Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋਨਾਗਤਾਬਾਧਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातोऽनागताबाधाप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਨਾਗਤ ਈਸਦਾਗਤਃ, ਨਞ੍ ਅਤ੍ਰ ਈਸਦਰ੍ਥੇ; ਆਬਾਧਾ ਦੁਃਖਂ ਵ੍ਯਾਧਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤਮਹੋਰਾਤ੍ਰਿਕਾਚਾਰਕ੍ਰਮ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਯਤੋਹੋਰਾਤ੍ਰੇਪਿ ਸਣ੍ਣਾਮਤੂਨਾਮਨ੍ਤਰ੍ਭਾਵਃ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਉਤ੍ਥਾਯੋਤ੍ਥਾਯ ਸਤਤਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇਨਾਰੋਗ੍ਯਮਿਚ੍ਛਤਾ | ਧੀਮਤਾ ਯਦਨੁਸ੍ਠੇਯਂ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੩||
उत्थायोत्थाय सततं स्वस्थेनारोग्यमिच्छता | धीमता यदनुष्ठेयं तत् सर्वं सम्प्रवक्ष्यते ||३||
🔊 Audio coming soon
ਉਤ੍ਥਾਯੋਤ੍ਥਾਯੇਤਿ ਵੀਪ੍ਸਾਯਾਂ, ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਮਿਤਿਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਾਖ੍ਯਾਪਨਾਯੇਤ੍ਯੇਕੇ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਉਤ੍ਥਾਯੇਤਿ ਅਭਿਯੋਜ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਅਭਿਤੋ ਯੋਗਮਭਿਸਂਯੋਗਂ ਕਤ੍ਵਾ; ਅਭਿਯੋਗ ਉਦ੍ਯਮਃ, ਉਤ੍ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਧਾਤੋਰਭਿਯੋਗਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਤ੍| ਸਤਤਮ੍ ਅਹਰਹਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਯਦਾ ਤੁ ਉਤ੍ਥਾਯੋਤ੍ਥਾਯੇਤ੍ਯਸ੍ਯਾਹਰਹ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ ਤਦਾ ਸਤਤਮਿਤਿ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ‘ਯਦਨੁਸ੍ਠੇਯਮਸ੍ਕਨ੍ਨਂ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਅਸ੍ਕਨ੍ਨਮ੍ ਅਵਸ਼੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩||
Adhikarana 3 (4-12) · Śloka 12
ਤਤ੍ਰਾਦੌ ਦਨ੍ਤਪਵਨਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮਾਯਤਮ੍ | ਕਨਿਸ੍ਠਿਕਾਪਰੀਣਾਹਮਜ੍ਵਗ੍ਰਨ੍ਥਿਤਮਵ੍ਰਣਮ੍ ||੪|| ਅਯੁਗ੍ਮਗ੍ਰਨ੍ਥਿ ਯਚ੍ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਂ ਸ਼ਸ੍ਤਭੂਮਿਜਮ੍ | ਅਵੇਕ੍ਸ੍ਯਰ੍ਤੁਂ ਚ ਦੋਸਂ ਚ ਰਸਂ ਵੀਰ੍ਯਂ ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍ ||੫|| ਕਸਾਯਂ ਮਧੁਰਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਕਟੁਕਂ ਪ੍ਰਾਤਰੁਤ੍ਥਿਤਃ | ਨਿਮ੍ਬਸ਼੍ਚ ਤਿਕ੍ਤਕੇ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ ਕਸਾਯੇ ਖਦਿਰਸ੍ਤਥਾ ||੬|| ਮਧੂਕੋ ਮਧੁਰੇ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ ਕਰਞ੍ਜਃ ਕਟੁਕੇ ਤਥਾ | ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਵ੍ਯੋਸਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਾਕ੍ਤਂ ਸਤੈਲਂ ਸੈਨ੍ਧਵੇਨ ਚ ||੭|| ਚੂਰ੍ਣੇਨ ਤੇਜੋਵਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਦਨ੍ਤਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ | ਏਕੈਕਂ ਘਰ੍ਸਯੇਦ੍ਦਨ੍ਤਂ ਮਦੁਨਾ ਕੂਰ੍ਚਕੇਨ ਚ ||੮|| ਦਨ੍ਤਸ਼ੋਧਨਚੂਰ੍ਣੇਨ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਾਨ੍ਯਬਾਧਯਨ੍ | ਤਦ੍ਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯੋਪਦੇਹੌ ਤੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਚਾਪਕਰ੍ਸਤਿ ||੯|| ਵੈਸ਼ਦ੍ਯਮਨ੍ਨਾਭਿਰੁਚਿਂ ਸੌਮਨਸ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ ਚ | ਨ ਖਾਦੇਦ੍ਗਲਤਾਲ੍ਵੋਸ੍ਠਜਿਹ੍ਵਾਰੋਗਸਮੁਦ੍ਭਵੇ ||੧੦|| ਅਥਾਸ੍ਯਪਾਕੇ ਸ਼੍ਵਾਸੇ ਚ ਕਾਸਹਿਕ੍ਕਾਵਮੀਸੁ ਚ | ਦੁਰ੍ਬਲੋਜੀਰ੍ਣਭਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਰ੍ਤੋ ਮਦਪੀਡਿਤਃ ||੧੧|| ਸ਼ਿਰੋਰੁਜਾਰ੍ਤਸ੍ਤਸਿਤਃ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਪਾਨਕ੍ਲਮਾਨ੍ਵਿਤਃ | ਅਰ੍ਦਿਤੀ ਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲੀ ਚ ਦਨ੍ਤਰੋਗੀ ਚ ਮਾਨਵਃ ||੧੨||
तत्रादौ दन्तपवनं द्वादशाङ्गुलमायतम् | कनिष्ठिकापरीणाहमृज्वग्रन्थितमव्रणम् ||४|| अयुग्मग्रन्थि यच्चापि प्रत्यग्रं शस्तभूमिजम् | अवेक्ष्यर्तुं च दोषं च रसं वीर्यं च योजयेत् ||५|| कषायं मधुरं तिक्तं कटुकं प्रातरुत्थितः | निम्बश्च तिक्तके श्रेष्ठः कषाये खदिरस्तथा ||६|| मधूको मधुरे श्रेष्ठः करञ्जः कटुके तथा | क्षौद्रव्योषत्रिवर्गाक्तं सतैलं सैन्धवेन च ||७|| चूर्णेन तेजोवत्याश्च दन्तान्नित्यं विशोधयेत् | एकैकं घर्षयेद्दन्तं मृदुना कूर्चकेन च ||८|| दन्तशोधनचूर्णेन दन्तमांसान्यबाधयन् | तद्दौर्गन्ध्योपदेहौ तु श्लेष्माणं चापकर्षति ||९|| वैशद्यमन्नाभिरुचिं सौमनस्यं करोति च | न खादेद्गलताल्वोष्ठजिह्वारोगसमुद्भवे ||१०|| अथास्यपाके श्वासे च कासहिक्कावमीषु च | दुर्बलोऽजीर्णभक्तश्च मूर्च्छार्तो मदपीडितः ||११|| शिरोरुजार्तस्तृषितः श्रान्तः पानक्लमान्वितः | अर्दिती कर्णशूली च दन्तरोगी च मानवः ||१२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਿਰਸ ਉਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗਤ੍ਵਾਤ੍ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਵਿਵਣ੍ਵਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵ੍ਰਣਂ ਕੋਟਰਾਦਿਰਹਿਤਮ੍| ਪ੍ਰਤ੍ਥਗ੍ਰਂ ਨਵਮ੍| ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਾਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਸੁਗਨ੍ਧਿਨਾਕ੍ਤਂ ਲਿਪ੍ਤਂ ਦਨ੍ਤਕਾਸ੍ਠਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਤੇਨੇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰਃ| ਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਾਦ੍ਯਪਕਰ੍ਸਣਂ ਤਤ੍ਫਲਮ੍; ਉਪਦੇਹਃ ਉਪਲੇਪਃ| ਵੈਸ਼ਦ੍ਯਂ ਨਿਰ੍ਮਲਤਾ| ਮਦਃ ਪੂਗਫਲੇਨੇਵ||੪-੧੨||
Adhikarana 4 (13-14) · Śloka 14
ਜਿਹ੍ਵਾਨਿਰ੍ਲੇਖਨਂ ਰੌਪ੍ਯਂ ਸੌਵਰ੍ਣਂ ਵਾਰ੍ਕ੍ਸਮੇਵ ਚ | ਤਨ੍ਮਲਾਪਹਰਂ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਮਦੁ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮ੍ ||੧੩|| ਮੁਖਵੈਰਸ੍ਯਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਸ਼ੋਫਜਾਡ੍ਯਹਰਂ ਸੁਖਮ੍ | ਦਨ੍ਤਦਾਰ੍ਢ੍ਯਕਰਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਸ੍ਨੇਹਗਣ੍ਡੂਸਧਾਰਣਮ੍ ||੧੪||
जिह्वानिर्लेखनं रौप्यं सौवर्णं वार्क्षमेव च | तन्मलापहरं शस्तं मृदु श्लक्ष्णं दशाङ्गुलम् ||१३|| मुखवैरस्यदौर्गन्ध्यशोफजाड्यहरं सुखम् | दन्तदार्ढ्यकरं रुच्यं स्नेहगण्डूषधारणम् ||१४||
🔊 Audio coming soon
ਜਿਹ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਦੁ ਕੋਮਲਮ੍| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ ਮਸਣਮ੍| ਜਾਡ੍ਯਂ ਜਡਤਾ ਸ੍ਤਬ੍ਧਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੩-੧੪||
Adhikarana 5 (15-16) · Śloka 17
ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਕਸਾਯੈਰ੍ਵਾ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਚ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤੈਃ | ਭਿਲ੍ਲੋਟਕਕਸਾਯੇਣ ਤਥੈਵਾਮਲਕਸ੍ਯ ਵਾ ||੧੫|| ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਯੇਨ੍ਮੁਖਂ ਨੇਤ੍ਰੇ ਸ੍ਵਸ੍ਥਃ ਸ਼ੀਤੋਦਕੇਨ ਵਾ | ਨੀਲਿਕਾਂ ਮੁਖਸ਼ੋਸਂ ਚ ਪਿਡਕਾਂ ਵ੍ਯਙ੍ਗਮੇਵ ਚ ||੧੬|| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਤਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਤ੍ |੧੭|
क्षीरवृक्षकषायैर्वा क्षीरेण च विमिश्रितैः | भिल्लोटककषायेण तथैवामलकस्य वा ||१५|| प्रक्षालयेन्मुखं नेत्रे स्वस्थः शीतोदकेन वा | नीलिकां मुखशोषं च पिडकां व्यङ्गमेव च ||१६|| रक्तपित्तकृतान् रोगान् सद्य एव विनाशयेत् |१७|
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਾ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਯਃ| ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਕਸਾਯਗਣ੍ਡੂਸੇਣ ਰਕ੍ਤਦੁਸ੍ਟਿਰਪਿ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ| ਬਹਿਰ੍ਮੁਖਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਮਾਹ- ਭਿਲ੍ਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਿਲ੍ਲੋਟਕੋ ਹਿ ਪਰ੍ਵਤੇ ਕੇਦਾਰਭੂਮੌ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਗਯੀ ਤੁ ਭਿਲ੍ਲੋਟਕਕਸਾਯਮਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਮਾਹ| ਆਮਲਕਸ੍ਯ ਕਸਾਯੇਣ ਨੇਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਯੇਤ੍, ਉਭਯਂ ਸ਼ੀਤੋਦਕੇਨ ਵਾ||੧੫-੧੬||-
Adhikarana 6 (17-20) · Śloka 20
ਸੁਖਂ ਲਘੁ ਨਿਰੀਕ੍ਸੇਤ ਦਢਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਚਕ੍ਸੁਸਾ ||੧੭|| ਮਤਂ ਸ੍ਰੋਤੋਞ੍ਜਨਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸਿਨ੍ਧੁਸਮ੍ਭਵਮ੍ | ਦਾਹਕਣ੍ਡੂਮਲਘ੍ਨਂ ਚ ਦਸ੍ਟਿਕ੍ਲੇਦਰੁਜਾਪਹਮ੍ ||੧੮|| ਤੇਜੋਰੂਪਾਵਹਂ ਚੈਵ ਸਹਤੇ ਮਾਰੁਤਾਤਪੌ | ਨ ਨੇਤ੍ਰਰੋਗਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਾਦਞ੍ਜਨਮਾਚਰੇਤ੍ ||੧੯|| ਭੁਕ੍ਤਵਾਞ੍ਛਿਰਸਾ ਸ੍ਨਾਤਃ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸ਼੍ਛਰ੍ਦਨਵਾਹਨੈਃ | ਰਾਤ੍ਰੌ ਜਾਗਰਿਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨਾਞ੍ਜ੍ਯਾਜ੍ਵਰਿਤ ਏਵ ਚ ||੨੦||
सुखं लघु निरीक्षेत दृढं पश्यति चक्षुषा ||१७|| मतं स्रोतोञ्जनं श्रेष्ठं विशुद्धं सिन्धुसम्भवम् | दाहकण्डूमलघ्नं च दृष्टिक्लेदरुजापहम् ||१८|| तेजोरूपावहं चैव सहते मारुतातपौ | न नेत्ररोगा जायन्ते तस्मादञ्जनमाचरेत् ||१९|| भुक्तवाञ्छिरसा स्नातः श्रान्तश्छर्दनवाहनैः | रात्रौ जागरितश्चापि नाञ्ज्याज्वरित एव च ||२०||
🔊 Audio coming soon
ਤਤੋਞ੍ਜਨਾਵਸਰਃ| ਸਿਨ੍ਧੁਰਤ੍ਰ ਨਦੋਭਿਪ੍ਰੇਤਃ, ਤਤ੍ਸਮ੍ਭਵਂ ਸ੍ਰੋਤੋਞ੍ਜਨਮ੍| ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਮਲਰਹਿਤਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਮਤਂ; ਕੁਤਃ? ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਦਸ੍ਟੇਰ੍ਦਾਹਾਦਿਹਰਂ ਕ੍ਲੇਦਾਦ੍ਯਪਹਰਂ ਤਥਾ ਤੇਜੋਰੂਪਕਰਂ; ਤਸ੍ਮਾਦਞ੍ਜਨੇਨ ਦਢਂ ਚਕ੍ਸੁਸਾ ਪਸ਼੍ਯਤਿ, ਮਾਰੁਤਾਤਪੌ ਸਹਤੇ, ਨੇਤ੍ਰਰੋਗਾਸ਼੍ਚ ਨ ਜਾਯਨ੍ਤ ਇਤਿ ਯੋਗਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯੋਜਨੀਯਮ੍| ਛਰ੍ਦਨਵਾਹਨੈਰਿਤਿ ਬਹੁਵਚਨੇਨ ਪਰਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਹੇਤਵੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ||੧੭-੨੦||
Adhikarana 7 (21-24) · Śloka 24
ਕਰ੍ਪੂਰਜਾਤੀਕਙ੍ਕੋਲਲਵਙ੍ਗਕਟੁਕਾਹ੍ਵਯੈਃ | ਸਚੂਰ੍ਣਪੂਗੈਃ ਸਹਿਤਂ ਪਤ੍ਰਂ ਤਾਮ੍ਬੂਲਜਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ||੨੧|| ਮੁਖਵੈਸ਼ਦ੍ਯਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਕਾਨ੍ਤਿਸੌਸ੍ਠਵਕਾਰਕਮ੍ | ਹਨੁਦਨ੍ਤਸ੍ਵਰਮਲਜਿਹ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍ ||੨੨|| ਪ੍ਰਸੇਕਸ਼ਮਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਗਲਾਮਯਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ | ਪਥ੍ਯਂ ਸੁਪ੍ਤੋਤ੍ਥਿਤੇ ਭੁਕ੍ਤੇ ਸ੍ਨਾਤੇ ਵਾਨ੍ਤੇ ਚ ਮਾਨਵੇ ||੨੩|| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਤਸ੍ਣਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਪਰੀਤਿਨਾਮ੍ | ਰੂਕ੍ਸਦੁਰ੍ਬਲਮਰ੍ਤ੍ਯਾਨਾਂ ਨ ਹਿਤਂ ਚਾਸ੍ਯਸ਼ੋਸਿਣਾਮ੍ ||੨੪||
