Adhikarana unmAdaniruktiH (1) · Śloka 1
ਅਥੋਨ੍ਮਾਦਨਿਦਾਨਮ੍ |
ਮਦਯਨ੍ਤ੍ਯੁਦ੍ਗਤਾ ਦੋਸਾ ਯਸ੍ਮਾਦੁਨ੍ਮਾਰ੍ਗਮਾਗਤਾਃ |
ਮਾਨਸੋਯਮਤੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਨ੍ਮਾਦ ਇਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ||੧||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੬੨) |
View original
अथोन्मादनिदानम् |
मदयन्त्युद्गता दोषा यस्मादुन्मार्गमागताः |
मानसोऽयमतो व्याधिरुन्माद इति कीर्तितः ||१||
(सु. उ. तं. अ. ६२) |
ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ‘ਉਨ੍ਮਾਦਮਿਵ ਚਾਪਰਮ੍’ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਉਨ੍ਮਾਦਸਙ੍ਕੀਰ੍ਤਨਮੁਨ੍ਮਾਦਸਾਦਸ਼੍ਯਂ ਚੋਕ੍ਤਂ, ਤਥਾ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇਪਿ ਦਾਹੋ ਭਵਤੀਤਿ ਸ੍ਵਲ੍ਪਵਕ੍ਤਵ੍ਯਤਯਾ ਦਾਹਮਭਿਧਾਯੋਨ੍ਮਾਦਾਰਮ੍ਭਃ, ਤਸ੍ਯ ਨਿਰੁਕ੍ਤਿਮਾਹ– ਮਦਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਦਯਨ੍ਤਿ ਮਨੋਵਿਭ੍ਰਮਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ, ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗਮਾਗਤਾ ਵਿਮਾਰ੍ਗਮਾਗਤਾ ਮਨੋਵਹਾਧਮਨੀਰਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ| ਉਦ੍ਗਤਾ ਵਦ੍ਧਾਃ, ਅਥਵਾ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਹਦਯਂ ਗਤਾਃ, ਏਤੇਨੋਤ੍ਪੂਰ੍ਵੇਣੈਵ ਦੋਸਾਣਾਂ ਵਦ੍ਧਤ੍ਵਂ ਵਿਮਾਰ੍ਗਗਤ੍ਵਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍||੧||
Adhikarana unmAdabhedAH (2-3) · Śloka 3
ਏਕੈਕਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਸ਼੍ਚ ਦੋਸੈਰਤ੍ਯਰ੍ਥਮੂਰ੍ਛਿਤੈਃ |
ਮਾਨਸੇਨ ਚ ਦੁਃਖੇਨ ਸ ਚ ਪਞ੍ਚਵਿਧੋ ਮਤਃ ||੨||
ਵਿਸਾਦ੍ਭਵਤਿ ਸਸ੍ਠਸ਼੍ਚ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਤਤ੍ਰ ਭੇਸਜਮ੍ |
ਸ ਚਾਪ੍ਰਵਦ੍ਧਸ੍ਤਰੁਣੋ ਮਦਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂ ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਚ ||੩||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੬੨) |
View original
एकैकशः सर्वशश्च दोषैरत्यर्थमूर्छितैः |
मानसेन च दुःखेन स च पञ्चविधो मतः ||२||
विषाद्भवति षष्ठश्च यथास्वं तत्र भेषजम् |
स चाप्रवृद्धस्तरुणो मदसञ्ज्ञां बिभर्ति च ||३||
(सु. उ. तं. अ. ६२) |
ਪ੍ਰਕਾਰਭੇਦਮਾਹ– ਏਕੈਕਸ਼ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਾਨਸੇਨ ਚ ਦੁਃਖੇਨੇਤਿ ਸ਼ੋਕਾਦਿਨਾ| ਸ ਚੇਤਿ ਸਡ੍ਵਿਧੋਪਿ| ਅਤ੍ਰਾਪ੍ਰਵਦ੍ਧਪਦਮੁਪਾਦਾਯਾਪਿ ਤਰੁਣਪਦਪ੍ਰਯੋਗਂ ਕੁਰ੍ਵਤਾ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰੋਪਿ ਦੋਸਜਨਿਤੋ ਮਦੋ ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍| ਅਤ ਏਵ ਚਰਕੇ ਵਿਧਿਸ਼ੋਣਿਤੀਯਾਧ੍ਯਾਯੇ (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੨੪) ਉਨ੍ਮਾਦਾਤ੍ ਪਥਗੇਵ ਪਠਿਤਃ ਸਨਿਦਾਨਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤ ਇਤਿ||੨-੩||
Adhikarana unmAdasAmAnyanidAnam (4) · Śloka 4
ਵਿਰੁਦ੍ਧਦੁਸ੍ਟਾਸ਼ੁਚਿਭੋਜਨਨਿ ਪ੍ਰਧਰ੍ਸਣਂ ਦੇਵਗੁਰੁਦ੍ਵਿਜਾਨਾਮ੍ |
ਉਨ੍ਮਾਦਹੇਤੁਰ੍ਭਯਹਰ੍ਸਪੂਰ੍ਵੋ ਮਨੋਭਿਘਾਤੋ ਵਿਸਮਾਸ਼੍ਚ ਚੇਸ੍ਟਾਃ ||੪||
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੯) |
View original
विरुद्धदुष्टाशुचिभोजननि प्रधर्षणं देवगुरुद्विजानाम् |
उन्मादहेतुर्भयहर्षपूर्वो मनोऽभिघातो विषमाश्च चेष्टाः ||४||
(च. चि. अ. ९) |
ਸਾਮਾਨ੍ਯਹੇਤੁਮਾਹ– ਵਿਰੁਦ੍ਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੁਸ੍ਟਂ ਗਰਸਹਿਤਮਨ੍ਨਾਦਿ| ਪ੍ਰਧਰ੍ਸਣਂ ‘ਧਸ’ ਪ੍ਰਧਰ੍ਸਣੇ, ਇਤ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਧਰ੍ਸਣਮਭਿਭਵਃ| ਭਯਹਰ੍ਸਪੂਰ੍ਵੋ ਮਨੋਭਿਘਾਤ ਇਤਿ ਭਯਹਰ੍ਸਾਭ੍ਯਾਂ ਮਨਸੋਭਿਭਵਃ; ਭਯਹਰ੍ਸਪੂਰ੍ਵ ਇਤਿ ਭਯਂ ਹਰ੍ਸੋ ਦ੍ਵੌ ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ; ਪੂਰ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਕਾਰਣਵਾਚੀ, ਚਕਾਰੋਤ੍ਰ ਲੁਪ੍ਤਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੋ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ, ਤੇਨ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਲੋਭਾਦਯੋਪਿ ਕਾਰਣਮਿਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਹੁਃ– ਕ੍ਰੋਧਾਦਿਭਿਰਪਿ ਭਯਹਰ੍ਸਪੂਰ੍ਵਕ ਏਵ ਭਵਤੀਤਿ ਤੇਨ ਤੌ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੌ| ਵਿਸਮਾਸ਼੍ਚ ਚੇਸ੍ਟਾ ਇਤਿ ਵਿਸਮਾਙ੍ਗਨ੍ਯਾਸਬਲਵਦ੍ਵਿਗ੍ਰਹਾਦਯ ਉਨ੍ਮਾਦਹੇਤਵ ਇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍||੪||
Adhikarana unmAdasamprAptiH (5) · Śloka 5
ਤੈਰਲ੍ਪਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਮਲਾਃ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਾ ਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ਨਿਵਾਸਂ ਹਦਯਂ ਪ੍ਰਦੂਸ੍ਯ |
ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਯ ਮਨੋਵਹਾਨਿ ਪ੍ਰਮੋਹਯਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਨਰਸ੍ਯ ਚੇਤਃ ||੫||
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੧) |
View original
तैरल्पसत्त्वस्य मलाः प्रदुष्टा बुद्धेर्निवासं हृदयं प्रदूष्य |
स्रोतांस्यधिष्ठाय मनोवहानि प्रमोहयन्त्याशु नरस्य चेतः ||५||
(च. चि. अ. १) |
ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਮਾਹ– ਤੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੈਰੁਕ੍ਤਹੇਤੁਭਿਃ| ਅਲ੍ਪਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਅਲ੍ਪਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣਸ੍ਯੇਤਿ ਚਕ੍ਰਃ; ਜੇਜ੍ਜਟਸ੍ਤ੍ਵਾਹ– ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਮਨਃ, ਤਸ੍ਯ ਚਾਲ੍ਪਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ਤਮੋਭ੍ਯਾਮਾਵਤਤ੍ਵੇਨਾਲ੍ਪਜ੍ਞਾਨਜਨਕਤ੍ਵਾਤ੍| ਮਲਾ ਵਾਤਾਦਯਃ| ਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ਨਿਵਾਸਂ ਹਦਯਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਹਦਯਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਸ੍ਯ ਦੁਸ੍ਟ੍ਯਾ ਤਦਾਸ਼੍ਰਿਤਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯਾਪਿ ਦੁਸ੍ਟਿਰ੍ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਮਨੋਵਹਾਨੀਤਿ ਹਦਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਦਸ਼ ਧਮਨ੍ਯਃ; ਏਤਚ੍ਚ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਬੋਧ੍ਯਂ, ਨਿਖਿਲਦੇਹਸ੍ਰੋਤਸਾਮੇਵ ਮਨੋਧਿਸ੍ਠਾਨਤ੍ਵੇਨ ਚਰਕੇ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਧਿਸ੍ਠਾਯ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫||
Adhikarana unmAdasAmAnyalakShaNam (6) · Śloka 6
ਧੀਵਿਭ੍ਰਮਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਪਰਿਪ੍ਲਵਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਯਾਕੁਲਾ ਦਸ੍ਟਿਰਧੀਰਤਾ ਚ |
ਅਬਦ੍ਧਵਾਕ੍ਤ੍ਵਂ ਹਦਯਂ ਚ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਮੁਨ੍ਮਾਦਗਦਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ ||੬||
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੯) |
View original
धीविभ्रमः सत्त्वपरिप्लवश्च पर्याकुला दृष्टिरधीरता च |
अबद्धवाक्त्वं हृदयं च शून्यं सामान्यमुन्मादगदस्य लिङ्गम् ||६||
(च. चि. अ. ९) |
ਸਾਮਾਨ੍ਯਰੂਪਮਾਹ– ਧੀਵਿਭ੍ਰਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤਤ੍ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਮਿਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਃ, ਸਾਮਾਨ੍ਯਰੂਪਮਿਤਿ ਚਕ੍ਰਃ| ਧੀਵਿਭ੍ਰਮੋ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਜ੍ਞਾਨਤ੍ਵਮ੍| ਸਤ੍ਤ੍ਵਪਰਿਪ੍ਲਵੋ ਮਨਸਸ਼੍ਚਞ੍ਚਲਤ੍ਵਮ੍| ਅਧੀਰਤਾ ਕਾਤਰਤ੍ਵਮ੍| ਅਬਦ੍ਧਵਾਕ੍ਤ੍ਵਮਸਮ੍ਬਦ੍ਧਵਚਨਤ੍ਵਮ੍| ਲਿਙ੍ਗ੍ਯਤੇਨੇਨੇਤਿ ਲਿਙ੍ਗ, ਤੇਨ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਂ ਰੂਪਂ ਚੇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਮ੍||੬||
Adhikarana vAtikonmAdasya nidAnasamprAptipUrvakaM lakShaNam (7-8) · Śloka 8
ਰੂਕ੍ਸਾਲ੍ਪਸ਼ੀਤਾਨ੍ਨਵਿਰੇਕਧਾਤੁਕ੍ਸਯੋਪਵਾਸੈਰਨਿਲੋਤਿਵਦ੍ਧਃ |
ਚਿਨ੍ਤਾਦਿਦੁਸ੍ਟਂ ਹਦਯਂ ਪ੍ਰਦੂਸ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਸ੍ਮਤਿਂ ਚਾਪ੍ਯੁਪਹਨ੍ਤਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮ੍ ||੭||
ਅਸ੍ਥਾਨਹਾਸਸ੍ਮਿਤਨਤ੍ਯਗੀਤਵਾਗਙ੍ਗਵਿਕ੍ਸੇਪਣਰੋਦਨਾਨਿ |
ਪਾਰੁਸ੍ਯਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਾਰੁਣਵਰ੍ਣਤਾਸ਼੍ਚ ਜੀਰ੍ਣੇ ਬਲਂ ਚਾਨਿਲਜਸ੍ਯ ਰੂਪਮ੍ ||੮||
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੯) |
View original
रूक्षाल्पशीतान्नविरेकधातुक्षयोपवासैरनिलोऽतिवृद्धः |
चिन्तादिदुष्टं हृदयं प्रदूष्य बुद्धिं स्मृतिं चाप्युपहन्ति शीघ्रम् ||७||
अस्थानहासस्मितनृत्यगीतवागङ्गविक्षेपणरोदनानि |
पारुष्यकार्श्यारुणवर्णताश्च जीर्णे बलं चानिलजस्य रूपम् ||८||
(च. चि. अ. ९) |
ਵਾਤਜਮਾਹ– ਰੂਕ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਰੇਕਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਰ ਵਾਨ੍ਤਿਰਪ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ, ਵਿਰੇਚਯਤਿ ਦੇਹਾਨ੍ਮਲਂ ਪਥਕ੍ਕਰੋਤੀਤਿ ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਾ| ਅਸ੍ਥਾਨਹਾਸੇਤ੍ਯਾਦਿ ਅਸ੍ਥਾਨੇਵਿਸਯੇ ਹਾਸੋਸ੍ਥਾਨਹਾਸਃ; ਏਵਮਸ੍ਥਾਨਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਮਿਤਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ| ਸ੍ਮਿਤਮੀਸਦ੍ਧਾਸਃ| ਅਙ੍ਗਵਿਕ੍ਸੇਪੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧਚੇਸ੍ਟਾ| ਜੀਰ੍ਣੇ ਬਲਮਿਤਿ ਜੀਰ੍ਣੇ ਆਹਾਰੇ ਵ੍ਯਾਧੇਰ੍ਬਲਂ ਭਵਤਿ||੭-੮||
Adhikarana paittikonmAdasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (9-10) · Śloka 10
ਅਜੀਰ੍ਣਕਟ੍ਵਮ੍ਲਵਿਦਾਹ੍ਯਸ਼ੀਤੈਰ੍ਭੋਜ੍ਯੈਸ਼੍ਚਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਮੁਦੀਰ੍ਣਵੇਗਮ੍ |
ਉਨ੍ਮਾਦਮਤ੍ਯੁਗ੍ਰਮਨਾਤ੍ਮਕਸ੍ਯ ਹਦਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦਾਸ਼ੁ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ||੯||
ਅਮਰ੍ਸਸਂਰਮ੍ਭਵਿਨਗ੍ਨਭਾਵਾਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਜਨਾਤਿਦ੍ਰਵਣੌਸ੍ਣ੍ਯਰੋਸਾਃ |
ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਯਸ਼ੀਤਾਨ੍ਨਜਲਾਭਿਲਾਸਃ ਪੀਤਾ ਚ ਭਾਃ ਪਿਤ੍ਤਕਤਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ ||੧੦||
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੯) |
View original
अजीर्णकट्वम्लविदाह्यशीतैर्भोज्यैश्चितं पित्तमुदीर्णवेगम् |
उन्मादमत्युग्रमनात्मकस्य हृदि स्थितं पूर्ववदाशु कुर्यात् ||९||
अमर्षसंरम्भविनग्नभावाः सन्तर्जनातिद्रवणौष्ण्यरोषाः |
प्रच्छायशीतान्नजलाभिलाषः पीता च भाः पित्तकृतस्य लिङ्गम् ||१०||
(च. चि. अ. ९) |
