Adhikarana yonikandasya nidAnapUrvakaM sAmAnyalakShaNam (1-2) · Śloka 2
અથ યોનિકન્દનિદાનમ્ |
દિવાસ્વપ્નાદતિક્રોધાદ્વ્યાયામાદતિમૈથુનાત્ |
ક્ષતાચ્ચ નખદન્તાદ્યૈર્વાતાદ્યાઃ કુપિતા યદા ||૧||
પૂયશોણિતસઙ્કાશં નિકુચાકૃતિસન્નિભમ્ |
જનયન્તિ યદા યોનૌ નામ્ના કન્દઃ સ યોનિજઃ ||૨||
View original
अथ योनिकन्दनिदानम् |
दिवास्वप्नादतिक्रोधाद्व्यायामादतिमैथुनात् |
क्षताच्च नखदन्ताद्यैर्वाताद्याः कुपिता यदा ||१||
पूयशोणितसङ्काशं निकुचाकृतिसन्निभम् |
जनयन्ति यदा योनौ नाम्ना कन्दः स योनिजः ||२||
યોન્યાશ્રયત્વાત્ યોનિકન્દનિદાનમાહ– દિવાસ્વપ્નાદિત્યાદિ| નખદન્તાદ્યૈરિત્યત્રાદિશબ્દાત્ કણ્ટકાદિપરિગ્રહઃ| વાતાદ્યાઃ કુપિતા ઇતિ યથાનિદાનં પ્રત્યેકં વાતાદયઃ કુપિતાઃ| નિકુચાકૃતિસન્નિભમિતિ વર્તુલમિત્યર્થઃ; અસ્યાનન્તરં ગુડકમિતિ દ્રષ્ટવ્યં, તેન નપુંસકલિઙ્ગતા સઙ્ગતા ભવતિ| કન્દઃ પ્રાયેણ જરન્નારીયોનિગતો નિકુચાકારો રોગઃ||૧-૨||
Adhikarana yonikandasya vAtajAdibhedena lakShaNAni (3-4) · Śloka 4
રૂક્ષં વિવર્ણં સ્ફુટિતં વાતિકં તં વિનિર્દિશેત્ |
દાહરાગજ્વરયુતં વિદ્યાત્ પિત્તાત્મકં તુ તમ્ ||૩||
નીલપુષ્પપ્રતીકાશં કણ્ડૂમન્તં કફાત્મકમ્ |
સર્વલિઙ્ગસમાયુક્તં સન્નિપાતાત્મકં વિદુઃ ||૪||
View original
रूक्षं विवर्णं स्फुटितं वातिकं तं विनिर्दिशेत् |
दाहरागज्वरयुतं विद्यात् पित्तात्मकं तु तम् ||३||
नीलपुष्पप्रतीकाशं कण्डूमन्तं कफात्मकम् |
सर्वलिङ्गसमायुक्तं सन्निपातात्मकं विदुः ||४||
વાતજાદિભેદેન રૂપમાહ– રૂક્ષમિત્યાદિ| નીલપુષ્પપ્રતીકાશમિતિ અતસીકુસુમવર્ણમ્| કફજેઽપિ નીલતા વ્યાધિપ્રભાવાદેવ; અન્યે તુ પૈત્તિકલક્ષણ એવ સમ્બધ્નન્તિ, યોગ્યત્વાત્||૩-૪||
Adhikarana puShpikA · Śloka 63
ઇતિ શ્રીમાધવકરવિરચિતે માધવનિદાને યોનિકન્દનિદાનં સમાપ્તમ્ ||૬૩||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने योनिकन्दनिदानं समाप्तम् ||६३||
ઇતિ શ્રીકણ્ઠદત્તકૃતાયાં મધુકોશવ્યાખ્યાયાં યોનિકન્દનિદાનં સમાપ્તમ્||૬૩||