कर्पूरजातीकङ्कोललवङ्गकटुकाह्वयैः | सचूर्णपूगैः सहितं पत्रं ताम्बूलजं शुभम् ||२१|| मुखवैशद्यसौगन्ध्यकान्तिसौष्ठवकारकम् | हनुदन्तस्वरमलजिह्वेन्द्रियविशोधनम् ||२२|| प्रसेकशमनं हृद्यं गलामयविनाशनम् | पथ्यं सुप्तोत्थिते भुक्ते स्नाते वान्ते च मानवे ||२३|| रक्तपित्तक्षतक्षीणतृष्णामूर्च्छापरीतिनाम् | रूक्षदुर्बलमर्त्यानां न हितं चास्यशोषिणाम् ||२४||
🔊 Audio coming soon
ਕਰ੍ਪੂਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਾਤੀਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਜਾਤੀਫਲਂ ਕਥ੍ਯਤੇ||੨੧-੨੪||
Adhikarana 8 (25-26) · Śloka 26
ਸ਼ਿਰੋਗਤਾਂਸ੍ਤਥਾ ਰੋਗਾਞ੍ਛਿਰੋਭਙ੍ਗੋਪਕਰ੍ਸਤਿ | ਕੇਸ਼ਾਨਾਂ ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਦੈਰ੍ਧ੍ਯਂ ਬਹੁਤ੍ਵਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਕਸ੍ਣਤਾਮ੍ ||੨੫|| ਕਰੋਤਿ ਸ਼ਿਰਸਸ੍ਤਪ੍ਤਿਂ ਸੁਤ੍ਵਕ੍ਕਮਪਿ ਚਾਨਨਮ੍ | ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸ਼ਿਰਸਃ ਪ੍ਰਤਿਪੂਰਣਮ੍ ||੨੬||
शिरोगतांस्तथा रोगाञ्छिरोभङ्गोऽपकर्षति | केशानां मार्दवं दैर्ध्यं बहुत्वं स्निग्धकृष्णताम् ||२५|| करोति शिरसस्तृप्तिं सुत्वक्कमपि चाननम् | सन्तर्पणं चेन्द्रियाणां शिरसः प्रतिपूरणम् ||२६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਿਰਸਃ ਪ੍ਰਤਿਪੂਰਣਮਿਤਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਭੂਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਃ ਪੁਨਃ ਪੂਰਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਸ਼ਿਰੋਗਤਾਂਸ੍ਤਥਾ ਰੋਗਾਨ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਕੇਸ਼ਭੂਮਿਗਤਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍’ ਇਤ੍ਯੇਕੇ ਪਠਨ੍ਤਿ; ‘ਸ਼ਿਰਸਃ ਪ੍ਰਤਿਪੂਰਣਂ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਦਤ੍ਤਂ ਮਸ੍ਤਕਤੈਲਕਮ੍’ ਇਤ੍ਯਪਰੇ ਪਠਨ੍ਤਿ||੨੫-੨੬||
Adhikarana 9 (27-28) · Śloka 28
ਮਧੁਕਂ ਕ੍ਸੀਰਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਚ ਸਰਲਂ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ | ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਕਂ ਪਞ੍ਚਨਾਮਾਨਂ ਸਮਭਾਗਾਨਿ ਸਂਹਰੇਤ੍ ||੨੭|| ਤੇਸਾਂ ਕਲ੍ਕਕਸਾਯਾਭ੍ਯਾਂ ਚਕ੍ਰਤੈਲਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍ | ਸਦੈਵ ਸ਼ੀਤਲਂ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਤੈਲਂ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ ||੨੮||
मधुकं क्षीरशुक्ला च सरलं देवदारु च | क्षुद्रकं पञ्चनामानं समभागानि संहरेत् ||२७|| तेषां कल्ककषायाभ्यां चक्रतैलं विपाचयेत् | सदैव शीतलं जन्तोर्मूर्ध्नि तैलं प्रदापयेत् ||२८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਿਰੋਭ੍ਯਙ੍ਗਰ੍ਥਂ ਤੈਲਮਾਹ- ਮਧੁਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸੀਰਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਕ੍ਸੀਰਵਿਦਾਰਿਕਾ| ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਕਂ ਪਞ੍ਚਨਾਮਾਨਮਿਤਿ ਅਲ੍ਪਾ ਪਞ੍ਚਮੂਲੀ| ਚਕ੍ਰਤੈਲਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਪੀਡਿਤਤੈਲਮ੍| ਮਧੁਕਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਕ੍ਵਾਥਾਰ੍ਥਂ ਪਲਸ਼ਤਮ੍, ਉਦਕਸ੍ਯ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਧਿਕਪਞ੍ਚਸ਼ਤਪਲਾਨਿ, ਤਾਵਤ੍ ਵਿਪਚੇਦ੍ਯਾਵਦ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਂ ਸ਼ਤਂ ਭਵਤਿ, ਤਤੋ ਵਸ੍ਤ੍ਰਪੂਤਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ, ਤੇਨ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਤਥਾ ਤਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਮੇਵ ਕਲ੍ਕੈਰਸ੍ਟਭਿਃ ਪਲੈਸ਼੍ਚਕ੍ਰਤੈਲਸ੍ਯ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ ਵਿਪਚੇਤ੍, ਯਾਵਤ੍ਤੈਲਪਾਕਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਏਵਮਾਨੁਮਾਨਿਕਂ ਕਲ੍ਪਨੀਯਮ੍ ||੨੭-੨੮||
Adhikarana 10 (29) · Śloka 29
ਕੇਸ਼ਪ੍ਰਸਾਧਨੀ ਕੇਸ਼੍ਯਾ ਰਜੋਜਨ੍ਤੁਮਲਾਪਹਾ |੨੯|
केशप्रसाधनी केश्या रजोजन्तुमलापहा |२९|
🔊 Audio coming soon
ਕੇਸ਼ਪ੍ਰਸਾਧਨੀ ਕਙ੍ਕਤਿਕਾ ‘ਕਾਕੁਂਇ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਰਜੋ ਧੂਲਿਃ| ਜਨ੍ਤੁਃ ਯੂਕਾ|੨੯|-
Adhikarana 11 (29) · Śloka 29
ਹਨੁਮਨ੍ਯਾਸ਼ਿਰਃਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲਘ੍ਨਂ ਕਰ੍ਣਪੂਰਣਮ੍ ||੨੯||
हनुमन्याशिरःकर्णशूलघ्नं कर्णपूरणम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
ਹਨ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਰ੍ਣਪੂਰਣਕਾਲਸ੍ਯ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਰੀਵਾਗ੍ਭਟਃ ਪ੍ਰਾਹ- “ਧਾਰਯੇਤ੍ ਪੂਰਣਂ ਕਰ੍ਣੇ ਕਰ੍ਣਮੂਲਂ ਵਿਮਰ੍ਦਯਨ੍| ਰੁਜਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਯਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਤਮਵੇਦਨੇ” (ਵਾ.ਸੂ.ਅ.੨੨)- ਇਤਿ||੨੯||
Adhikarana 12 (30) · Śloka 30
ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੋ ਮਾਰ੍ਦਵਕਰਃ ਕਫਵਾਤਨਿਰੋਧਨਃ | ਧਾਤੂਨਾਂ ਪੁਸ੍ਟਿਜਨਨੋ ਮਜਾਵਰ੍ਣਬਲਪ੍ਰਦਃ ||੩੦||
अभ्यङ्गो मार्दवकरः कफवातनिरोधनः | धातूनां पुष्टिजननो मृजावर्णबलप्रदः ||३०||
🔊 Audio coming soon
ਅਭ੍ਯਙ੍ਗ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੋਤ੍ਰ ਸਕਲਦੇਹਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਾਭ੍ਯਙ੍ਗਃ| ਮਜਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਪ੍ਰਭਾ, ਵਰ੍ਣੋ ਗੌਰਾਦਿਃ| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਸਿਰਾਮੁਖਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਰੀਰਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਕਾਲਂ ਕੇਚਿਦਤ੍ਰ ਪਠਨ੍ਤਿ- “ਰੋਮਾਨ੍ਤੇਸ੍ਵਨੁ ਦੇਹਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਤਤ੍ਰਯਮ੍| ਤਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤਿ ਤ੍ਵਚਮ੍||ਰਕ੍ਤਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਮਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼ਤੈਃ ਪਞ੍ਚਭਿਰੇਵ ਤੁ| ਸਡ੍ਭਿਰ੍ਮਾਂਸਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇਤ ਮੇਦਃ ਸਪ੍ਤਭਿਰੇਵ ਚ||ਸ਼ਤੈਰਸ੍ਟਾਭਿਰਸ੍ਥੀਨਿ ਮਜ੍ਜਾਨਂ ਨਵਭਿਰ੍ਵ੍ਰਜੇਤ੍| ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾਞ੍ਛਮਯੇਦ੍ਰੋਗਾਨ੍ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਤ੍ਮਕਾਨ੍” ਇਤਿ||੩੦||
Adhikarana 13 (31-32) · Śloka 32
ਸੇਕਃ ਸ਼੍ਰਮਘ੍ਨੋਨਿਲਹਦ੍ਭਗ੍ਨਸਨ੍ਧਿਪ੍ਰਸਾਧਕਃ | ਕ੍ਸਤਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਾਭਿਹਤਵਿਘਸ੍ਟਾਨਾਂ ਰੁਜਾਪਹਃ ||੩੧|| ਜਲਸਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਯਥਾ ਮੂਲੇਙ੍ਕੁਰਾਸ੍ਤਰੋਃ | ਤਥਾ ਧਾਤੁਵਿਵਦ੍ਧਿਰ੍ਹਿ ਸ੍ਨੇਹਸਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇ ||੩੨||
सेकः श्रमघ्नोऽनिलहृद्भग्नसन्धिप्रसाधकः | क्षताग्निदग्धाभिहतविघृष्टानां रुजापहः ||३१|| जलसिक्तस्य वर्धन्ते यथा मूलेऽङ्कुरास्तरोः | तथा धातुविवृद्धिर्हि स्नेहसिक्तस्य जायते ||३२||
🔊 Audio coming soon
ਸੇਕਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਪਰਿਸੇਕਃ||੩੧-੩੨||
Adhikarana 14 (33) · Śloka 33
ਸਿਰਾਮੁਖੈ ਰੋਮਕੂਪੈਰ੍ਧਮਨੀਭਿਸ਼੍ਚ ਤਰ੍ਪਯਨ੍ | ਸ਼ਰੀਰਬਲਮਾਧਤ੍ਤੇ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਨੇਹੋਵਗਾਹਨੇ ||੩੩||
सिरामुखै रोमकूपैर्धमनीभिश्च तर्पयन् | शरीरबलमाधत्ते युक्तः स्नेहोऽवगाहने ||३३||
🔊 Audio coming soon
ਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਃ| ਅਵਗਾਹਨਂ ਮਜ੍ਜਨਮ੍||੩੩||
Adhikarana 15 (34) · Śloka 34
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕਤਿਸਾਤ੍ਮ੍ਯਰ੍ਤੁਦੇਸ਼ਦੋਸਵਿਕਾਰਵਿਤ੍ | ਤੈਲਂ ਘਤਂ ਵਾ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦਭ੍ਯਙ੍ਗਸੇਕਯੋਃ ||੩੪||
तत्र प्रकृतिसात्म्यर्तुदेशदोषविकारवित् | तैलं घृतं वा मतिमान् युञ्ज्यादभ्यङ्गसेकयोः ||३४||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਯੋਗ੍ਯਤਾਮਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ||੩੪||
Adhikarana 16 (35-37) · Śloka 37
ਕੇਵਲਂ ਸਾਮਦੋਸੇਸੁ ਨ ਕਥਞ੍ਚਨ ਯੋਜਯੇਤ੍ | ਤਰੁਣਜ੍ਵਰ੍ਯਜੀਰ੍ਣੀ ਚ ਨਾਭ੍ਯਕ੍ਤਵ੍ਯੌ ਕਥਞ੍ਚਨ ||੩੫|| ਤਥਾ ਵਿਰਿਕ੍ਤੋ ਵਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਨਿਰੂਢੋ ਯਸ਼੍ਚ ਮਾਨਵਃ | ਪੂਰ੍ਵਯੋਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਤਾ ਵ੍ਯਾਧੇਰਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮਥਾਪਿ ਵਾ ||੩੬|| ਸ਼ੇਸਾਣਾਂ ਤਦਹਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਅਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਾਦਯੋ ਗਦਾਃ | ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਸਮੁਤ੍ਥਾਨਾਂ ਰੋਗਾਣਾਂ ਨੈਵ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੩੭||
केवलं सामदोषेषु न कथञ्चन योजयेत् | तरुणज्वर्यजीर्णी च नाभ्यक्तव्यौ कथञ्चन ||३५|| तथा विरिक्तो वान्तश्च निरूढो यश्च मानवः | पूर्वयोः कृच्छ्रता व्याधेरसाध्यत्वमथापि वा ||३६|| शेषाणां तदहः प्रोक्ता अग्निमान्द्यादयो गदाः | सन्तर्पणसमुत्थानां रोगाणां नैव कारयेत् ||३७||
🔊 Audio coming soon
ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਯ ਨਿਸੇਧਮਾਹ- ਕੇਵਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਮਜ੍ਵਰੇ ਤਤ੍ਕਤਕਮ੍ਪਾਦੀਨਾਮਪਿ ਸਮ੍ਭਵ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪੂਰ੍ਵਯੋਸ੍ਤਰੁਣਜ੍ਵਰ੍ਯਜੀਰ੍ਣਿਨੋਃ; ਸ਼ੇਸਾਣਾਂ ਵਿਰਿਕ੍ਤਾਨਾਂ ਤਦਹਃਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇਭ੍ਯਙ੍ਗੇਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਾਦਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ||੩੫-੩੭||
Adhikarana 17 (38-50) · Śloka 51