ਪਿਤ੍ਤਜਮਾਹ– ਅਜੀਰ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ਼ੀਤੈਰਿਤਿ ਉਸ੍ਣੈਃ| ਉਨ੍ਮਾਦਮਤ੍ਯੁਗ੍ਰਮਿਤਿ ਅਤ੍ਯੁਗ੍ਰਂ ਤੀਵ੍ਰਵੇਗਮ੍, ‘ਉਨ੍ਮਾਦਯਤ੍ਯੁਗ੍ਰਮ੍’ ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰੇ ਉਗ੍ਰਂ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਉਨ੍ਮਾਦਂ ਜਨਯਤਿ| ਅਨਾਤ੍ਮਕਸ੍ਯ ਅਨਾਤ੍ਮਵਤਃ| ਪੂਰ੍ਵਵਦਿਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾਦਿਦੁਸ੍ਟਹਦਯਸ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਕਮੁਪਹਤ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾ| ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਲਿਙ੍ਗਮਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਅਤ੍ਰ ਪਕ੍ਸੇ ਕਿਂ ਤਲ੍ਲਿਙ੍ਗਮਿਤ੍ਯਾਹ– ਅਮਰ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਿ– ਅਮਰ੍ਸੋਸਹਿਸ੍ਣੁਤ੍ਵਂ, ਨ ਤੁ ਰੋਸਃ; ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਤ੍ਵਾਤ੍| ਸਂਰਮ੍ਭ ਆਰਭਟੀ; ਵਿਨਗ੍ਨਭਾਵੋ ਨਗ੍ਨਤ੍ਵਮ੍| ਸਨ੍ਤਰ੍ਜਨਂ ਪਰਿਤ੍ਰਾਸਨਮ੍, ਅਤਿਦ੍ਰਵਣਂ ਪਲਾਯਨਮ੍, ਔਸ੍ਣ੍ਯਂ ਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯ; ‘ਔਸ੍ਠ੍ਯਮ੍ ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰੇ ਵਿਕਤੌਸ੍ਠਤ੍ਵਮ੍| ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਯਸ਼ੀਤਾਨ੍ਨਜਲਾਭਿਲਾਸ ਇਤਿ ਛਾਯਾਯਾਂ ਸ਼ੀਤਯੋਰਨ੍ਨਜਲਯੋਰਭਿਲਾਸਃ||੯-੧੦||
Adhikarana shlaiShmikonmAdasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (11-12) · Śloka 12
ਸਮ੍ਪੂਰਣੈਰ੍ਮਨ੍ਦਵਿਚੇਸ੍ਟਿਤਸ੍ਯ ਸੋਸ੍ਮਾ ਕਫੋ ਮਰ੍ਮਣਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਃ |
ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਸ੍ਮਤਿਂ ਚਾਪ੍ਯੁਪਹਤ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਮੋਹਯਨ੍ ਸਞ੍ਜਨਯੇਦ੍ਵਿਕਾਰਮ੍ ||੧੧||
ਵਾਕ੍ਚੇਸ੍ਟਿਤਂ ਮਨ੍ਦਮਰੋਚਕਸ਼੍ਚ ਨਾਰੀਵਿਵਿਕ੍ਤਪ੍ਰਿਯਤਾਤਿਨਿਦ੍ਰਾ |
ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਚ ਲਾਲਾ ਚ ਬਲਂ ਚ ਭੁਕ੍ਤੇ ਨਖਾਦਿਸ਼ੌਕ੍ਲ੍ਯਂ ਚ ਕਫਾਤ੍ਮਕੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ |
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੯) ||੧੨||
View original
सम्पूरणैर्मन्दविचेष्टितस्य सोष्मा कफो मर्मणि सम्प्रदुष्टः |
बुद्धिं स्मृतिं चाप्युपहत्य चित्तं प्रमोहयन् सञ्जनयेद्विकारम् ||११||
वाक्चेष्टितं मन्दमरोचकश्च नारीविविक्तप्रियताऽतिनिद्रा |
छर्दिश्च लाला च बलं च भुक्ते नखादिशौक्ल्यं च कफात्मके स्यात् |
(च. चि. अ. ९) ||१२||
ਕਫਜਮਾਹ– ਸਮ੍ਪੂਰਣੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਨ੍ਦਵਿਚੇਸ੍ਟਿਤਸ੍ਯ ਆਯਾਸਸ਼ੂਨ੍ਯਸ੍ਯ| ਸਮ੍ਪੂਰਣੈਰ੍ਭੋਜਨਾਦਿਭਿਃ, ਕਫੋ ਦੁਸ੍ਟ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸੋਸ੍ਮਾ ਸਪਿਤ੍ਤਃ| ਕਫੇਨਾਪਿ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣ ਉਨ੍ਮਾਦੋਵਸ਼੍ਯਂ ਸਪਿਤ੍ਤੇਨ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਵ੍ਯਾਧਿਮਹਿਮ੍ਨਾ, ਯਥਾ ਮੂਰ੍ਛਾ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਹੁਃ– ਕੇਵਲਕਫੇਨਾਪਿ ਕ੍ਰਿਯਤੇ, ਸੋਸ੍ਮਪਦੇਨ ਤੁ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜੋਪਿ ਭਵਤੀਤਿ ਸੂਚ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਹੁਃ– ਊਸ੍ਮਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ, ਤੇਨੋਤ੍ਕਸ੍ਟਸ਼ਕ੍ਤਿਕਃ ਕਫ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਰ੍ਮਣੀਤਿ ਹਦਯੇ| ਵਿਕਾਰਮੁਨ੍ਮਾਦਮ੍| ਵਾਗਿਤ੍ਯਾਦਿ ਨਾਰੀਵਿਵਿਕ੍ਤਪ੍ਰਿਯਤੇਤਿ ਨਾਰੀਪ੍ਰਿਯਤਾ ਵਿਜਨਪ੍ਰਿਯਤਾ ਚ| ਬਲਂ ਚ ਭੁਕ੍ਤੇ ਇਤਿ ‘ਵ੍ਯਾਧੇਃ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਨਖਾਦੀਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਤ੍ਵਙ੍ਮੂਤ੍ਰਨੇਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍||੧੧-੧੨||
Adhikarana sAnnipAtikonmAdasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (13) · Śloka 13
ਯਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਪ੍ਰਭਵੋਤਿਘੋਰਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਮਸ੍ਤੈਃ ਸ ਚ ਹੇਤੁਭਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ |
ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਰੂਪਾਣਿ ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਤਾਦਗ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਭੈਸਜ੍ਯਵਿਧਿਰ੍ਵਿਵਰ੍ਜ੍ਯਃ ||੧੩||
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੯) |
View original
यः सन्निपातप्रभवोऽतिघोरः सर्वैः समस्तैः स च हेतुभिः स्यात् |
सर्वाणि रूपाणि बिभर्ति तादृग्विरुद्धभैषज्यविधिर्विवर्ज्यः ||१३||
(च. चि. अ. ९) |
ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਮਾਹ– ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਮਸ੍ਤੈਰਿਤਿ ਸਰ੍ਵੈਰਿਤਿ ਕਤ੍ਵਾਪਿ ਯਤ੍ ਸਮਸ੍ਤੈਰਿਤਿ ਕਰੋਤਿ ਤੇਨੈਵਂ ਬੋਧਯਤਿ– ਵਾਤਾਦਯੋਨੇਕੈਃ ਸ੍ਵਨਿਦਾਨੈਃ ਕੁਪਿਤਾ ਉਨ੍ਮਾਦਂ ਜਨਯਨ੍ਤਿ, ਨਤੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮੇਕਨਿਦਾਨਕੁਪਿਤਾਃ| ਵਿਰੁਦ੍ਧਭੈਸਜ੍ਯਵਿਧਿਰ੍ਵਿਵਰ੍ਜ੍ਯ ਇਤਿ ਅਯਮਭਿਸਨ੍ਧਿਃ– ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਵਾਤਾਦਿਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕਾਰ੍ਯਾ, ਸਾ ਚ ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਰੋਧਿਨੀ, ਤ੍ਰਿਦੋਸਹਰਂ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਮਲਕ੍ਯਾਦਿ, ਤਤ੍ਤੁ ਨਾਤ੍ਰ ਯੌਗਿਕਂ “ਨ ਹਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਯੌਗਿਕਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ” ਇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍| ਨਨੁ, ਯਦ੍ਯੇਵਂ ਤਦਾ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਹਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਵਿਕਾਰਾ ਅਸਾਧ੍ਯਾਃ ਭਵੇਯੁਰਿਤ੍ਯਤ ਉਕ੍ਤਮ੍– ਤਾਦਗਿਤਿ| ਕੋਪ੍ਯਯਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਵਿਸ਼ੇਸੋ ਰੋਗਵਿਸ਼ੇਸੋ ਵਾ, ਯੇਨਾਯਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਭੈਸਜ੍ਯਵਿਧਿਰ੍ਨ ਤੁ ਸਰ੍ਵ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਹੁਃ– ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਮਸ੍ਤੈਰ੍ਹੇਤੁਭਿਰ੍ਯੈਃ ਕਤਃ ਸ ਏਵਾਸਾਧ੍ਯਃ, ਨ ਤ੍ਵਲ੍ਪਹੇਤੁਕਤ ਇਤਿ||੧੩||
