69. viṣarōganidānam

Adhikarana viShasya sthAvaraja~ggamabhedena dvaividhyam (1) · Śloka 1

அத விஷரோகநிதாநம் | ஸ்தாவரஂ ஜங்கமஂ சைவ த்விவிதஂ விஷமுச்யதே | மூலாத்யாத்மகமாத்யஂ ஸ்யாத் பரஂ ஸர்பாதிஸம்பவம் ||௧||

பாரிஶேஷ்யாத்விஷரோகநிதாநமுச்யதே– ஸ்தாவரமித்யாதி| விஷாதஜநகத்வாத்விஷஂ; தச்ச த்விவிதம்– ஸ்தாவரஂ, ஜங்கமஂ ச| மூலாத்யாத்மகமிதி ஆத்யஂ ஸ்தாவரஂ மூலாதிரூபஂ தஶவிதஂ; யதுக்தஂ ஸுஶ்ருதே “மூலஂ பத்ரஂ பலஂ புஷ்பஂ த்வக் க்ஷீரஂ ஸார ஏவ ச| நிர்யாஸோ தாதவஶ்சைவ கந்தஶ்ச தஶமஃ ஸ்மதஃ||” (ஸு. க. அ. ௨) இதி| தத்ர க்லீதகாஶ்வமாரககுஞ்ஜாஸுகந்தகர்கரகரகாடவித்யுச்சிகாऽநந்தா-விஜயாநீத்யஷ்டௌ மூலவிஷாணி, விஷபத்ரிகாலம்பாஸுரதாருகரம்பமஹாகரம்பாணி பஞ்ச பத்ரவிஷாணி, குமுத்வதீவேணுகாகரம்பமஹாகரம்பகர்கோடகரேணுககத்யோதக-சர்மரீபகந்தாஸர்பகாதிநந்தநஸாரபாகாநி த்வாதஶ பலவிஷாணி, வேத்ரகாதம்பவல்லீஜகரம்பமஹாகரம்பாணி பஞ்ச புஷ்பவிஷாணி, அந்த்ரபாசககர்தரீயஶைலேயகரம்பநந்தநகரகாடவராடகாநி ஸப்த த்வங்நிர்யாஸஸாரவிஷாணி, குமுதக்நீஸ்நுஹீஜாலக்ஷீரீணி த்ரீணி க்ஷீரவிஷாணி, பேநாஶ்மபஸ்ம ஹரிதாலஂ ச த்வே தாதுவிஷே, காலகூடவத்ஸநாபஸர்ஷபகபாலகர்தமகவைராடகமுஸ்தகமஹாவிஷ-ப்ரபௌண்டரீகமூலகஹலாஹலஶங்கிமர்கடகாநி த்ரயோதஶ கந்தவிஷாணி, ஏதாநி ப்ராணஹராணி; ஏவஂ பஞ்சபஞ்சாஶத் ஸ்தாவராணி விஷாணி பவந்தி| ஏஷாஂ ச வ்யாதபுலிந்தாதிப்யோ வ்யக்திஜ்ஞாநஂ கர்தவ்யம்| பரஂ ஸர்பாதிஸம்பவமிதி பரஂ ஜங்கமஂ, தச்ச ஷோடஶாபிதாநம்– தஷ்டிநிஃஶ்வாஸதஂஷ்ட்ராநகமூத்ரபுரீஷஶுக்ரலாலார்தவமுகஸந்தஂஶபர்திதகுதாஸ்தி-பித்தஶூகஶவபேதாத்| பர்திதஂ பாயுகதஃ குத்ஸிதஶப்தஃ; ‘பர்த’ குத்ஸிதே ஶப்தே, இத்யஸ்ய ப்ரயோகாத்| தத்ர தஷ்டிநிஃஶ்வாஸவிஷா திவ்யாஃ ஸர்பாஃ, பௌமாஃ ஸர்பா தஂஷ்ட்ராவிஷாஃ, மார்ஜாரமகரவ்யாக்ராதயோ தஂஷ்ட்ராநகவிஷாஃ, பிச்சிடகௌண்டிந்யாதயோ மூத்ரபுரீஷவிஷாஃ, மூஷிகாஃ ஶுக்ரவிஷாஃ, வஶ்சிகவரட்யுச்சிடிங்காதய ஆராவிஷாஃ, லூதா லாலார்தவவிண்மூத்ரஶுக்ரமுகஸந்தஂஶவிஷாஃ, சித்ரஶீர்ஷகஶததாருகஶாரிகாதயோ முகஸந்தஂஶதஂஷ்ட்ராபர்திதகுதபுரீஷவிஷாஃ, விஷஹதாஸ்திமத்ஸ்யாஸ்திப்ரபதயோऽஸ்திவிஷாஃ, ஶகுலீமத்ஸ்யாதயஃ பித்தவிஷாஃ, ஸூக்ஷ்மதுண்டப்ரமராதயஃ ஶூகவிஷாஃ, கீடஸர்பதேஹா கதாஸவஃ ஶவவிஷாஃ| ஏஷாஂ ச ஸுஶ்ருதஸ்ய கல்பஸ்தாநே விஸ்தரோ த்ரஷ்டவ்யஃ||௧||

Adhikarana ja~ggamaviShasya sAmAnyali~ggam (2) · Śloka 3

நித்ராஂ தந்த்ராஂ க்லமஂ தாஹமபாகஂ லோமஹர்ஷணம் | ஶோதஂ சைவாதிஸாரஂ ச ஜங்கமஂ குருதே விஷம் ||௨|| (ச. சி. அ. ௨௩) |௩|

தத்ர ஜங்கமவிஷஸ்ய பஹ்வதிஷ்டாநத்வேந ப்ராதாந்யாத் ஸர்வவேகாநுகதஂ ஸாமாந்யலிங்கமாஹ– நித்ராமித்யாதி| ஏதத் ஸுபோத்யம்||௨||

Adhikarana sthAvaraviShasya sAmAnyali~ggam (3) · Śloka 4

ஸ்தாவரஂ ச ஜ்வரஂ ஹிக்காஂ தந்தஹர்ஷஂ கலக்ரஹம் | பேநச்சர்த்யருசிஶ்வாஸஂ மூர்சாஂ ச குருதே பஶம் ||௩|| (ச. சி. அ. ௨௩) |௪|

ஸ்தாவரஸ்ய ஸாமாந்யலிங்கமாஹ– ஸ்தாவரஂ சேத்யாதி| பேநச்சர்திரிதி பேநஸ்ய சர்திஃ||௩||

Adhikarana viShadAtRulakShaNam (4-7) · Śloka 7

இங்கிதஜ்ஞோ மநுஷ்யாணாஂ வாக்சேஷ்டாமுகவைகதைஃ | ஜாநீயாத்விஷதாதாரமேபிர்லிங்கைஶ்ச புத்திமாந் ||௪|| ந ததாத்யுத்தரஂ பஷ்டோ விவக்ஷுர்மோஹமேதி ச | அபார்தஂ பஹு ஸங்கீர்ணஂ பாஷதே சாபி மூடவத் ||௫|| ஹஸத்யகஸ்மாத் ஸ்போடயத்யங்குலீர்விலிகேந்மஹீம் | வேபதுஶ்சாஸ்ய பவதி த்ரஸ்தஶ்சாந்யோந்யமீக்ஷதே ||௬|| விவர்ணவக்த்ரோ த்யாமஶ்ச நகைஃ கிஞ்சிச்சிநத்த்யபி | ஆலபேதாஸநஂ தீநஂ கரேண வ ஶிரோருஹம் ||௭|| வர்ததே விபரீதஂ ச விஷதாதா விசேதநஃ | (ஸு. க. அ. ௧) |