ਸ਼ਰੀਰਾਯਾਸਜਨਨਂ ਕਰ੍ਮ ਵ੍ਯਾਯਾਮਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਮ੍ | ਤਤ੍ ਕਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸੁਖਂ ਦੇਹਂ ਵਿਮਦ੍ਗੀਯਾਤ੍ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ||੩੮|| ਸ਼ਰੀਰੋਪਚਯਃ ਕਾਨ੍ਤਿਰ੍ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸੁਵਿਭਕ੍ਤਤਾ | ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਤ੍ਵਮਨਾਲਸ੍ਯਂ ਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਂ ਲਾਘਵਂ ਮਜਾ ||੩੯|| ਸ਼੍ਰਮਕ੍ਲਮਪਿਪਾਸੋਸ੍ਣਸ਼ੀਤਾਦੀਨਾਂ ਸਹਿਸ੍ਣੁਤਾ | ਆਰੋਗ੍ਯਂ ਚਾਪਿ ਪਰਮਂ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦੁਪਜਾਯਤੇ ||੪੦|| ਨ ਚਾਸ੍ਤਿ ਸਦਸ਼ਂ ਤੇਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਪਕਰ੍ਸਣਮ੍ | ਨ ਚ ਵ੍ਯਾਯਾਮਿਨਂ ਮਰ੍ਤ੍ਯਮਰ੍ਦਯਨ੍ਤ੍ਯਰਯੋ ਬਲਾਤ੍ ||੪੧|| ਨ ਚੈਨਂ ਸਹਸਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਜਰਾ ਸਮਧਿਰੋਹਤਿ | ਸ੍ਥਿਰੀਭਵਤਿ ਮਾਂਸਂ ਚ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਭਿਰਤਸ੍ਯ ਚ ||੪੨|| ਵ੍ਯਾਯਾਮਸ੍ਵਿਨ੍ਨਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਮੁਦ੍ਵਰ੍ਤਿਤਸ੍ਯ ਚ | ਵ੍ਯਾਧਯੋ ਨੋਪਸਰ੍ਪਨ੍ਤਿ ਸਿਂਹਂ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਮਗਾ ਇਵ ||੪੩|| ਵਯੋਰੂਪਗੁਣੈਰ੍ਹੀਨਮਪਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ | ਵ੍ਯਾਯਾਮਂ ਕੁਰ੍ਵਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਪਿ ਭੋਜਨਮ੍ ||੪੪|| ਵਿਦਗ੍ਧਮਵਿਦਗ੍ਧਂ ਵਾ ਨਿਰ੍ਦੋਸਂ ਪਰਿਪਚ੍ਯਤੇ | ਵ੍ਯਾਯਾਮੋ ਹਿ ਸਦਾ ਪਥ੍ਯੋ ਬਲਿਨਾਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਭੋਜਿਨਾਮ੍ ||੪੫|| ਸ ਚ ਸ਼ੀਤੇ ਵਸਨ੍ਤੇ ਚ ਤੇਸਾਂ ਪਥ੍ਯਤਮਃ ਸ੍ਮਤਃ | ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਤੁਸ੍ਵਹਰਹਃ ਪੁਮ੍ਭਿਰਾਤ੍ਮਹਿਤੈਸਿਭਿਃ ||੪੬|| ਬਲਸ੍ਯਾਰ੍ਧੇਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਯਾਮੋ ਹਨ੍ਤ੍ਯਤੋਨ੍ਯਥਾ | ਹਦਿ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਯਦਾ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ ||੪੭|| ਵ੍ਯਾਯਾਮਂ ਕੁਰ੍ਵਤੋ ਜਨ੍ਤੋਸ੍ਤਦ੍ਬਲਾਰ੍ਧਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ | ਵਯੋਬਲਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਸ਼ਨਾਨਿ ਚ ||੪੮|| ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯਾਯਾਮਮਨ੍ਯਥਾ ਰੋਗਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ | ਕ੍ਸਯਤਸ੍ਣਾਰੁਚਿਚ੍ਛਰ੍ਦਿਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਭ੍ਰਮਕ੍ਲਮਾਃ ||੪੯|| ਕਾਸਸ਼ੋਸਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਾ ਅਤਿਵ੍ਯਾਯਾਮਸਮ੍ਭਵਾਃ | ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੀ ਕਸ਼ਃ ਸ਼ੋਸੀ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਕ੍ਸਤਾਤੁਰਃ ||੫੦|| ਭੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸੁ ਚ ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਤਡ੍ਭ੍ਰਮਾਰ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ |੫੧|
शरीरायासजननं कर्म व्यायामसञ्ज्ञितम् | तत् कृत्वा तु सुखं देहं विमृद्गीयात् समन्ततः ||३८|| शरीरोपचयः कान्तिर्गात्राणां सुविभक्तता | दीप्ताग्नित्वमनालस्यं स्थिरत्वं लाघवं मृजा ||३९|| श्रमक्लमपिपासोष्णशीतादीनां सहिष्णुता | आरोग्यं चापि परमं व्यायामादुपजायते ||४०|| न चास्ति सदृशं तेन किञ्चित् स्थौल्यापकर्षणम् | न च व्यायामिनं मर्त्यमर्दयन्त्यरयो बलात् ||४१|| न चैनं सहसाऽऽक्रम्य जरा समधिरोहति | स्थिरीभवति मांसं च व्यायामाभिरतस्य च ||४२|| व्यायामस्विन्नगात्रस्य पद्भ्यामुद्वर्तितस्य च | व्याधयो नोपसर्पन्ति सिंहं क्षुद्रमृगा इव ||४३|| वयोरूपगुणैर्हीनमपि कुर्यात् सुदर्शनम् | व्यायामं कुर्वतो नित्यं विरुद्धमपि भोजनम् ||४४|| विदग्धमविदग्धं वा निर्दोषं परिपच्यते | व्यायामो हि सदा पथ्यो बलिनां स्निग्धभोजिनाम् ||४५|| स च शीते वसन्ते च तेषां पथ्यतमः स्मृतः | सर्वेष्वृतुष्वहरहः पुम्भिरात्महितैषिभिः ||४६|| बलस्यार्धेन कर्तव्यो व्यायामो हन्त्यतोऽन्यथा | हृदि स्थानस्थितो वायुर्यदा वक्त्रं प्रपद्यते ||४७|| व्यायामं कुर्वतो जन्तोस्तद्बलार्धस्य लक्षणम् | वयोबलशरीराणि देशकालाशनानि च ||४८|| समीक्ष्य कुर्याद्व्यायाममन्यथा रोगमाप्नुयात् | क्षयतृष्णारुचिच्छर्दिरक्तपित्तभ्रमक्लमाः ||४९|| कासशोषज्वरश्वासा अतिव्यायामसम्भवाः | रक्तपित्ती कृशः शोषी श्वासकासक्षतातुरः ||५०|| भुक्तवान् स्त्रीषु च क्षीणस्तृड्भ्रमार्तश्च वर्जयेत् |५१|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਰੀਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯੋਪਚਯਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪੁਸ੍ਟਿਃ| ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸੁਵਿਭਕ੍ਤਤਾ ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਮਿਤਿ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮਙ੍ਗਾਨਾਂ, ਸੁਵਿਭਕ੍ਤਤਾ ਸੁਸਨ੍ਨਿਬਿਸ੍ਟਤਾ ਸੁਘਟਿਤਸ਼ਰੀਰਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਜਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ | ਸ਼ਤ੍ਰਵੋ ਯਥਾ ਚ ਵ੍ਯਾਯਾਮਿਨਂ ਬਲਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਨ ਮਰ੍ਦਯਨ੍ਤਿ ਉਦ੍ਵਰ੍ਤਨਕਾਰਿਣਂ ਜਨਂ ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਧਯੋ ਨੋਪਸਰ੍ਪਨ੍ਤਿ ਨਾਭਿਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ੍ਥਿਰੀਭਵਤਿ ਮਾਂਸਂ ਚੇਤਿ ਉਪਚਯਲਕ੍ਸਣਸ੍ਯਾਪਿ ਬਲਸ੍ਯ ਹੇਤੁਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵ੍ਯਾਯਾਮਸ੍ਵਿਨ੍ਨਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯੇਤਿ ਗਾਤ੍ਰੇ ਸ੍ਵੇਦਾਗਮੇ ਸਤਿ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦੁਪਰਮਃ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਵ੍ਯਾਯਾਮਸ੍ਵਿਨ੍ਨਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਵ੍ਯਾਯਾਮਕ੍ਸੁਣ੍ਣਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਮੁਦ੍ਵਰ੍ਤਿਤਸ੍ਯ ਪਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਬਹੁਕਤਮਰ੍ਦਨਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਹਿਤਾਹਿਤੀਯਾਧ੍ਯਾਯੋਕ੍ਤਮ੍| ਵਿਦਗ੍ਧਮ੍ ਅਮ੍ਲਪਾਕਮ੍, ਅਵਿਦਗ੍ਧਂ ਵਿਦਗ੍ਧਾਦਨ੍ਯਤ੍, ਤੇਨਾਮਂ ਵਿਦਗ੍ਧਂ ਚ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਪਰਿਃ ਸਰ੍ਵਤੋਰ੍ਥੇ| ਵਸਨ੍ਤੇ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਃ ਪਥ੍ਯਤਮਤ੍ਵੇ ਹੇਮਨ੍ਤਾਦ੍ਵਸਨ੍ਤਸ੍ਯਾਪਕਰ੍ਸਂ ਸੂਚਯਤਿ| ਬਲਾਰ੍ਧਲਕ੍ਸਣਂ ਕੇਚਿਦਨ੍ਯਥਾ ਪਠਨ੍ਤਿ,- “ਕਕ੍ਸਾਲਲਾਟਨਾਸਾਸੁ ਹਸ੍ਤਪਾਦਾਦਿਸਨ੍ਧਿਸੁ| ਪ੍ਰਸ੍ਵੇਦਾਨ੍ਮੁਖਸ਼ੋਸਾਚ੍ਚ ਬਲਾਰ੍ਧਂ ਤਦ੍ਧਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍”- ਇਤਿ| ਵਯੋਬਲੇਤ੍ਯਾਦਿ ਵਯੋ ਯੌਵਨਂ, ਬਲਂ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੁਪਚਯਲਕ੍ਸਣਂ, ਸ਼ਰੀਰਂ ਮਧ੍ਯਂ ਸ੍ਥੂਲਂ ਚ, ਦੇਸ਼ਮਾਨੂਪਂ ਸਾਧਾਰਣਂ ਚ; ਕਾਲਂ ਨਿਤ੍ਯਗਮਾਵਸ੍ਥਿਕਂ ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਮਪਿ, ਤਤ੍ਰ ਨਿਤ੍ਯਗੇ ਸ਼ੀਤੇ ਵਸਨ੍ਤੇ ਚ, ਆਵਸ੍ਥਿਕੇ ਯੌਵਨੇ ਬਲੇ ਸਤਿ; ਅਸ਼ਨਾਨਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਭੋਜਨਾਨਿ; ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਉਪਚਯਪ੍ਰਭਤੌ ਵ੍ਯਾਯਾਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦਗ੍ਨਿਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤੌ ਸਤ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਵਰੋਗੋਪਸ਼ਮ ਇਤਿ||੩੮-੫੦||-
Adhikarana 18 (51) · Śloka 52
ਉਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਵਾਤਹਰਂ ਕਫਮੇਦੋਵਿਲਾਪਨਮ੍ ||੫੧|| ਸ੍ਥਿਰੀਕਰਣਮਙ੍ਗਾਨਾਂ ਤ੍ਵਕ੍ਪ੍ਰਸਾਦਕਰਂ ਪਰਮ੍ |੫੨|
उद्वर्तनं वातहरं कफमेदोविलापनम् ||५१|| स्थिरीकरणमङ्गानां त्वक्प्रसादकरं परम् |५२|
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਯਾਯਾਮੇ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਮੁਦ੍ਵਰ੍ਤਿਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਸ੍ਯ ਗੁਣਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਉਦ੍ਵਰ੍ਤਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਗਾਤ੍ਰਮਰ੍ਦਨਮ੍| ਵਿਲਾਪਨਂ ਦ੍ਰਵੀਕਰਣਮ੍||੫੧||
Adhikarana 19 (52-56) · Śloka 56
ਸਿਰਾਮੁਖਵਿਵਿਕ੍ਤਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਥਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਸ਼੍ਚ ਤੇਜਨਮ੍ ||੫੨|| ਉਦ੍ਧਰ੍ਸਣੋਤ੍ਸਾਦਨਾਭ੍ਯਾਂ ਜਾਯੇਯਾਤਾਮਸਂਸ਼ਯਮ੍ | ਉਤ੍ਸਾਦਨਾਦ੍ਭਵੇਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ ਕਾਨ੍ਤਿਮਦ੍ਵਪੁਃ ||੫੩|| ਪ੍ਰਹਰ੍ਸਸੌਭਾਗ੍ਯਮਜਾਲਾਘਵਾਦਿਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ | ਉਦ੍ਧਰ੍ਸਣਂ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਕਣ੍ਡੂਕੋਠਾਨਿਲਾਪਹਮ੍ ||੫੪|| ਊਰ੍ਵੋਃ ਸਞ੍ਜਨਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਫੇਨਕਃ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਲਾਘਵੇ | ਕਣ੍ਡੂਕੋਠਾਨਿਲਸ੍ਤਮ੍ਭਮਲਰੋਗਾਪਹਸ਼੍ਚ ਸਃ ||੫੫|| ਤੇਜਨਂ ਤ੍ਵਗ੍ਗਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਃ ਸਿਰਾਮੁਖਵਿਵੇਚਨਮ੍ | ਉਦ੍ਧਰ੍ਸਣਂ ਤ੍ਵਿਸ੍ਟਿਕਯਾ ਕਣ੍ਡੂਕੋਠਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੫੬||
सिरामुखविविक्तत्वं त्वक्स्थस्याग्नेश्च तेजनम् ||५२|| उद्धर्षणोत्सादनाभ्यां जायेयातामसंशयम् | उत्सादनाद्भवेत् स्त्रीणां विशेषात् कान्तिमद्वपुः ||५३|| प्रहर्षसौभाग्यमृजालाघवादिगुणान्वितम् | उद्धर्षणं तु विज्ञेयं कण्डूकोठानिलापहम् ||५४|| ऊर्वोः सञ्जनयत्याशु फेनकः स्थैर्यलाघवे | कण्डूकोठानिलस्तम्भमलरोगापहश्च सः ||५५|| तेजनं त्वग्गतस्याग्नेः सिरामुखविवेचनम् | उद्धर्षणं त्विष्टिकया कण्डूकोठविनाशनम् ||५६||
🔊 Audio coming soon
ਸਿਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਜਨਂ ਤ੍ਵਗ੍ਗਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਃ, ਸਿਰਾਮੁਖਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਉਦ੍ਧਰ੍ਸਣਮ੍ ਅਸ੍ਨੇਹੌਸਧਚੂਰ੍ਣਾਦਿਭਿਰ੍ਘਰ੍ਸਣਮ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਫੇਨਕੇਸ੍ਟਕਾਦਿਘਰ੍ਸਣਮ੍| ਉਦ੍ਧਰ੍ਸਣੋਤ੍ਸਾਦਨਾਭ੍ਯਾਂ ਜਾਯੇਯਾਤਾਮਿਤਿ ਸਿਰਾਮੁਖਵਿਵਿਕ੍ਤਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਦੀਪਨੇ ਉਦ੍ਧਰ੍ਸਣੋਤ੍ਸਾਦਨਾਭ੍ਯਾਮੁਤ੍ਪਦ੍ਯੇਯਾਤਾਂ;| ਕੇਚਿਦਤ੍ਰ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਮਾਹੁਃ- ਸਿਰਾਮੁਖਵਿਵਿਕ੍ਤਤ੍ਵਮੁਦ੍ਧਰ੍ਸਣੇਨ, ਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਥਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਸ੍ਤੇਜਨਮੁਤ੍ਸਾਦਨੇਨ; ਸਸ੍ਨੇਹਕਲ੍ਕੇਨੋਦ੍ਧਰ੍ਸਣਮੁਤ੍ਸਾਦਨਮ੍| ਮਜਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਪ੍ਰਭਾ| ਊਰ੍ਵੋਰੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚ ਫੇਨਕਃ, ਊਰੁਃ ‘ਜਾਙ੍ਘ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਕਣ੍ਡੂਕੋਠਵਿਨਾਸ਼ਨਮਿਤਿ ਇਯਮਿਸ੍ਟਿਕੋਦ੍ਧਰ੍ਸਣਗੁਣੋਕ੍ਤਿਃ||੫੨-੫੬||
Adhikarana 20 (57-63) · Śloka 64
ਨਿਦ੍ਰਾਦਾਹਸ਼੍ਰਮਹਰਂ ਸ੍ਵੇਦਕਣ੍ਡੂਤਸਾਪਹਮ੍ | ਹਦ੍ਯਂ ਮਲਹਰਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਬੋਧਨਮ੍ ||੫੭|| ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਪਾਪ੍ਮੋਪਸ਼ਮਨਂ ਤੁਸ੍ਟਿਦਂ ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਵਰ੍ਧਨਮ੍ | ਰਕ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਨਂ ਚਾਪਿ ਸ੍ਨਾਨਮਗ੍ਨੇਸ਼੍ਚ ਦੀਪਨਮ੍ ||੫੮|| ਉਸ੍ਣੇਨ ਸ਼ਿਰਸਃ ਸ੍ਨਾਨਮਹਿਤਂ ਚਕ੍ਸੁਸਃ ਸਦਾ | ਸ਼ੀਤੇਨ ਸ਼ਿਰਸਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਮਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੫੯|| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮਾਰੁਤਕੋਪੇ ਤੁ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਧਿਬਲਾਬਲਮ੍ | ਕਾਮਮੁਸ੍ਣਂ ਸ਼ਿਰਃਸ੍ਨਾਨਂ ਭੈਸਜ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ||੬੦|| ਅਤਿਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁ ਸ਼ੀਤੇ ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮਾਰੁਤਕੋਪਨਮ੍ | ਅਤ੍ਯੁਸ੍ਣਮੁਸ੍ਣਕਾਲੇ ਚ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਣਿਤਕੋਪਨਮ੍ ||੬੧|| ਤਚ੍ਚਾਤਿਸਾਰਜ੍ਵਰਿਤਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲਾਨਿਲਾਰ੍ਤਿਸੁ | ਆਧ੍ਮਾਨਾਰੋਚਕਾਜੀਰ੍ਣਭੁਕ੍ਤਵਤ੍ਸੁ ਚ ਗਰ੍ਹਿਤਮ੍ ||੬੨|| ਸੌਭਾਗ੍ਯਦਂ ਵਰ੍ਣਕਰਂ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯੋਜੋਬਲਵਰ੍ਧਨਮ੍ | ਸ੍ਵੇਦਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਸ਼੍ਰਮਘ੍ਨਮਨੁਲੇਪਨਮ੍ ||੬੩|| ਸ੍ਨਾਨਂ ਯੇਸਾਂ ਨਿਸਿਦ੍ਧਂ ਤੁ ਤੇਸਾਮਪ੍ਯਨੁਲੇਪਨਮ੍ |੬੪|
