Adhikarana upadaMshanidAnam (1) · Śloka 1
ಅಥೋಪದಂಶನಿದಾನಮ್ |
ಹಸ್ತಾಭಿಘಾತಾನ್ನಖದನ್ತಪಾತಾದಧಾವನಾದ್ರತ್ಯತಿಸೇವನಾದ್ವಾ |
ಯೋನಿಪ್ರದೋಷಾಚ್ಚ ಭವನ್ತಿ ಶಿಶ್ನೇ ಪಞ್ಚೋಪದಂಶಾ ವಿವಿಧಾಪಚಾರೈಃ ||೧||
View original
अथोपदंशनिदानम् |
हस्ताभिघातान्नखदन्तपातादधावनाद्रत्यतिसेवनाद्वा |
योनिप्रदोषाच्च भवन्ति शिश्ने पञ्चोपदंशा विविधापचारैः ||१||
ಸ್ಥಾನಪ್ರತ್ಯಾಸತ್ತೇರುಪದಂಶನಿದಾನಮಾಹ– ಹಸ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ನಖದನ್ತಪಾತಾದಿತಿ ಬಲವದನುರಾಗೋದಯಾತ್ ನಖದನ್ತಚ್ಛೇದಸ್ಥಾನತ್ವೇನಾನುಕ್ತೇಽಪಿ ಮೇಹನೇ ನಖದನ್ತಪಾತಃ; ಯದುಕ್ತಂ ಕಾಮಶಾಸ್ತ್ರೇ– “ಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಯ ವಿಷಯಸ್ತಾವದ್ಯಾವನ್ಮನ್ದರಸಾ ನರಾಃ| ಪ್ರವೃತ್ತೇ ರತಿಚಕ್ರೇ ತು ನ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ನಾಪಿ ಚ ಕ್ರಮಃ||” (ಕಾ. ಸೂ. ಸಾಂ. ಅ. ೨) ಇತಿ| ಕಲಹಾದಿವಶಾದ್ವಾ ಮೇಹನೇ ನಖದನ್ತಪಾತಃ| ಅಧಾವನಾದಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾತ್| ರತ್ಯತಿಸೇವನಾದಿತಿ ವ್ಯವಾಯಸ್ಯಾತ್ಯನ್ತಸೇವನಾತ್| ಯೋನಿಪ್ರದೋಷಾದಿತಿ ದೀರ್ಘಕರ್ಕಶರೋಮಾದಿಯೋಗಾದ್ಯೋನಿದುಷ್ಟೇಃ| ಶಿಶ್ನೇ ಮೇಹನೇ| ವಿವಿಧಾಪಚಾರೈರಿತಿ ಅಶುದ್ಧಸಲಿಲಪ್ರಕ್ಷಾಲನಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣೀಗಮನಾದಿಭಿಃ| ಉಪದಂಶಸಞ್ಜ್ಞಾ ಚ ದಂಶನೋಪಾಧಿಮನ್ತರೇಣಾಪಿ ರೂಢಾ ಬೋದ್ಧವ್ಯಾ| ಯದ್ಯಪ್ಯಭಿಘಾತಕ್ಷತೇ ಮೇಹನೇ ಉಪದಂಶ ಆಗನ್ತುಃ ಷಷ್ಠಃ ಸಮ್ಭಾವ್ಯತೇ, ತಥಾಽಪಿ ತಸ್ಯ ದೋಷಲಿಙ್ಗಯುಕ್ತತಯಾ ದೋಷಜ ಏವಾನ್ತರ್ಭಾವಃ||೧||
Adhikarana vAtika-paittikopadaMshalakShaNam (2) · Śloka 2
ಸತೋದಭೇದೈಃ ಸ್ಫುರಣೈಃ ಸಕೃಷ್ಣೈಃ ಸ್ಫೋಟೈರ್ವ್ಯವಸ್ಯೇತ್ ಪವನೋಪದಂಶಮ್ |
ಪೀತೈರ್ಬಹುಕ್ಲೇದಯುತೈಃ ಸದಾಹೈಃ ಪಿತ್ತೇನ... |೨|
View original
सतोदभेदैः स्फुरणैः सकृष्णैः स्फोटैर्व्यवस्येत् पवनोपदंशम् |
पीतैर्बहुक्लेदयुतैः सदाहैः पित्तेन... |२|
ಪೈತ್ತಿಕಮಾಹ– ಪೀತೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಫೋಟೈರಿತ್ಯನುಸಞ್ಜನೀಯಮ್| ಏವಮುತ್ತರತ್ರಾಪಿ|೨|–
Adhikarana raktaja-kaphajopadaMshalakShaNam (2-3) · Śloka 3
...ರಕ್ತಾತ್ ಪಿಶಿತಾವಭಾಸೈಃ ||೨||
ಸ್ಫೋಟೈಃ ಸಕೃಷ್ಣೈ ರುಧಿರಂ ಸ್ರವನ್ತಂ ರಕ್ತಾತ್ಮಕಂ ಪಿತ್ತಸಮಾನಲಿಙ್ಗಮ್ |