விஷதாதலக்ஷணமாஹ– இங்கிதஜ்ஞ இத்யாதி| அபிப்ராயஸூசகம் ஈஹிதமிங்கிதஂ, தஜ்ஜ்ஞோ வைத்யோ வாசா க்ரியயா முகவைகத்யாதிநா ச விஷதாதாரஂ ஜாநீயாத்| ஏபிர்வக்ஷ்யமாணலக்ஷணைஃ| ந ததாத்யுத்தரஂ பஷ்ட இதி ஸ்வீயாஸத்கர்மஜநிதவ்யாமோஹாத்| அபார்தமித்யநர்தகம்| ஸங்கீர்ணமித்யஸ்புடம்| ஹஸத்யகஸ்மாதிதி அஹேதோரபி ஹஸதி| பயஜவாயுஜநிதபர்வவ்யதாபநோதநாயாங்குலீஃ ஸ்போடயதி| க்ரியாந்தரகரணஸூசநாய மஹீஂ விலிகதி| பீதஃ ஸந் ப்ரத்யேகஂ வீக்ஷதே| த்யாம இதி தக்தஸமவர்ணஃ| கிஞ்சித்தணாதிகம்| வர்ததே விபரீத இதி வாரஂ வாரஂ பரிவர்த்ய திஷ்டதி||௪-௭||–

Adhikarana mUlaviSha-patraviSha-phalaviSha-puShpaviSha-tvaksAraniryAsaviSha-kShIraviSha-dhAtuviShalakShaNam (8-12) · Śloka 12

உத்வேஷ்டநஂ மூலவிஷைஃ ப்ரலாபோ மோஹ ஏவ ச ||௮|| ஜம்பணஂ வேபநஂ ஶ்வாஸோ மோஹஃ பத்ரவிஷேண து | முஷ்கஶோதஃ பலவிஷைர்தாஹோऽந்நத்வேஷ ஏவ ச ||௯|| பவேத் புஷ்பவிஷைஶ்சர்திராத்மாநஂ ஶ்வாஸ ஏவ ச | த்வக்ஸாரநிர்யாஸவிஷைருபயுக்தைர்பவந்தி ஹி ||௧௦|| ஆஸ்யதௌர்கந்த்யபாருஷ்யஶிரோருக்கபஸஂஸ்ரவாஃ | பேநாகமஃ க்ஷீரவிஷைர்விட்பேதோ குருகாத்ரதா ||௧௧|| ஹத்பீடநஂ தாதுவிஷைர்மூர்சா தாஹஶ்ச தாலுநி | ப்ராயேண காலகாதீநி விஷாண்யேதாநி நிர்திஶேத் ||௧௨|| (ஸு. க. அ. ௨) |

மூலாதிவிஷாணாஂ ப்ரமாதாதுபயுக்தாநாஂ ப்ரத்யேகஂ லக்ஷணமாஹ– உத்வேஷ்டநமித்யாதி| உத்வேஷ்டநஂ தண்டவிமர்தநவத்வ்யதா| மூலவிஷைரித்யஷ்டவிதைரபி, ஏவஂ பத்ராதீநாமுக்தாநாஂ யாவத்ஸங்க்யாகாநாமேகஂ ஸாமாந்யலக்ஷணமவகந்தவ்யம்| ப்ராயேண காலகாதீநீதி ஏதாநி நவ மூலாதிவிஷாணி காலாந்தரேண மாரகாணி பவந்தீத்யர்தஃ| கந்தவிஷஂ து த்ரயோதஶவிதமதிதீக்ஷ்ணத்வாத்வ்யவாயிவிகாஶ்யாதிகுணயோகாத்ததாத்வேந மாரகம்||௮-௧௨||

Adhikarana viShaliptashastrahatali~ggam (13-15) · Śloka 15

ஸத்யஃக்ஷதஂ பச்யதே யஸ்ய ஜந்தோஃ ஸ்ரவேத்ரக்தஂ பச்யதே சாப்யபீக்ஷ்ணம் | கஷ்ணீபூதஂ க்லிந்நமத்யர்தபூதி க்ஷதாந்மாஂஸஂ ஶீர்யதே சாபி யஸ்ய ||௧௩|| தஷ்ணா மூர்சா ஜ்வரதாஹௌ ச யஸ்ய திக்தாஹதஂ தஂ புருஷஂ வ்யவஸ்யேத் | லிங்காந்யேதாந்யேவ குர்யாதமித்ரைர்வ்ரணே விஷஂ யஸ்ய தத்தஂ ப்ரமாதாத் ||௧௪|| ஸபீதஂ கஹதூமாபஂ புரீஷஂ யோऽதிஸார்யதே | பேநமுத்வமதே சாபி விஷபீதஂ தமாதிஶேத் ||௧௫|| (ஸு. க. அ. ௩) |

விஷலிப்தஶஸ்த்ரஹதஸ்ய லிங்கமாஹ– ஸத்ய இத்யாதி| பச்யதே சாப்யபீக்ஷ்ணமிதி ஸத்யஸ்தாவத் பச்யதே, பஶ்சாதபி புநஃ புநஃ பாகமேதி||௧௩-௧௫||

Adhikarana bhogimaNDalirAjilAnAM vAtapittakaphAtmakatvam (16) · Śloka 16

வாதபித்தகபாத்மாநோ போகிமண்டலிராஜிலாஃ | யதாக்ரமஂ ஸமாக்யாதா த்வ்யந்தரா த்வந்த்வரூபிணஃ ||௧௬||

ஸ்தாவரமபிதாய ஜங்கமேஷ்வதிதீக்ஷ்ணத்வேந ஸர்பவிஷே வாச்யே ததாஶ்ரயாந் ஸர்பாநாஹ– வாதபித்தகபாத்மாந இத்யாதி| போகீ பணீ, மண்டலீ மண்டலவத்ரதாங்கலாங்கலாதிரூபமண்டலயுக்தஃ| ராஜிலஶ்சித்ரதீர்கரேகாவாந்; ஏதே யதாக்ரமஂ வாதாத்யாத்மாநோ வாதாதிப்ரகதயஃ| வ்யதிகரஜாந் ஸர்பாந் தர்ஶயதி– த்வ்யந்தரா த்வந்த்வரூபிண இதி| த்வயோரந்தரஂ விஶேஷோ யேஷு தே ததா| யதா– பணிநா மண்டலிந்யாஂ கோநஸா ஜாதாஃ, மண்டலிநா கோநஸேந ச பணிந்யாஂ கஷ்ணஸர்பாஃ, ஏவமந்யேऽபி ஜாதிஸங்கரா ஊஹ்யாஃ| ‘வ்யந்தரா’ இதி பாடே ஸ ஏவார்தஃ, விஶப்தஸ்ய த்வ்யர்தத்வாத்; ததா ‘விபவாந்மஹாநாகாஶஃ’ இத்யத்ர வ்யாக்யாதஂ, விபவாதிதி த்விபாவாத்; த்விபாவஶ்ச ஸர்வமூர்தத்ரவ்யைஃ ஸஂயோகஃ ஸர்வத்ர உபலம்பஶ்சேதி| த்வந்த்வரூபிண இதி த்வயோஃ பணிமண்டலிநோர்வாதபித்தப்ரகதயோர்யத் ப்ரகதித்வஂ தந்மிலிதப்ரகதித்வமேஷாமித்யர்தஃ, வாதபித்தப்ரகதயோரதவா த்வயோர்யத்தோஷயோ ரூபஂ தத்ரூபமித்யர்தஃ||௧௬||

Adhikarana bhogiprabhRutibhiH kRutadaMsheShu vAtAdInAM li~ggam (17-18) · Śloka 18

தஂஶோ போகிகதஃ கஷ்ணஃ ஸர்வவாதவிகாரகத் | பீதோ மண்டலிஜஃ ஶோதோ மதுஃ பித்தவிகாரவாந் ||௧௭|| ராஜிலோத்தோ பவேத்தஂஶஃ ஸ்திரஶோதஶ்ச பிச்சிலஃ | பாண்டுஃ ஸ்நிக்தோऽதிஸாந்த்ரஸக் ஸர்வஶ்லேஷ்மவிகாரகத் ||௧௮||

போகிப்ரபதிகததஂஶேஷு வாதாதீநாஂ லிங்கமாஹ– தஂஶோ போகிகத இத்யாதி| ஸர்வவாதவிகாரகதித்யநேநைவ கஷ்ணத்வே ஸித்தே ததுக்திரவஶ்யம்பாவித்வக்யாபநார்தம், ஏவமுத்தரத்ராபி பீதாத்யபிதாநம்||௧௭-௧௮||