निद्रादाहश्रमहरं स्वेदकण्डूतृषापहम् | हृद्यं मलहरं श्रेष्ठं सर्वेन्द्रियविबोधनम् ||५७|| तन्द्रापाप्मोपशमनं तुष्टिदं पुंस्त्ववर्धनम् | रक्तप्रसादनं चापि स्नानमग्नेश्च दीपनम् ||५८|| उष्णेन शिरसः स्नानमहितं चक्षुषः सदा | शीतेन शिरसः स्नानं चक्षुष्यमिति निर्दिशेत् ||५९|| श्लेष्ममारुतकोपे तु ज्ञात्वा व्याधिबलाबलम् | काममुष्णं शिरःस्नानं भैषज्यार्थं समाचरेत् ||६०|| अतिशीताम्बु शीते च श्लेष्ममारुतकोपनम् | अत्युष्णमुष्णकाले च पित्तशोणितकोपनम् ||६१|| तच्चातिसारज्वरितकर्णशूलानिलार्तिषु | आध्मानारोचकाजीर्णभुक्तवत्सु च गर्हितम् ||६२|| सौभाग्यदं वर्णकरं प्रीत्योजोबलवर्धनम् | स्वेददौर्गन्ध्यवैवर्ण्यश्रमघ्नमनुलेपनम् ||६३|| स्नानं येषां निषिद्धं तु तेषामप्यनुलेपनम् |६४|
🔊 Audio coming soon
ਨਿਦ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਮਂ ਯਥੇਸ੍ਟਮ੍| ਸ੍ਨਾਨਸ੍ਯ ਨਿਸੇਧਮਾਹ- ਤਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੇਸਾਂ ਸ੍ਨਾਨਂ ਨੇਸ੍ਯਤੇ ਤੇਸਾਮਨੁਲੇਪਨਮਪਿ ਨਿਸਿਧ੍ਯਤੇ||੫੭-੬੩||-
Adhikarana 21 (64) · Śloka 65
ਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨਮਥ ਚੌਜਸ੍ਯਂ ਸੌਭਾਗ੍ਯਕਰਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ||੬੪|| ਸੁਮਨੋਮ੍ਬਰਰਤ੍ਨਾਨਾਂ ਧਾਰਣਂ ਪ੍ਰੀਤਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ |੬੫|
रक्षोघ्नमथ चौजस्यं सौभाग्यकरमुत्तमम् ||६४|| सुमनोम्बररत्नानां धारणं प्रीतिवर्धनम् |६५|
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਮਾਣਿਕ੍ਯਮਰਕਤਾਦੀਨਿ| ਅਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਆਦਰ੍ਸ਼ਗੁਣਂ ਗੋਰੋਚਨਾਧਾਰਣਗੁਣਂ ਚ ਕੇਚਿਦਧੀਯਤੇ; ਸ ਚਾਭਾਵਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਃ||੬੪||-
Adhikarana 22 (65) · Śloka 66
ਮੁਖਾਲੇਪਾਦ੍ਦਢਂ ਚਕ੍ਸੁਃ ਪੀਨਗਣ੍ਡਂ ਤਥਾਨਨਮ੍ ||੬੫|| ਅਵ੍ਯਙ੍ਗਪਿਡਕਂ ਕਾਨ੍ਤਂ ਭਵਤ੍ਯਮ੍ਬੁਜਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ |੬੬|
मुखालेपाद्दृढं चक्षुः पीनगण्डं तथाऽऽननम् ||६५|| अव्यङ्गपिडकं कान्तं भवत्यम्बुजसन्निभम् |६६|
🔊 Audio coming soon
ਮੁਖੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਨ੍ਤਂ ਕਮਨੀਯਂ ਮਨੋਹਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੬੫||-
Adhikarana 23 (66-67) · Śloka 68
ਪਕ੍ਸ੍ਮਲਂ ਵਿਸ਼ਦਂ ਕਾਨ੍ਤਮਮਲੋਜ੍ਜ੍ਵਲਮਣ੍ਡਲਮ੍ ||੬੬|| ਨੇਤ੍ਰਮਞ੍ਜਨਸਂਯੋਗਾਦ੍ਭਵੇਚ੍ਚਾਮਲਤਾਰਕਮ੍ | ਯਸ਼ਸ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗ੍ਯਮਾਯੁਸ੍ਯਂ ਧਨਧਾਨ੍ਯਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ ||੬੭|| ਦੇਵਤਾਤਿਥਿਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਪੂਜਨਂ ਗੋਤ੍ਰਵਰ੍ਧਨਮ੍ |੬੮|
पक्ष्मलं विशदं कान्तममलोज्ज्वलमण्डलम् ||६६|| नेत्रमञ्जनसंयोगाद्भवेच्चामलतारकम् | यशस्यं स्वर्ग्यमायुष्यं धनधान्यविवर्धनम् ||६७|| देवतातिथिविप्राणां पूजनं गोत्रवर्धनम् |६८|
🔊 Audio coming soon
ਸਾਮਾਨ੍ਯਮਞ੍ਜਨਗੁਣਮਾਹ- ਪਕ੍ਸ੍ਮਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਕ੍ਸ੍ਮਲਂ ਘਨਰੋਮਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ਵਿਸ਼ਦਂ ਚਿਪ੍ਪੌਰਹਿਤਮ੍| ਅਮਲੋਜ੍ਜ੍ਵਲਮਣ੍ਡਲਮਿਤਿ ਨਿਰ੍ਮਲੋਜ੍ਜ੍ਵਲਚਕ੍ਸੁਰ੍ਬਹਿਰ੍ਭਾਗਮ੍ ||੬੬-੬੭||-
Adhikarana 24 (68) · Śloka 69
ਆਹਾਰਃ ਪ੍ਰੀਣਨਃ ਸਦ੍ਯੋ ਬਲਕਦ੍ਦੇਹਧਾਰਕਃ ||੬੮|| ਆਯੁਸ੍ਤੇਜਃਸਮੁਤ੍ਸਾਹਸ੍ਮਤ੍ਯੋਜੋਗ੍ਨਿਵਿਵਰ੍ਧਨਃ |੬੯|
आहारः प्रीणनः सद्यो बलकृद्देहधारकः ||६८|| आयुस्तेजःसमुत्साहस्मृत्योजोग्निविवर्धनः |६९|
🔊 Audio coming soon
ਆਹਾਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਜੋ ਭ੍ਰਾਜਿਸ੍ਣੁਤਾ, ਸਮੁਤ੍ਸਾਹਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਚਿਤ੍ਤਵ੍ਯਵਸਾਯਃ, ਓਜੋ ਹਦਿਸ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਣਾਯਤਨਮ੍||੬੮||-
Adhikarana 25 (69) · Śloka 70
ਪਾਦਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਂ ਪਾਦਮਲਰੋਗਸ਼੍ਰਮਾਪਹਮ੍ ||੬੯|| ਚਕ੍ਸੁਃਪ੍ਰਸਾਦਨਂ ਵਸ੍ਯਂ ਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨਂ ਪ੍ਰੀਤਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ |੭੦|
पादप्रक्षालनं पादमलरोगश्रमापहम् ||६९|| चक्षुःप्रसादनं वृष्यं रक्षोघ्नं प्रीतिवर्धनम् |७०|
🔊 Audio coming soon
ਚਕ੍ਸੁਃਪ੍ਰਸਾਦਨਂ ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਸਾਦਨਂ, ਦਸ੍ਟਿਸਂਯੁਕ੍ਤਪਾਦਨਿਬਨ੍ਧਨਨਾਡੀਪ੍ਰਸਾਦਨਤ੍ਵਾਤ੍ ; ਪ੍ਰਭਾਵਾਦਿਤ੍ਯਪਰੇ| ਵਸ੍ਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਦ੍ਧਿਕਰਂ, ਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍||੬੯||-
Adhikarana 26 (70) · Śloka 71
ਨਿਦ੍ਰਾਕਰੋ ਦੇਹਸੁਖਸ਼੍ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰਮਸੁਪ੍ਤਿਨੁਤ੍ ||੭੦|| ਪਾਦਤ੍ਵਙ੍ਮਦੁਕਾਰੀ ਚ ਪਾਦਾਭ੍ਯਙ੍ਗਃ ਸਦਾ ਹਿਤਃ |੭੧|
निद्राकरो देहसुखश्चक्षुष्यः श्रमसुप्तिनुत् ||७०|| पादत्वङ्मृदुकारी च पादाभ्यङ्गः सदा हितः |७१|
🔊 Audio coming soon
ਨਿਦ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਾਦਾਭ੍ਯਙ੍ਗੋਤ੍ਰਾਪਿ ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਦਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍||੭੦||-
Adhikarana 27 (71-74) · Śloka 74
ਪਾਦਰੋਗਹਰਂ ਵਸ੍ਯਂ ਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨਂ ਪ੍ਰੀਤਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ ||੭੧|| ਸੁਖਪ੍ਰਚਾਰਮੋਜਸ੍ਯਂ ਸਦਾ ਪਾਦਤ੍ਰਧਾਰਣਮ੍ | ਅਨਾਰੋਗ੍ਯਮਨਾਯੁਸ੍ਯਂ ਚਕ੍ਸੁਸੋਰੁਪਘਾਤਕਤ੍ ||੭੨|| ਪਾਦਾਭ੍ਯਾਮਨੁਪਾਨਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਸਦਾ ਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਂ ਨਣਾਮ੍ | ਪਾਪ੍ਮੋਪਸ਼ਮਨਂ ਕੇਸ਼ਨਖਰੋਮਾਪਮਾਰ੍ਜਨਮ੍ ||੭੩|| ਹਰ੍ਸਲਾਘਵਸੌਭਾਗ੍ਯਕਰਮੁਤ੍ਸਾਹਵਰ੍ਧਨਮ੍ | ਬਾਣਵਾਰਂ ਮਜਾਵਰ੍ਣਤੇਜੋਬਲਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ ||੭੪||
पादरोगहरं वृष्यं रक्षोघ्नं प्रीतिवर्धनम् ||७१|| सुखप्रचारमोजस्यं सदा पादत्रधारणम् | अनारोग्यमनायुष्यं चक्षुषोरुपघातकृत् ||७२|| पादाभ्यामनुपानद्भ्यां सदा चङ्क्रमणं नृणाम् | पाप्मोपशमनं केशनखरोमापमार्जनम् ||७३|| हर्षलाघवसौभाग्यकरमुत्साहवर्धनम् | बाणवारं मृजावर्णतेजोबलविवर्धनम् ||७४||
🔊 Audio coming soon
ਪਾਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਾਦਤ੍ਰਂ ਪਾਦਹਿਤਂ ਪਾਦੁਕਾਦਿ| ਅਨੁਪਾਨਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਪਾਦਤ੍ਰਾਣਰਹਿਤਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਬਾਣਵਾਰਂ ਵਰ੍ਮ||੭੧-੭੪||
Adhikarana 28 (75) · Śloka 75
ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਕੇਸ਼੍ਯਮੁਸ੍ਣੀਸਂ ਵਾਤਾਤਪਰਜੋਪਹਮ੍ |੭੫|
पवित्रं केश्यमुष्णीषं वातातपरजोपहम् |७५|
🔊 Audio coming soon
ਪਵਿਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਸ੍ਣੀਸਂ ਸ਼ਿਰੋਵੇਸ੍ਟਨਮ੍|੭੫|-
Adhikarana 29 (75) · Śloka 76
ਵਰ੍ਸਾਨਿਲਰਜੋਘਰ੍ਮਹਿਮਾਦੀਨਾਂ ਨਿਵਾਰਣਮ੍ ||੭੫|| ਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਮੌਜਸ੍ਯਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਂ ਛਤ੍ਰਧਾਰਣਮ੍ |੭੬|
वर्षानिलरजोघर्महिमादीनां निवारणम् ||७५|| वर्ण्यं चक्षुष्यमौजस्यं शङ्करं छत्रधारणम् |७६|
🔊 Audio coming soon
ਵਰ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਙ੍ਕਰਂ ਸੁਖਕਰਮ੍||੭੫||-
Adhikarana 30 (76-77) · Śloka 78
ਸ਼ੁਨਃ ਸਰੀਸਪਵ੍ਯਾਲਵਿਸਾਣਿਭ੍ਯੋ ਭਯਾਪਹਮ੍ ||੭੬|| ਸ਼੍ਰਮਸ੍ਖਲਨਦੋਸਘ੍ਨਂ ਸ੍ਥਵਿਰੇ ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ | ਸਤ੍ਤ੍ਵੋਤ੍ਸਾਹਬਲਸ੍ਥੈਰ੍ਯਧੈਰ੍ਯਵੀਰ੍ਯਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ ||੭੭|| ਅਵਸ੍ਟਮ੍ਭਕਰਂ ਚਾਪਿ ਭਯਘ੍ਨਂ ਦਣ੍ਡਧਾਰਣਮ੍ |੭੮|
शुनः सरीसृपव्यालविषाणिभ्यो भयापहम् ||७६|| श्रमस्खलनदोषघ्नं स्थविरे च प्रशस्यते | सत्त्वोत्साहबलस्थैर्यधैर्यवीर्यविवर्धनम् ||७७|| अवष्टम्भकरं चापि भयघ्नं दण्डधारणम् |७८|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰੀਸਪਾਃ ਕਸ੍ਣਸਰ੍ਪਾਦਯਃ| ਵ੍ਯਾਲਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਦਯਃ| ਵਿਸਾਣਿਭ੍ਯਃ ਸ਼ਙ੍ਗਿਭ੍ਯਃ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣਃ, ਉਤ੍ਸਾਹੋ ਬਲਂ, ਬਲਮ੍ ਓਜਃ, ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਅਚਲਤ੍ਵਂ, ਧੈਰ੍ਯਂ ਧੀਰਤ੍ਵਂ, ਵੀਰ੍ਯਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ| ਅਵਸ੍ਟਮ੍ਭਃ ਅਵਲਮ੍ਬਨਮ੍| ਭਯਘ੍ਨਂ ਭਯਨਾਸ਼ਕਮ੍||੭੬-੭੭||-
Adhikarana 31 (78) · Śloka 78
ਆਸ੍ਯਾ ਵਰ੍ਣਕਫਸ੍ਥੌਲ੍ਯਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯਕਰੀ ਸੁਖਾ ||੭੮||
आस्या वर्णकफस्थौल्यसौकुमार्यकरी सुखा ||७८||
🔊 Audio coming soon
ਆਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਸ੍ਯਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ||੭੮||
Adhikarana 32 (79-80) · Śloka 80
ਅਧ੍ਵਾ ਵਰ੍ਣਕਫਸ੍ਥੌਲ੍ਯਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯਵਿਨਾਸ਼ਨਃ | ਅਤ੍ਯਧ੍ਵਾ ਵਿਪਰੀਤੋਸ੍ਮਾਜ੍ਜਰਾਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਕਚ੍ਚ ਸਃ ||੭੯|| ਯਤ੍ਤੁ ਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਂ ਨਾਤਿਦੇਹਪੀਡਾਕਰਂ ਭਵੇਤ੍ | ਤਦਾਯੁਰ੍ਬਲਮੇਧਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਦਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬੋਧਨਮ੍ ||੮੦||
अध्वा वर्णकफस्थौल्यसौकुमार्यविनाशनः | अत्यध्वा विपरीतोऽस्माज्जरादौर्बल्यकृच्च सः ||७९|| यत्तु चङ्क्रमणं नातिदेहपीडाकरं भवेत् | तदायुर्बलमेधाग्निप्रदमिन्द्रियबोधनम् ||८०||
🔊 Audio coming soon
ਅਧ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਯਧ੍ਵਾ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਮਾਰ੍ਗਗਮਨਮ੍| ਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਂ ਕੁਟਿਲਗਤ੍ਯਾ ਪਰਿਭ੍ਰਮਣਮ੍||੭੯-੮੦||
Adhikarana 33 (81-82) · Śloka 82
ਸ਼੍ਰਮਾਨਿਲਹਰਂ ਵਸ੍ਯਂ ਪੁਸ੍ਟਿਨਿਦ੍ਰਾਧਤਿਪ੍ਰਦਮ੍ | ਸੁਖਂ ਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਂ, ਦੁਃਖਂ ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਂ ਮਤਮ੍ ||੮੧|| ਬਾਲਵ੍ਯਜਨਮੌਜਸ੍ਯਂ ਮਕ੍ਸਿਕਾਦੀਨਪੋਹਤਿ | ਸ਼ੋਸਦਾਹਸ਼੍ਰਮਸ੍ਵੇਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਘ੍ਨੋ ਵ੍ਯਜਨਾਨਿਲਃ ||੮੨||
