24. anāgatabādhāpratiṣēdhaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோऽநாகதாபாதாப்ரதிஷேதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

அநாகத ஈஷதாகதஃ, நஞ் அத்ர ஈஷதர்தே; ஆபாதா துஃகஂ வ்யாதிரித்யர்தஃ; தஸ்ய ப்ரதிஷேதஶ்சிகித்ஸிதம்| தச்சிகித்ஸிதஂ ஸ்வஸ்தவத்தமஹோராத்ரிகாசாரக்ரம இத்யர்தஃ, யதோऽஹோராத்ரேऽபி ஷண்ணாமதூநாமந்தர்பாவஃ||௧-௨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

உத்தாயோத்தாய ஸததஂ ஸ்வஸ்தேநாரோக்யமிச்சதா | தீமதா யதநுஷ்டேயஂ தத் ஸர்வஂ ஸம்ப்ரவக்ஷ்யதே ||௩||

உத்தாயோத்தாயேதி வீப்ஸாயாஂ, ப்ரத்யஹமிதிகர்தவ்யதாக்யாபநாயேத்யேகே; அந்யே து உத்தாயேதி அபியோஜ்யேத்யர்தஃ, அபிதோ யோகமபிஸஂயோகஂ கத்வா; அபியோக உத்யமஃ, உத்பூர்வஸ்ய ஸ்தாதாதோரபியோகார்தத்வாத்| ஸததம் அஹரஹரித்யர்தஃ; யதா து உத்தாயோத்தாயேத்யஸ்யாஹரஹ இதி வ்யாக்யாநஂ ததா ஸததமிதி வ்யர்தஂ ஸ்யாத்| ‘யதநுஷ்டேயமஸ்கந்நஂ’ இதி கேசித் படந்தி, அஸ்கந்நம் அவஶ்யமித்யர்தஃ||௩||

Adhikarana 3 (4-12) · Śloka 12

தத்ராதௌ தந்தபவநஂ த்வாதஶாங்குலமாயதம் | கநிஷ்டிகாபரீணாஹமஜ்வக்ரந்திதமவ்ரணம் ||௪|| அயுக்மக்ரந்தி யச்சாபி ப்ரத்யக்ரஂ ஶஸ்தபூமிஜம் | அவேக்ஷ்யர்துஂ ச தோஷஂ ச ரஸஂ வீர்யஂ ச யோஜயேத் ||௫|| கஷாயஂ மதுரஂ திக்தஂ கடுகஂ ப்ராதருத்திதஃ | நிம்பஶ்ச திக்தகே ஶ்ரேஷ்டஃ கஷாயே கதிரஸ்ததா ||௬|| மதூகோ மதுரே ஶ்ரேஷ்டஃ கரஞ்ஜஃ கடுகே ததா | க்ஷௌத்ரவ்யோஷத்ரிவர்காக்தஂ ஸதைலஂ ஸைந்தவேந ச ||௭|| சூர்ணேந தேஜோவத்யாஶ்ச தந்தாந்நித்யஂ விஶோதயேத் | ஏகைகஂ கர்ஷயேத்தந்தஂ மதுநா கூர்சகேந ச ||௮|| தந்தஶோதநசூர்ணேந தந்தமாஂஸாந்யபாதயந் | தத்தௌர்கந்த்யோபதேஹௌ து ஶ்லேஷ்மாணஂ சாபகர்ஷதி ||௯|| வைஶத்யமந்நாபிருசிஂ ஸௌமநஸ்யஂ கரோதி ச | ந காதேத்கலதால்வோஷ்டஜிஹ்வாரோகஸமுத்பவே ||௧௦|| அதாஸ்யபாகே ஶ்வாஸே ச காஸஹிக்காவமீஷு ச | துர்பலோऽஜீர்ணபக்தஶ்ச மூர்ச்சார்தோ மதபீடிதஃ ||௧௧|| ஶிரோருஜார்தஸ்தஷிதஃ ஶ்ராந்தஃ பாநக்லமாந்விதஃ | அர்திதீ கர்ணஶூலீ ச தந்தரோகீ ச மாநவஃ ||௧௨||