Adhikarana vishiShTadeshAdidaShTasyAsAdhyatvam (19) · Śloka 19

அஶ்வத்ததேவாயதநஶ்மஶாநவல்மீகஸந்த்யாஸு சதுஷ்பதேஷு | யாம்யே ச தஷ்டாஃ பரிவர்ஜநீயா க்ஷே ஸிராமர்மஸு யே ச தஷ்டாஃ ||௧௯|| (ஸு. க. அ. ௩) |

விஶிஷ்டதேஶாதிதஷ்டஸ்யாஸாத்யத்வமாஹ– அஶ்வத்தேத்யாதி| யாம்யே சேதி பரண்யாம்| க்ஷே நக்ஷத்ரே| மர்மஸ்விதி ஆஶுகாதிஷு| யாம்யே சேதி சகாரேணார்த்ராஶ்லேஷாமகாமூலகத்திகாநாஂ க்ரஹணம்| யதுக்தமந்யத்ர– “சைத்யாயதநவல்மீகஶ்மஶாநேஷு சதுஷ்பதே| ஆர்த்ராஶ்லேஷாமகாமூலகத்திகாபரணீஷு ச|| பஞ்சம்யாஂ ஸந்த்யயோர்தஂஶே மர்மஸ்வாஶுஹரேஷு ச| தஷ்டாஃ கஷ்டேந ஜீவந்தி யதி தூதாதிஸம்பதஃ||” இதி||௧௯||

Adhikarana darvIkaraviShasyAshughAtitvam, uShNe viShasya dviguNaprabhAvaM ca (20) · Śloka 20

தர்வீகராணாஂ விஷமாஶுகாதி ஸர்வாணி சோஷ்ணே த்விகுணீபவந்தி |௨௦| (ஸு. க. அ. ௩) |

தர்வீத்யாதி| தர்வீகராணாஂ விஷமாஶு ஹந்தி அஶ்வத்தாதௌ விஶேஷேண தர்வீகராணாமாஶுமாரகஂ; தர்வீகராஃ பணிநஃ| ஸர்வாணி சோஷ்ணே த்விகுணீபவந்தீதி உஷ்ணஸஂயோகே ஸதி ஸர்வாணி விஷாணி ஸ்வரூபதோ த்வைகுண்யஂ பஜந்தே; “ஸர்வாணி சோக்தாநி யதாக்ரமேண” இதி பாடாந்தரே அயமர்தஃ– ஸர்வாணி போகிமண்டலிராஜிலவிஷாணி யதாக்ரமேண யதோத்திஷ்டக்ரமேண உக்தாந்யஶ்வத்தாதிஷ்வாஶுகாதீநி| தர்வீகரவிஷஸ்ய பதகுபாதாநஂ விஶேஷார்தம்|௨௦|–

Adhikarana anyAvasthAsvapi viShasyAshughAtitvam (20) · Śloka 20

அஜீர்ணபித்தாதபபீடிதேஷு பாலேஷு வத்தேஷு புபுக்ஷிதேஷு ||௨௦|| க்ஷீணக்ஷதே மேஹிநி குஷ்டயுக்தே ரூக்ஷேऽபலே கர்பவதீஷு சாபி | (ஸு. க. அ. ௩) |

ஏவமபரேஷ்வபி ஆஶுகாதித்வஂ ஸம்பவதி, தாநாஹ– அஜீர்ணேத்யாதி| அஜீர்ணபித்தாதபபீடிதேஷ்விதி அஜீர்ணிநி தோஷத்ரயப்ரகோபாத், பித்தாதபபீடிதயோ ரௌக்ஷ்யாத், பாலவத்தயோரஸம்பூர்ணக்ஷீணதாதுத்வேந விஷவேகாஸஹத்வாத், புபுக்ஷிதேஷ்விதி பித்தவத்த்யா உஷ்ணதேஹத்வாத், க்ஷீணக்ஷத இதி க்ஷதக்ஷீணே பஹுலவாததுஷ்டேஃ, மேஹிநி தோஷத்ரயப்ரகோபாத், குஷ்டயுக்தே ரக்தாதிதோஷாத், ரூக்ஷே வாதகோபாத், அபலே க்லேஶாஸஹத்வாத், கர்பவதீஷு கர்பேணோத்க்ஷிப்ததோஷத்வாத்; ஏஷு விஷமாஶுகாதீதி||௨௦||–

Adhikarana anyAvasthAsu viShasyAsAdhyatvam (21-24) · Śloka 24

ஶஸ்த்ரக்ஷதே யஸ்ய ந ரக்தமேதி ராஜ்யோ லதாபிஶ்ச ந ஸம்பவந்தி ||௨௧|| ஶீதாபிரத்பிஶ்ச ந ரோமஹர்ஷோ விஷாபிபூதஂ பரிவர்ஜயேத்தம் | ஜிஹ்மஂ முகஂ யஸ்ய ச கேஶஶாதோ நாஸாவஸாதஶ்ச ஸகண்டபங்கஃ ||௨௨|| கஷ்ணஃ ஸரக்தஃ ஶ்வயதுஶ்ச தஂஶே ஹந்வோஃ ஸ்திரத்வஂ ச விவர்ஜநீயஃ | வர்திர்கநா யஸ்ய நிரேதி வக்த்ராத்ரக்தஂ ஸ்ரவேதூர்த்வமதஶ்ச யஸ்ய ||௨௩|| தஂஷ்ட்ராநிபாதாஶ்சதுரஶ்ச யஸ்ய தஂ சாபி வைத்யஃ பரிவர்ஜயேச்ச | உந்மத்தமத்யர்தமுபத்ருதஂ வா ஹீநஸ்வரஂ வாऽப்யத வா விவர்ணம் ||௨௪|| ஸாரிஷ்டமத்யர்தமவேகிநஂ ச ஜ்ஞாத்வா நரஂ கர்ம ந தத்ர குர்யாத் | (ஸு. க. அ. ௩) |

இதாநீஂ ஸர்வதா வர்ஜநீயமாஹ– ஶஸ்த்ரக்ஷத இத்யாதி| ராஜ்யோ லதாபிஶ்சேதி ராஜ்யோ லேகாஃ லதாபிஸ்தாடநாந்ந பவந்தி| ததுக்தமாலம்பாயநே– “நைதி ரக்தஂ க்ஷதாத்யஸ்ய லதாகாதைர்ந ராஜிகாஃ| ந லோமஹர்ஷஃ ஶீதாத்பிர்வர்ஜயேத்தஂ விஷார்திதம்||” இதி| ஜிஹ்மஂ வக்ரஂ, ஸ்தப்தமிதி கார்திகஃ| கேஶஶாத இதி கர்ஷணாத் கேஶோத்பாடஃ| கண்டபங்கோ க்ரீவாயா அவிதாரணம்| ஹந்வோஃ ஸ்திரத்வஂ ஹநுத்வயஸ்ய லக்நத்வம்| வர்திர்கநேதி லாலாரூபா வர்திஃ| ரக்தஂ ஸ்ரவேதூர்த்வமதஶ்ச யஸ்யேதி முகநாஸாகுதாதிப்யஃ ஶோணிதஸ்ராவஃ| தஂஷ்ட்ராநிபாதாஶ்சதுரஶ்சேதி சத்வார இதி ப்ராப்தே சதுர இதி நிர்தேஶஃ ஆகமவிதேரநித்யத்வாத், யதா– “அக்ரதஶ்சதுரோ வேதா” இத்யாதி| உந்மத்தமத்யர்தமுபத்ருதமிதி உந்மத்தமத்யர்தமுந்மாதவந்தம், உபத்ருதஂ ஜ்வராதிஸாராதிபிரத்யர்தமுபத்ருதம்| ஹீநஸ்வரஂ வக்துமஸமர்தம்| விவர்ணஂ கஷ்ணவர்ணம்| ஸாரிஷ்டஂ நாஸாபங்காதியுக்தம்| அவேகிநஂ கமநாதிவேகரஹிதஂ, விண்மூத்ராதிவேகரஹிதமிதி கார்திகஃ||௨௧-௨௪||–

Adhikarana sthAvaraja~ggamaviShANAM jIrNatvAdibhirvisheShairdUShIviShatvam (25) · Śloka 25

ஜீர்ணஂ விஷக்நௌஷதிபிர்ஹதஂ வா தாவாக்நிவாதாதபஶோஷிதஂ வா ||௨௫|| ஸ்வபாவதோ வா குணவிப்ரஹீநஂ விஷஂ ஹி தூஷீவிஷதாமுபைதி | (ஸு. க. அ. ௨) |

