Adhikarana vAtaraktanidAnam (1-3) · Śloka 3
அத வாதரக்தநிதாநம் |
லவணாம்லகடுக்ஷாரஸ்நிக்தோஷ்ணாஜீர்ணபோஜநஃ |
க்லிந்நஶுஷ்காம்புஜாநூபமாஂஸபிண்யாகமூலகைஃ ||௧||
குலத்தமாஷநிஷ்பாவஶாகாதிபலலேக்ஷுபிஃ |
தத்யாரநாலஸௌவீரஶுக்ததக்ரஸுராஸவைஃ ||௨||
விருத்தாத்யஶநக்ரோததிவாஸ்வப்நப்ரஜாகரைஃ |
ப்ராயஶஃ ஸுகுமாராணாஂ மித்யாஹாரவிஹாரிணாம் |
(ச. சி. அ. ௨௯) |
ஸ்தூலாநாஂ ஸுகிநாஂ சாபி குப்யதே வாதஶோணிதம் ||௩||
(ஸு. சி. அ. ௧) |
View original
अथ वातरक्तनिदानम् |
लवणाम्लकटुक्षारस्निग्धोष्णाजीर्णभोजनः |
क्लिन्नशुष्काम्बुजानूपमांसपिण्याकमूलकैः ||१||
कुलत्थमाषनिष्पावशाकादिपललेक्षुभिः |
दध्यारनालसौवीरशुक्ततक्रसुरासवैः ||२||
विरुद्धाध्यशनक्रोधदिवास्वप्नप्रजागरैः |
प्रायशः सुकुमाराणां मिथ्याहारविहारिणाम् |
(च. चि. अ. २९) |
स्थूलानां सुखिनां चापि कुप्यते वातशोणितम् ||३||
(सु. चि. अ. १) |
வாதவ்யாதிவிஶேஷத்வாத்ததநந்தரஂ வாதரக்தமாஹ| நநு, ஸுஶ்ருதே வாதரோகாத்யாயே ஏவ வாதரக்தஂ படிதஂ, தத் குதோऽத்ர ஸங்க்ரஹே பதக் பாடஃ? உச்யதே– ஸத்யபி வாதரோகத்வே நிதாநவைஶிஷ்ட்யாத் விஶிஷ்டதோஷதூஷ்யக்யாபநார்தஂ ஹஸ்தாதிதேஶ ஏவ ஸம்ப்ராப்திகதநார்தஂ க்ரியாவிஶேஷக்யாபநார்தஂ ச பதக்கரணம்| அத ஏவ சரகேऽபி வாதவ்யாத்யநந்தரஂ பதக்வாதரக்தாதிகாரஃ| நநு, ‘ருஜஸ்தீவ்ராஃ ஸஸந்தாபா’ இத்யாதிநா ரக்தகதஸ்ய வாதஸ்ய லக்ஷணஂ வாதவ்யாதாவேவோக்தஂ, ததஶ்ச வாதரக்தாபிதாநஂ புநருக்தஂ ஸ்யாத்; நைவஂ, வாதரக்தஂ ஹி துஷ்டேந வாதேந துஷ்டேந ரக்தேந ச விஶிஷ்டஸம்ப்ராப்திகஂ விகாராந்தரமேவ| உக்தஂ ஹி சரகே– “வாயுஃ ப்ரவத்தோ வத்தேந ரக்தேநாவாரிதஃ பதி| க்ருத்தஃ ஸந்தூஷயேத்ரக்தஂ தஜ்ஜ்ஞேயஂ வாதஶோணிதம்||” (ச. சி. அ. ௨௯) இதி| ரக்தகதவாதே து வாத ஏவ துஷ்டோ ரக்தமதுஷ்டமேவ கச்சதீதி பேதஃ| லவணாம்லேத்யாதி, க்லிந்நஶுஷ்கஶப்தௌ மாஂஸேந ஸம்பத்யேதே| பிண்யாகஸ்திலகல்கஃ| நிஷ்பாவஃ ஶிம்பிஃ, பலலஂ மாஂஸம்| ப்ராயஶ இத்யாதி, ஸுகுமாரா மதுதேஹாவயவாஃ, “தேஷாமல்பசேஷ்டத்வால்லவணாதிபிஃ ரக்தஂ கடுதிக்தப்ரஜாகராதிபிஶ்ச வாதஃ குப்யதி|” இதி ஈஶாநஃ||௧-௩||
Adhikarana vAtaraktasamprAptiH (4) · Śloka 4
ஹஸ்த்யஶ்வோஷ்ட்ரைர்கச்சதஶ்சாஶ்நதஶ்ச விதாஹ்யந்நஂ ஸவிதாஹோऽஶநஸ்ய |
கத்ஸ்நஂ ரக்தஂ விதஹத்யாஶு தச்ச ஸ்ரஸ்தஂ துஷ்டஂ பாதயோஶ்சீயதே து |