ஶிரஸ உத்தமாங்கத்வாத்தத்பூர்வமேவ விவண்வந்நாஹ- தத்ரேத்யாதி| அவ்ரணஂ கோடராதிரஹிதம்| ப்ரத்தக்ரஂ நவம்| த்ரிவர்காக்தஂ த்ரிஸுகந்திநாऽऽக்தஂ லிப்தஂ தந்தகாஷ்டஂ கத்வா, தேநேத்யத்யாஹாரஃ| தௌர்கந்த்யாத்யபகர்ஷணஂ தத்பலம்; உபதேஹஃ உபலேபஃ| வைஶத்யஂ நிர்மலதா| மதஃ பூகபலேநேவ||௪-௧௨||

Adhikarana 4 (13-14) · Śloka 14

ஜிஹ்வாநிர்லேகநஂ ரௌப்யஂ ஸௌவர்ணஂ வார்க்ஷமேவ ச | தந்மலாபஹரஂ ஶஸ்தஂ மது ஶ்லக்ஷ்ணஂ தஶாங்குலம் ||௧௩|| முகவைரஸ்யதௌர்கந்த்யஶோபஜாட்யஹரஂ ஸுகம் | தந்ததார்ட்யகரஂ ருச்யஂ ஸ்நேஹகண்டூஷதாரணம் ||௧௪||

ஜிஹ்வேத்யாதி| மது கோமலம்| ஶ்லக்ஷ்ணஂ மஸணம்| ஜாட்யஂ ஜடதா ஸ்தப்ததேத்யர்தஃ||௧௩-௧௪||

Adhikarana 5 (15-16) · Śloka 17

க்ஷீரவக்ஷகஷாயைர்வா க்ஷீரேண ச விமிஶ்ரிதைஃ | பில்லோடககஷாயேண ததைவாமலகஸ்ய வா ||௧௫|| ப்ரக்ஷாலயேந்முகஂ நேத்ரே ஸ்வஸ்தஃ ஶீதோதகேந வா | நீலிகாஂ முகஶோஷஂ ச பிடகாஂ வ்யங்கமேவ ச ||௧௬|| ரக்தபித்தகதாந் ரோகாந் ஸத்ய ஏவ விநாஶயேத் |௧௭|

க்ஷீரவக்ஷா ந்யக்ரோதாதயஃ| க்ஷீரவக்ஷகஷாயகண்டூஷேண ரக்ததுஷ்டிரபி நிவர்ததே| பஹிர்முகப்ரக்ஷாலநமாஹ- பில்லேத்யாதி| பில்லோடகோ ஹி பர்வதே கேதாரபூமௌ ப்ரஸித்தஃ| கயீ து பில்லோடககஷாயமந்தர்முகப்ரக்ஷாலநமாஹ| ஆமலகஸ்ய கஷாயேண நேத்ரே ப்ரக்ஷாலயேத், உபயஂ ஶீதோதகேந வா||௧௫-௧௬||-

Adhikarana 6 (17-20) · Śloka 20

ஸுகஂ லகு நிரீக்ஷேத தடஂ பஶ்யதி சக்ஷுஷா ||௧௭|| மதஂ ஸ்ரோதோஞ்ஜநஂ ஶ்ரேஷ்டஂ விஶுத்தஂ ஸிந்துஸம்பவம் | தாஹகண்டூமலக்நஂ ச தஷ்டிக்லேதருஜாபஹம் ||௧௮|| தேஜோரூபாவஹஂ சைவ ஸஹதே மாருதாதபௌ | ந நேத்ரரோகா ஜாயந்தே தஸ்மாதஞ்ஜநமாசரேத் ||௧௯|| புக்தவாஞ்சிரஸா ஸ்நாதஃ ஶ்ராந்தஶ்சர்தநவாஹநைஃ | ராத்ரௌ ஜாகரிதஶ்சாபி நாஞ்ஜ்யாஜ்வரித ஏவ ச ||௨௦||