ஸ்தாவரஜங்கமவிஷமேவ ஜீர்ணத்வாதிபிர்விஶேஷைர்தூஷீவிஷஸஞ்ஜ்ஞாஂ லபதே; ததாஹ– ஜீர்ணமித்யாதி| விஷக்நௌஷதிபிரிதி அகதாதிபிஃ| தாவாக்நிவாதாதபஶோஷிதஂ வேதி தாவாக்நிர்வநாக்நிஃ| ஸ்வபாவதோ வா குணவிப்ரஹீநமிதி ஸ்வபாவாதேவ கிமபி விஷஂ வ்யவாயிவிகாஶிப்ரபதிஷு தஶஸு குணேஷு மத்யே ஏகத்வித்ர்யாதிகுணஹீநஂ யதி பவதி ததா தூஷீவிஷதாமுபைதி||௨௫||–

Adhikarana guNahInatAyAH kAryeNa darshanam (26-27) · Śloka 27

வீர்யால்பபாவாந்ந நிபாதயேத்தத் கபாந்விதஂ வர்ஷகணாநுபந்தி ||௨௬|| தேநார்திதோ பிந்நபுரீஷவர்ணோ வைகந்த்யவைரஸ்யயுதஃ பிபாஸீ | மூர்சாஂ ப்ரமஂ கத்கதவாக்வமிஂ ச விசேஷ்டமாநோऽரதிமாப்நுயாத்வா ||௨௭|| (ஸு. க. அ. ௨) |

குணஹீநதாமேவ கார்யேண தர்ஶயதி– வீர்யால்பபாவாதித்யாதி| ந நிபாதயேதிதி ந மாரயதி ஸத்யஶ்சிரேண வா| கபாந்விதமிதி கபாந்விதஂ ஸத் மந்தீபூதௌஷ்ண்யாதிகுணஂ ந மாரயதி| வர்ஷகணாநுபந்தீதி அபாகாச்சிரஸ்தாயி| தேநார்திதோ பிந்நபுரீஷவர்ண இதி தேந தூஷீவிஷேணார்திதஃ; பிந்நஶப்தோऽத்ர புரீஷவர்ணாப்யாஂ ப்ரத்யேகமபிஸம்பத்யதே, பிந்நவர்ணோ விவர்ணஃ| வைகந்த்யவைரஸ்யயுத இதி விருத்தகந்தமுகவைரஸ்யயுக்தஃ| விசேஷ்டமாநோ விருத்தாஂ சேஷ்டாஂ குர்வந், அரதிமஸுகஂ லபதே||௨௬-௨௭||

Adhikarana dUShIviShasya sthAnavisheSheNa vishiShTali~ggam (28) · Śloka 28

ஆமாஶயஸ்தே கபவாதரோகீ பக்வாஶயஸ்தேऽநிலபித்தரோகீ | பவேத் ஸமுத்த்வஸ்தஶிரோருஹாங்கோ விலூநபக்ஷஸ்து யதா விஹங்கஃ ||௨௮|| (ஸு. க. அ. ௨) |

ஸ்தாநவிஶேஷேண விஶிஷ்டலிங்கமாஹ– ஆமாஶயஸ்த இத்யாதி| கபாவதத்வேந வாதகோப ஆமாஶயே, தேந கபவாதரோகீத்யுக்தம்| அநிலபித்தரோகீதி பக்வாஶயே துஷ்டவாதஸம்பந்தேந ப்ரத்யாஸந்நஸ்யாஶயஸ்தஸ்ய பித்தஸ்ய கோபஃ| பவேத் ஸமுத்தஸ்தஶிரோருஹாங்க இதி அத்ராங்கஶப்தாத் பரஂ ருஹஶப்தோ த்ரஷ்டவ்யஃ; தேநாயமர்தஃ– ஸமுத்தஸ்தஶிரோருஹாங்கருஹஃ, ஶிரோருஹாஃ கேஶாஃ, அங்கருஹஂ லோம; ததுக்தமாலம்பாயநே– “ஸீதந்தி கேஶலோமாநி தஸ்மிந் பக்வாஶயஂ கதே|” இத்யாதி| விலூநபக்ஷஸ்து யதா விஹங்க இதி முண்டிதபக்ஷஶகுநிஸதஶஃ, ஏதத் பக்வாஶயகதஸ்யைவ லிங்கம்||௨௮||

Adhikarana rasAdidhAtugatadUShIviShalakShaNam (29) · Śloka 29

ஸ்திதஂ ரஸாதிஷ்வதவா யதோக்தாந் கரோதி தாதுப்ரபவாந் விகாராந் | கோபஂ ச ஶீதாநிலதுர்திநேஷு யாத்யாஶு பூர்வஂ ஶணு தஸ்ய ரூபம் ||௨௯|| (ஸு. க. அ. ௨) |

தஸ்ய ரஸாதிதாதுகதஸ்ய லிங்கமாஹ– ஸ்திதஂ ரஸாதிஷ்வித்யாதி| யதோக்தாந் கரோதி தாதுப்ரபவாந் விகாராநிதி ஸுஶ்ருதே வ்யாதிஸமுத்தேஶீயாத்யாயோக்தாநந்நாऽஶ்ரத்தாதீந் கரோதி; கோபஂ ச ஶீதாநிலதுர்திநேஷு யாதீதி கபஸம்பந்தாத் ஶீதாதௌ காலே கோபஂ யாதி| பூர்வஂ ஶணு தஸ்ய ரூபமிதி பூர்வரூபஂ ஶண்வித்யர்தஃ||௨௯||

Adhikarana dUShIviShakopapUrvarUpaM, rUpaM ca (30-31) · Śloka 31

நித்ராகுருத்வஂ ச விஜம்பணஂ ச விஶ்லேஷஹர்ஷாவதவாऽங்கமர்தம் | ததஃ கரோத்யந்நமதாவிபாகாவரோசகஂ மண்டலகோடஜந்ம ||௩௦|| மாஂஸக்ஷயஂ பாதகரப்ரஶோதஂ மூர்சாஂ ததா சர்திமதாதிஸாரம் | தூஷீவிஷஂ ஶ்வாஸதஷாஜ்வராஂஶ்ச குர்யாத் ப்ரவத்திஂ ஜடரஸ்ய சாபி ||௩௧|| (ஸு. க. அ. ௨) |

ததேவாஹ– நித்ரேத்யாதி| விஶ்லேஷஹர்ஷாவிதி விஶ்லேஷோ காத்ரஸ்ய ஶைதில்யஂ, ஹர்ஷோ ரோமஹர்ஷஃ| ஏதாநி வாதகபஜாநி லிங்காநி| தத இதி பூர்வரூபாதநந்தரம்| அந்நமதாவிபாகாவிதி அந்நமதஃ அந்நே புக்தே மதோ ஹர்ஷஃ அந்நமதஃ; கார்திகஸ்து அந்நவிக்ஷேபணமந்நமதமாஹ– அந்நமதோ ரஸாஜீர்ணமிதி கதாதரஃ; அவிபாகோऽந்நஸ்யாபாகஃ| பாதகரப்ரஶோதமிதி பாதே கரே ச ப்ரகஷ்டஂ ஶோதஂ கரோதி| “மூர்சாஂ ததா சர்திமதாதிஸாரம்” இத்யஸ்ய ஸ்தாநே “ப்ரலேபகஂ சர்திம்” இத்யாதி பாடாந்தரே ப்ரலேபகஂ ஸ்வேதப்ரவத்த்யா பிச்சிலஂ காத்ரஂ, ஜ்வரவிஶேஷஂ வா||௩௦-௩௧||

Adhikarana dUShIviShasya nAnAvikArakAritvam (32) · Śloka 32

உந்மாதமந்யஜ்ஜநயேத்ததாऽந்யதாநாஹமந்யத் க்ஷபயேச்ச ஶுக்ரம் | காத்கத்யமந்யஜ்ஜநயேச்ச குஷ்டஂ தாஂஸ்தாந் விகாராஂஶ்ச பஹுப்ரகாராந் ||௩௨|| (ஸு. க. அ. ௨) |