Adhikarana shokAdijonmAdasya nidAnasamprAptipUrvakaM lakShaNam (14) · Śloka 14
ਚੋਰੈਰ੍ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਪੁਰੁਸੈਰਰਿਭਿਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੈਰ੍ਵਿਤ੍ਰਾਸਿਤਸ੍ਯ ਧਨਬਾਨ੍ਧਵਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਦ੍ਵਾ |
ਗਾਢਂ ਕ੍ਸਤੇ ਮਨਸਿ ਚ ਪ੍ਰਿਯਯਾ ਰਿਰਂਸੋਰ੍ਜਾਯੇਤ ਚੋਤ੍ਕਟਤਮੋ ਮਨਸੋ ਵਿਕਾਰਃ ||੧੪||
ਚਿਤ੍ਰਂ ਬ੍ਰਵੀਤਿ ਚ ਮਨੋਨੁਗਤਂ ਵਿਸਞ੍ਜ੍ਞੋ ਗਾਯਤ੍ਯਥੋ ਹਸਤਿ ਰੋਦਿਤਿ ਚਾਪਿ ਮੂਢਃ |
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੬੨) |
View original
चोरैर्नरेन्द्रपुरुषैररिभिस्तथाऽन्यैर्वित्रासितस्य धनबान्धवसङ्क्षयाद्वा |
गाढं क्षते मनसि च प्रियया रिरंसोर्जायेत चोत्कटतमो मनसो विकारः ||१४||
चित्रं ब्रवीति च मनोऽनुगतं विसञ्ज्ञो गायत्यथो हसति रोदिति चापि मूढः |
(सु. उ. तं. अ. ६२) |
ਸ਼ੋਕਾਦਿਜਮਾਹ– ਚੋਰੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸਤੇ ਉਪਹਤੇ, ਪ੍ਰਿਯਯਾ ਰਿਰਂਸੋਃ ਕਾਮੁਕਸ੍ਯ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯਾ ਪ੍ਰਿਯਯਾ ਕ੍ਸਤੇ ਮਨਸੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ– ਚਿਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਿਤ੍ਰਂ ਵਿਵਿਧਮ੍| ਮਨੋਨੁਗਤਂ ਗੋਪ੍ਯਮਪਿ| ਵਿਸਞ੍ਜ੍ਞੋ ਵਿਪਰੀਤਜ੍ਞਾਨਃ, ਅਤ ਏਵ ਮੂਢਃ||੧੪||–
Adhikarana viShajonmAdalakShaNam (15) · Śloka 15
ਰਕ੍ਤੇਕ੍ਸਣੋ ਹਤਬਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭਾਃ ਸੁਦੀਨਃ ਸ਼੍ਯਾਵਾਨਨੋ ਵਿਸਕਤੇਥ ਭਵੇਦ੍ਵਿਸਞ੍ਜ੍ਞਃ ||੧੫||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੬੨) |
View original
रक्तेक्षणो हतबलेन्द्रियभाः सुदीनः श्यावाननो विषकृतेऽथ भवेद्विसञ्ज्ञः ||१५||
(सु. उ. तं. अ. ६२) |
ਵਿਸਜਮਾਹ– ਰਕ੍ਤੇਕ੍ਸਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਤਬਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭਾ ਇਤਿ ਹਤਂ ਬਲਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਭਾਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ| ਭਾ ਦੀਪ੍ਤਿਃ||੧੫||
Adhikarana unmAdasyAsAdhyalakShaNam (16) · Śloka 16
ਅਵਾਞ੍ਚੀ ਵਾਪ੍ਯੁਦਞ੍ਚੀ ਵਾ ਕ੍ਸੀਣਮਾਂਸਬਲੋ ਨਰਃ |
ਜਾਗਰੂਕੋ ਹ੍ਯਸਨ੍ਦੇਹਮੁਨ੍ਮਾਦੇਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ||੧੬||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੬੨) |
View original
अवाञ्ची वाऽप्युदञ्ची वा क्षीणमांसबलो नरः |
जागरूको ह्यसन्देहमुन्मादेन विनश्यति ||१६||
(सु. उ. तं. अ. ६२) |
ਅਸਾਧ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮਾਹ– ਅਵਾਞ੍ਚੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਾਞ੍ਚੀ ਅਧੋਮੁਖਃ, ਉਦਞ੍ਚੀ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੁਖਃ, ਅਤ ਏਵਾਨ੍ਯੇ ‘ਅਵਾਙ੍ਮੁਖਸ੍ਤੂਨ੍ਮੁਖੋ ਵਾ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਜਾਗਰੂਕੋਨਿਦ੍ਰਃ||੧੬||
Adhikarana bhUtonmAdasAmAnyalakShaNam (17) · Śloka 17
ਅਮਰ੍ਤ੍ਯਵਾਗ੍ਵਿਕ੍ਰਮਵੀਰ੍ਯਚੇਸ੍ਟੋ ਜ੍ਞਾਨਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨਬਲਾਦਿਭਿਰ੍ਯਃ |
ਉਨ੍ਮਾਦਕਾਲੋਨਿਯਤਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯ ਭੂਤੋਤ੍ਥਮੁਨ੍ਮਾਦਮੁਦਾਹਰੇਤ੍ਤਮ੍ ||੧੭||
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੯) |
View original
अमर्त्यवाग्विक्रमवीर्यचेष्टो ज्ञानादिविज्ञानबलादिभिर्यः |
उन्मादकालोऽनियतश्च तस्य भूतोत्थमुन्मादमुदाहरेत्तम् ||१७||
(च. चि. अ. ९) |
ਭੌਤਿਕੋਨ੍ਮਾਦਸ੍ਯ ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮਾਹ– ਅਮਰ੍ਤ੍ਯਵਾਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਮਰ੍ਤ੍ਯਾ ਅਮਨੁਸ੍ਯਾ ਅਨੁਚਿਤਾ ਵਾ ਵਾਗਾਦਯੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ| ਵਿਕ੍ਰਮਃ ਪਰਾਕ੍ਰਮਃ, ਵੀਰ੍ਯਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ, ਚੇਸ੍ਟਾ ਸ਼ਾਰੀਰਿਕੀ ਕ੍ਰਿਯਾ| ਜ੍ਞਾਨਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨਬਲਾਦਿਭਿਰਿਤਿ ਉਪਲਕ੍ਸਣੇ ਤਤੀਯਾ| ਜ੍ਞਾਨਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਂ, ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਸ਼ਿਲ੍ਪਾਦਿਜ੍ਞਾਨਂ; ਕਿਂਵਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਾਨਂ, ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਤਦਰ੍ਥਨਿਸ਼੍ਚਯਃ; ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ੍ਮਤ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਂ, ਤੇਸਾਂ ਬਲਮ੍| ਅਨਿਯਤ ਇਤਿ ਨ ਵਾਤਜਾਦਿਵਦਾਹਾਰਜੀਰ੍ਣਾਦਿਕਾਲਵਤ੍ ਕਾਲਨਿਯਮਃ| ਨਿਯਤ ਇਤਿ ਪਾਠੇ ਤੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਨਿਯਤਤਿਥ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਂ “ਦੇਵਗ੍ਰਹਾਃ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਂ” ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭੂਤਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾ ਦੇਵਦਯੋਭਿਧੀਯਨ੍ਤੇ||੧੭||