श्रमानिलहरं वृष्यं पुष्टिनिद्राधृतिप्रदम् | सुखं शय्यासनं, दुःखं विपरीतगुणं मतम् ||८१|| बालव्यजनमौजस्यं मक्षिकादीनपोहति | शोषदाहश्रमस्वेदमूर्च्छाघ्नो व्यजनानिलः ||८२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼੍ਰਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਖਂ ਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਂ ਵਿਸ੍ਤਤਮਾਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਮਦੁਗਣ੍ਡੋਪਧਾਨਾਦਿਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਦੁਃਖਂ ਸਙ੍ਕੋਚ੍ਯਾਸਨਂ , ਦੁਃਖਂ ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਮ੍| ਬਾਲਵ੍ਯਜਨਂ ਚਾਮਰਾਖ੍ਯਵ੍ਯਜਨਮ੍| ਵ੍ਯਜਨਾਨਿਲਃ ਤਾਲਵਨ੍ਤਵਾਯੁਃ||੮੧-੮੨||
Adhikarana 34 (83) · Śloka 83
ਪ੍ਰੀਤਿਨਿਦ੍ਰਾਕਰਂ ਵਸ੍ਯਂ ਕਫਵਾਤਸ਼੍ਰਮਾਪਹਮ੍ | ਸਂਵਾਹਨਂ ਮਾਂਸਰਕ੍ਤਤ੍ਵਕ੍ਪ੍ਰਸਾਦਕਰਂ ਸੁਖਮ੍ ||੮੩||
प्रीतिनिद्राकरं वृष्यं कफवातश्रमापहम् | संवाहनं मांसरक्तत्वक्प्रसादकरं सुखम् ||८३||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰੀਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਂਵਾਹਨਂ ਸੁਖਕਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਃ, ਮਰ੍ਦਨਂ ਤੁ ਗਾਢਂ ਪਾਦਾਭ੍ਯਾਮਾਰਭ੍ਯ ਕਟਿਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ, ਅਮਿਤਪ੍ਰਭਟੀਕਾਕਾਰਸ੍ਤੁ ਹਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਰਾਹਨਨਮਿਤਿ ਵਦਤਿ||੮੩||
Adhikarana 35 (84-88) · Śloka 88
ਪ੍ਰਵਾਤਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਸ੍ਤਮ੍ਭਕਦ੍ਦਾਹਪਕ੍ਤਿਨੁਤ੍ | ਸ੍ਵੇਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਪਿਪਾਸਾਘ੍ਨਮਪ੍ਰਵਾਤਮਤੋਨ੍ਯਥਾ ||੮੪|| ਸੁਖਂ ਵਾਤਂ ਪ੍ਰਸੇਵੇਤ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਸ਼ਰਦਿ ਮਾਨਵਃ | ਨਿਵਾਤਂ ਹ੍ਯਾਯੁਸੇ ਸੇਵ੍ਯਮਾਰੋਗ੍ਯਾਯ ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ ||੮੫|| ਆਤਪਃ ਪਿਤ੍ਤਤਸ੍ਣਾਗ੍ਨਿਸ੍ਵੇਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਭ੍ਰਮਾਸ੍ਰਕਤ੍ | ਦਾਹਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਕਾਰੀ ਚ ਛਾਯਾ ਚੈਤਾਨਪੋਹਤਿ ||੮੬|| ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਵਾਤਕਫਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼ੀਤਵੇਪਥੁਨਾਸ਼ਨਃ | ਆਮਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਜਰਣੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਦੂਸਣਃ ||੮੭|| ਪੁਸ੍ਟਿਵਰ੍ਣਬਲੋਤ੍ਸਾਹਮਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਿਮਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਾਮ੍ | ਕਰੋਤਿ ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਂ ਚ ਨਿਦ੍ਰਾ ਕਾਲੇ ਨਿਸੇਵਿਤਾ ||੮੮||
प्रवातं रौक्ष्यवैवर्ण्यस्तम्भकृद्दाहपक्तिनुत् | स्वेदमूर्च्छापिपासाघ्नमप्रवातमतोऽन्यथा ||८४|| सुखं वातं प्रसेवेत ग्रीष्मे शरदि मानवः | निवातं ह्यायुषे सेव्यमारोग्याय च सर्वदा ||८५|| आतपः पित्ततृष्णाग्निस्वेदमूर्च्छाभ्रमास्रकृत् | दाहवैवर्ण्यकारी च छाया चैतानपोहति ||८६|| अग्निर्वातकफस्तम्भशीतवेपथुनाशनः | आमाभिष्यन्दजरणो रक्तपित्तप्रदूषणः ||८७|| पुष्टिवर्णबलोत्साहमग्निदीप्तिमतन्द्रिताम् | करोति धातुसाम्यं च निद्रा काले निषेविता ||८८||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਖਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| “ਸੁਖਂ ਪ੍ਰਵਾਤਂ ਸੇਵੇਤ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਸ਼ਰਦਿ ਵਾਨ੍ਤਰਾ” ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਸ਼ਰਦੌ ਪ੍ਰਵਾਤਸੇਵਨਕਾਲਃ, ਪਰਂ ਤਯੋਰਪਿ ਪ੍ਰਵਾਤਸੇਵਨਂ ਸਾਨ੍ਤਰਮ੍| ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਤਮਸੋਰ੍ਗੁਣਾਃ ਪੁਨਸ਼੍ਛਾਯਾਨਿਵਾਤਗੁਣੈਃ ਸਦਸ਼ਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਇਤੀਹ ਨੋਕ੍ਤਾਃ| ਅਦ੍ਰਵ੍ਯਤ੍ਵੇਪਿ ਆਤਪਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਜਂ ਕਰ੍ਮ; ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਾਤਪਂ ਤੇਜਃਪਰਮਾਣੁਪੁਞ੍ਜਂ, ਛਾਯਾਮਪਿ ਤਮਃਪਰਮਾਣੁਜਾਮਾਹੁਃ||੮੪-੮੮||
Adhikarana 36 (89) · Śloka 89
ਤਤ੍ਰਾਦਿਤ ਏਵ ਨੀਚਨਖਰੋਮ੍ਣਾ ਸ਼ੁਚਿਨਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਵਾਸਸਾ ਲਘੂਸ੍ਣੀਸਚ੍ਛਤ੍ਰੋਪਾਨਤ੍ਕੇਨ ਦਣ੍ਡਪਾਣਿਨਾ ਕਾਲੇ ਹਿਤਮਿਤਮਧੁਰਪੂਰ੍ਵਾਭਿਭਾਸਿਣਾ ਬਨ੍ਧੁਭੂਤੇਨ ਭੂਤਾਨਾਂ ਗੁਰੁਵਦ੍ਧਾਨੁਮਤੇਨ ਸੁਸਹਾਯੇਨਾਨਨ੍ਯਮਨਸਾ ਖਲੂਪਚਰਿਤਵ੍ਯਂ, ਤਦਪਿ ਨ ਰਾਤ੍ਰੌ, ਨ ਕੇਸ਼ਾਸ੍ਥਿਕਣ੍ਟਕਾਸ਼੍ਮਤੁਸਭਸ੍ਮੋਤ੍ਕਰਕਪਾਲਾਙ੍ਗਾਰਾਮੇਧ੍ਯਸ੍ਨਾਨਬਲਿਭੂਮਿਸੁ, ਨ ਵਿਸਮੇਨ੍ਦ੍ਰਕੀਲਚਤੁਸ੍ਪਥਸ਼੍ਵਭ੍ਰਾਣਾਮੁਪਰਿਸ੍ਟਾਤ੍ ||੮੯||
तत्रादित एव नीचनखरोम्णा शुचिना शुक्लवाससा लघूष्णीषच्छत्रोपानत्केन दण्डपाणिना काले हितमितमधुरपूर्वाभिभाषिणा बन्धुभूतेन भूतानां गुरुवृद्धानुमतेन सुसहायेनानन्यमनसा खलूपचरितव्यं, तदपि न रात्रौ, न केशास्थिकण्टकाश्मतुषभस्मोत्करकपालाङ्गारामेध्यस्नानबलिभूमिषु, न विषमेन्द्रकीलचतुष्पथश्वभ्राणामुपरिष्टात् ||८९||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਾਤਰੁਤ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਦਨ੍ਤਕਾਸ੍ਠਖਾਦਨਾਦੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ਼ਰੀਰਮਨਸਾਮੁਪਕਾਰਕਮਨ੍ਤਰਙ੍ਗਮਭਿਧਾਯ ਬਹਿਰਙ੍ਗੋਪਚਰਣੇ ਸਦ੍ਧਤ੍ਤਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਲਘੂਸ੍ਣੀਸਮ੍ ਅਲ੍ਪਤਨੁਕਤਂ ਸ਼ਿਰੋਵੇਸ੍ਟਨਂ; ਕੇਚਿਲ੍ਲਘੁਪਦਂ ਛਤ੍ਰੇਣੋਪਾਨਦਾਪਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਯਨ੍ਤਿ| ਉਪਚਰਿਤਵ੍ਯਮ੍ ਉਪਗਮਨਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਉਤ੍ਕਰਃ ਤਣਾਦਿਸਮੂਹਃ; ਆਚ੍ਛਾਦਿਤਖਨਿਤਮਤ੍ਤਿਕਾਦਿਰਿਤ੍ਯਪਰੇ| ਯਾਗਾਰ੍ਥਂ ਨਿਖਾਤੋ ਯੂਪੋਪਲਕ੍ਸਿਤਃ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਇਨ੍ਦ੍ਰਕੀਲਃ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਥਂ ਕੀਲਾ ਨ੍ਯਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਸ਼ੇ ਸ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਇਨ੍ਦ੍ਰਕੀਲਃ| ਚਤੁਸ੍ਪਥੋ ਮਾਰ੍ਗਚਤੁਸ੍ਟਯਸਙ੍ਗਮਃ| ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਂ ਗਰ੍ਤਃ||੮੯||
Adhikarana 37 (90) · Śloka 90
ਨ ਰਾਜਦ੍ਵਿਸ੍ਟਪਰੁਸਪੈਸ਼ੁਨ੍ਯਾਨਤਾਨਿ ਵਦੇਤ੍, ਨ ਦੇਵਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪਿਤਪਰਿਵਾਦਾਂਸ਼੍ਚ; ਨ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਵਿਸ੍ਟੋਨ੍ਮਤ੍ਤਪਤਿਤਕ੍ਸੁਦ੍ਰਨੀਚਾਨੁਪਾਸੀਤ ||੯੦||
न राजद्विष्टपरुषपैशुन्यानृतानि वदेत्, न देवब्राह्मणपितृपरिवादांश्च; न नरेन्द्रद्विष्टोन्मत्तपतितक्षुद्रनीचानुपासीत ||९०||
🔊 Audio coming soon
ਪੈਸ਼ੁਨ੍ਯਂ ਸੂਚਕਤਾ, ਦੌਰ੍ਜਨ੍ਯਮਿਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਪਰਿਵਾਦੋ ਦੋਸਕਥਨਮ੍| ਉਨ੍ਮਤ੍ਤੋ ਵਾਤੂਲਃ, ਪਤਿਤਃ ਸ੍ਵਕੀਯਧਰ੍ਮਾਦ੍ਭ੍ਰਸ੍ਟਃ , ਕ੍ਸੁਦ੍ਰੋ ਲਘੁਃ, ਨੀਚਾ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਾਦਯਃ| ਨੋਪਾਸੀਤ ਨੋਪਸੇਵੇਤ||੯੦||
Adhikarana 38 (91) · Śloka 91
ਵਕ੍ਸਪਰ੍ਵਤਪ੍ਰਪਾਤਵਿਸਮਵਲ੍ਮੀਕਦੁਸ੍ਟਵਾਜਿਕੁਞ੍ਜਰਾਦ੍ਯਧਿਰੋਹਣਾਨਿ ਪਰਿਹਰੇਤ੍, ਪੂਰ੍ਣਨਦੀਸਮੁਦ੍ਰਾਵਿਦਿਤਪਲ੍ਵਲਸ਼੍ਵਭ੍ਰਕੂਪਾਵਤਰਣਾਨਿ, ਭਿਨ੍ਨਸ਼ੂਨ੍ਯਾਗਾਰਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਵਿਜਨਾਰਣ੍ਯਵਾਸਾਗ੍ਨਿਸਮ੍ਭ੍ਰਮਵ੍ਯਾਲਭੁਜਙ੍ਗਕੀਟਸੇਵਾਸ਼੍ਚ, ਗ੍ਰਾਮਾਘਾਤਕਲਹਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸਨ੍ਨਿਪਾਤਵ੍ਯਾਲਸਰੀਸਪਸ਼ਙ੍ਗਿਸਨ੍ਨਿਕਰ੍ਸਾਂਸ਼੍ਚ ||੯੧||
वृक्षपर्वतप्रपातविषमवल्मीकदुष्टवाजिकुञ्जराद्यधिरोहणानि परिहरेत्, पूर्णनदीसमुद्राविदितपल्वलश्वभ्रकूपावतरणानि, भिन्नशून्यागारश्मशानविजनारण्यवासाग्निसम्भ्रमव्यालभुजङ्गकीटसेवाश्च, ग्रामाघातकलहशस्त्रसन्निपातव्यालसरीसृपशृङ्गिसन्निकर्षांश्च ||९१||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਪਾਤੋ ਨਿਰ੍ਝਰਪਤਨਮ੍| ਕੂਪਾਨ੍ਤਾਵਤਰਣਾਨਿ ਪਰਿਹਰੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ; ਅਵਿਦਿਤੋਜ੍ਞਾਤਸ੍ਵਰੂਪਃ; ਪਲ੍ਵਲਂ ਖਾਤਗਰ੍ਤਃ, ਅਵਤਰਣਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਃ; ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਪਰਿਹਰੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਭਿਨ੍ਨਸ਼ੂਨ੍ਯਾਗਾਰਂ ਪਤਿਤਗਹਂ ਜਨਰਹਿਤਗਹਂ ਚ, ਵਿਜਨਂ ਨਿਰ੍ਜਨਮ੍, ਅਰਣ੍ਯਂ ਅਟਵੀ, ਅਗ੍ਨਿਸਮ੍ਭ੍ਰਮ ਉਤ੍ਪਾਤਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਃ, ਵ੍ਯਾਲਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਦਯਃ, ਕੀਟਾ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਦਯਃ, ਗ੍ਰਾਮਾਘਾਤੋ ਮਾਰੀਭਯਜਨ੍ਯਗ੍ਰਾਮਹਨਨਂ, ਸਰੀਸਪਃ ਕਸ੍ਣਸਰ੍ਪਃ, ਸਨ੍ਨਿਕਰ੍ਸਂ ਨੈਕਟ੍ਯਂ ਪਰਿਹਰੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਪੂਰ੍ਵਮਗ੍ਨੇਰ੍ਹੇਮਨ੍ਤਾਦਾਵਤਿਸ਼ੈਤ੍ਯਾਦਭਿਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸੇਵਾ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤੋਪਾਸਨਂ ਨਿਸਿਦ੍ਧਮ੍, ਅਤ੍ਰ ਤੁ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਾਦੌ ਤਸ੍ਯ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਮਪਿ ਨਿਸਿਦ੍ਧਮਿਤਿ ਬੁਧ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਲਭੁਜਙ੍ਗਯੋਰਪਿ ਸੇਵਾ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਨਿਕਟੋਪਾਸਨਂ ਨਿਸਿਦ੍ਧਮ੍, ਅਤ੍ਰ ਤੁ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਯੋਃ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਮਪਿ ਨਿਸਿਧ੍ਯਤ ਇਤਿ ਨ ਪੌਨਰੁਕ੍ਤ੍ਯਮ੍||੯੧||
Adhikarana 39 (92) · Śloka 92
ਨਾਗ੍ਨਿਗੋਗੁਰੁਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪ੍ਰੇਙ੍ਖਾਦਮ੍ਪਤ੍ਯਨ੍ਤਰੇਣ ਯਾਯਾਤ੍ | ਨ ਸ਼ਵਮਨੁਯਾਯਾਤ੍ | ਦੇਵਗੋਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਚੈਤ੍ਯਧ੍ਵਜਰੋਗਿਪਤਿਤਪਾਪਕਾਰਿਣਾਂ ਚ ਛਾਯਾਂ ਨਾਕ੍ਰਮੇਤ | ਨਾਸ੍ਤਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਮੁਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਵਾਦਿਤ੍ਯਂ ਵੀਕ੍ਸੇਤ | ਗਾਂ ਧਾਪਯਨ੍ਤੀਂ ਧਯਨ੍ਤੀਂ ਪਰਸ਼ਸ੍ਯਂ ਵਾ ਚਰਨ੍ਤੀਂ ਨ ਕਸ੍ਮੈਚਿਦਾਚਕ੍ਸੀਤ, ਨ ਚੋਲ੍ਕਾਪਾਤੋਤ੍ਪਾਤੇਨ੍ਦ੍ਰਧਨੂਂਸਿ | ਨਾਗ੍ਨਿਂ ਮੁਖੇਨੋਪਧਮੇਤ੍ | ਨਾਪੋ ਭੂਮਿਂ ਵਾ ਪਾਣਿਪਾਦੇਨਾਭਿਹਨ੍ਯਾਤ੍ ||੯੨||
नाग्निगोगुरुब्राह्मणप्रेङ्खादम्पत्यन्तरेण यायात् | न शवमनुयायात् | देवगोब्राह्मणचैत्यध्वजरोगिपतितपापकारिणां च छायां नाक्रमेत | नास्तं गच्छन्तमुद्यन्तं वाऽऽदित्यं वीक्षेत | गां धापयन्तीं धयन्तीं परशस्यं वा चरन्तीं न कस्मैचिदाचक्षीत, न चोल्कापातोत्पातेन्द्रधनूंषि | नाग्निं मुखेनोपधमेत् | नापो भूमिं वा पाणिपादेनाभिहन्यात् ||९२||
🔊 Audio coming soon
ਅਗ੍ਨ੍ਯੋਰ੍ਗੁਰ੍ਵੋਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਯੋਃ ਪ੍ਰੇਙ੍ਖਯੋਰ੍ਦਮ੍ਪਤ੍ਯੋਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਰੇਣ ਨ ਗਚ੍ਛੇਤ੍; ਪ੍ਰੇਙ੍ਖਾ ਦੋਲਾ, ਦਮ੍ਪਤੀ ਜਾਯਾਪਤੀ| ਸ਼ਵਂ ਮਤਪ੍ਰਾਣਿਸ਼ਰੀਰਮ੍| ਅਨੁਗਮਨਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਗਮਨਮ੍; ਸ੍ਕਨ੍ਧਦਾਨਾਦ੍ਯਧਿਕਾਰਂ ਵਿਨੇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਚੈਤ੍ਯਃ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਵਕ੍ਸਃ| ਨਾਕ੍ਰਮੇਤ ਨ ਲਙ੍ਘਯੇਤ੍| ਗਾਂ ਸੁਰਭੀਮ੍| ਧਾਪਯਨ੍ਤੀਂ ਪਾਯਯਨ੍ਤੀਂ, ਵਤ੍ਸਮਿਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ, ਧੇਟ੍ ਪਾਨੇ| ਧਯਨ੍ਤੀਂ ਸ੍ਵਯਂ ਪਿਬਨ੍ਤੀਂ ਕੁਣ੍ਡਾਦਿਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਪਾਨੀਯਪ੍ਰਭਤੀਨੀਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ| ਪਰਸ਼ਸ੍ਯਂ ਪਰਕ੍ਸੇਤ੍ਰਮ੍| ਨਾਚਕ੍ਸੀਤ ਨ ਕਥਯੇਤ੍| ਉਲ੍ਕਾਪਾਤ ਆਕਾਸ਼ਾਜ੍ਜ੍ਵਲਦਗ੍ਨਿਪਾਤਃ; ਉਤ੍ਪਾਤਾ ਦਿਵ੍ਯਭੌਮਾਨ੍ਤਰੀਕ੍ਸਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ; ਤਤ੍ਰ ਦਿਵ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਤਿਮਾਰੋਦਨਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿਕਾਃ, ਭੌਮਾ ਭੂਕਮ੍ਪਪ੍ਰਭਤਯਃ, ਆਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਾਸ੍ਤਾਰਾਪਤਨਰਵਿਪਰਿਵੇਸਾਦਯਃ; ਏਤਾਨਿ ਕਸ੍ਮੈਚਿਨ੍ਨਾਚਕ੍ਸੀਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਉਪਧਮੇਤ੍ ਨਾਗ੍ਨਿਂ ਮੁਖੇਨ ਜ੍ਵਾਲਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਭਿਹਨ੍ਯਾਦਿਤਿ ਕਾਰਣਂ ਵਿਨੇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ||੯੨||