ಸಕಣ್ಡುರೈಃ ಶೋಥಯುತೈರ್ಮಹದ್ಭಿಃ ಶುಕ್ಲೈರ್ಘನೈಃ ಸ್ರಾವಯುತೈಃ ಕಫೇನ ||೩||
View original
...रक्तात् पिशितावभासैः ||२||
स्फोटैः सकृष्णै रुधिरं स्रवन्तं रक्तात्मकं पित्तसमानलिङ्गम् |
सकण्डुरैः शोथयुतैर्महद्भिः शुक्लैर्घनैः स्रावयुतैः कफेन ||३||
ರಕ್ತಜಮಾಹ– ರಕ್ತಾದಿತ್ಯಾದಿ| ರಕ್ತಾತ್ ಪಿಶಿತಾವಭಾಸೈರಿತಿ ಮಾಂಸವತ್ತಾಮ್ರೈಃ ಸ್ಫೋಟೈಃ ರಕ್ತಾಚ್ಛೋಣಿತಾತ್ ಉಪದಂಶಂ ವ್ಯವಸ್ಯೇತ್| ‘ರಕ್ತೈಃ’ ಇತಿ ಪಾಠಾನ್ತರೇ ರಕ್ತೈಃ ಶೋಣಿತೈಃ||೨-೩||
Adhikarana sannipAtajopadaMshalakShaNam (4) · Śloka 4
ನಾನಾವಿಧಸ್ರಾವರುಜೋಪಪನ್ನಮಸಾಧ್ಯಮಾಹುಸ್ತ್ರಿಮಲೋಪದಂಶಮ್ |೪|
View original
नानाविधस्रावरुजोपपन्नमसाध्यमाहुस्त्रिमलोपदंशम् |४|
ಸನ್ನಿಪಾತಜಮಾಹ– ನಾನಾವಿಧೇತ್ಯಾದಿ| ನಾನಾವಿಧಸ್ರಾವರುಜೋಪಪನ್ನಮಿತಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕದೋಷೋಕ್ತಸ್ರಾವವೇದನಾಯುಕ್ತಮ್| ತ್ರಿಮಲೋಪದಂಶಮಿತಿ ತ್ರಿದೋಷೋಪದಂಶಮ್|೪|–
Adhikarana upadaMshasyA sAdhyalakShaNam (4) · Śloka 4
ವಿಶೀರ್ಣಮಾಂಸಂ ಕ್ರಿಮಿಭಿಃ ಪ್ರಜಗ್ಧಂ ಮುಷ್ಕಾವಶೇಷಂ ಪರಿವರ್ಜಯೇಚ್ಚ ||೪||
View original
विशीर्णमांसं क्रिमिभिः प्रजग्धं मुष्कावशेषं परिवर्जयेच्च ||४||
ಅಸಾಧ್ಯತಾಮಾಹ– ವಿಶೀರ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ಮುಷ್ಕಾವಶೇಷಮಿತಿ ವಿಶೀರ್ಣಸಮಸ್ತಮೇಹನಮಾಂಸತ್ವೇನಾವಶಿಷ್ಟಫಲಕೋಷಮಾತ್ರಮ್||೪||
Adhikarana upadaMshasyAsAdhyalakShaNam (5) · Śloka 5
ಸಞ್ಜಾತಮಾತ್ರೇ ನ ಕರೋತಿ ಮೂಢಃ ಕ್ರಿಯಾಂ ನರೋ ಯೋ ವಿಷಯೇ ಪ್ರಸಕ್ತಃ |
ಕಾಲೇನ ಶೋಥಕ್ರಿಮಿದಾಹಪಾಕೈರ್ವಿಶೀರ್ಣಶಿಶ್ನೋ ಮ್ರಿಯತೇ ಸ ತೇನ ||೫||
View original
सञ्जातमात्रे न करोति मूढः क्रियां नरो यो विषये प्रसक्तः |
कालेन शोथक्रिमिदाहपाकैर्विशीर्णशिश्नो म्रियते स तेन ||५||
ಉಪಕ್ರಮೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಕರಣಾರ್ಥಮಾಹ– ಸಞ್ಜಾತೇತ್ಯಾದಿ| ವಿಷಯೇ ಪ್ರಸಕ್ತ ಇತಿ ಅತಿವ್ಯವಾಯರತಃ| ಕಾಲೇನ ಚಿರಕಾಲೇನ||೫||
Adhikarana li~ggArsholakShaNam (6-7) · Śloka 7
ಅಙ್ಕುರೈರಿವ ಸಙ್ಘಾತೈರುಪರ್ಯುಪರಿಸಂಸ್ಥಿತೈಃ |
ಕ್ರಮೇಣ ಜಾಯತೇ ವರ್ತಿಸ್ತಾಮ್ರಚೂಡಶಿಖೋಪಮಾ ||೬||
ಕೋಷಸ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರೇ ಸನ್ಧೌ ಸರ್ವಸನ್ಧಿಗತಾಽಪಿ ವಾ |