Adhikarana devajuShTalakShaNam (18) · Śloka 18
ਸਨ੍ਤੁਸ੍ਟਃ ਸ਼ੁਚਿਰਤਿਦਿਵ੍ਯਮਾਲ੍ਯਗਨ੍ਧੋ ਨਿਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰੀਰਵਿਤਥਸਂਸ੍ਕਤਪ੍ਰਭਾਸੀ |
ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਸ੍ਥਿਰਨਯਨੋ ਵਰਪ੍ਰਦਾਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯੋ ਭਵਤਿ ਨਰਃ ਸ ਦੇਵਜੁਸ੍ਟਃ ||੧੮||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੬੦) |
View original
सन्तुष्टः शुचिरतिदिव्यमाल्यगन्धो निस्तन्द्रीरवितथसंस्कृतप्रभाषी |
तेजस्वी स्थिरनयनो वरप्रदाता ब्रह्मण्यो भवति नरः स देवजुष्टः ||१८||
(सु. उ. तं. अ. ६०) |
ਦੇਵਜੁਸ੍ਟਮਾਹ– ਸਨ੍ਤੁਸ੍ਟ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤਿਦਿਵ੍ਯਮਾਲ੍ਯਗਨ੍ਧ ਇਤਿ ਅਤਿਮਾਤ੍ਰੋ ਦਿਵ੍ਯਮਾਲ੍ਯਸ੍ਯੇਵ ਗਨ੍ਧੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ| ਨਿਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰੀਃ ਅਨਿਦ੍ਰਃ| ਅਵਿਤਥਂ ਸਤ੍ਯਮ੍| ਵਿਦੇਹੇਪਿ “ਨਿਃਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਸਤ੍ਯਸਂਸ੍ਕਤਭਾਸਿਣਮ੍” ਇਤਿ ਪਠਿਤਮ੍| ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨੁਰਕ੍ਤਃ| ਦੇਵਜੁਸ੍ਟੋ ਦੇਵਗ੍ਰਹਪੀਡਿਤਃ| ਦੇਵਗ੍ਰਹਣੇਨ ਗਣਮਾਤਕਾਦਯੋਪਿ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਃ| ਵਿਦੇਹੇਪਿ ਪਠ੍ਯਤੇ “ਕ੍ਰੋਧਨਃ ਸ੍ਰਸ੍ਤਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੋ ਲਾਲਾਫੇਨਾਵਿਲਾਨਨਃ| ਨਿਦ੍ਰਾਲੁਃ ਕਮ੍ਪਨੋ ਮੂਕੋ ਗਣਮਾਤਭਿਰਰ੍ਦਿਤਃ||” ਇਤਿ||੧੮||
Adhikarana asurajuShTalakShaNam (19) · Śloka 19
ਸਂਸ੍ਵੇਦੀ ਦ੍ਵਿਜਗੁਰੁਦੇਵਦੋਸਵਕ੍ਤਾ ਜਿਹ੍ਮਾਕ੍ਸੋ ਵਿਗਤਭਯੋ ਵਿਮਾਰ੍ਗਦਸ੍ਟਿਃ |
ਸਨ੍ਤੁਸ੍ਟੋ ਨ ਭਵਤਿ ਚਾਨ੍ਨਪਾਨਜਾਤੈਰ੍ਦੁਸ੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਭਵਤਿ ਸ ਦੇਵਸ਼ਤ੍ਰੁਜੁਸ੍ਟਃ ||੧੯||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੬੦) |
View original
संस्वेदी द्विजगुरुदेवदोषवक्ता जिह्माक्षो विगतभयो विमार्गदृष्टिः |
सन्तुष्टो न भवति चान्नपानजातैर्दुष्टात्मा भवति स देवशत्रुजुष्टः ||१९||
(सु. उ. तं. अ. ६०) |
ਦੇਵਸ਼ਤ੍ਰੁਜੁਸ੍ਟਮਾਹ– ਸਂਸ੍ਵੇਦੀਤ੍ਯਾਦਿ||੧੯||
Adhikarana gandharvAviShTalakShaNam (20) · Śloka 20
ਹਸ੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਪੁਲਿਨਵਨਾਨ੍ਤਰੋਪਸੇਵੀ ਸ੍ਵਾਚਾਰਃ ਪ੍ਰਿਯਪਰਿਗੀਤਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯਃ |
ਨਤ੍ਯਨ੍ ਵੈ ਪ੍ਰਹਸਤਿ ਚਾਰੁ ਚਾਲ੍ਪਸ਼ਬ੍ਦਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਗ੍ਰਹਪਰਿਪੀਡਿਤੋ ਮਨੁਸ੍ਯਃ ||੨੦||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੬੦) |
View original
हृष्टात्मा पुलिनवनान्तरोपसेवी स्वाचारः प्रियपरिगीतगन्धमाल्यः |
नृत्यन् वै प्रहसति चारु चाल्पशब्दं गन्धर्वग्रहपरिपीडितो मनुष्यः ||२०||
(सु. उ. तं. अ. ६०) |
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਵਿਸ੍ਟਮਾਹ– ਹਸ੍ਟੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੁਲਿਨਂ ਤੋਯੋਜ੍ਝਿਤਂ ਤਟਮ੍, ਅਨ੍ਤਰਂ ਮਧ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ੇਸੋ ਵਾ| ਸ੍ਵਾਚਾਰੋਨਿਨ੍ਦਿਤਾਚਾਰਃ| ਪ੍ਰਿਯੇਤ੍ਯਾਦਿ ਪ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪਰਿ ਸਰ੍ਵਤੋ ਗੀਤਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯਾਨਿ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ| ਨਤ੍ਯਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਦਿ ਚਾਰੁ (ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਤਥਾ) ਨਤ੍ਯਨ੍ਨਲ੍ਪਸ਼ਬ੍ਦਂ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਪ੍ਰਹਸਤੀਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍||੨੦||
Adhikarana yakShAviShTalakShaNam (21) · Śloka 21
ਤਾਮ੍ਰਾਕ੍ਸਃ ਪ੍ਰਿਯਤਨੁਰਕ੍ਤਵਸ੍ਤ੍ਰਧਾਰੀ ਗਮ੍ਭੀਰੋ ਦ੍ਰੁਤਗਤਿਰਲ੍ਪਵਾਕ੍ਸਹਿਸ੍ਣੁਃ |
ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਵਦਤਿ ਚ ਕਿਂ ਦਦਾਮਿ ਕਸ੍ਮੈ ਯੋ ਯਕ੍ਸਗ੍ਰਹਪਰਿਪੀਡਿਤੋ ਮਨੁਸ੍ਯਃ ||੨੧||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੬੦) |
View original
ताम्राक्षः प्रियतनुरक्तवस्त्रधारी गम्भीरो द्रुतगतिरल्पवाक्सहिष्णुः |
तेजस्वी वदति च किं ददामि कस्मै यो यक्षग्रहपरिपीडितो मनुष्यः ||२१||
(सु. उ. तं. अ. ६०) |
ਯਕ੍ਸਾਵਿਸ੍ਟਮਾਹ– ਤਾਮ੍ਰਾਕ੍ਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਿਯੇਤ੍ਯਾਦਿ ਪ੍ਰਿਯਂ ਸ਼ੋਭਨਂ, ਤਨੁ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਰਕ੍ਤਂ ਚ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਧਰ੍ਤੁਂ ਸ਼ੀਲਂ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ||੨੧||
Adhikarana pitRujuShTalakShaNam (22) · Śloka 22
ਪ੍ਰੇਤਾਨਾਂ ਸ ਦਿਸ਼ਤਿ ਸਂਸ੍ਤਰੇਸੁ ਪਿਣ੍ਡਾਨ੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਜਲਮਪਿ ਚਾਪਸਵ੍ਯਵਸ੍ਤ੍ਰਃ |
ਮਾਂਸੇਪ੍ਸੁਸ੍ਤਿਲਗੁਡਪਾਯਸਾਭਿਕਾਮਸ੍ਤਦ੍ਭਕ੍ਤੋ ਭਵਤਿ ਪਿਤਗ੍ਰਹਾਭਿਜੁਸ੍ਟਃ ||੨੨||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੬੦) |
View original
प्रेतानां स दिशति संस्तरेषु पिण्डान् शान्तात्मा जलमपि चापसव्यवस्त्रः |
मांसेप्सुस्तिलगुडपायसाभिकामस्तद्भक्तो भवति पितृग्रहाभिजुष्टः ||२२||