Adhikarana 40 (93) · Śloka 93
ਨ ਵੇਗਾਨ੍ ਧਾਰਯੇਦ੍ ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਦੀਨਾਮ੍ | ਨ ਬਹਿਰ੍ਵੇਗਾਨ੍ ਗ੍ਰਾਮਨਗਰਦੇਵਤਾਯਤਨਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਚਤੁਸ੍ਪਥਸਲਿਲਾਸ਼ਯਪਥਿ ਸਨ੍ਨਿਕਸ੍ਟਾਨੁਤ੍ਸਜੇਨ੍ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਨ ਵਾਯ੍ਵਗ੍ਨਿਸਲਿਲਸੋਮਾਰ੍ਕਗੋਗੁਰੁਪ੍ਰਤਿਮੁਖਮ੍ ||੯੩||
न वेगान् धारयेद् वातमूत्रपुरीषादीनाम् | न बहिर्वेगान् ग्रामनगरदेवतायतनश्मशानचतुष्पथसलिलाशयपथि सन्निकृष्टानुत्सृजेन्न प्रकाशं न वाय्वग्निसलिलसोमार्कगोगुरुप्रतिमुखम् ||९३||
🔊 Audio coming soon
ਬਹਿਰ੍ਵੇਗਾ ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਦੀਨਾਮ੍| ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਿਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ਯਥਾ ਭਵਤ੍ਯੇਵਂ ਨੋਤ੍ਸਜੇਤ੍||੯੩||
Adhikarana 41 (94) · Śloka 94
ਨ ਭੂਮਿਂ ਵਿਲਿਖੇਤ੍, ਨਾਸਂਵਤਮੁਖਃ ਸਦਸਿ ਜਮ੍ਭੋਦ੍ਗਾਰਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਕ੍ਸਵਥੂਨੁਤ੍ਸਜੇਤ੍, ਨ ਪਰ੍ਯਙ੍ਕਿਕਾਵਸ੍ਟਮ੍ਭਪਾਦਪ੍ਰਸਾਰਣਾਨਿ ਗੁਰੁਸਨ੍ਨਿਧੌ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ||੯੪||
न भूमिं विलिखेत्, नासंवृतमुखः सदसि जृम्भोद्गारकासश्वासक्षवथूनुत्सृजेत्, न पर्यङ्किकावष्टम्भपादप्रसारणानि गुरुसन्निधौ कुर्यात् ||९४||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਲਿਖੇਤ੍ ਨਖਾਦਿਭਿਃ| ਨ ਸਭਾਯਾਮਸਂਵਤਮੁਖੋ ਜਮ੍ਭਾਦੀਨ੍ ਵਿਸਜੇਤ੍| ਕ੍ਸਵਥੁਃ ਛਿਕ੍ਕਾ| ਪਰ੍ਯਙ੍ਕਿਕਾ ਪਰ੍ਯਸ੍ਤਿਕਾ| ਅਵਸ੍ਟਮ੍ਭੋਗ੍ਰਪਸ੍ਠਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦਿਸ੍ਵਵਲਮ੍ਬਨਂ; ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਸ੍ਤੁ ਅਵਸ੍ਟਮ੍ਭੋਵਲਮ੍ਬੋ ਨ ਪਰ੍ਯਾਯਸ਼ਬ੍ਦਃ||੯੪||
Adhikarana 42 (95) · Śloka 95
ਨ ਬਾਲਕਰ੍ਣਨਾਸਾਸ੍ਰੋਤੋਦਸ਼ਨਾਕ੍ਸਿਵਿਵਰਾਣ੍ਯਭਿਕੁਸ੍ਣੀਯਾਤ੍ , ਨ ਵੀਜਯੇਤ੍ ਕੇਸ਼ਮੁਖਨਖਵਸ੍ਤ੍ਰਗਾਤ੍ਰਾਣਿ, ਨ ਗਾਤ੍ਰਨਖਵਕ੍ਤ੍ਰਵਾਦਿਤ੍ਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਨ ਕਾਸ੍ਠਲੋਸ੍ਟਤਣਾਦੀਨਭਿਹਨ੍ਯਾਚ੍ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਦ੍ਭਿਨ੍ਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ||੯੫||
न बालकर्णनासास्रोतोदशनाक्षिविवराण्यभिकुष्णीयात् , न वीजयेत् केशमुखनखवस्त्रगात्राणि, न गात्रनखवक्त्रवादित्रं कुर्यात्, न काष्ठलोष्टतृणादीनभिहन्याच्छिन्द्याद्भिन्द्याद्वा ||९५||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਪਾਯੂਪਸ੍ਥਾਦੀਨਿ, ਏਤੇਸਾਂ ਵਿਵਰਾਣਿ ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ; ਨਾਭਿਕੁਸ੍ਣੀਯਾਤ੍ ਨਾਭਿਕਰ੍ਸੇਤ੍, ਨ ਮਲਂ ਸ੍ਪਸ਼ੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨ ਵੀਜਯੇਤ੍ ਨ ਕਮ੍ਪਯੇਤ੍| ਨ ਗਾਤ੍ਰਵਾਦਿਤ੍ਰਂ ਨ ਗਾਤ੍ਰਂ ਵਾਦ੍ਯਭਾਣ੍ਡਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍||੯੫||
Adhikarana 43 (96) · Śloka 96
ਨ ਪ੍ਰਤਿਵਾਤਾਤਪਂ ਸੇਵੇਤ, ਨ ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰੋਗ੍ਨਿਮੁਪਾਸੀਤ, ਨੋਤ੍ਕਟਕਾਲ੍ਪਕਾਸ੍ਠਾਸਨਮਧ੍ਯਾਸੀਤ, ਨ ਗ੍ਰੀਵਾਂ ਵਿਸਮਂ ਧਾਰਯੇਤ੍, ਨ ਵਿਸਮਕਾਯਃ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਭਜੇਤ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਵਾ, ਨ ਪ੍ਰਤਤਮੀਕ੍ਸੇਤ ਵਿਸ਼ੇਸਾਜ੍ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਭਾਸ੍ਕਰਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚਲਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾਨਿ, ਨ ਭਾਰਂ ਸ਼ਿਰਸਾ ਵਹੇਤ੍, ਨ ਸ੍ਵਪ੍ਨਜਾਗਰਣਸ਼ਯਨਾਸਨਸ੍ਥਾਨਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਯਾਨਵਾਹਨਪ੍ਰਧਾਵਨਲਙ੍ਘਨਪ੍ਲਵਨਪ੍ਰਤਰਣਹਾਸ੍ਯਭਾਸ੍ਯਵ੍ਯਵਾਯਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦੀਨੁਚਿਤਾਨਪ੍ਯਤਿਸੇਵੇਤ ||੯੬||
न प्रतिवातातपं सेवेत, न भुक्तमात्रोऽग्निमुपासीत, नोत्कटकाल्पकाष्ठासनमध्यासीत, न ग्रीवां विषमं धारयेत्, न विषमकायः क्रियां भजेत भुञ्जीत वा, न प्रततमीक्षेत विशेषाज्ज्योतिर्भास्करसूक्ष्मचलभ्रान्तानि, न भारं शिरसा वहेत्, न स्वप्नजागरणशयनासनस्थानचङ्क्रमणयानवाहनप्रधावनलङ्घनप्लवनप्रतरणहास्यभाष्यव्यवायव्यायामादीनुचितानप्यतिसेवेत ||९६||
🔊 Audio coming soon
ਨ ਪ੍ਰਤਿਵਾਤਾਤਪਮਿਤਿ ਅਭਿਮੁਖਂ ਵਾਤਮਾਤਪਂ ਵਾ ਨ ਸੇਵੇਤ| ਨਾਧ੍ਯਾਸੀਤ ਨੋਪਵਿਸ਼ੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਸਨਸ਼ਬ੍ਦ ਉਤ੍ਕਟਕਾਦਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਭਿਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਤਤਂ ਵਿਸ੍ਫਾਰਿਤਾਕ੍ਸਂ ਨੇਕ੍ਸੇਤ; ਜ੍ਯੋਤਿਰਗ੍ਨਿਸ਼ਿਖਾ, ਤਾਰਕੇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਦਿਵਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਜਾਗਰਣਾਦੀਨਿ ਸ੍ਵਭ੍ਯਸ੍ਤਾਨ੍ਯਪ੍ਯੇਤਾਨਿ ਹਿਤਾਹਿਤਾਨਿ ਨਾਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਪ੍ਰਮਾਣਂ ਭਜੇਤ੍| ਸ੍ਥਾਨਮ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਥਿਤਿਂ, ਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਂ ਗਤਾਗਤਂ, ਯਾਨਂ ਰਥਾਦਿ, ਵਾਹਨਂ ਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਾਦਿ, ਲਙ੍ਘਨਂ ਖੇਯਗਰ੍ਤਾਦ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਰਮਣਂ, ਪ੍ਲਵਨਮ੍ ਉਤ੍ਪ੍ਲੁਤ੍ਯੋਤ੍ਪ੍ਲੁਤ੍ਯ ਗਮਨਂ, ਪ੍ਰਤਰਣਂ ਨਦ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਬਾਹੁਭ੍ਯਾਂ ਤਰਣਮ੍||੯੬||
Adhikarana 44 (97) · Śloka 97
ਉਚਿਤਾਦਪ੍ਯਹਿਤਾਤ੍ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਵਿਰਮੇਤ੍, ਹਿਤਮਨੁਚਿਤਮਪ੍ਯਾਸੇਵੇਤ ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ, ਨ ਚੈਕਾਨ੍ਤਤਃ ਪਾਦਹੀਨਾਤ੍ ||੯੭||
उचितादप्यहितात् क्रमशो विरमेत्, हितमनुचितमप्यासेवेत क्रमशः, न चैकान्ततः पादहीनात् ||९७||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵਭ੍ਯਸ੍ਤਾਦਪਿ ਯਵਕਾਦੇਃ ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਨਿਵਰ੍ਤਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਸਹਸਾ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨੇ ਰੋਗੋ ਮਰਣਂ ਵਾ| ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਹਿਤਂ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿ| ਅਨੁਚਿਤਮ੍ ਅਨਭ੍ਯਸ੍ਤਂ, ਕ੍ਰਮਸ਼ ਇਤਿ ਤਤ੍ਰਾਭ੍ਯਸ੍ਤਾਦਹਿਤਾਦ੍ਵਿਰਾਮੇ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਪਾਦਸ੍ਯਾਪਚਯਃ, ਤਥਾ ਤਸ੍ਯਾਭ੍ਯਸਨੀਯਸ੍ਯ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮਭ੍ਯਾਸੇ ਪਾਦਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਃ; ਏਵਂ ਹਿਤਾਹਿਤਯੋਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ਸ੍ਯ ਸੋਡਸ਼ਾਂਸ਼ਸ੍ਯ ਵਾਵਾਪੋਦ੍ਧਾਰਾਭ੍ਯਾਂ ਸੋਡਸ਼ਾਹੋਭਿਰਹਿਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਤ੍ਯਾਗੋ ਹਿਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰਿਤਿ||੯੭||
Adhikarana 45 (98) · Śloka 98
ਨਾਵਾਕ੍ਸ਼ਿਰਾਃ ਸ਼ਯੀਤ, ਨ ਭਿਨ੍ਨਪਾਤ੍ਰੇ ਭੁਞ੍ਜੀਤ, ਨ ਵਿਨਾ ਪਾਤ੍ਰੇਣ, ਨਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟੇਨਾਪਃ ਪਿਬੇਤ੍, ਕਾਲੇ ਹਿਤਮਿਤਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਪ੍ਰਾਯਮਾਹਾਰਂ ਵੈਦ੍ਯਪ੍ਰਤ੍ਯਵੇਕ੍ਸਿਤਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍, ਗ੍ਰਾਮਗਣਗਣਿਕਾਪਣਿਕਸ਼ਤ੍ਰੁਸਤ੍ਰਸ਼ਠਪਤਿਤਭੋਜਨਾਨਿ ਪਰਿਹਰੇਤ੍, ਸ਼ੇਸਾਣ੍ਯਪਿ ਚਾਨਿਸ੍ਟਰੂਪਰਸਗਨ੍ਧਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼ਬ੍ਦਮਾਨਸਾਨਿ, ਅਨ੍ਯਾਨ੍ਯੇਵਙ੍ਗੁਣਾਨ੍ਯਪਿ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਦਤ੍ਤਾਨਿ, (ਤਾਨ੍ਯਪਿ) ਮਕ੍ਸਿਕਾਬਾਲੋਪਹਤਾਨਿ , ਨਾਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਿਤਪਾਦੋ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਨ ਮੂਤ੍ਰੋਚ੍ਚਾਰਪੀਡਿਤੋ ਨ ਸਨ੍ਧ੍ਯਯੋਰ੍ਨਾਨੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤੋ ਨਾਤੀਤਕਾਲਂ ਹੀਨਮਤਿਮਾਤ੍ਰਂ (ਨੋਦ੍ਧਤਸ੍ਨੇਹਂ) ਚੇਤਿ ||੯੮||
नावाक्शिराः शयीत, न भिन्नपात्रे भुञ्जीत, न विना पात्रेण, नाञ्जलिपुटेनापः पिबेत्, काले हितमितस्निग्धमधुरप्रायमाहारं वैद्यप्रत्यवेक्षितमश्नीयात्, ग्रामगणगणिकापणिकशत्रुसत्रशठपतितभोजनानि परिहरेत्, शेषाण्यपि चानिष्टरूपरसगन्धस्पर्शशब्दमानसानि, अन्यान्येवङ्गुणान्यपि सम्भ्रमदत्तानि, (तान्यपि) मक्षिकाबालोपहतानि , नाप्रक्षालितपादो भुञ्जीत न मूत्रोच्चारपीडितो न सन्ध्ययोर्नानुपाश्रितो नातीतकालं हीनमतिमात्रं (नोद्धृतस्नेहं) चेति ||९८||
🔊 Audio coming soon
ਅਵਾਕ੍ਸ਼ਿਰਾ ਅਧਃਸ਼ਿਰਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਭਿਨ੍ਨਪਾਤ੍ਰੇ ਵਿਦੀਰ੍ਣਪਾਤ੍ਰੇ| ਪ੍ਰਤ੍ਯਵੇਕ੍ਸਿਤਂ ਵਿਲੋਕਿਤਮ੍| ਗ੍ਰਾਮਸ੍ਥਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਿਲਿਤ੍ਵਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਯਦ੍ਭੋਜਨਂ ਸਮ੍ਪਾਦਯਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ਗ੍ਰਾਮਭੋਜਨਮ੍| ਗਣਾ ਕਥਕਚਾਰਣਾਦਯਃ, ਗਣਿਕਾ ਵੇਸ਼੍ਯਾ, ਪਣਿਕ ਇਤਰਵਣਿਕ੍, ਸ਼ਤ੍ਰੁਃ ਵਿਪਕ੍ਸਃ, ਸਤ੍ਰਂ ਯਜ੍ਞਃ, ਪਤਿਤਃ ਸ੍ਵਕੀਯਾਚਾਰਭ੍ਰਸ੍ਟਃ| ਅਨਿਸ੍ਟਸ਼ਬ੍ਦੋ ਰੂਪਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਅਨਿਸ੍ਟਸ਼ਬ੍ਦਃ ਕੁਤ੍ਸਿਤਧ੍ਵਨਿਃ; ਅਨਿਸ੍ਟਮਾਨਸਂ ਚਿਤ੍ਤਾਨਭਿਪ੍ਰੇਤਮ੍| ਅਨ੍ਯਾਨੀਤਿ ਅਨਿਸ੍ਟਰੂਪਾਦਿਭ੍ਯੋਨ੍ਯਾਨਿ ਇਸ੍ਟਰੂਪਰਸਾਦੀਨਿ ਵਾ, ਏਵਙ੍ਗੁਣਾਨ੍ਯਪੀਤਿ ਗ੍ਰਾਮਾਦਿਭ੍ਯਃ ਸ਼ੇਸਾਣ੍ਯਪੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਦਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਮਿਲਿਤ੍ਵਾ ਦਤ੍ਤਾਨਿ, ਭੋਜਨਾਨਿ ਪਰਿਹਰੇਦਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| (ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵ ਕਿਂ ਤ੍ਵਰਯਾ ਦਤ੍ਤਾਨਿ ਪਰਿਹਰੇਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਤਾਨ੍ਯਪੀਤ੍ਯਾਦਿ|) ਉਚ੍ਚਾਰੋ ਵਿਸ੍ਠਾ| ਨਾਨੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤ ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍ਵਿਤੋ ਨ ਭੁਞ੍ਜੀਤ| ਨਾਤੀਤਕਾਲਂ ਨਾਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਕਾਲਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, (ਸਸ੍ਨੇਹਵਸ੍ਤੁਨਿ ਪੀਡਨੇਨ ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਭਿਨ੍ਨਂ ਯਤ੍ਤਦੁਦ੍ਧਤਸ੍ਨੇਹਮ੍|)||੯੮||
Adhikarana 46 (99-100) · Śloka 100