ததேவ நாநாப்ரகாரஂ யத்யத் கரோதி தத்ததாஹ– உந்மாதமந்யதித்யாதி| க்ஷபயேச்ச ஶுக்ரமிதி ஷாண்ட்யஂ கரோதீத்யர்தஃ| தாஂஸ்தாநிதி விஸர்பவிஸ்போடகாதீந்||௩௨||

Adhikarana pUrvarUpalakShaNe dUShIviShaniruktiH, dUShIviShasya sAdhyAsAdhyavicArashca (33-34) · Śloka 34

தூஷிதஂ தேஶகாலாந்நதிவாஸ்வப்நைரபீக்ஷ்ணஶஃ | யஸ்மாத் ஸந்தூஷயேத்தாதூந் தஸ்மாத்தூஷீவிஷஂ ஸ்மதம் ||௩௩|| ஸாத்யமாத்மவதஃ ஸத்யோ யாப்யஂ ஸஂவத்ஸரோத்திதம் | தூஷீவிஷமஸாத்யஂ ஸ்யாத் க்ஷீணஸ்யாஹிதஸேவிநஃ ||௩௪|| (ஸு. க. அ. ௨) |

தூஷீவிஷஸ்ய நிருக்திமாஹ– தூஷிதமித்யாதி| தேஶகாலாந்நதிவாஸ்வப்நைரிதி தேஶஃ ப்ரசுராநிலஶீதவஷ்டிரநூபாதிஃ, காலஃ ஶீதாநிலதுர்திநாதிஃ, அந்நஂ யவதிலகுலத்தாதி, தைர்தூஷிதஂ கோபிதம்| அபீக்ஷ்ணஶஃ புநஃ புநஃ| தாதுதூஷகத்வேந தூஷீவிஷம்| ஸஂயோகஜஂ விஷஂ த்விவிதம்– ஏகஂ ஸவிஷாவிஷஸஂயோககதஂ கத்ரிமஸஞ்ஜ்ஞம், அபரஂ நிர்விஷத்ரவ்யகதஂ கரஸஞ்ஜ்ஞம்| யதாஹ வத்தகாஶ்யபஃ– “ ஸஂயோகஜஂ ச த்விவிதஂ ததீயஂ விஷமுச்யதே| கரஃ ஸ்யாதவிஷஂ தத்ர, ஸவிஷஂ கத்ரிமஂ மதம்||” இதி| அத ஏவ ரஸாயநே சரகஃ– “தஂஷ்ட்ராவிஷே மூலவிஷே ஸகரே கத்ரிமே விஷே|” இதி||௩௩-௩௪||

Adhikarana garalakShaNam (35-37) · Śloka 37

ஸௌபாக்யார்தஂ ஸ்த்ரியஃ ஸ்வேதஂ ரஜோ நாநாங்கஜாந் மலாந் | ஶத்ருப்ரயுக்தாஂஶ்ச கராந் ப்ரயச்சந்த்யந்நமிஶ்ரிதாந் ||௩௫|| தைஃ ஸ்யாத் பாண்டுஃ கஶோऽல்பாக்நிர்கரஶ்சாஸ்யோபஜாயதே | மர்மப்ரதமநாத்மாநஂ ஹஸ்தயோஃ ஶோதலக்ஷணம் ||௩௬|| ஜடரஂ க்ரஹணீதோஷோ யக்ஷ்மா குல்மஃ க்ஷயோ ஜ்வரஃ | ஏவஂவிதஸ்ய சாந்யஸ்ய வ்யாதேர்லிங்காநி தர்ஶயேத் ||௩௭||

ஏதத்த்வயமபி தர்ஶயிதுமாஹ– ஸௌபாக்யார்தமித்யாதி| ஸ்த்ரியஃ ஸௌபாக்யார்தஂ ஶத்ருப்ரயுக்தா வா ஸவிஷஜந்தூநாஂ ஸ்வேதஂ, ரஜஶ்சூர்ணஂ, நாநாங்கஜாந் நாநாகரகராந் மலாந் அந்நாதௌ தததி| தைரிதி ஸ்வேதரஜஃப்ரபதிபிஃ| கரஶ்சாஸ்யேதி அபாகாஜ்ஜடராவஸ்திதஸ்வேதாதிரேவ கரஃ, அத ஏவ தஸ்யோதராமயஃ; கிஂவா வக்ஷ்யமாணமர்மப்ரதமநாதிலக்ஷணோ வ்யாதிர்கரஃ| மர்மப்ரதமநஂ மர்மவ்யதா| ஶோதலக்ஷணமிதி ஶோத ஏவ லக்ஷணம்| ஜடரமுதரம்| அந்யஸ்ய வ்யாதேர்லிங்காநி தர்ஶயேதிதி அந்யஸ்ய விஸ்போடாதேர்லிங்கஂ தர்ஶயதி||௩௫-௩௭||

Adhikarana lUtAyA utpattirniruktishca (38) · Śloka 38

யஸ்மால்லூநஂ தணஂ ப்ராப்தா முநேஃ ப்ரஸ்வேதபிந்தவஃ | தஸ்மால்லூதாஸ்து பாஷ்யந்தே ஸங்க்யயா தாஶ்ச ஷோடஶ ||௩௮|| (ஸு. க. அ. ௮) |

ஸம்ப்ரதி லூதாநாஂ கோரவிஷத்வப்ரதிபாதநார்தமைதிஹ்யமாஹ– யஸ்மால்லூநஂ தணமித்யாதி| இதி கில ஶ்ருதிஃ– “விஶ்வாமித்ரோ நரபதிஃ காமதேநோர்பலாத்காரபரிக்ரஹேண முநிஸத்தமஂ வஶிஷ்டஂ கோபயாஞ்சகார, குபிதேந தேநாந்தர்ஜ்வலதவிரலகோபாநலஜ்வலிதஂ குகுலயுகலமிவ பஹலபாடலஂ லோசநத்வயஂ வஹதா பகவாந் ரவிரவலோகிதஃ| ததஸ்தஸ்ய ப்ரூகுடிபயங்கரலலாடதடப்ரஸ்யந்தீ ஸ்வேதபிந்தூத்கரஃ ப்ரசண்டதரஃ ப்ரத்யாஸந்நலூநதணே தேந்வர்தஂ ஸம்பதே நிபதிதோ லூதாऽபூத்|” இதி| தாஸ்து ஷோடஶ| யதாஹ ஸுஶ்ருதஃ– “த்ரிமண்டலா ததா ஶ்வேதா கபிலா பீதகா ததா| லாலாமூத்ரவிஷா ரக்தா கடிநா சாஷ்டமீ ஸ்மதா| ஸௌவர்ணிகா லாஜவர்ணா ஜாலிந்யேகபதீ ததா| கஷ்ணாऽக்நிவக்த்ரா காண்டா ச மாலாகுண்யஷ்டமீ மதா||” (ஸு. க. அ. ௮) இதி||௩௮||

Adhikarana lUtAnAM sAmAnyalakShaNam (39-40) · Śloka 42

தாபிர்தஷ்டே தஂஶகோதஃ ப்ரவத்திஃ க்ஷதஜஸ்ய ச | ஜ்வரோ தாஹோऽதிஸாரஶ்ச கதாஃ ஸ்யுஶ்ச த்ரிதோஷஜாஃ ||௩௯|| பிடகா விவிதாகாரா மண்டலாநி மஹாந்தி ச | ஶோதா மஹாந்தோ மதவோ ரக்தாஃ ஶ்யாவாஶ்சலாஸ்ததா ||௪௦|| ஸாமாந்யஂ ஸர்வலூதாநாமேதத்தஂஶஸ்ய லக்ஷணம் | (ஸு. க. அ. ௮) |௪௨|

