Adhikarana vRuddheH samprAptiH (1-2) · Śloka 3
அத வத்திநிதாநம் |
க்ருத்தோऽநூர்த்வகதிர்வாயுஃ ஶோதஶூலகரஶ்சரந் |
முஷ்கௌ வங்க்ஷணதஃ ப்ராப்ய பலகோஷாபிவாஹிநீஃ ||௧||
ப்ரபீட்ய தமநீர்வத்திஂ கரோதி பலகோஷயோஃ |
தோஷாஸ்ரமேதோமூத்ராந்த்ரைஃ ஸ வத்திஃ ஸப்ததா கதஃ ||௨||
மூத்ராந்த்ரஜாவப்யநிலாத்தேதுபேதஸ்து கேவலம் |௩|
(வா. நி. அ. ௧௧) |
View original
अथ वृद्धिनिदानम् |
क्रुद्धोऽनूर्ध्वगतिर्वायुः शोथशूलकरश्चरन् |
मुष्कौ वङ्क्षणतः प्राप्य फलकोषाभिवाहिनीः ||१||
प्रपीड्य धमनीर्वृद्धिं करोति फलकोषयोः |
दोषास्रमेदोमूत्रान्त्रैः स वृद्धिः सप्तधा गदः ||२||
मूत्रान्त्रजावप्यनिलाद्धेतुभेदस्तु केवलम् |३|
(वा. नि. अ. ११) |
ஶோதத்வஸாமாந்யாத் ஶோதாநந்தரஂ வத்திரபிதீயதே| வத்தேஃ ஸம்ப்ராப்திமாஹ– க்ருத்தோऽநூர்த்வகதிர்வாயுரித்யாதி| அநூர்த்வகதிரதோகதிர்வாயுஃ முஷ்கௌ ப்ராப்ய சரந் கச்சந் வங்க்ஷணதோ மேட்ரஜங்காஸந்தேஃ ஸகாஶாத்; பலகோஷாபிவாஹிநீரிதி பலஂ ச கோஷஶ்ச பலகோஷௌ, அதவா பலயோஃ கோஷௌ, தத்வஹா தமநீஶ்ச ப்ரபீட்ய ஸந்தூஷ்ய, வத்திஂ கரோதி| பலகோஷயோரிதி த்விவசநமுபலக்ஷணஂ, தேநைககோஷேऽபி தஶ்யமாநா வத்திஃ ஸங்கதா| ஸ வத்திரிதி “க்திச்க்தௌ ச ஸஞ்ஜ்ஞாயாம்” இத்யநேந க்திஜந்தோ வத்திஶப்தஃ புஂலிங்கஃ, க்திந்நந்தஸ்து ஸ்த்ரீலிங்கஃ| வத்திஃ குரண்டோऽபிதீயதே| ஸங்க்யேயநிர்தேஶாதேவ ஸங்க்யாயாஂ லப்தாயாஂ ஸப்ததேதி வசநஂ ந்யூநாதிகஸங்க்யாநிராஸார்தஂ, தேந த்வந்த்வஜாதிவத்தேரதிகாயா நிராஸஃ, அஸம்பவஸ்து தஸ்யா வ்யாதிஸ்வபாவாத்; மூத்ராந்த்ரவத்த்யோர்வாதவத்த்யந்தர்பாவாத் ந்யூநஸங்க்யாநிராஸார்தம் அநயோர்வாதஜத்வேऽபி நிமித்தசிகித்ஸாபேதாத் பதகபிதாநஂ, நிமித்தபேதநிபந்தந ஏவ வ்யாதிபேதஃ| யதுக்தம்– “தோஷதூஷ்யஸஂஸர்காதாயதநவிஶேஷாந்நிமித்ததஶ்சைஷாஂ வ்யாதீநாஂ பேதஃ|” (ஸு. ஸூ. அ. ௨௪) இதி| அத ஆஹ– மூத்ராந்த்ரஜாவப்யநிலாத்தேதுபேதஸ்து கேவலமிதி||௧-௨||
Adhikarana vAtaja-pittaja-kaphaja-raktaja-medoja-mUtrajavRuddhilakShaNam (3-6) · Śloka 7
வாதபூர்ணததிஸ்பர்ஶோ ரூக்ஷோ வாதாதஹேதுருக் ||௩||
