అథోపదంశనిదానం | హస్తాభిఘాతాన్నఖదంతపాతాదధావనాద్రత్యతిసేవనాద్వా | యోనిప్రదోషాచ్చ భవంతి శిశ్నే పంచోపదంశా వివిధాపచారైః ||1||
View original
अथोपदंशनिदानम् | हस्ताभिघातान्नखदन्तपातादधावनाद्रत्यतिसेवनाद्वा | योनिप्रदोषाच्च भवन्ति शिश्ने पञ्चोपदंशा विविधापचारैः ||१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
మధుకోశ వ్యాఖ్యా (విజయరక్షిత, శ్రీకంఠదత్త కృత)
స్థానప్రత్యాసత్తేరుపదంశనిదానమాహ– హస్తేత్యాది| నఖదంతపాతాదితి బలవదనురాగోదయాత్ నఖదంతచ్ఛేదస్థానత్వేనానుక్తేऽపి మేహనే నఖదంతపాతః; యదుక్తం కామశాస్త్రే– “శాస్త్రస్య విషయస్తావద్యావన్మందరసా నరాః| ప్రవృత్తే రతిచక్రే తు న శాస్త్రం నాపి చ క్రమః||” (కా. సూ. సాం. అ. 2) ఇతి| కలహాదివశాద్వా మేహనే నఖదంతపాతః| అధావనాదప్రక్షాలనాత్| రత్యతిసేవనాదితి వ్యవాయస్యాత్యంతసేవనాత్| యోనిప్రదోషాదితి దీర్ఘకర్కశరోమాదియోగాద్యోనిదుష్టేః| శిశ్నే మేహనే| వివిధాపచారైరితి అశుద్ధసలిలప్రక్షాలనబ్రహ్మచారిణీగమనాదిభిః| ఉపదంశసంజ్ఞా చ దంశనోపాధిమంతరేణాపి రూఢా బోద్ధవ్యా| యద్యప్యభిఘాతక్షతే మేహనే ఉపదంశ ఆగంతుః షష్ఠః సంభావ్యతే, తథాऽపి తస్య దోషలింగయుక్తతయా దోషజ ఏవాంతర్భావః||1||
ఆతంకదర్పణ వ్యాఖ్యా (వాచస్పతి వైద్య కృత)
వ్రణత్వసామాన్యాత్స్థానప్రత్యాసన్నత్వాదుపదంశనిదానం| తస్య హేతుమాహ– హస్తేత్యాది| నఖదంతపాతాదితి బలవదనురాగోదయాత్ప్రబలకామరాగవశాత్ కామినాం మేహనే దంతనఖపాతో భవతి| యదుక్తం కామశాస్త్రే– “శాస్త్రస్య విషయస్తావద్యావన్మందరసా నరాః| రతిచక్రే ప్రవృత్తే చ న శాస్త్రం నాపి చ క్రమః||” ఇతి| కలహాదివశాద్వా మేహనే నఖదంతపాతః| అధావనాదప్రక్షాలనాత్, అత్యుపసేవనాదితి వ్యవాయస్యాత్యంతసేవనాత్, యోనిప్రదోషాత్ అల్పమహాద్వారదీర్ఘకర్కశరోమసంకీర్ణదేశత్వాదియోనిదోషాత్, రోగప్రభృతేర్వా యోనిదుష్టేః| వివిధోపచారైరితి క్షారోష్ణమలినాంభఃప్రక్షాలనబ్రహ్మచారిణీగమనాదిభిః| పంచోపదంశా ఇతి వాతేన, పిత్తేన, శోణితేన, కఫేన, సన్నిపాతేన; ఏవం పంచ| యద్యప్యభిఘాతక్షతే మేహనే ఉపదంశ ఆగంతుః షష్ఠః సంభవతి, తథాऽపి తస్య దోషలింగయుక్తతయా దోషజ ఏవాంతర్భావః||1||