(सु. उ. तं. अ. ६०) |
ਪਿਤਜੁਸ੍ਟਮਾਹ– ਪ੍ਰੇਤਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰੇਤਾਨਾਂ ਮਤਪਿਤਣਾਂ, ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮਾਤ੍ਰਵਿਵਕ੍ਸਯਾ ਨ ਚਤੁਰ੍ਥੀ| ਦਿਸ਼ਤਿ ਦਦਾਤਿ| ਸਂਸ੍ਤਰੇਸੁ ਕੁਸ਼ਪਤ੍ਰਾਦਿਰਚਿਤਾਸ੍ਤਰਣੇਸੁ| ਅਪਸਵ੍ਯਵਸ੍ਤ੍ਰੋ ਵਾਮੋਤ੍ਤਰੀਯਃ| ਮਾਂਸੇਪ੍ਸੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤਦਭਿਧਾਨਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਯਸ੍ਯੇਚ੍ਛਾ ਭਵਤਿ ਤਸ੍ਯ ਤੇਨੈਵ ਬਲਿਰ੍ਦਾਤਵ੍ਯਃ; ਏਵਮਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਮ੍| ਤਦ੍ਭਕ੍ਤਃ ਪਿਤਭਕ੍ਤਃ||੨੨||
Adhikarana nAgAviShTalakShaNam (23) · Śloka 23
ਯਸ੍ਤੂਰ੍ਵ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਸਰਤਿ ਸਰ੍ਪਵਤ੍ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸਕ੍ਕਣ੍ਯੌ ਵਿਲਿਹਤਿ ਜਿਹ੍ਵਯਾ ਤਥੈਵ |
ਕ੍ਰੋਧਾਲੁਰ੍ਗੁਡਮਧੁਦੁਗ੍ਧਪਾਯਸੇਪ੍ਸੁਰ੍ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯੋ ਭਵਤਿ ਭੁਜਙ੍ਗਮੇਨ ਜੁਸ੍ਟਃ ||੨੩||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੬੦) |
View original
यस्तूर्व्यां प्रसरति सर्पवत् कदाचित् सृक्कण्यौ विलिहति जिह्वया तथैव |
क्रोधालुर्गुडमधुदुग्धपायसेप्सुर्ज्ञातव्यो भवति भुजङ्गमेन जुष्टः ||२३||
(सु. उ. तं. अ. ६०) |
ਨਾਗਾਵਿਸ੍ਟਮਾਹ– ਯਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਸਰਤਿ ਸਰ੍ਪਵਦਿਤਿ ਉਰਸਾ ਗਚ੍ਛਤਿ| ਸਕ੍ਕਣ੍ਯੌ ਓਸ੍ਠਪ੍ਰਾਨ੍ਤੌ| ਸਕ੍ਕਣੀਸ਼ਬ੍ਦ ਈਕਾਰਾਨ੍ਤੋਪ੍ਯਸ੍ਤੀਤ੍ਯੁਨ੍ਨੇਯਮ੍||੨੩||
Adhikarana rAkShasAviShTalakShaNam (24) · Śloka 24
ਮਾਂਸਾਸਗ੍ਵਿਵਿਧਸੁਰਾਵਿਕਾਰਲਿਪ੍ਸੁਰ੍ਨਿਰ੍ਲਜ੍ਜੋ ਭਸ਼ਮਤਿਨਿਸ੍ਠੁਰੋਤਿਸ਼ੂਰਃ |
ਕ੍ਰੋਧਾਲੁਰ੍ਵਿਪੁਲਬਲੋ ਨਿਸ਼ਾਵਿਹਾਰੀ ਸ਼ੌਚਦ੍ਵਿਡ੍ ਭਵਤਿ ਸ ਰਾਕ੍ਸਸੈਰ੍ਗਹੀਤਃ ||੨੪||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੬੦) |
View original
मांसासृग्विविधसुराविकारलिप्सुर्निर्लज्जो भृशमतिनिष्ठुरोऽतिशूरः |
क्रोधालुर्विपुलबलो निशाविहारी शौचद्विड् भवति स राक्षसैर्गृहीतः ||२४||
(सु. उ. तं. अ. ६०) |
ਰਾਕ੍ਸਸਾਵਿਸ੍ਟਮਾਹ– ਮਾਂਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਸ਼ਾਵਿਹਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਯਾਮੇਵ ਭ੍ਰਮਣਸ਼ੀਲਃ| ਰਾਕ੍ਸਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕ੍ਸਸਾਦਯੋਪਿ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਃ| ਤਥਾ ਰਾਕ੍ਸਸਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਦੇਹੋਪਿ ਪਠਤਿ– “ਦੇਵਵਿਪ੍ਰਗੁਰੁਦ੍ਵੇਸੀ ਵੇਦਵੇਦਾਙ੍ਗਨਿਨ੍ਦਕਃ| ਆਤ੍ਮਪੀਡਾਕਰੋ ਹਾਸੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕ੍ਸਸਸੇਵਿਤਃ||” ਇਤਿ||੨੪||
Adhikarana pishAcAviShTalakShaNam (25) · Śloka 25
ਉਦ੍ਧਸ੍ਤਃ ਕਸ਼ਪਰੁਸੋ ਅਚਿਰਪ੍ਰਲਾਪੀ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧੋ ਭਸ਼ਮਸ਼ੁਚਿਸ੍ਤਥਾਤਿਲੋਲਃ |
ਬਹ੍ਵਾਸ਼ੀ ਵਿਜਨਵਨਾਨ੍ਤਰੋਪਸੇਵੀ ਵ੍ਯਾਚੇਸ੍ਟਨ੍ ਭ੍ਰਮਤਿ ਰੁਦਨ੍ ਪਿਸ਼ਾਚਜੁਸ੍ਟਃ ||੨੫||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੬੦) |
View original
उद्धस्तः कृशपरुषो अचिरप्रलापी दुर्गन्धो भृशमशुचिस्तथाऽतिलोलः |
बह्वाशी विजनवनान्तरोपसेवी व्याचेष्टन् भ्रमति रुदन् पिशाचजुष्टः ||२५||
(सु. उ. तं. अ. ६०) |
ਪਿਸ਼ਾਚਾਵਿਸ੍ਟਮਾਹ– ਉਦ੍ਧਸ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦ੍ਧਸ੍ਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਬਾਹੁਃ; ‘ਉਦ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰ’ ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਂ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਂ, ਵਿਦੇਹੇਪਿ ਦਿਗਮ੍ਬਰਪਾਠਾਤ੍; ਉਦ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੋ ਨਗ੍ਨਃ| ਪਰੁਸੋ ਰੂਕ੍ਸਃ| ਲੋਲਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਨੇ ਪਾਨੇ ਚ ਸਤਸ੍ਣਃ| ‘ਲੋਲੁਃ’ ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰੇ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ| ਵ੍ਯਾਚੇਸ੍ਟਨ੍ਨਿਤਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਾਚੇਸ੍ਟਨ੍||੨੫||
Adhikarana bhUtonmAdasyAsAdhyalakShaNam (26) · Śloka 26
ਸ੍ਥੂਲਾਕ੍ਸੋ ਦ੍ਰੁਤਮਟਨਃ ਸ ਫੇਨਲੇਹੀ ਨਿਦ੍ਰਾਲੁਃ ਪਤਤਿ ਚ ਕਮ੍ਪਤੇ ਚ ਯੋ ਹਿ |
ਯਸ਼੍ਚਾਦ੍ਰਿਦ੍ਵਿਰਦਨਗਾਦਿਵਿਚ੍ਯੁਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸੋਸਾਧ੍ਯੋ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਬ੍ਦੇ ||੨੬||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੬੦) |
View original
स्थूलाक्षो द्रुतमटनः स फेनलेही निद्रालुः पतति च कम्पते च यो हि |
यश्चाद्रिद्विरदनगादिविच्युतः स्यात् सोऽसाध्यो भवति तथा त्रयोदशाब्दे ||२६||
(सु. उ. तं. अ. ६०) |
ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਹਿ ਹਿਂਸਾਕ੍ਰੀਡਾਪੂਜਾਰ੍ਥਂ ਗ੍ਰਹਾ ਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ| ਯਦੁਕ੍ਤਮ੍– “ਅਸ਼ੁਚਿਂ ਭਿਨ੍ਨਮਰ੍ਯਾਦਂ ਕ੍ਸਤਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾਕ੍ਸਤਮ੍| ਹਿਂਸ੍ਯੁਰ੍ਹਿਂਸਾਵਿਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਸਤ੍ਕਾਰਾਰ੍ਥਮਥਾਪਿ ਚ||” (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੬੦) ਇਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਹਿਂਸਾਰ੍ਥਂ ਗਹੀਤੋਸਾਧ੍ਯੋ ਭਵਤਿ, ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਧਦ੍ਵਯੇਨ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ– ਸ੍ਥੂਲਾਕ੍ਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਥੂਲਾਕ੍ਸੋ ਵਿਕਤਨੇਤ੍ਰ ਇਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਃ| ਦ੍ਰੁਤਮਟਨੋ ਦ੍ਰੁਤਗਤਿਃ, ਅਤ ਏਵ ‘ਤ੍ਵਰਿਤਗਤਿਃ’ ਇਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟੇਨ ਪਠਿਤਮ੍| ਯਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰ੍ਵਤਾਦਿਪਤਿਤਃ ਸਨ੍ ਯੋ ਗਹ੍ਯਤੇ ਸੋਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯਃ, ਨਗੋ ਵਕ੍ਸਃ| ਸਰ੍ਵ ਏਵੋਨ੍ਮਾਦੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੇਬ੍ਦੇ ਦੇਵਤਾਦਿਗਹੀਤੋਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯਃ| ਵਿਦੇਹੇਧਿਕਮਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯਲਕ੍ਸਣਂ ਪਠ੍ਯਤੇ– “ਮੇਢ੍ਰਪ੍ਰਵਤ੍ਤਃ ਕ੍ਸਤਜਃ ਸਾਸ੍ਰਾਕ੍ਸਃ ਸ੍ਰੁਤਨਾਸਿਕਃ| ਰੂਕ੍ਸਜਿਹ੍ਵਃ ਪੂਤਿਗਰ੍ਭੋ ਹਤਵਾਗਤਿਦੁਰ੍ਬਲਃ||” ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੨੬||
Adhikarana devAdInAM grahaNakAlaH (27-28) · Śloka 28
ਦੇਵਗ੍ਰਹਾਃ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਮਸੁਰਾਃ ਸਨ੍ਧ੍ਯਯੋਰਪਿ |
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋਸ੍ਟਮ੍ਯਾਂ, ਯਕ੍ਸਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਥ ||੨੭||
ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਾਃ ਕਸ੍ਣਕ੍ਸਯੇ ਹਿਂਸ੍ਯੁਃ, ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਮਪਿ ਚੋਰਗਾਃ |
ਰਕ੍ਸਾਂਸਿ ਰਾਤ੍ਰੌ, ਪੈਸ਼ਾਚਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਹਿ ||੨੮||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੬੦) |
View original
देवग्रहाः पौर्णमास्यामसुराः सन्ध्ययोरपि |
गन्धर्वाः प्रायशोऽष्टम्यां, यक्षाश्च प्रतिपद्यथ ||२७||
पित्र्याः कृष्णक्षये हिंस्युः, पञ्चम्यामपि चोरगाः |
रक्षांसि रात्रौ, पैशाचाश्चतुर्दश्यां विशन्ति हि ||२८||
(सु. उ. तं. अ. ६०) |
ਦੇਵਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਕਾਲਮਾਹ– ਦੇਵਗ੍ਰਹਾਃ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਂ ਪੂਰ੍ਣਿਮਾਯਾਮ੍| ਕਸ੍ਣਕ੍ਸਯੇਮਾਵਾਸ੍ਯਾਯਾਮ੍| ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ| ਤਿਥ੍ਯਭਿਧਾਨਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਂ, ਤਤ੍ਤਿਥੌ ਬਲਿਦਾਨਾਰ੍ਥਂ ਚ||੨੭-੨੮||
Adhikarana AvishatAM devAdInAmanupalabdhau dRuShTAntaH (29-30) · Śloka 30
ਦਰ੍ਪਣਾਦੀਨ੍ ਯਥਾ ਛਾਯਾ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਯਥਾ |
ਸ੍ਵਮਣਿਂ ਭਾਸ੍ਕਰਾਰ੍ਚਿਸ਼੍ਚ ਯਥਾ ਦੇਹਂ ਚ ਦੇਹਧਕ੍ |
ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਚ ਨ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਸ੍ਤਦ੍ਵਚ੍ਛਰੀਰਿਣਃ ||੨੯||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੬੦) |
ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਸ਼ੁ ਸ਼ਰੀਰਂ ਹਿ ਪੀਡਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਦੁਃਸਹਾਮ੍ ||੩੦||
View original
दर्पणादीन् यथा छाया शीतोष्णं प्राणिनो यथा |
स्वमणिं भास्करार्चिश्च यथा देहं च देहधृक् |
विशन्ति च न दृश्यन्ते ग्रहास्तद्वच्छरीरिणः ||२९||
(सु. उ. तं. अ. ६०) |
प्रविश्याशु शरीरं हि पीडां कुर्वन्ति दुःसहाम् ||३०||
ਨਨੁ, ਯਦਿ ਗ੍ਰਹਾਵਿਸ੍ਟਾਨਾਂ ਪੁਂਸਾਮੁਨ੍ਮਾਦਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਦਾ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤੋ ਗ੍ਰਹਾਃ ਕੁਤੋ ਨ ਲਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ? ਇਤ੍ਯਤ ਆਹ– ਦਰ੍ਪਣਾਦੀਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ੍ਮਦਾਦਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਯੋਗ੍ਯਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰਵਾਚਿਨਾਂ ਜਲਤੈਲਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਛਾਯਾ ਪ੍ਰਤਿਕਤਿਃ| ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਮਿਤਿ ਕਰ੍ਤਪਦਂ, ਪ੍ਰਾਣਿਨ ਇਤਿ ਕਰ੍ਮਪਦਮ੍| ਸ੍ਵਮਣਿਮਿਤਿ ਸੂਰ੍ਯਕਾਨ੍ਤਮ੍| ਦੇਹਧਕ੍ ਆਤ੍ਮਾ, ਮਨ ਇਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਃ| ਅਨੇਕਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਜੇਜ੍ਜਟਲਿਖਿਤਂ ਤਚ੍ਚਾਤ੍ਰਾਨੁਪਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵੇਨ ਵਿਸ੍ਤਰਭਯਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਮ੍| ਦੇਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚਾਤ੍ਰ ਦੇਵਸ੍ਯਾਨੁਚਰਾ ਦੇਵਸਧਰ੍ਮਾਣੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਦੇਵਾਨਾਂ ਮਨੁਸ੍ਯਸ਼ਰੀਰੇਣਾਸ਼ੁਚਿਨਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਭਾਵਾਤ੍| ਯਦਾਹ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਃ– “ਨ ਤੇ ਮਨੁਸ੍ਯੈਃ ਸਹ ਸਂਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਨ ਤੇ ਮਨੁਸ੍ਯਾਨ੍ ਕ੍ਵਚਿਦਾਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ| ਯੇ ਤ੍ਵਾਵਿਸ਼ਨ੍ਤੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਮੋਹਾਤ੍ਤੇ ਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾਵਿਸਯਾਦਪੇਤਾਃ||” (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੬੦) ਇਤਿ||੨੯-੩੦||
Adhikarana grahANAM tIvratapAdiprabhAvavattAkathanam (31-33) · Śloka 33