(ಸವೇದನಾ ಪಿಚ್ಛಿಲಾ ಚ ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾ ತ್ರಿದೋಷಜಾ) |
ಲಿಙ್ಗವರ್ತಿರಭಿಖ್ಯಾತಾ ಲಿಙ್ಗಾರ್ಶ ಇತಿ ಚಾಪರೇ ||೭||
View original
अङ्कुरैरिव सङ्घातैरुपर्युपरिसंस्थितैः |
क्रमेण जायते वर्तिस्ताम्रचूडशिखोपमा ||६||
कोषस्याभ्यन्तरे सन्धौ सर्वसन्धिगताऽपि वा |
(सवेदना पिच्छिला च दुश्चिकित्स्या त्रिदोषजा) |
लिङ्गवर्तिरभिख्याता लिङ्गार्श इति चापरे ||७||
ಏಕಸ್ಥಾನತ್ವೇನಾತ್ರ ಲಿಙ್ಗಾರ್ಶ ಆಹ– ಅಙ್ಕುರೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಅಙ್ಕುರೈರಙ್ಕುರಸದೃಶೈರೀಷದ್ದೀರ್ಘೈಃ, ಸಙ್ಘಾತೈರ್ಮಾಂಸಪ್ರತಾನೈಃ, ‘ಸಞ್ಜಾತೈಃ’ ಇತಿ ಪಾಠೇ ‘ಮಾಂಸೈಃ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ತಾಮ್ರಚೂಡಶಿಖೋಪಮಾ ಇತಿ ತಾಮ್ರಚೂಡಃ, ಕುಕ್ಕುಟಃ, ತಚ್ಚೂಡಾತುಲ್ಯಾ| ಸನ್ಧಾವಿತಿ ಮೇಢ್ರರನ್ಧ್ರಸನ್ಧೌ, ಸರ್ವಸನ್ಧಿಗತೇತ್ಯನೇನ ಸರ್ವಸನ್ಧೇರುಕ್ತತ್ವಾತ್| ಏಷಾ ತ್ರಿದೋಷಜಾ, ವರ್ತಿರಿತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್; ಅತ ಏವ ‘ಸವೇದನಾ ಪಿಚ್ಛಿಲಾ ಚ ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾ ತ್ರಿದೋಷಜಾ|’ ಇತಿ ಕ್ವಚಿತ್ ಪಾಠಃ| ಸುಶ್ರುತೇ ಕ್ವಚಿತ್ ಸ್ತ್ರೀಣಾಮಪ್ಯುಪದಂಶಃ ಪಠ್ಯತೇ| ಯಥಾ– “ಮೇಢ್ರಸನ್ಧೌ ವ್ರಣಾಃ ಕೇಚಿತ್ ಕೇಚಿತ್ ಸರ್ವಾಶ್ರಯಾಸ್ತಥಾ| ಕುಲತ್ಥಾಕೃತಯಃ ಕೇಚಿತ್ ಕೇಚಿತ್ ಪದ್ಮದಲೋಪಮಾಃ|| ರುಜಾದಾಹಾರ್ತಿಬಹುಲಾಃ ಕೃಷ್ಣಾಸ್ತೋದಸಮನ್ವಿತಾಃ| ಶೀಘ್ರಂ ಕೇಚಿದ್ವಿಸರ್ಪನ್ತಿ ಶನೈಃ ಕೇಚಿತ್ತಥಾಽಪರೇ| ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಪುಂಸಾಂ ಚ ಜಾಯನ್ತೇ ಉಪದಂಶಾಃ ಸುದಾರುಣಾಃ||” ಇತಿ| ಕಿನ್ತು ಸಮಾನತನ್ತ್ರೇಷ್ವದರ್ಶನಾದೇತದನಾರ್ಷಮಾಹುಃ||೬-೭||
Adhikarana puShpikA · Śloka 47
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಾಧವಕರವಿರಚಿತೇ ಮಾಧವನಿದಾನೇ ಉಪದಂಶನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ ||೪೭||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने उपदंशनिदानं समाप्तम् ||४७||
ಇತಿ ಶ್ರೀಕಣ್ಠದತ್ತಕೃತಾಯಾಂ ಮಧುಕೋಶವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಮುಪದಂಶನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್||೪೭||