தத் ஸம்பக்தஂ வாயுநா தூஷிதேந தத்ப்ராபல்யாதுச்யதே வாதரக்தம் ||௪||
(ஸு. நி. அ. ௧) |
View original
हस्त्यश्वोष्ट्रैर्गच्छतश्चाश्नतश्च विदाह्यन्नं सविदाहोऽशनस्य |
कृत्स्नं रक्तं विदहत्याशु तच्च स्रस्तं दुष्टं पादयोश्चीयते तु |
तत् सम्पृक्तं वायुना दूषितेन तत्प्राबल्यादुच्यते वातरक्तम् ||४||
(सु. नि. अ. १) |
ஸம்ப்ராப்திமாஹ– ஹஸ்த்யஶ்வேத்யாதி| ஹஸ்த்யாதிகமநஂ வாதவத்தௌ விஶேஷேண ரக்தஸ்ய த்ரவஸ்யாதோகமநேऽபி ஹேதுஃ, விதாஹ்யந்நஂ ச ஶோணிதவத்தௌ| ஹஸ்த்யாதிகமநஂ விஶேஷேண, பாதேநாபி கமநஂ ஹேதுரேவ| தத் ரக்தம்| ஸம்பக்தஂ வாயுநா தூஷிதேந ஸ்வஹேதுவத்தேந| தத்ப்ராபல்யாதிதி த்வயோர்துஷ்டத்வேऽபிவாதஸ்ய ப்ராபல்யாத் தோஷத்வேந ப்ராதாந்யாத்வாதரக்தவ்யபதேஶஃ, நது ரக்தவாத இதி||௪||
Adhikarana vAtaraktapUrvarUpam (5-7) · Śloka 7
ஸ்வேதோऽத்யர்தஂ ந வா கார்ஷ்ண்யஂ ஸ்பர்ஶாஜ்ஞத்வஂ க்ஷதேऽதிருக் |
ஸந்திஶைதில்யமாலஸ்யஂ ஸதநஂ பிடகோத்கமஃ ||௫||
ஜாநுஜங்கோருகட்யஂஸஹஸ்தபாதாங்கஸந்திஷு |
நிஸ்தோதஃ ஸ்புரணஂ பேதோ குருத்வஂ ஸுப்திரேவ ச ||௬||
கண்டூஃ ஸந்திஷு ருக்பூத்வா பூத்வா நஶ்யதி சாஸகத் |
வைவர்ண்யஂ மண்டலோத்பத்திர்வாதாஸக்பூர்வலக்ஷணம் ||௭||
(ச. சி. அ. ௨௯) |
View original
स्वेदोऽत्यर्थं न वा कार्ष्ण्यं स्पर्शाज्ञत्वं क्षतेऽतिरुक् |
सन्धिशैथिल्यमालस्यं सदनं पिडकोद्गमः ||५||
जानुजङ्घोरुकट्यंसहस्तपादाङ्गसन्धिषु |
निस्तोदः स्फुरणं भेदो गुरुत्वं सुप्तिरेव च ||६||
कण्डूः सन्धिषु रुग्भूत्वा भूत्वा नश्यति चासकृत् |
वैवर्ण्यं मण्डलोत्पत्तिर्वातासृक्पूर्वलक्षणम् ||७||
(च. चि. अ. २९) |
பூர்வரூபமாஹ– ஸ்வேதேத்யாதி| ஸ்வேதோऽத்யர்தஂ ந வேதி கர்மாகமநமத்யர்தஂ பவதி ஸர்வதா வா ந பவதி, ஏதச்ச வ்யாதிமஹிம்நா குஷ்டவத்| க்ஷதேऽதிருகிதி யதி காரணாந்தராத் க்ஷதஂ ஸ்யாத்ததாऽதிஶயஂ ருஜா ஸ்யாத், தத்தேஶஸ்ய துஷ்டத்வாத்||௫-௭||
Adhikarana vAtaraktasya doShAntareNa saMsarge lakShaNAni (8-12) · Śloka 12
வாதேऽதிகேऽதிகஂ தத்ர ஶூலஸ்புரணபஞ்ஜநம் |
ஶோதஸ்ய ரௌக்ஷ்யஂ கஷ்ணத்வஂ ஶ்யாவதா வத்திஹாநயஃ ||௮||
தமந்யங்குலிஸந்தீநாஂ ஸங்கோசோऽங்கக்ரஹோऽதிருக் |
ஶீதத்வேஷாநுபஶயௌ ஸ்தம்பவேபதுஸுப்தயஃ ||௯||
ரக்தே ஶோதோऽதிருக்தோதஸ்தாம்ரஶ்சிமிசிமாயதே |
ஸ்நிக்தரூக்ஷைஃ ஶமஂ நைதி கண்டூக்லேதஸமந்விதஃ ||௧௦||
பித்தே விதாஹஃ ஸம்மோஹஃ ஸ்வேதோ மூர்சா மதஸ்தஷா |