பக்வோதும்பரஸங்காஶஃ பித்தாத்தாஹோஷ்மபாகவாந் கபாச்சீதோ குருஃ ஸ்நிக்தஃ கண்டூமாந் கடிநோऽல்பருக் ||௪||
கஷ்ணஸ்போடாவதஃ பித்தவத்திலிங்கஶ்ச ரக்தஜஃ |
கபவந்மேதஸா வத்திர்மதுஸ்தாலபலோபமஃ ||௫||
மூத்ரதாரணஶீலஸ்ய மூத்ரஜஃ ஸ து கச்சதஃ |
அம்போபிஃ பூர்ணததிவத் க்ஷோபஂ யாதி ஸருங்மதுஃ ||௬||
மூத்ரகச்ச்ரமதஃ ஸ்யாச்ச சாலயந் பலகோஷயோஃ |௭|
(வா. நி. அ. ௧௧) |
View original
वातपूर्णदृतिस्पर्शो रूक्षो वातादहेतुरुक् ||३||
पक्वोदुम्बरसङ्काशः पित्ताद्दाहोष्मपाकवान् कफाच्छीतो गुरुः स्निग्धः कण्डूमान् कठिनोऽल्परुक् ||४||
कृष्णस्फोटावृतः पित्तवृद्धिलिङ्गश्च रक्तजः |
कफवन्मेदसा वृद्धिर्मृदुस्तालफलोपमः ||५||
मूत्रधारणशीलस्य मूत्रजः स तु गच्छतः |
अम्भोभिः पूर्णदृतिवत् क्षोभं याति सरुङ्मृदुः ||६||
मूत्रकृच्छ्रमधः स्याच्च चालयन् फलकोषयोः |७|
(वा. नि. अ. ११) |
வாதஜாதீநாஂ மூத்ரஜாந்தாநாஂ வத்தீநாஂ க்ரமேண லக்ஷணாந்யாஹ– வாதேத்யாதி| அஹேதுருகிதி அநிமித்ததோ தாஹாதிருக்| ரக்தஜே ‘கஷ்ணஸ்போடாவத’ இதி பித்தஜவத்திலிங்காததிகஂ; தேந ஹேதுலிங்கசிகித்ஸாபேதாத்ரக்தஜவத்திஃ பதக்கண்யதே| மேதோஜே தாலபலோபம இதி பக்வதாலபலமிவ நீலவர்துலஃ| மூத்ரஜே மூத்ரகச்ச்ரமிதி மூத்ரகச்ச்ரவத் வேதநா| சாலயந் பலகோஷயோரிதி பலகோஷயோஶ்சாலயந் சலோ பவந்நிதஸ்ததோ கச்சந் ஸோऽதஃ ஸ்யாத்| சாலயந்நிதி ஸ்வார்திகோ ணிச்||௩-௬||–
Adhikarana antravRuddhernidAnasamprAptipUrvakaM lakShaNam (7-10) · Śloka 11
வாதகோபிபிராஹாரைஃ ஶீததோயாவகாஹநைஃ ||௭||
தாரணேரணபாராத்வவிஷமாங்கப்ரவர்தநைஃ |
க்ஷோபணைஃ க்ஷோபிதோऽந்யைஶ்ச க்ஷுத்ராந்த்ராவயவஂ யதா ||௮||
பவநோ விகுணீகத்ய ஸ்வநிவேஶாததோ நயேத் |
குர்யாத்வங்க்ஷணஸந்திஸ்தோ க்ரந்த்யாபஂ ஶ்வயதுஂ ததா ||௯||
உபேக்ஷ்யமாணஸ்ய ச முஷ்கவத்திமாத்மாநருக்ஸ்தம்பவதீஂ ஸ வாயுஃ |
ப்ரபீடிதோऽந்தஃஸ்வநவாந் ப்ரயாதி ப்ரத்மாபயந்நேதி புநஶ்ச முக்தஃ ||௧௦||
யஸ்யாந்த்ராவயவாஶ்லேஷாந்முஷ்கயோர்வாதஸம்பவாத் |
அந்த்ரவத்திரஸாத்யோऽயஂ வாதவத்திஸமாகதிஃ ||௧௧||
(வா. நி. அ. ௧௧) |
View original
वातकोपिभिराहारैः शीततोयावगाहनैः ||७||
धारणेरणभाराध्वविषमाङ्गप्रवर्तनैः |