தாஸாஂ ஸாமாந்யதஂஶலக்ஷணமாஹ– தாபிர்தஷ்ட இத்யாதி| தஂஶகோத இதி தஂஶதேஶே பூதிபாவ இத்யர்தஃ| ப்ரவத்திஃ க்ஷதஜஸ்யேதி ரக்தஸ்ய ப்ரவர்தநம்| ஸர்வலூதாநாமிதி அஸாத்யாஷ்டவிதஸௌவர்ணிகாதிலூதாநாமேவ ஸாமாந்யலக்ஷணஂ ஜ்ஞேயம்| யதஸ்த்ரிமண்டலாதீநாமஷ்டாநாஂ கச்ச்ரஸாத்யத்வஂ, தாபிர்தஷ்டே ஶிரோதுஃகமித்யாதிநா ஸாமாந்யலக்ஷணமபிதாய ஸௌவர்ணிகாத்யநந்தரமேதத் படிதவாந் ஸுஶ்ருதஃ| மாதவகரேண து ஷோடஶாநாஂ லூதாநாஂ ஸாமாந்யலக்ஷணமேததித்யபிப்ராயேண படிதமிதி||௩௯-௪௦||–

Adhikarana dUShIviShANAM lUtAnAM lakShaNam (41-42) · Śloka 42

தஂஶமத்யே து யத் கஷ்ணஂ ஶ்யாவஂ வா ஜாலகாசிதம் ||௪௧|| ஊர்த்வாகதி பஶஂ பாகஂ க்லேதஶோதஜ்வராந்விதம் | தூஷீவிஷாபிர்லூதாபிஸ்தத்தஷ்டமிதி நிர்திஶேத் ||௪௨|| (ச. சி. அ. ௨௩) |

த்ரிமண்டலாதயோऽஷ்டௌ தூஷீவிஷாஸ்தாஸாஂ லக்ஷணமாஹ– தஂஶமத்யே த்வித்யாதி| ஊர்த்வாகதீதி ஊர்த்வகஸ்வரூபம்; அந்யே ‘தக்தாகதி’ இதி படந்தி, தத்வ்யக்தார்தம்| தூஷீவிஷாபிரிதி காலாந்தரப்ரகோபிவிஷாபிஃ| தஷ்டமிதி தஂஶம்||௪௧-௪௨||

Adhikarana asAdhyalUtAnAM lakShaNam (43) · Śloka 43

, ஶோதாஃ ஶ்வேதாஃ ஸிதா ரக்தாஃ பீதா வா பிடகா ஜ்வரஃ | ப்ராணாந்திகாஶ்ச ஜாயந்தே ஶ்வாஸஹிக்காஶிரோக்ரஹாஃ ||௪௩|| (ச. சி. அ. ௨௩) |

ஸௌவர்ணிகாதீநாமஷ்டாநாமஸாத்யாநாஂ ப்ராணஹராணாஂ ஸாமாந்யலக்ஷணமாஹ– ஶோத இத்யாதி| ப்ராணாந்திகா இதி ப்ராணஹராஃ||௪௩||

Adhikarana AkhudUShIviShalakShaNam (44) · Śloka 44

ஆதஂஶாச்சோணிதஂ பாண்டுமண்டலாநி ஜ்வரோऽருசிஃ | லோமஹர்ஷஶ்ச தாஹஶ்சாப்யாகுதூஷீவிஷார்திதே ||௪௪|| (ச. சி. அ. ௨௩) |

ஆகுதூஷீவிஷலக்ஷணமாஹ– ஆதஂஶாதித்யாதி| ஆதஂஶாத் ஶோணிதமித்யத்ர ‘கலதி’ இதி ஶேஷஃ| ஆகவஃ ஶுக்ரவிஷாஃ| யதுக்தம்– “ஶுக்ரஂ பததி யத்ரைஷாஂ ஶுக்ரஸ்பஷ்டைஃ ஸ்பஶந்தி யத்|” (ஸு. க. அ. ௭) இதி||௪௪||

Adhikarana prANaharamUShikalakShaNam (45) · Śloka 45

மூர்சாங்கஶோதவைவர்ண்யக்லேதஶப்தாஶ்ருதிஜ்வராஃ | ஶிரோகுருத்வஂ லாலாஸக்சர்திஶ்சாஸாத்யமூஷிகைஃ ||௪௫|| (ச. சி. அ. ௨௩) |

ப்ராணஹரமூஷிகலக்ஷணமாஹ– மூர்சேத்யாதி| அங்கஶோதேதி மூஷிகாகார ஏவாங்கஶோதோ ஜ்ஞேயஃ| யதுக்தமந்யத்ர– “சீயதே க்ரந்திபிஶ்சாங்கமாகுஶாவகஸந்நிபைஃ|” (ஸு. க. அ. ௭) இதி| ஶப்தாஶ்ருதிஃ பாதிர்யம்; அந்யே ‘மந்தா ருசிஃ’ இதி படந்தி அஸாத்யமூஷிகைஃ மாரணாத்மகைஃ||௪௫||

Adhikarana kRukalAsadaShTali~ggam (46) · Śloka 46

கார்ஷ்ண்யஂ ஶ்யாவத்வமதவா நாநாவர்ணத்வமேவ வா | மோஹோऽத வர்சஸோ பேதோ தஷ்டே ஸ்யாத் ககலாஸகைஃ ||௪௬|| (ச. சி. அ. ௨௩) |

ககலாஸதஷ்டலிங்கமாஹ– கார்ஷ்ண்யமித்யாதி| வர்சஸோ பேதோऽதிஸாரஃ||௪௬||

Adhikarana vRushcikadaShTali~ggamasAdhyalakShaNaM ca (47-48) · Śloka 48

தஹத்யக்நிரிவாதௌ ச பிநத்தீவோர்த்வமாஶு ச | வஶ்சிகஸ்ய விஷஂ யாதி தஂஶே பஶ்சாத்து திஷ்டதி ||௪௭|| தஷ்டோऽஸாத்யஶ்ச ஹத்க்ராணரஸநோபஹதோ நரஃ | மாஂஸைஃ பதத்பிரத்யர்தஂ வேதநார்தோ ஜஹாத்யஸூந் ||௪௮|| (ச. சி. அ. ௨௩) |

வஶ்சிகவிஷலிங்கமாஹ– தஹத்யக்நிரிவேத்யாதி| வஶ்சிகஃ ஸ்வநாமக்யாதஃ, ஸ ச ஆராவிஷஃ| தஷ்டோऽஸாத்யஶ்ச ஹத்க்ராணரஸநோபஹதோ நர இதி யதா ஹதயநாஸாஜிஹ்வோபகாதோ பவதி ததா தத்தஷ்டோ ந ஸாத்யஃ| மாஂஸைஃ பதத்பிரத்யர்தஂ வேதநார்தோ ஜஹாத்யஸூநித்யாதிநாऽயமபரோऽஸாத்யப்ரகாரஃ| ‘தஷ்டோऽஸாத்யைஸ்து’ இதி பாடபக்ஷேऽஸாத்யைஃ ஸத்யஃப்ராணஹரைர்வஶ்சிகைர்தஷ்டோ யதோக்தலிங்கோ பவதி| சரகேऽப்யயமேவ பாடஃ||௪௭-௪௮||

Adhikarana kaNabhadaShTali~ggam (49) · Śloka 49

விஸர்பஃ ஶ்வயதுஃ ஶூலஂ ஜ்வரஶ்சர்திரதாபி ச | லக்ஷணஂ கணபைர்தஷ்டே தஂஶஶ்சைவாவஸீததி ||௪௯|| (ச. சி. அ. ௨௩) |

கணபதஷ்டலிங்கமாஹ– விஸர்ப இத்யாதி| கணபஃ கீடவிஶேஷஃ||௪௯||

Adhikarana ucciTi~ggadaShTalakShaNam (50) · Śloka 50

ஹஷ்டலோமோச்சிடிங்கேந ஸ்தப்தலிங்கோ பஶார்திமாந் | தஷ்டஃ ஶீதோதகேநேவ ஸிக்தாந்யங்காநி மந்யதே ||௫௦|| (ச. சி. அ. ௨௩) |

உச்சிடிங்கதஷ்டலிங்கமாஹ– ஹஷ்டரோமேத்யாதி||௫௦||

Adhikarana maNDUkadaShTalakShaNaM, saviShamatsyadaShTalakShaNaM, saviShajalaukAdaShTali~ggaM ca (51-52) · Śloka 52