ஸ்பர்ஶாஸஹத்வஂ ருக்ராகஃ ஶோதஃ பாகோ பஶோஷ்மதா ||௧௧||
கபே ஸ்தைமித்யகுருதாஸுப்திஸ்நிக்தத்வஶீததாஃ |
கண்டூர்மந்தா ச ருக்த்வந்த்வஂ ஸர்வலிங்கஂ ச ஸங்கராத் ||௧௨||
(வா. நி. அ. ௧௬) |
View original
वातेऽधिकेऽधिकं तत्र शूलस्फुरणभञ्जनम् |
शोथस्य रौक्ष्यं कृष्णत्वं श्यावता वृद्धिहानयः ||८||
धमन्यङ्गुलिसन्धीनां सङ्कोचोऽङ्गग्रहोऽतिरुक् |
शीतद्वेषानुपशयौ स्तम्भवेपथुसुप्तयः ||९||
रक्ते शोथोऽतिरुक्तोदस्ताम्रश्चिमिचिमायते |
स्निग्धरूक्षैः शमं नैति कण्डूक्लेदसमन्वितः ||१०||
पित्ते विदाहः सम्मोहः स्वेदो मूर्छा मदस्तृषा |
स्पर्शासहत्वं रुग्रागः शोथः पाको भृशोष्मता ||११||
कफे स्तैमित्यगुरुतासुप्तिस्निग्धत्वशीतताः |
कण्डूर्मन्दा च रुग्द्वन्द्वं सर्वलिङ्गं च सङ्करात् ||१२||
(वा. नि. अ. १६) |
வாதரக்தஸ்ய தோஷாந்தரஸஂஸர்கேண லக்ஷணாந்யாஹ– வாதேऽதிக இத்யாதி| வத்திஹாநய இதி வாதரக்தலக்ஷணாநாம்| ரக்த இத்யாதி| ரக்த இத்யத்ர ‘அதிக’ இத்யநுவர்தநீயம், ஏவஂ வக்ஷ்யமாணபித்தாதிஷு| ஏதச்சாரம்பகரக்தாதந்யத்ரக்தாந்தரஂ போத்யஂ, ரக்தமபி ரக்தாந்தரதூஷகஂ பவதி| யதுக்தஂ துஷ்டரக்தலக்ஷணே– “ பித்தவத்ரக்தேநாதிகஷ்ணஂ ச|” (ஸு. ஸூ. அ. ௧௪) இதி| ஶமஂ நைதி ஶாந்திஂ ந யாதி| கப இத்யாதி| த்வந்த்வஸர்வலிங்கஂ ச ஸங்கராதிதி ஸங்கராத் த்விதோஷத்ரிதோஷமேலகாத் த்வந்த்வலிங்கஂ ஸர்வலிங்கஂ ச க்ரமாத்வாதரக்தஂ பவதி||௮-௧௨||
Adhikarana kruddhasya vAtaraktasya sarvadehavisarpitatvam (13) · Śloka 13
பாதயோர்மூலமாஸ்தாய கதாசித்தஸ்தயோரபி |
ஆகோர்விஷமிவ க்ருத்தஂ தத்தேஹமுபஸர்பதி ||௧௩||
(ஸு. நி. அ. ௧) |
View original
पादयोर्मूलमास्थाय कदाचिद्धस्तयोरपि |
आखोर्विषमिव क्रुद्धं तद्देहमुपसर्पति ||१३||
(सु. नि. अ. १) |
பாதயோர்ஜாதமப்ரதிக்ரியமாணஂ தேஶாந்தரஂ வ்யாப்நோதி, பாதவத்தஸ்தயோரபி பவதீதி தர்ஶயந்நாஹ– பாதயோரித்யாதி| ஆகோர்விஷமித்யநேந மந்தவிஸர்பணதாஂ தர்ஶிதவாந்; ஏதத்வாதரக்தஂ சரகேண த்விவிதமுக்தம்| யதாஹ– “உத்தாநமத கம்பீரஂ த்விவிதஂ வாதஶோணிதம்| த்வங்மாஂஸாஶ்ரயமுத்தாநஂ கம்பீரஂ த்வந்தராஶ்ரயம்||” (ச. சி. அ. ௨௯) இதி| ஸுஶ்ருதேந து குஷ்டவதுத்பத்தௌ உத்தாநஸ்யோத்தரகாலஂ கம்பீரத்வமுக்தமிதி மதபேத ஏவ||௧௩||
Adhikarana vAtaraktasya sAdhyAsAdhyavicAraH (14-18) · Śloka 18