ਤਪਾਂਸਿ ਤੀਵ੍ਰਾਣਿ ਤਥੈਵ ਦਾਨਂ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਧਰ੍ਮੋ ਨਿਯਮਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਯਮ੍ |
ਗੁਣਾਸ੍ਤਥਾਸ੍ਟਾਵਪਿ ਤੇਸੁ ਨਿਤ੍ਯਾ ਵ੍ਯਸ੍ਤਾਃ ਸਮਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਯਥਾਪ੍ਰਭਾਵਮ੍ ||੩੧||
ਨ ਤੇ ਮਨੁਸ੍ਯੈਃ ਸਹ ਸਂਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਨ ਵਾ ਮਨੁਸ੍ਯਾਨ੍ ਕ੍ਵਚਿਦਾਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ |
ਯੇ ਤ੍ਵਾਵਿਸ਼ਨ੍ਤੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਮੋਹਾਤ੍ਤੇ ਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾਵਿਸਯਾਦਪੋਹ੍ਯਾਃ ||੩੨||
ਤੇਸਾਂ ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਪਰਿਚਾਰਕਾ ਯੇ ਕੋਟੀਸਹਸ੍ਰਾਯੁਤਪਦ੍ਮਸਙ੍ਖ੍ਯਾਃ |
ਅਸਗ੍ਵਸਾਮਾਂਸਭੁਜਃ ਸੁਭੀਮਾ ਨਿਸ਼ਾਵਿਹਾਰਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ||੩੩||
View original
तपांसि तीव्राणि तथैव दानं व्रतानि धर्मो नियमश्च सत्यम् |
गुणास्तथाऽष्टावपि तेषु नित्या व्यस्ताः समस्ताश्च यथाप्रभावम् ||३१||
न ते मनुष्यैः सह संविशन्ति न वा मनुष्यान् क्वचिदाविशन्ति |
ये त्वाविशन्तीति वदन्ति मोहात्ते भूतविद्याविषयादपोह्याः ||३२||
तेषां ग्रहाणां परिचारका ये कोटीसहस्रायुतपद्मसङ्ख्याः |
असृग्वसामांसभुजः सुभीमा निशाविहाराश्च तथाऽऽविशन्ति ||३३||
ਇਦਾਨੀਂ ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਤੀਵ੍ਰਤਪਾਦਿ ਯਮਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਵਤ੍ਤਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੋਕ੍ਤੇਨ ਸ਼੍ਲੋਕਤ੍ਰਯੇਣ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਾਹ– ਤਪਾਂਸੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਪਸ੍ਤਾਪਨਲਕ੍ਸਣਮੁਪਵਾਸਾਦਿ, ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਦਿਤਵਿਧਿਨਾ ਭੋਜਨਾਦਿਨਿਯਮਨਾਨਿ, ਕਰ੍ਮ ਕਾਯਵਾਙ੍ਮਨਸਾਂ ਸੁਚਰਿਤਮ੍| ਗੁਣਾਸ੍ਤਥਾਸ੍ਟਾਵਿਤਿ ਅਣਿਮਾ ੧, ਮਹਿਮਾ ੨, ਲਘਿਮਾ ੩, ਪ੍ਰਾਕਾਮ੍ਯਂ ੪, ਪ੍ਰਾਕਾਸ਼੍ਯਮ੍ ੫, ਈਸ਼ਿਤ੍ਵਂ ੬, ਵਸ਼ਿਤ੍ਵਂ ੭, ਯਤ੍ਰ ਕਾਮਾਵਸਾਯਿਤ੍ਵਂ ੮, ਚੇਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ– “ਆਵੇਸ਼ਸ਼੍ਚੇਤਸੋ ਜ੍ਞਾਨਮਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਨਕ੍ਰਿਯਾ| ਦਸ੍ਟਿਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਸ੍ਮਤਿਃ ਕਾਨ੍ਤਿਰਿਸ੍ਟਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||” ਇਤ੍ਯਸ੍ਟਵਿਧਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਾਹੁਃ| ਤੇਸੁ ਗ੍ਰਹੇਸੁ ਏਤੇ ਗੁਣਾ ਨਿਤ੍ਯਾਃ, ਨ ਕਾਦਾਚਿਤ੍ਕਾਃ, ਵ੍ਯਸ੍ਤਾ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਚਤ੍ਵਾਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ; ਸਮਸ੍ਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ; ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਤਿ ਯਥਾਪ੍ਰਭਾਵਂ; ਤਤ੍ਰ ਵ੍ਯਸ੍ਤਾ ਗੁਣਾ ਅਸੁਰਾਦਿਗ੍ਰਹਾਣਾਂ, ਸਮਸ੍ਤਾ ਦੇਵਗ੍ਰਹਾਣਾਮ੍| ਅਥ ਤੇ ਨਿਯਮਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚੇਤ੍ ਕਥਮਸ਼ੁਚਿਂ ਦੇਹਮਾਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ, ਨ ਕਥਞ੍ਚਨ, ਅਤ ਏਵਾਹ– ਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇ ਦੇਵਾਦਯੋ ਮਨੁਸ੍ਯੈਃ ਸਹ ਨ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਨ ਏਕੀਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨ ਵਾ ਮਨੁਸ੍ਯਾਨ੍ ਮਾਨੁਸਦੇਹਾਨ੍, ਕ੍ਵਚਿਦਪ੍ਯਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯੇ ਪੁਨਰ੍ਵੈਦ੍ਯਾ ‘ਆਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ’ ਇਤਿ ਮੋਹਾਦਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਵੈਦ੍ਯਾ ਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾਵਿਸਯਾਤ੍ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਾਦਪੋਹ੍ਯਾ ਅਪਸਾਰਣੀਯਾਸ੍ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇ ਤਰ੍ਹਿ ਗਹ੍ਣਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਹ– ਤੇਸਾਮਿਤਿ ਤੇਸਾਂ ਦੇਵਾਦੀਨਾਂ ਪਰਿਚਾਰਕਾਃ ਪ੍ਰੇਸ੍ਯਾਃ, ਕਰ੍ਮਕਰਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੋਟ੍ਯਃ ਸ਼ਤਲਕ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਾਃ, ਅਯੁਤਂ ਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਮ੍, ਏਤੇਨ ਕੋਟਿਘ੍ਨਂ ਸ਼ਤਲਕ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਗੁਣਿਤਂ ਯਤ੍ ਸਹਸ੍ਰਂ ਤਾਦਸ਼ੈਃ ਦਸ਼ਭਿਃ ਸਹਸ੍ਰੈਰਤ੍ਰਾਯੁਤਂ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਂ; ਤੇਸਾਂ ਪਦ੍ਮਂ, ਪਦ੍ਮਂ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਬਿਨ੍ਦੁਕਂ, ਤਦੇਵ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਤਥਾ| ਸੁਭੀਮਾ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਭਯਾਨਕਾਃ| ਨਿਸ਼ਾਵਿਹਾਰਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਭ੍ਰਮਣਸ਼ੀਲਾਃ||੩੧-੩੩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 20
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨ ਉਨ੍ਮਾਦਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍||੨੦||
||੨੦||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदान उन्मादनिदानं समाप्तम्||२०||
||२०||
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤਕਤਾਯਾਂ ਮਧੁਕੋਸ਼ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮੁਨ੍ਮਾਦਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍||੨੦||