுக்தா| ஆமாதஜீர்ணாத்த்ரிதோஷகோபஃ ஸ்யாதிதி|௮|–
Adhikarana bhuktodbhavatRuShNAlakShaNam (8) · Śloka 8
ஸ்நிக்தஂ ததாऽம்லஂ லவணஂ ச புக்தஂ குர்வந்நமேவாஶு தஷாஂ கரோதி ||௮||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௮) |
View original
स्निग्धं तथाऽम्लं लवणं च भुक्तं गुर्वन्नमेवाशु तृषां करोति ||८||
(सु. उ. तं. अ. ४८) |
புக்தோத்பவாமாஹ– ஸ்நிக்தமித்யாதி| சகாராத் கடு ச, நது திக்தகஷாயமதுராணீத்யர்தஃ| குருஶப்தேந மாத்ராகுரு த்ரவ்யகுரு ச கஹ்யதே| தடபலேந து பஞ்ச தஷ்ணாஃ படிதாஃ, வாதபித்தக்ஷயாமோபஸர்கஜாஃ (ச. சி. அ. ௨௨) இதி; தத்ர, கபஜா ஆமஜாயாமேவாவருத்தா; க்ஷதஜா வாதஜாயாஂ; பக்தஜா ச வாதஜாயாஂ, பக்தாவரணேந வாதப்ரகோபாத்; பித்தஜாயாஂ வா, விதாஹேந பித்தப்ரகோபாத்| ஸுஶ்ருதே சோபஸர்கஜா யதாஸ்வஂ தோஷஜாஸு| நநு, மத்யஜாऽபி ஸுஶ்ருதேந மதாத்யயே (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௭) படிதா, தத் கதஂ ஸப்தேத்யுச்யதே? ஸத்யஂ, தஸ்யா வாதபித்தஜாயாமவரோதஃ, ஏவஂ தடபலமதேऽபி||௮||
Adhikarana upasargajatRuShNAlakShaNaM, tRuShNopasargAshca (9) · Śloka 9
தீநஸ்வரஃ ப்ரதாம்யந் தீநஃ ஸஂஶுஷ்கவக்த்ரகலதாலுஃ |
பவதி கலு யோபஸர்காத்தஷ்ணா ஸா ஶோஷிணீ கஷ்டா ||௯||
View original
दीनस्वरः प्रताम्यन् दीनः संशुष्कवक्त्रगलतालुः |
भवति खलु योपसर्गात्तृष्णा सा शोषिणी कष्टा ||९||
தத்ரோபஸர்கஜாமாஹ– தீநேத்யாதி| தீநஸ்வரஃ க்ஷாமவசநஃ, ப்ரதாம்யந் முஹ்யந், தீநஃ க்லாந்தஃ| உபஸர்காதிதி உபத்ரவாத்ரோகாத்; உபத்ரவஶப்தஶ்ச ஸாமாந்யேந ரோகமாத்ரேऽபி வர்ததே, யதா– “நிரூஹோபத்ரவசிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ|” (ஸு. சி. அ. ௩௮) இத்யத்ர| கஷ்டா கஷ்டஸாத்யா, வ்யாதிகர்ஷிததேஹத்வாத்||௯||
Adhikarana tRuShNopasargarogAH (10) · Śloka 10
ஜ்வரமோஹக்ஷயகாஸஶ்வாஸாத்யுபஸஷ்டதேஹாநாம் |௧௦|
(ச. சி. அ. ௨௨) |
View original
ज्वरमोहक्षयकासश्वासाद्युपसृष्टदेहानाम् |१०|
(च. चि. अ. २२) |
தாநேவோபஸர்காநாஹ– ஜ்வரேத்யாதி| ஆதிஶப்தேநாதீஸாராதீநாஂ க்ரஹணம்|௧௦|–
Adhikarana asAdhyatRuShNAnAM lakShaNam (10) · Śloka 10
ஸர்வாஸ்த்வதிப்ரஸக்தா ரோககஶாநாஂ வமிப்ரயுக்தாநாம் |
கோரோபத்ரவயுக்தாஸ்தஷ்ணா மரணாய விஜ்ஞேயாஃ ||௧௦||
(ச. சி. அ. ௨௨) |
View original
सर्वास्त्वतिप्रसक्ता रोगकृशानां वमिप्रयुक्तानाम् |
घोरोपद्रवयुक्तास्तृष्णा मरणाय विज्ञेयाः ||१०||
(च. चि. अ. २२) |
அஸாத்யாநாஂ லக்ஷணமாஹ– ஸர்வாஸ்த்வித்யாதி| ஸர்வா வாதஜாதயஃ, அதிப்ரஸக்தா அதிப்ரவத்தாஃ| கோரோபத்ரவயுக்தா முகஶோஷாதிபிர்பலவத்பிருபத்ரவைஃ ஸமந்விதா இதி ஜேஜ்ஜடஃ||௧௦||
Adhikarana puShpikA · Śloka 16
இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே தஷ்ணாநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௧௬||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने तृष्णानिदानं समाप्तम् ||१६||
இதி ஶ்ரீவிஜயரக்ஷிதகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ தஷ்ணாநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௧௬||