ਅਥੋਪਦਂਸ਼ਨਿਦਾਨਮ੍ | ਹਸ੍ਤਾਭਿਘਾਤਾਨ੍ਨਖਦਨ੍ਤਪਾਤਾਦਧਾਵਨਾਦ੍ਰਤ੍ਯਤਿਸੇਵਨਾਦ੍ਵਾ | ਯੋਨਿਪ੍ਰਦੋਸਾਚ੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸ਼ਿਸ਼੍ਨੇ ਪਞ੍ਚੋਪਦਂਸ਼ਾ ਵਿਵਿਧਾਪਚਾਰੈਃ ||੧||
View original
अथोपदंशनिदानम् | हस्ताभिघातान्नखदन्तपातादधावनाद्रत्यतिसेवनाद्वा | योनिप्रदोषाच्च भवन्ति शिश्ने पञ्चोपदंशा विविधापचारैः ||१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਸ੍ਥਾਨਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸਤ੍ਤੇਰੁਪਦਂਸ਼ਨਿਦਾਨਮਾਹ– ਹਸ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਖਦਨ੍ਤਪਾਤਾਦਿਤਿ ਬਲਵਦਨੁਰਾਗੋਦਯਾਤ੍ ਨਖਦਨ੍ਤਚ੍ਛੇਦਸ੍ਥਾਨਤ੍ਵੇਨਾਨੁਕ੍ਤੇਪਿ ਮੇਹਨੇ ਨਖਦਨ੍ਤਪਾਤਃ; ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਕਾਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ– “ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਸਯਸ੍ਤਾਵਦ੍ਯਾਵਨ੍ਮਨ੍ਦਰਸਾ ਨਰਾਃ| ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇ ਰਤਿਚਕ੍ਰੇ ਤੁ ਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨਾਪਿ ਚ ਕ੍ਰਮਃ||” (ਕਾ. ਸੂ. ਸਾਂ. ਅ. ੨) ਇਤਿ| ਕਲਹਾਦਿਵਸ਼ਾਦ੍ਵਾ ਮੇਹਨੇ ਨਖਦਨ੍ਤਪਾਤਃ| ਅਧਾਵਨਾਦਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਤ੍| ਰਤ੍ਯਤਿਸੇਵਨਾਦਿਤਿ ਵ੍ਯਵਾਯਸ੍ਯਾਤ੍ਯਨ੍ਤਸੇਵਨਾਤ੍| ਯੋਨਿਪ੍ਰਦੋਸਾਦਿਤਿ ਦੀਰ੍ਘਕਰ੍ਕਸ਼ਰੋਮਾਦਿਯੋਗਾਦ੍ਯੋਨਿਦੁਸ੍ਟੇਃ| ਸ਼ਿਸ਼੍ਨੇ ਮੇਹਨੇ| ਵਿਵਿਧਾਪਚਾਰੈਰਿਤਿ ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਸਲਿਲਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣੀਗਮਨਾਦਿਭਿਃ| ਉਪਦਂਸ਼ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਚ ਦਂਸ਼ਨੋਪਾਧਿਮਨ੍ਤਰੇਣਾਪਿ ਰੂਢਾ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾ| ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਭਿਘਾਤਕ੍ਸਤੇ ਮੇਹਨੇ ਉਪਦਂਸ਼ ਆਗਨ੍ਤੁਃ ਸਸ੍ਠਃ ਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯਤੇ, ਤਥਾਪਿ ਤਸ੍ਯ ਦੋਸਲਿਙ੍ਗਯੁਕ੍ਤਤਯਾ ਦੋਸਜ ਏਵਾਨ੍ਤਰ੍ਭਾਵਃ||੧||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਵ੍ਰਣਤ੍ਵਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਥਾਨਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸਨ੍ਨਤ੍ਵਾਦੁਪਦਂਸ਼ਨਿਦਾਨਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਹੇਤੁਮਾਹ– ਹਸ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਖਦਨ੍ਤਪਾਤਾਦਿਤਿ ਬਲਵਦਨੁਰਾਗੋਦਯਾਤ੍ਪ੍ਰਬਲਕਾਮਰਾਗਵਸ਼ਾਤ੍ ਕਾਮਿਨਾਂ ਮੇਹਨੇ ਦਨ੍ਤਨਖਪਾਤੋ ਭਵਤਿ| ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਕਾਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ– “ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਸਯਸ੍ਤਾਵਦ੍ਯਾਵਨ੍ਮਨ੍ਦਰਸਾ ਨਰਾਃ| ਰਤਿਚਕ੍ਰੇ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇ ਚ ਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨਾਪਿ ਚ ਕ੍ਰਮਃ||” ਇਤਿ| ਕਲਹਾਦਿਵਸ਼ਾਦ੍ਵਾ ਮੇਹਨੇ ਨਖਦਨ੍ਤਪਾਤਃ| ਅਧਾਵਨਾਦਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਤ੍, ਅਤ੍ਯੁਪਸੇਵਨਾਦਿਤਿ ਵ੍ਯਵਾਯਸ੍ਯਾਤ੍ਯਨ੍ਤਸੇਵਨਾਤ੍, ਯੋਨਿਪ੍ਰਦੋਸਾਤ੍ ਅਲ੍ਪਮਹਾਦ੍ਵਾਰਦੀਰ੍ਘਕਰ੍ਕਸ਼ਰੋਮਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਦੇਸ਼ਤ੍ਵਾਦਿਯੋਨਿਦੋਸਾਤ੍, ਰੋਗਪ੍ਰਭਤੇਰ੍ਵਾ ਯੋਨਿਦੁਸ੍ਟੇਃ| ਵਿਵਿਧੋਪਚਾਰੈਰਿਤਿ ਕ੍ਸਾਰੋਸ੍ਣਮਲਿਨਾਮ੍ਭਃਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣੀਗਮਨਾਦਿਭਿਃ| ਪਞ੍ਚੋਪਦਂਸ਼ਾ ਇਤਿ ਵਾਤੇਨ, ਪਿਤ੍ਤੇਨ, ਸ਼ੋਣਿਤੇਨ, ਕਫੇਨ, ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ; ਏਵਂ ਪਞ੍ਚ| ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਭਿਘਾਤਕ੍ਸਤੇ ਮੇਹਨੇ ਉਪਦਂਸ਼ ਆਗਨ੍ਤੁਃ ਸਸ੍ਠਃ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਤਸ੍ਯ ਦੋਸਲਿਙ੍ਗਯੁਕ੍ਤਤਯਾ ਦੋਸਜ ਏਵਾਨ੍ਤਰ੍ਭਾਵਃ||੧||