ஏகதஂஷ்ட்ரார்திதஃ ஶூநஃ ஸருஜஃ பீதகஃ ஸதட் | சர்திர்நித்ரா ச ஸவிஷைர்மண்டூகைர்தஷ்டலக்ஷணம் ||௫௧|| மத்ஸ்யாஸ்து ஸவிஷாஃ குர்யுர்தாஹஂ ஶோதஂ ருஜஂ ததா | கண்டூஂ ஶோதஂ ஜ்வரஂ மூர்சாஂ ஸவிஷாஸ்து ஜலௌகஸஃ ||௫௨|| (ச. சி. அ. ௨௩) |

ஸவிஷமண்டூகாதிதஷ்டலிங்கமாஹ– ஏகதஂஷ்ட்ரார்தித இத்யாதி| ஸ்வபாவாதேகயா தஂஷ்ட்ரயா கதோ தஂஶோ பவதி||௫௧-௫௨||

Adhikarana gRuhagodhikAdaShTali~ggam (53) · Śloka 53

விதாஹஂ ஶ்வயதுஂ தோதஂ ஸ்வேதஂ ச கஹகோதிகா |௫௩| (ச. சி. அ. ௨௩) |

கஹகோதிகாதஷ்டலிங்கமாஹ– விதாஹமித்யாதி| கஹகோதிகா ஜ்யேஷ்டீ, அந்யே து ப்ராமரகமாஹுஃ| அத்ர வக்ஷ்யமாணஂ குர்யாதிதி ஸம்பந்தநீயஂ, தேந விதாஹாதீநாஂ கர்மத்வம்|௫௩|–

Adhikarana shatapadIdaShTali~ggam (53) · Śloka 53

தஂஶே ஸ்வேதஂ ருஜஂ தாஹஂ குர்யாச்சதபதீவிஷம் ||௫௩|| (ச. சி. அ. ௨௩) |

ஶதபதீதஷ்டலக்ஷணமாஹ– தஂஶே இத்யாதி| குர்யாச்சதபதீவிஷமிதி ஶதபதீ காருண்டிகா||௫௩||

Adhikarana mashakadaShTalakShaNam (54) · Śloka 54

கண்டூமாந் மஶகைரீஷச்சோதஃ ஸ்மாந்மந்தவேதநஃ | அஸாத்யகீடஸதஶமஸாத்யஂ மஶகக்ஷதம் ||௫௪|| (ச. சி. அ. ௨௩) |

மஶகதஷ்டலிங்கமாஹ– கண்டூமாநித்யாதி| அஸாத்யகீடஸதஶமிதி அஸாத்யகீடைர்லூதாதிபிஃ ஸமலக்ஷணமிதி| அஸாத்யஂ மஶகக்ஷதமிதி பஞ்சஸு மஶகேஷு மத்யே பார்வதீயமஶகக்ஷதமஸாத்யம்| யதாஹ ஸுஶ்ருதஃ– “ பார்வதீயைஸ்து கீடைஶ்ச ப்ராணஹரைஸ்துல்யலக்ஷணம்|” இதி||௫௪||

Adhikarana makShikAdaShTali~ggam (55) · Śloka 55

ஸத்யஃப்ரஸ்ராவிணீ ஶ்யாவா தாஹமூர்சாஜ்வராந்விதா | பிடகா மக்ஷிகாதஂஶே தாஸாஂ து ஸ்தகிகாऽஸுஹத் ||௫௫|| (ச. சி. அ. ௨௩) |

மக்ஷிகாதஷ்டலிங்கமாஹ– ஸத்ய இத்யாதி| தாஸாஂ ச ஸ்தகிகாऽஸுஹதிதி தாஸாஂ ஸுஶ்ருதோக்தஷண்மக்ஷிகாணாஂ மத்யே ஸ்தகிகா ப்ராணஹரேத்யர்தஃ||௫௫||

Adhikarana catuShpadbhirdvipadbhishca kRutanakhadantaviShalakShaNam (56) · Śloka 56

சதுஷ்பத்பிர்த்விபத்பிஶ்ச நகதந்தவிஷஂ ச யத் | ஶூயதே பச்யதே வாऽபி ஸ்ரவதி ஜ்வரயத்யபி ||௫௬||

சதுஷ்பத்பிரிதி சதுஷ்பாதா வ்யாக்ராதயஃ| த்விபாதா வநமாநுஷவாநராதயஃ||௫௬||

Adhikarana viShojjhitalakShaNam (57-60) · Śloka 60

ஶ்வஶகாலதரக்ஷ்வர்க்ஷவ்யாக்ராதீநாஂ யதாऽநிலஃ | ஶ்லேஷ்மப்ரதுஷ்டோ முஷ்ணாதி ஸஞ்ஜ்ஞாஂ ஸஞ்ஜ்ஞாவஹாஶ்ரிதஃ ||௫௭|| ததா ப்ரஸ்ரஸ்தலாங்கூலஹநுஸ்கந்தோऽதிலாலவாந் | அவ்யக்தபதிராந்தஶ்ச ஸோऽந்யோந்யமபிதாவதி ||௫௮|| ப்ரமூடோऽந்யதமஸ்த்வேஷாஂ காதந் விபரிதாவதி | தேநோந்மத்தேந தஷ்டஸ்ய தஂஷ்ட்ரிணா ஸவிஷேண து ||௫௯|| ஸுப்ததா ஜாயதே தஂஶே கஷ்ணஂ சாதிஸ்ரவத்யஸக் | திக்தவித்தஸ்ய லிங்கேந ப்ராயஶஶ்சோபலக்ஷிதஃ ||௬௦||

அத்ர கேசித் விஷாதிகாரஸாமாந்யாத் ஶ்வாதீநாமபி வ்யாக்ராதீநாஂ பல்லகாநாஂ விஷலக்ஷணஂ பணந்தி| ததாஹ– ஶ்வேதேத்யாதி| ஶ்வா குக்குரஃ, ஶகாலஃ ப்ரஸித்தஃ, தரக்ஷுர்மகஶத்ருர்வ்யாக்ரவிஶேஷஃ, சரஷ இதி லோகே, க்ஷோ பல்லூகஃ அதிலோமஶஃ, ச்ச இதி லோகே ப்ரஸித்தஃ| ஆதிஶப்தாத் வகசித்ராதயோ ஹிஂஸ்ராஃ பஶவோ க்ராஹ்யாஃ| ஶ்வாதீநாஂ யதா அநிலோ வாயுஃ ஶ்லேஷ்மப்ரதுஷ்டஃ ஸந் ஸஞ்ஜ்ஞாவஹாஶ்ரிதஃ ஸஞ்ஜ்ஞாவஹஸ்ரோதோகதஃ ஸஞ்ஜ்ஞாஂ ஸம்யக்ஜ்ஞாநஂ முஷ்ணாதி ஹரதி| ஸம்யக்ஜ்ஞாநஹரணாச்ச ஹீதஶோ பவதீத்யாஹ– ததேத்யாதி| ப்ரஸ்ரஸ்தஂ ஸ்தாநச்யுதஂ, லாங்கூலஂ வாலதிஃ, மேஹநஂ ச| ப்ரஸ்ரஸ்தஶப்தோ லாங்கூலாதிபிஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பந்தநீயஃ| அதிலாலாவாந் அதிஶயேந லாலாஸ்ராவயுக்தஃ| அவ்யக்தபதிரோऽந்தஶ்ச ந வ்யக்தோ பதிரோऽந்தோ வேத்யர்தஃ| அந்யோந்யமபிதாவதி பரஸ்பரஂ தஷ்டுமபிதாவதி| ஹநுஸ்கந்தஸ்தாநே ‘ஶூநஸ்கந்தஃ’ இதி கேசித்படந்தி| ‘ப்ரமூடோऽந்யதமஸ்தேஷாஂ காதந்விபரிதாவதி|’ இத்யத்ரோத்தரார்தஂ கேசித்படந்தி| ஏஷாஂ மத்யேऽந்யதம ஏகதமஃ ப்ரமூடஃ ஸந் காதந் விஶேஷேண பரிதாவதி| தேநேதி தஂஷ்ட்ரிணா| ஸுப்ததா பாதிர்யம்| உபலக்ஷிதோ யுக்த இத்யர்தஃ||௫௭-௬௦||