ਨ ਭੁਞ੍ਜੀਤੋਦ੍ਧਤਸ੍ਨੇਹਂ ਨਸ੍ਟਂ ਪਰ੍ਯੁਸਿਤਂ ਪਯਃ | ਨ ਨਕ੍ਤਂ ਦਧਿ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਨ ਚਾਪ੍ਯਘਤਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍ ||੯੯|| ਨਾਮੁਦ੍ਗਯੂਸਂ ਨਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਨੋਸ੍ਣਂ ਨਾਮਲਕੈਰ੍ਵਿਨਾ | ਅਨ੍ਯਥਾ ਜਨਯੇਤ੍ ਕੁਸ੍ਠਵਿਸਰ੍ਪਾਦੀਨ੍ ਗਦਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍ | ਨਾਤ੍ਮਾਨਮੁਦਕੇ ਪਸ਼੍ਯੇਨ੍ਨ ਨਗ੍ਨਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਜ੍ਜਲਮ੍ ||੧੦੦||
न भुञ्जीतोद्धृतस्नेहं नष्टं पर्युषितं पयः | न नक्तं दधि भुञ्जीत न चाप्यघृतशर्करम् ||९९|| नामुद्गयूषं नाक्षौद्रं नोष्णं नामलकैर्विना | अन्यथा जनयेत् कुष्ठविसर्पादीन् गदान् बहून् | नात्मानमुदके पश्येन्न नग्नः प्रविशेज्जलम् ||१००||
🔊 Audio coming soon
ਉਦ੍ਧਤਸ੍ਨੇਹਂ ਚ ਸੁਮਨ੍ਥਨੇਨੈਵ ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਭਿਨ੍ਨਮ੍, ਅਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹੋ ਘਤਮ੍| ਨ ਨਕ੍ਤਂ ਦਧੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਨ ਚਾਪ੍ਯਲਵਣਂ ਨ ਵਾਪ੍ਯੁਦਕਵਰ੍ਜਿਤਂ ਦਧਿ ਭੁਞ੍ਜੀਤ||੯੯-੧੦੦||
Adhikarana 47 (101) · Śloka 101
ਦ੍ਯੂਤਮਦ੍ਯਾਤਿਸੇਵਾਪ੍ਰਤਿਭੂਤ੍ਵਸਾਕ੍ਸਿਤ੍ਵਸਮਾਹ੍ਵਾਨਗੋਸ੍ਠੀਵਾਦਿਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਸੇਵੇਤ, ਸ੍ਰਜਂ ਛਤ੍ਰੋਪਾਨਹੌ ਕਨਕਮਤੀਤਵਾਸਾਂਸਿ ਨ ਚਾਨ੍ਯੈਰ੍ਧਤਾਨਿ ਧਾਰਯੇਤ੍, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਗ੍ਨਿਂ ਗਾਂ ਚ ਨੋਚ੍ਛਿਸ੍ਟਃ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ੍ ||੧੦੧||
द्यूतमद्यातिसेवाप्रतिभूत्वसाक्षित्वसमाह्वानगोष्ठीवादित्राणि न सेवेत, स्रजं छत्रोपानहौ कनकमतीतवासांसि न चान्यैर्धृतानि धारयेत्, ब्राह्मणमग्निं गां च नोच्छिष्टः स्पृशेत् ||१०१||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਤਿਭੂਃ ਲਗ੍ਨਕਃ, ਨਿਸ੍ਕਾਰਣਮਾਹੂਯ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਾਲਾਪਕਥਨਂ ਸਮਾਹ੍ਵਾਨਮ੍| ਵਾਦਿਤ੍ਰਾਣਿ ਮਦਙ੍ਗਾਦੀਨਿ| ਅਤੀਤਵਾਸਾਂਸਿ ਜੀਰ੍ਣਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ, ਅਨ੍ਯੈਰ੍ਵਿਧਤਾਨਿ ਨ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯ ਧਾਰਯੇਤ੍||੧੦੧||
Adhikarana 48 (102-106) · Śloka 107
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਤੌ ਯੇ ਯੇ ਦੋਸਾਃ ਕੁਪ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ | ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਾ ਰਸਾਸ੍ਤੇ ਤੇ ਵਿਜਾਨਤਾ ||੧੦੨|| ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਨ ਪਿਬੇਤ੍ਤੋਯਂ ਪਿਬੇਚ੍ਛਰਦਿ ਮਾਤ੍ਰਯਾ | ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਚਤੁਰੋ ਮਾਸਾਨ੍ ਮਾਤ੍ਰਾਵਦੁਦਕਂ ਪਿਬੇਤ੍ ||੧੦੩|| ਉਸ੍ਣਂ ਹੈਮੇ ਵਸਨ੍ਤੇ ਚ ਕਾਮਂ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਤੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍ | ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਚ ਵਸਨ੍ਤੇ ਚ ਸੀਧ੍ਵਰਿਸ੍ਟੌ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ ||੧੦੪|| ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਂ ਪਯੋ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਪ੍ਰਾਵਟ੍ਕਾਲੇ ਰਸਂ ਪਿਬੇਤ੍ | ਯੂਸਂ ਵਰ੍ਸਤਿ, ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਪਿਬੇਚ੍ਛੀਤਲਂ ਜਲਮ੍ ||੧੦੫|| ਸ੍ਵਸ੍ਥ ਏਵਮਤੋਨ੍ਯਸ੍ਤੁ ਦੋਸਾਹਾਰਗਤਾਨੁਗਃ | ਸ੍ਨੇਹਂ ਸੈਨ੍ਧਵਚੂਰ੍ਣੇਨ ਪਿਪ੍ਪਲੀਭਿਸ਼੍ਚ ਸਂਯੁਤਮ੍ ||੧੦੬|| ਪਿਬੇਦਗ੍ਨਿਵਿਵਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਨ ਚ ਵੇਗਾਨ੍ ਵਿਧਾਰਯੇਤ੍ |੧੦੭|
भवन्ति चात्र- यस्मिन् यस्मिन्नृतौ ये ये दोषाः कुप्यन्ति देहिनाम् | तेषु तेषु प्रदातव्या रसास्ते ते विजानता ||१०२|| वर्षासु न पिबेत्तोयं पिबेच्छरदि मात्रया | वर्षासु चतुरो मासान् मात्रावदुदकं पिबेत् ||१०३|| उष्णं हैमे वसन्ते च कामं ग्रीष्मे तु शीतलम् | हेमन्ते च वसन्ते च सीध्वरिष्टौ पिबेन्नरः ||१०४|| शृतशीतं पयो ग्रीष्मे प्रावृट्काले रसं पिबेत् | यूषं वर्षति, तस्यान्ते प्रपिबेच्छीतलं जलम् ||१०५|| स्वस्थ एवमतोऽन्यस्तु दोषाहारगतानुगः | स्नेहं सैन्धवचूर्णेन पिप्पलीभिश्च संयुतम् ||१०६|| पिबेदग्निविवृद्ध्यर्थं न च वेगान् विधारयेत् |१०७|
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਨਂ ਨਿਯਮ੍ਯ ਕਾਲੇਨ ਵਰ੍ਸਾਦਿਤੁਲਕ੍ਸਣੇਨਾਪਿ ਪਾਨਂ ਨਿਯਮਯਨ੍ਨਾਹ- ਵਰ੍ਸਾਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨ ਪਿਬੇਤ੍ ਈਸਤ੍ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਿਬੇਚ੍ਛਰਦਿ ਮਾਤ੍ਰਯੇਤਿ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਬ੍ਦੋਲ੍ਪਵਚਨਃ| ਏਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਕਾਮਮਭਿਲਾਸਪੂਰ੍ਣਂ, ਨ ਤ੍ਵਤਿਸ਼ਯੇਨ| ਸੀਧ੍ਵਰਿਸ੍ਟੌ ਮਦ੍ਯਾਰਿਸ੍ਟਯੋਰੁਦਕਂ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੀਧੁਃ ਸਸ੍ਯਕਃ, ਅਰਿਸ੍ਟਃ ਅਭਯਾਰਿਸ੍ਟਾਦਿਕਃ, ਪਯੋਤ੍ਰ ਕ੍ਸੀਰਮ੍| ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਵਰ੍ਸਾਨ੍ਤੇ| ਅਤੋਨ੍ਯ ਇਤਿ ਅਸ੍ਵਸ੍ਥਃ| ਦੋਸਾਹਾਰਗਤਾਨੁਗੋ ਭਵੇਤ੍ ਦੋਸਾ ਵਾਤਾਦਯਃ; ਤਤ੍ਰ ਵਾਤੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੁਸ੍ਣਂ, ਪਿਤ੍ਤੇ ਸ਼ੀਤਂ, ਕਫੇ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਮ੍; ਆਹਾਰਗਤਾਨੁਗ ਇਤਿ ‘ਉਸ੍ਣੋਦਕਾਨੁਪਾਨਂ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਾਨਾਮਥ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵੇਗਵਿਧਾਰਣਂ ਹਿ ਅਗ੍ਨਿਨਾਸ਼ਨਮ੍||੧੦੨-੧੦੬||-
Adhikarana 49 (107-109) · Śloka 109
ਅਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਿਕਰਂ ਨਣਾਂ ਰੋਗਾਣਾਂ ਸ਼ਮਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ||੧੦੭|| ਪ੍ਰਾਵਟ੍ਸ਼ਰਦ੍ਵਸਨ੍ਤੇਸੁ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਮਾਚਰੇਤ੍ | ਕਫੇ ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨਂ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਰੇਕੋ ਬਸ੍ਤਿਰੀਰਣੇ ||੧੦੮|| ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਤ੍ਰਿਸ੍ਵਪਿ ਸਦਾ ਵ੍ਯਾਯਾਮੋ ਦੋਸਨਾਸ਼ਨਃ | ਭੁਕ੍ਤਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਪ੍ਯਨ੍ਨਂ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਨ੍ਨ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਯਤਿ ||੧੦੯||
अग्निदीप्तिकरं नॄणां रोगाणां शमनं प्रति ||१०७|| प्रावृट्शरद्वसन्तेषु सम्यक् स्नेहादिमाचरेत् | कफे प्रच्छर्दनं पित्ते विरेको बस्तिरीरणे ||१०८|| शस्यते त्रिष्वपि सदा व्यायामो दोषनाशनः | भुक्तं विरुद्धमप्यन्नं व्यायामान्न प्रदुष्यति ||१०९||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਤੁਰਯੋਰੁਭਯੋਰਪਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਕਫ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਈਰਣੇ ਵਾਤੇ| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵ੍ਯਾਯਾਮਕ੍ਰਿਯਾਫਲਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਾਨਾਮਪੀਹਾਨੁਵਰ੍ਤਨਂ ਸਮੁਚ੍ਚਿਨੋਤਿ| ਨ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਯਤਿ ਨ ਦੋਸਕਰਂ ਭਵਤਿ||੧੦੭-੧੦੯||
Adhikarana 50 (110-129) · Śloka 130
ਉਤ੍ਸਰ੍ਗਮੈਥੁਨਾਹਾਰਸ਼ੋਧਨੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਤਨ੍ਮਨਾਃ | ਨੇਚ੍ਛੇਦ੍ਦੋਸਚਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਪੀਡਾਂ ਵਾ ਕਾਯਮਾਨਸੀਮ੍ ||੧੧੦|| ਅਤਿਸ੍ਤ੍ਰੀਸਮ੍ਪ੍ਰਯੋਗਾਚ੍ਚ ਰਕ੍ਸੇਦਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ | ਸ਼ੂਲਕਾਸਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਕ੍ਸਯਾਃ ||੧੧੧|| ਅਤਿਵ੍ਯਵਾਯਾਜ੍ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਰੋਗਾਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸੇਪਕਾਦਯਃ | ਆਯੁਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਮਨ੍ਦਜਰਾ ਵਪੁਰ੍ਵਰ੍ਣਬਲਾਨ੍ਵਿਤਾਃ ||੧੧੨|| ਸ੍ਥਿਰੋਪਚਿਤਮਾਂਸਾਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸੁ ਸਂਯਤਾਃ | ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰਹੋਭਿਰ੍ਵਾ ਸਮੀਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਮਦਾਂ ਨਰਃ ||੧੧੩|| ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਤੁਸੁ, ਘਰ੍ਮੇਸੁ ਪਕ੍ਸਾਤ੍ ਪਕ੍ਸਾਦ੍ਵ੍ਰਜੇਦ੍ਬੁਧਃ | ਰਜਸ੍ਵਲਾਮਕਾਮਾਂ ਚ ਮਲਿਨਾਮਪ੍ਰਿਯਾਂ ਤਥਾ ||੧੧੪|| ਵਰ੍ਣਵਦ੍ਧਾਂ ਵਯੋਵਦ੍ਧਾਂ ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਪੀਡਿਤਾਮ੍ | ਹੀਨਾਙ੍ਗੀਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀਂ ਦ੍ਵੇਸ੍ਯਾਂ ਯੋਨਿਦੋਸਸਮਨ੍ਵਿਤਾਮ੍ ||੧੧੫|| ਸਗੋਤ੍ਰਾਂ ਗੁਰੁਪਤ੍ਨੀਂ ਚ ਤਥਾ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤਾਮਪਿ | ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਪਰ੍ਵਸ੍ਵਗਮ੍ਯਾਂ ਚ ਨੋਪੇਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਮਦਾਂ ਨਰਃ ||੧੧੬|| ਗੋਸਰ੍ਗੇ ਚਾਰ੍ਧਰਾਤ੍ਰੇ ਚ ਤਥਾ ਮਧ੍ਯਨ੍ਦਿਨੇਸੁ ਚ | ਲਜ੍ਜਾਸਮਾਵਹੇ ਦੇਸ਼ੇ ਵਿਵਤੇਸ਼ੁਦ੍ਧ ਏਵ ਚ ||੧੧੭|| ਕ੍ਸੁਧਿਤੋ ਵ੍ਯਾਧਿਤਸ਼੍ਚੈਵ ਕ੍ਸੁਬ੍ਧਚਿਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਾਨਵਃ | ਵਾਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵੇਗੀ ਚ ਪਿਪਾਸੁਰਤਿਦੁਰ੍ਬਲਃ ||੧੧੮|| ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਾਵਯੋਨੌ ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ਼ੁਕ੍ਰਵਿਧਾਰਣਮ੍ | ਦੁਸ੍ਟਯੋਨੌ ਵਿਸਰ੍ਗਂ ਤੁ ਬਲਵਾਨਪਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ||੧੧੯|| ਰੇਤਸਸ਼੍ਚਾਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਮੂਰ੍ਧਾਵਰਣਮੇਵ ਚ | ਸ੍ਥਿਤਾਵੁਤ੍ਤਾਨਸ਼ਯਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣੈਵ ਗਰ੍ਹਿਤਮ੍ ||੧੨੦|| ਕ੍ਰੀਡਾਯਾਮਪਿ ਮੇਧਾਵੀ ਹਿਤਾਰ੍ਥੀ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ | ਰਜਸ੍ਵਲਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਤੋ ਨਰਸ੍ਯਾਨਿਯਤਾਤ੍ਮਨਃ ||੧੨੧|| ਦਸ੍ਟ੍ਯਾਯੁਸ੍ਤੇਜਸਾਂ ਹਾਨਿਰਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਤਤੋ ਭਵੇਤ੍ | ਲਿਙ੍ਗਿਨੀਂ ਗੁਰੁਪਤ੍ਨੀਂ ਚ ਸਗੋਤ੍ਰਾਮਥ ਪਰ੍ਵਸੁ ||੧੨੨|| ਵਦ੍ਧਾਂ ਚ ਸਨ੍ਧ੍ਯਯੋਸ਼੍ਚਾਪਿ ਗਚ੍ਛਤੋ ਜੀਵਿਤਕ੍ਸਯਃ | ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭਪੀਡਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਵ੍ਯਾਧਿਤਾਯਾਂ ਬਲਕ੍ਸਯਃ ||੧੨੩|| ਹੀਨਾਙ੍ਗੀਂ ਮਲਿਨਾਂ ਦ੍ਵੇਸ੍ਯਾਂ ਕਾਮਂ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਮਸਂਵਤੇ | ਦੇਸ਼ੇਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਮਨਸਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਯੋ ਭਵੇਤ੍ ||੧੨੪|| ਕ੍ਸੁਧਿਤਃ ਕ੍ਸੁਬ੍ਧਚਿਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਤਸਿਤੋਬਲਃ | ਸ੍ਥਿਤਸ਼੍ਚ ਹਾਨਿਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਵਾਯੋਃ ਕੋਪਂ ਚ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ||੧੨੫|| ਅਤਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਦ੍ਭਵਤਿ ਸ਼ੋਸਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕ੍ਸਯਾਵਹਃ | ਵ੍ਯਾਧਿਤਸ੍ਯ ਰੁਜਾ ਪ੍ਲੀਹ੍ਨਿ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚ ਜਾਯਤੇ ||੧੨੬|| ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਸਸ੍ਯਰ੍ਧਰਾਤ੍ਰੇ ਚ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਤਃ | ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਾਵਯੋਨੌ ਚ ਦੁਸ੍ਟਯੋਨੌ ਤਥੈਵ ਚ ||੧੨੭|| ਉਪਦਂਸ਼ਸ੍ਤਥਾ ਵਾਯੋਃ ਕੋਪਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਕ੍ਸਯਃ | ਉਚ੍ਚਾਰਿਤੇ ਮੂਤ੍ਰਿਤੇ ਚ ਰੇਤਸਸ਼੍ਚ ਵਿਧਾਰਣੇ ||੧੨੮|| ਉਤ੍ਤਾਨੇ ਚ ਭਵੇਚ੍ਛੀਧ੍ਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਸਮ੍ਭਵਃ | ਸਰ੍ਵਂ ਪਰਿਹਰੇਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਲ੍ਲੋਕਦ੍ਵਯੇਹਿਤਮ੍ ||੧੨੯|| ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਚੋਪਸ੍ਥਿਤਂ ਮੋਹਾਨ੍ਨ ਸਨ੍ਧਾਰ੍ਯਂ ਕਥਞ੍ਚਨ |੧੩੦|