ஆஜாநு ஸ்புடிதஂ யச்ச ப்ரபிந்நஂ ப்ரஸ்ருதஂ ச யத் |
உபத்ரவைஶ்ச யஜ்ஜுஷ்டஂ ப்ராணமாஂஸக்ஷயாதிபிஃ ||௧௪||
வாதரக்தமஸாத்யஂ ஸ்யாத்யாப்யஂ ஸஂவத்ஸரோத்திதம் |
(ஸு. நி. அ. ௧) |
அஸ்வப்நாரோசகஶ்வாஸமாஂஸகோதஶிரோக்ரஹாஃ ||௧௫||
ஸம்மூர்சாமதருக்தஷ்ணாஜ்வரமோஹப்ரவேபகாஃ |
ஹிக்காபாங்குல்யவீஸர்பபாகதோதப்ரமக்லமாஃ ||௧௬||
அங்குலீவக்ரதாஸ்போடதாஹமர்மக்ரஹார்புதாஃ |
ஏதைருபத்ரவைர்வர்ஜ்யஂ மோஹேநைகேந வாऽபி யத் ||௧௭||
அகத்ஸ்நோபத்ரவஂ யாப்யஂ, ஸாத்யஂ ஸ்யாந்நிருபத்ரவம் |
ஏகதோஷாநுகஂ ஸாத்யஂ நவஂ, யாப்யஂ த்விதோஷஜம் |
த்ரிதோஷஜமஸாத்யஂ ஸ்யாத்யஸ்ய ச ஸ்யுருபத்ரவாஃ ||௧௮||
(ச. சி. அ. ௨௯) |
View original
आजानु स्फुटितं यच्च प्रभिन्नं प्रस्रुतं च यत् |
उपद्रवैश्च यज्जुष्टं प्राणमांसक्षयादिभिः ||१४||
वातरक्तमसाध्यं स्याद्याप्यं संवत्सरोत्थितम् |
(सु. नि. अ. १) |
अस्वप्नारोचकश्वासमांसकोथशिरोग्रहाः ||१५||
सम्मूर्छामदरुक्तृष्णाज्वरमोहप्रवेपकाः |
हिक्कापाङ्गुल्यवीसर्पपाकतोदभ्रमक्लमाः ||१६||
अङ्गुलीवक्रतास्फोटदाहमर्मग्रहार्बुदाः |
एतैरुपद्रवैर्वर्ज्यं मोहेनैकेन वाऽपि यत् ||१७||
अकृत्स्नोपद्रवं याप्यं, साध्यं स्यान्निरुपद्रवम् |
एकदोषानुगं साध्यं नवं, याप्यं द्विदोषजम् |
त्रिदोषजमसाध्यं स्याद्यस्य च स्युरुपद्रवाः ||१८||
(च. चि. अ. २९) |
அஸாத்யத்வாதிகமாஹ– ஆஜாந்வித்யாதி| ஆஜாநு ஜாநுபர்யந்தஂ கதமஸாத்யம்| ததா ஸ்புடிதாதிகஂ ஸ்புடிதஂ தலிதத்வக், ப்ரபிந்நஂ விதீர்ணத்வக்| உபத்ரவைரித்யாதௌ ஆதிஶப்தேந வக்ஷ்யமாணாநாமஸ்வப்நாதீநாஂ க்ரஹணம்| யாப்யஂ ஸஂவத்ஸரோத்திதமித்யநேந ஸஂவத்ஸராதர்வாக் ஸாத்யஂ, யதி ஸ்புடிதத்வகாதயோ ந பவேயுரித்யாஹுஃ| அஸ்வப்நேத்யாதி| பாங்குல்யஂ பங்குதா| மோஹேநைகேநேதி வசநாத் பூர்வோக்தைஃ ஸமஸ்தைர்த்வித்ர்யாதிபிஶ்சேதி ஜ்ஞாபயதீதி||௧௪-௧௮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 23
இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே வாதரக்தநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௨௩||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने वातरक्तनिदानं समाप्तम् ||२३||
இதி ஶ்ரீவிஜயரக்ஷிதகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ வாதரக்தநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௨௩||