Adhikarana jalatrAsalakShaNaM, sAdhyAsAdhyalakShaNaM ca (61-64) · Śloka 64

யேந சாபி பவேத்தஷ்டஸ்தஸ்ய சேஷ்டாஂ ருதஂ நரஃ | பஹுஶஃ ப்ரதிகுர்வாணஃ க்ரியாஹீநோ விபஶ்யதி ||௬௧|| தஂஷ்ட்ரிணா யேந தஷ்டஶ்ச தத்ரூபஂ யஸ்து பஶ்யதி | அப்ஸு சாதர்ஶபிம்பே வா தஸ்ய தத்ரிஷ்டமாதிஶேத் ||௬௨|| த்ரஸ்யத்யகஸ்மாத்யோऽபீக்ஷ்ணஂ தஷ்ட்வா ஸ்பஷ்ட்வாऽபி வா ஜலம் | ஜலத்ராஸஂ து தஂ வித்யாத்ரிஷ்டஂ ததபி கீர்திதம் ||௬௩|| அதஷ்டோ வா ஜலத்ராஸீ ந கதஞ்சந ஸித்த்யதி | ப்ரஸுப்தோ வோத்திதோ வாऽபி ஸ்வஸ்தஸ்த்ரஸ்தோ ந ஸித்த்யதி ||௬௪|| (ஸு. க. அ. ௭) |

இதாநீஂ ஶ்வாதிதஷ்டஸ்ய ரிஷ்டமாஹ– யேநேத்யாதி| சேஷ்டாஂ க்ரியாஂ, ருதஂ ஶப்தஂ, பஹுஶஃ அநேகவாரஂ, ப்ரதிகுர்வாணஃ அநுகுர்வந், க்ரியாஹீநஃ ஸ்வகீயகாயாதிவ்யாபாரரஹிதஃ| இதாநீமபரமப்யரிஷ்டஂ நிர்திஶந்நாஹ– தஂஷ்ட்ரிணேத்யாதி| தத்தஂஷ்ட்ரிரூபதர்ஶநமரிஷ்டஂ மரணலக்ஷணம்| புநரபரமரிஷ்டஂ நிர்திஶந்நாஹ– த்ரஸ்யதீத்யாதி| அகஸ்மாஜ்ஜலத்ராஸஹேதுஂ விநா, அபிஶப்தாத் ஶ்ருத்வாऽபி ஜலத்ராஸரோகஂ ஜாநீயாத்தஸ்யேதி ஸம்பந்தஃ| ரிஷ்டமித்யாதி| ததபி ஜலத்ரஸநமரிஷ்டஂ மரணஂ கீர்திதம்| ஏதச்சாரிஷ்டஂ தஷ்டஸ்ய| அத்ரார்தே தந்த்ராந்தரே– “வ்யாதிதேந ஶ்வாதிநா தஷ்டஸ்ய ஶ்லேஷ்மா குபிதஃ ஸ்ரோதோவாஹிநீர்தமநீரநுப்ரவிஶ்ய ஸஞ்ஜ்ஞாநாஶமாபாதயதி| ததோ நரஃ ஸ்பஷ்ட்வா தஷ்ட்வா ஶ்ருத்வா ச ஜலஂ த்ரஸ்யதி, தஸ்யாபி தத்ரிஷ்டஂ ஜாநீயாத்|” இதி| ஏவமதஷ்டஸ்யாபி ஜலத்ராஸோ ரிஷ்டமேவேதி தர்ஶயந்நாஹ– அதஷ்ட இத்யாதி| அஸ்மிந்நர்தே தந்த்ராந்தரே– “ அதஷ்டஸ்யாபி ஜந்தோர்ஹி ஜலத்ராஸோ பவேத்யதி| தஸ்யாரிஷ்டஂ ஹி பிஷஜோ ப்ருவதே விஷசிந்தகாஃ|| ஜலஂ விநா ஜலத்ராஸோ ஜாயதே ஶ்லேஷ்மஸஞ்சயாத்|” இதி| அத சோக்தம்– “புத்திஸ்தாநஂ யதா ஶ்லேஷ்மா கேவலஃ ப்ரதிபத்யதே| ததா புத்தௌ நிருத்தாயாஂ ஶ்லேஷ்மணாऽதிஷ்டிதோ நரஃ|| ஜாக்ரத்ஸுப்தோऽதவாऽऽத்மாநஂ மஜ்ஜந்தமிவ மந்யதே| ஸலிலாத்த்ரஸ்யதி ததா ஜலத்ராஸஂ து தஂ விதுஃ|| ஶ்லேஷ்மக்நஂ தத்ர கர்தவ்யஂ ஶோதநஂ ஶமநாநி ச| ஆஹாரஸ்ய விதாநேந யாவத்ஸ ப்ரகதிஂ வ்ரஜேத்||” இதி| அயஂ ஜலத்ராஸஃ குபிதகபஸ்ய பவதீதி ரிஷ்டஂ ந பவதி| அத ஏவாऽத்ர சிகித்ஸோபதேஶஃ| தஷ்டஸ்ய து ரிஷ்டமேவ, ததா ஸ்வஸ்தஸ்ய ஜாக்ரதோ வா ஜலமந்தரேண த்ராஸோ ரிஷ்டமேவேதி தர்ஶயந்நாஹ– ப்ரஸுப்த இதி| ஸுகமம்||௬௧-௬௪||

Adhikarana aviShakShaNam (65) · Śloka 65

ப்ரஶாந்ததோஷஂ ப்ரகதிஸ்ததாதுமந்நாபிகாமஂ ஸமமூத்ரவிட்கம் | ப்ரஸந்நவர்ணேந்த்ரியசித்தசேஷ்டஂ வைத்யோऽவகச்சேதவிஷஂ மநுஷ்யம் ||௬௫|| (ஸு. க. அ. ௬) |

விஷாதுரஃ கீதஶோ நிர்விஷோ பவதீதி தர்ஶயிதுமாஹ– ப்ரஶாந்ததோஷமித்யாதி| அந்நாபிகாமமித்யநேந ப்ரகதிஸ்தாக்நிதோக்தா| யதாஹ சரகஃ– “ப்ராயேணோபஹதாக்நித்வாத் ஸபிச்சமதிஸார்யதே| ப்ராப்நோதி சாஸ்யவைரஸ்யஂ ந சாந்நமபிநந்ததி||” இதி| ஸமமூத்ரவிட்கமிதி அக்ஷீணாநதிரிக்தமூத்ரபுரீஷம்| அந்யே ‘ ஸமஸூத்ரஜிஹ்வம்’ இதி படந்தி, ததாऽயமர்தஃ– ஸமமவிகதஂ ஸூத்ரஂ ஜிஹ்வா ச யஸ்ய ஸ ததா; ஏதேந விஷஜுஷ்டா ஜிஹ்வா ந ரஸபோதிநீ பவதி, ஸூத்ரமபி ஜிஹ்வாயாஂ விஷப்ரபாவேண வைகதஂ பவதீதி ப்ரதிபாதயதி| ஜிஹ்வாக்ரஹணேநைவ ஸூத்ரக்ரஹணே ஸித்தே தஸ்ய ச ரஸக்ரஹணே அநுகுணத்வப்ரதிபாதநார்தஂ பதகுபாதாநம்| அநேந ஶ்லோகேந “ஸமதோஷஃ ஸமாக்நிஶ்ச” (ஸு. ஸூ. அ. ௧௫) இத்யாதிஶ்லோகஸ்ய ஸகல ஏவார்த உபபத்தஃ||௬௫||

Adhikarana puShpikA · Śloka 69

இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே விஷநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௬௯||

இதி ஶ்ரீகண்டதத்தகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ விஷநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௬௯|| ஸூக்திமுக்தாவலீக்ரந்தே குருணா யந்ந கும்பிதம்|| மயா ஸமஸ்தமக்ரந்தி தத்கிரா ஶுத்தியுக்தயா||௧|| குணநிதிகுருபத்தே தாம்நி வாங்மாலதீநாஂ பரமபரிமலஶ்ரீதாம்நி லப்தாவலம்பம்|| ஸ்புரதி வசநகுந்தஂ மந்தஸௌரப்யலேஶாத்வசநமபி மதீயஂ கிஞ்சிதேதத் கதாசித்||௨|| இதி ஶ்ரீவிஜயரக்ஷிதஶ்ரீகண்டதத்தாப்யாஂ விரசிதா மதுகோஶவ்யாக்யா ஸமாப்தா||௬௯||