क्षोभणैः क्षोभितोऽन्यैश्च क्षुद्रान्त्रावयवं यदा ||८||
पवनो विगुणीकृत्य स्वनिवेशादधो नयेत् |
कुर्याद्वङ्क्षणसन्धिस्थो ग्रन्थ्याभं श्वयथुं तदा ||९||
उपेक्ष्यमाणस्य च मुष्कवृद्धिमाध्मानरुक्स्तम्भवतीं स वायुः |
प्रपीडितोऽन्तःस्वनवान् प्रयाति प्रध्मापयन्नेति पुनश्च मुक्तः ||१०||
यस्यान्त्रावयवाश्लेषान्मुष्कयोर्वातसम्भवात् |
अन्त्रवृद्धिरसाध्योऽयं वातवृद्धिसमाकृतिः ||११||
(वा. नि. अ. ११) |
அந்த்ரவத்திமாஹ– வாதகோபிபிரித்யாதி| தாரணஂ வேகஸ்யோபஸ்திதஸ்ய, ஈரணமப்ராப்தஸ்ய| க்ஷோபணைஃ க்ஷுபிதோऽந்யைரிதி பலவத்விக்ரஹதநுராகர்ஷணாதிபிஃ| க்ஷுத்ராந்த்ராவயவமிதி பஹதந்த்ரவ்யுதாஸார்தம்| விகுணீகத்யேதி ஸங்குசீகத்ய| த்விகுணீகத்யேதி பாடாந்தரே ஸங்கோசேந த்விகுணீகத்ய| ஸ்வநிவேஶாத் ஸ்வஸ்தாநாத்| ததா வங்க்ஷணஸந்திஸ்தஃ ஸந் வங்க்ஷணஸந்தௌ க்ரந்திரூபஂ ஸாத்யஂ ஶ்வயதுஂ கரோதி, தத்ர க்ரந்திரூபேண ஸ்தித்வா காலாந்தரேண பலகோஷஂ கச்சதீதி| தாஂ முஷ்கவத்திமாத்மாநருக்ஸ்தம்பவதீமுபேக்ஷ்யமாணஸ்ய அசிகித்ஸிதபுருஷஸ்ய| அத்ர போஜஃ– “அந்த்ரஂ த்விகுணமாதாய ஜந்தோர்நயதி வங்க்ஷணம்| வங்க்ஷணாத்தத்ருஜாயுக்தஂ பலகோஷஂ ப்ரபத்யதே||” இதி| ப்ரத்மாபயந்நிதி உச்சூநயந்| அஸாத்யோऽயமிதி கதஂ? யதோऽஸ்ய சிகித்ஸாऽபிஹிதா; நைவம், அப்ராப்தபலகோஷாயாமயஂ சிகித்ஸாவிதிஃ; ப்ராப்தபலகோஷா த்வஸாத்யா; யாப்யாயாஂ வா தஸ்யாஂ சிகித்ஸாவிதிஃ| யதுக்தஂ போஜே– “யாப்யாஂ தாமந்த்ரஜாஂ விதுஃ|” இதி| ப்ரத்நநிதாநஂ து தந்த்ராந்தரே பட்யதே| தத்யதா– “அத்யபிஷ்யந்திகுர்வந்நஸேவநாந்நிசயஂ கதஃ| கரோதி க்ரந்திவச்சோதஂ தோஷோ வங்க்ஷணஸந்திஷு|| ஜ்வரஶூலாங்கஸாதாட்யஂ தஂ ப்ரத்நமிதி நிர்திஶேத்||” இதி||௭-௧௦||
Adhikarana puShpikA · Śloka 37
இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே வத்திநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௩௭||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने वृद्धिनिदानं समाप्तम् ||३७||
இதி ஶ்ரீகண்டதத்தகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ வத்திநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௩௭||