उत्सर्गमैथुनाहारशोधने स्यात्तु तन्मनाः | नेच्छेद्दोषचयात् प्राज्ञः पीडां वा कायमानसीम् ||११०|| अतिस्त्रीसम्प्रयोगाच्च रक्षेदात्मानमात्मवान् | शूलकासज्वरश्वासकार्श्यपाण्ड्वामयक्षयाः ||१११|| अतिव्यवायाज्जायन्ते रोगाश्चाक्षेपकादयः | आयुष्मन्तो मन्दजरा वपुर्वर्णबलान्विताः ||११२|| स्थिरोपचितमांसाश्च भवन्ति स्त्रीषु संयताः | त्रिभिस्त्रिभिरहोभिर्वा समीयात् प्रमदां नरः ||११३|| सर्वेष्वृतुषु, घर्मेषु पक्षात् पक्षाद्व्रजेद्बुधः | रजस्वलामकामां च मलिनामप्रियां तथा ||११४|| वर्णवृद्धां वयोवृद्धां तथा व्याधिप्रपीडिताम् | हीनाङ्गीं गर्भिणीं द्वेष्यां योनिदोषसमन्विताम् ||११५|| सगोत्रां गुरुपत्नीं च तथा प्रव्रजितामपि | सन्ध्यापर्वस्वगम्यां च नोपेयात् प्रमदां नरः ||११६|| गोसर्गे चार्धरात्रे च तथा मध्यन्दिनेषु च | लज्जासमावहे देशे विवृतेऽशुद्ध एव च ||११७|| क्षुधितो व्याधितश्चैव क्षुब्धचित्तश्च मानवः | वातविण्मूत्रवेगी च पिपासुरतिदुर्बलः ||११८|| तिर्यग्योनावयोनौ च प्राप्तशुक्रविधारणम् | दुष्टयोनौ विसर्गं तु बलवानपि वर्जयेत् ||११९|| रेतसश्चातिमात्रं तु मूर्धावरणमेव च | स्थितावुत्तानशयने विशेषेणैव गर्हितम् ||१२०|| क्रीडायामपि मेधावी हितार्थी परिवर्जयेत् | रजस्वलां प्राप्तवतो नरस्यानियतात्मनः ||१२१|| दृष्ट्यायुस्तेजसां हानिरधर्मश्च ततो भवेत् | लिङ्गिनीं गुरुपत्नीं च सगोत्रामथ पर्वसु ||१२२|| वृद्धां च सन्ध्ययोश्चापि गच्छतो जीवितक्षयः | गर्भिण्या गर्भपीडा स्याद् व्याधितायां बलक्षयः ||१२३|| हीनाङ्गीं मलिनां द्वेष्यां कामं वन्ध्यामसंवृते | देशेऽशुद्धे च शुक्रस्य मनसश्च क्षयो भवेत् ||१२४|| क्षुधितः क्षुब्धचित्तश्च मध्याह्ने तृषितोऽबलः | स्थितश्च हानिं शुक्रस्य वायोः कोपं च विन्दति ||१२५|| अतिप्रसङ्गाद्भवति शोषः शुक्रक्षयावहः | व्याधितस्य रुजा प्लीह्नि मृत्युर्मूर्च्छा च जायते ||१२६|| प्रत्यूषस्यर्धरात्रे च वातपित्त प्रकुप्यतः | तिर्यग्योनावयोनौ च दुष्टयोनौ तथैव च ||१२७|| उपदंशस्तथा वायोः कोपः शुक्रस्य च क्षयः | उच्चारिते मूत्रिते च रेतसश्च विधारणे ||१२८|| उत्ताने च भवेच्छीध्रं शुक्राश्मर्यास्तु सम्भवः | सर्वं परिहरेत्तस्मादेतल्लोकद्वयेऽहितम् ||१२९|| शुक्रं चोपस्थितं मोहान्न सन्धार्यं कथञ्चन |१३०|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੋਧਨੇ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨੇ| ਤਨ੍ਮਨਾ ਉਤ੍ਸਰ੍ਗਾਦਿਮਨਾ ਨਾਨ੍ਯਚਿਤ੍ਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦੋਸਚਯਾਦਿਸ਼ਙ੍ਕਾਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਸ਼ੋਧਨਾਦਿਨਾ ਕਾਯਮਾਨਸੀਂ ਪੀਡਾਂ ਨੇਚ੍ਛੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰ ਆਤ੍ਮਾ ਸ਼ਰੀਰਮ੍| ਆਤ੍ਮਵਾਨ੍ ਬੁਦ੍ਧਿਵਾਨ੍| ਸ੍ਥਿਰੋਪਚਿਤਮਾਂਸਾ ਇਤਿ ਕਠਿਨਸ੍ਥਿਰਮਾਂਸਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਮੀਯਾਤ੍ ਗਚ੍ਛੇਤ੍| ਅਕਾਮਾਂ ਮੈਥੁਨਾਨਭਿਲਾਸਿਣੀਮ੍| ਵਰ੍ਣਵਦ੍ਧਾਂ ਵਰ੍ਣਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਯਥਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋ ਨ ਵੈਸ਼੍ਯਾਂ, ਵੈਸ਼੍ਯੋ ਨ ਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਾਂ, ਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯੋ ਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀਮਿਤਿ| ਦ੍ਵੇਸ੍ਯਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਭੂਤਾਮ੍| ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤਾਂ ਗਹੀਤਵ੍ਰਤਾਮ੍| ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਪਰ੍ਵਸੁ ਪਕ੍ਸਾਨ੍ਤਰੇ ਨਾਨ੍ਵਸ੍ਟਕਾਦਿਸੁ| ਅਗਮ੍ਯਾ ਸ੍ਵਸਦੁਹਿਤਪ੍ਰਭਤਯਃ| ਨੋਪੇਯਾਤ੍ ਨ ਗਚ੍ਛੇਤ੍| ਗੋਸਰ੍ਗੇ ਪ੍ਰਭਾਤੇ| ਵਿਵਤੇ ਅਨਾਚ੍ਛਾਦਿਤੇ ਦੇਸ਼ੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਮਨਸੋਪ੍ਰਿਯੇ ਕਲੁਸਿਤਦੇਸ਼ੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਸੁਬ੍ਧਚਿਤ੍ਤਃ ਭੀਤਚਿਤ੍ਤਃ | ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿਃ ਅਜਾਦਿਃ| ਅਯੋਨਿ ਮੁਖਾਦਿਮੈਥੁਨਂ, ਯਥਾ ਦਾਕ੍ਸਿਣਾਤ੍ਯਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਮੁਖੇ ਮੈਥੁਨਂ ਕਾਰਯਨ੍ਤਿ| ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ਼ੁਕ੍ਰਵਿਧਾਰਣਮਿਤਿ ਏਸੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਪਾਤੋ ਨ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਚਲਿਤਸ਼ੁਕ੍ਰਵਿਧਾਰਣਂ ਨ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ ਵਾਰ੍ਥਃ| ਦੁਸ੍ਟਯੋਨੌ ਸ੍ਵਭਾਵਦੁਸ੍ਟਯੋਨੌ| ਰੇਤਸਸ਼੍ਚਾਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਵਿਸਰ੍ਗਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਮੂਰ੍ਧਾਵਰਣਂ ਲਿਙ੍ਗਮਣੇਰਾਵਰਣਂ, ਯਥਾ ਦਾਕ੍ਸਿਣਾਤ੍ਯਾਃ ਕਤ੍ਤ੍ਰਿਮਮਣਿਂ ਕਾਰਯਨ੍ਤੀਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਃ; ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪੁਸ੍ਤਕੇ ‘ਮੂਰ੍ਧਾਹਨਨਮੇਵ ਚ’ ਇਤਿ ਪਾਠਃ, ਤਤ੍ਰ ਰਹਸਿ ਹਰ੍ਸੇਣ ਸ਼ਿਰਸ੍ਤਾਡਨਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਯਥਾਹ ਵਦ੍ਧਵਾਗ੍ਭਟਃ “ਮੂਰ੍ਧਾਭਿਘਾਤਂ ਪਰਿਹਰੇਤ੍”, (ਅ.ਸਂ.ਸੂ.ਅ.੯) ਲਘੁਵਾਗ੍ਭਟੋਪਿ,- “ਪਰ੍ਵਾਣ੍ਯਨਙ੍ਗਂ ਦਿਵਸਂ ਸ਼ਿਰੋਹਦਯਤਾਡਨਮ੍” (ਵਾ.ਸੂ.ਅ.੭) ਇਤਿ | ਸ੍ਥਿਤਾਵਿਤਿ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਥਿਤਿਰੂਰ੍ਧ੍ਵੀਭਾਵਃ, ਤਤ੍ਰ ਰੇਤਸੋ ਵਿਸਰ੍ਗਂ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਉਤ੍ਤਾਨਸ਼ਯਨੇਪਿ ਰੇਤਸੋ ਵਿਸਰ੍ਗਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਏਤਯੋਃ ਕ੍ਰੀਡਾਯਾਮਪਿ ਰੇਤੋਵਿਸਰ੍ਗਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਅਨਿਯਤਾਤ੍ਮਨਃ ਅਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਯ| ਵਦ੍ਧਾਂ ਵਰ੍ਣਵਯੋਭ੍ਯਾਂ ਵਦ੍ਧਾਮ੍| ਅਸਂਵਤੇ ਦੇਸ਼ੇ ਅਨਾਚ੍ਛਾਦਿਤਦੇਸ਼ੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਕਲੁਸੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਨਸਃ ਕ੍ਸਯੋਪ੍ਰਕਰ੍ਸਤਾ, ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਮਿਤਿ ਯਦ੍ਯਪਿ ਉਦ੍ਦੇਸ਼ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਪਦਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਥਾਪਿ ਯੋਨਿਦੋਸਸਮਨ੍ਵਿਤਾਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਪਦੇਨੋਪਗਹੀਤਮ੍ | ਉਚ੍ਚਾਰਿਤੇ ਪੁਰੀਸਵੇਗਵਤਿ| ਮੂਤ੍ਰਿਤੇ ਮੂਤ੍ਰਵੇਗਯੁਕ੍ਤੇ| ਅਧਃਸ੍ਥਿਤਃ ਪੁਮਾਨੁਤ੍ਤਾਨਃ, ਤਦੁਪਰਿਸ੍ਥਾ ਨਾਰੀ, ਯਦ੍ਯਪਿ ਅਪ੍ਰਿਯਾਗਮ੍ਯਾਮੂਰ੍ਧਾਭਿਘਾਤਾਨਾਂ ਸੇਵਨੇ ਦੂਸਣਂ ਨਾਭਿਹਿਤਂ, ਤਥਾਪ੍ਯਪ੍ਰਿਯਾਯਾਂ ਦ੍ਵੇਸ੍ਯਾਮਿਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਮਨਸਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਯੋ ਭਵਤਿ, ਅਗਮ੍ਯਾਸੁ ਚ ਵਰ੍ਣਵਦ੍ਧਾਯਾਮਿਵ ਜੀਵਿਤਕ੍ਸਯਃ, ਮੂਰ੍ਧਾਭਿਘਾਤੇ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਾਦ੍ਦੂਸਣਂ ਜ੍ਞੇਯਂ, ਤਥਾ ਚ ਵਦ੍ਧਵਾਗ੍ਭਟਃ,- “ਤਿਮਿਰਾਦਿਗਦੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਮੂਰ੍ਧਾਭਿਹਨਨਾਦ੍ ਧ੍ਰੁਵਮ੍” (ਅ.ਸਂ.ਸੂ.ਅ.੯)- ਇਤਿ||੧੧੦-੧੨੯||-
Adhikarana 51 (130-132) · Śloka 132
ਵਯੋਰੂਪਗੁਣੋਪੇਤਾਂ ਤੁਲ੍ਯਸ਼ੀਲਾਂ ਕੁਲਾਨ੍ਵਿਤਾਮ੍ ||੧੩੦|| ਅਭਿਕਾਮੋਭਿਕਾਮਾਂ ਤੁ ਹਸ੍ਟੋ ਹਸ੍ਟਾਮਲਙ੍ਕਤਾਮ੍ | ਸੇਵੇਤ ਪ੍ਰਮਦਾਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਾਜੀਕਰਣਬਂਹਿਤਃ ||੧੩੧|| ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸਸਿਤਂ ਰਸ ਏਵ ਚ | ਸ੍ਨਾਨਂ ਸਵ੍ਯਜਨਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਵ੍ਯਵਾਯਾਨ੍ਤੇ ਹਿਤਾਨਿ ਤੁ ||੧੩੨||
वयोरूपगुणोपेतां तुल्यशीलां कुलान्विताम् ||१३०|| अभिकामोऽभिकामां तु हृष्टो हृष्टामलङ्कृताम् | सेवेत प्रमदां युक्त्या वाजीकरणबृंहितः ||१३१|| भक्ष्याः सशर्कराः क्षीरं ससितं रस एव च | स्नानं सव्यजनं स्वप्नो व्यवायान्ते हितानि तु ||१३२||
🔊 Audio coming soon
ਗੁਣੋ ਦਾਕ੍ਸਿਣ੍ਯਾਦਿਃ| ਤੁਲ੍ਯਸ਼ੀਲਾਂ ਸਮਾਨਸ੍ਵਭਾਵਾਮ੍| ਅਭਿਕਾਮਃ ਸਾਭਿਲਾਸਃ| ਅਭਿਕਾਮਾਂ ਵਸਸ੍ਯਨ੍ਤੀਂ ਸਕਾਮਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਰਸੋ ਮਾਂਸਰਸਃ| ਵ੍ਯਜਨਂ ਵ੍ਯਜਨਾਨਿਲਃ| ਨਨੁ ਚਾਸ੍ਯ ਵਿਧੇਰਸਮ੍ਭਵ ਏਵ, ਤਥਾਹਿ- ਰਾਤ੍ਰਾਵੇਵਾਭਿਗਮਨਮੁਕ੍ਤਂ, ਰਾਤ੍ਰੌ ਚ ਸ੍ਨਾਨਭੋਜਨਾਦਿਭਿਰਜੀਰ੍ਣਾਦਿਦੋਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਤ੍ ਕਥਂ ਮੈਥੁਨਾਨ੍ਤੇ ਸ੍ਨਾਨਾਦਿਵਿਧਿਃ? ਸਤ੍ਯਮ੍, ਅਧਿਕਸ਼ੁਕ੍ਰਾਣਾਂ ਨਰਾਣਾਂ ਦਿਵਾ ਮੈਥੁਨਗਾਮਿਨਾਮਯਂ ਸ੍ਨਾਨਵਿਧਿਰ੍ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਪਿਤ ਇਤਿ ਭਾਵਃ; ਅਥਵਾ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਸਾਯਂ ਸ੍ਨਾਨਂ ਭੋਜਨਂ ਚ ਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯਤੇ ਏਵੇਤਿ ਨ ਦੋਸਃ||੧੩੦-੧੩੨||
Adhikarana 52 (133) · Śloka 133
ਮੁਖਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮਾਸੇਨ ਸਦ੍ਵਤ੍ਤਸ੍ਯੈਤਦੀਰਿਤਮ੍ | ਆਰੋਗ੍ਯਮਾਯੁਰਰ੍ਥੋ ਵਾ ਨਾਸਦ੍ਭਿਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਨਭਿਃ ||੧੩੩||
मुखमात्रं समासेन सद्वृत्तस्यैतदीरितम् | आरोग्यमायुरर्थो वा नासद्भिः प्राप्यते नृभिः ||१३३||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮਤਿਵਿਸ੍ਤਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਧਾਨਮਾਤ੍ਰਮੇਵੈਤਦੀਰਿਤਂ ਨ ਪੁਨਰਤ੍ਰਾਪ੍ਰਧਾਨਮਪੀਤ੍ਯਾਹ- ਮੁਖਮਾਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੁਖਮਾਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਧਾਨਮਾਤ੍ਰਂ, ਸਮਾਸੇਨ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣ| ਨਾਸਦ੍ਭਿਃ ਅਨਾਚਾਰੈਃ| ਨਭਿਃ ਪੁਰੁਸੈਃ| (ਕੇਚਿਦਸ੍ਮਿਨ੍ਨਧ੍ਯਾਯੇ ‘ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਤੌ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਤਥਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪ੍ਰਯੋਗਕ੍ਰਮਂ ਚਾਧੀਯਨ੍ਤੇ; ਤਦਸਮ੍ਯਕ੍, ਪਞ੍ਜਿਕਾਯਾਂ ਦੂਸਿਤਤ੍ਵਾਤ੍)||੧੩੩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 24
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇਨਾਗਤਾਬਾਧਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੨੪||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थानेऽनागताबाधचिकित्सितं नाम चतुर्विंशोऽध्यायः ||२४||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੪||