ததோऽஞ்ஜநாவஸரஃ| ஸிந்துரத்ர நதோऽபிப்ரேதஃ, தத்ஸம்பவஂ ஸ்ரோதோஞ்ஜநம்| விஶுத்தஂ மலரஹிதஂ ஶ்ரேஷ்டஂ மதஂ; குதஃ? யஸ்மாத்தஷ்டேர்தாஹாதிஹரஂ க்லேதாத்யபஹரஂ ததா தேஜோரூபகரஂ; தஸ்மாதஞ்ஜநேந தடஂ சக்ஷுஷா பஶ்யதி, மாருதாதபௌ ஸஹதே, நேத்ரரோகாஶ்ச ந ஜாயந்த இதி யோகதந்த்ரயுக்த்யா யோஜநீயம்| சர்தநவாஹநைரிதி பஹுவசநேந பரிஶ்ராந்திஹேதவோ கஹ்யந்தே||௧௭-௨௦||

Adhikarana 7 (21-24) · Śloka 24

கர்பூரஜாதீகங்கோலலவங்ககடுகாஹ்வயைஃ | ஸசூர்ணபூகைஃ ஸஹிதஂ பத்ரஂ தாம்பூலஜஂ ஶுபம் ||௨௧|| முகவைஶத்யஸௌகந்த்யகாந்திஸௌஷ்டவகாரகம் | ஹநுதந்தஸ்வரமலஜிஹ்வேந்த்ரியவிஶோதநம் ||௨௨|| ப்ரஸேகஶமநஂ ஹத்யஂ கலாமயவிநாஶநம் | பத்யஂ ஸுப்தோத்திதே புக்தே ஸ்நாதே வாந்தே ச மாநவே ||௨௩|| ரக்தபித்தக்ஷதக்ஷீணதஷ்ணாமூர்ச்சாபரீதிநாம் | ரூக்ஷதுர்பலமர்த்யாநாஂ ந ஹிதஂ சாஸ்யஶோஷிணாம் ||௨௪||

கர்பூரேத்யாதி| ஜாதீஶப்தேந ஜாதீபலஂ கத்யதே||௨௧-௨௪||

Adhikarana 8 (25-26) · Śloka 26

ஶிரோகதாஂஸ்ததா ரோகாஞ்சிரோபங்கோऽபகர்ஷதி | கேஶாநாஂ மார்தவஂ தைர்த்யஂ பஹுத்வஂ ஸ்நிக்தகஷ்ணதாம் ||௨௫|| கரோதி ஶிரஸஸ்தப்திஂ ஸுத்வக்கமபி சாநநம் | ஸந்தர்பணஂ சேந்த்ரியாணாஂ ஶிரஸஃ ப்ரதிபூரணம் ||௨௬||

ஶிரஸஃ ப்ரதிபூரணமிதி ஶூந்யபூதஸ்ய ஶிரஸஃ புநஃ பூரணமித்யர்தஃ| ‘ஶிரோகதாஂஸ்ததா ரோகாந்’ இத்யத்ர ‘கேஶபூமிகதாந் ரோகாந்’ இத்யேகே படந்தி; ‘ஶிரஸஃ ப்ரதிபூரணஂ’ இத்யத்ர ‘தத்தஂ மஸ்தகதைலகம்’ இத்யபரே படந்தி||௨௫-௨௬||

Adhikarana 9 (27-28) · Śloka 28

மதுகஂ க்ஷீரஶுக்லா ச ஸரலஂ தேவதாரு ச | க்ஷுத்ரகஂ பஞ்சநாமாநஂ ஸமபாகாநி ஸஂஹரேத் ||௨௭|| தேஷாஂ கல்ககஷாயாப்யாஂ சக்ரதைலஂ விபாசயேத் | ஸதைவ ஶீதலஂ ஜந்தோர்மூர்த்நி தைலஂ ப்ரதாபயேத் ||௨௮||

ஶிரோப்யங்கர்தஂ தைலமாஹ- மதுகமித்யாதி| க்ஷீரஶுக்லா க்ஷீரவிதாரிகா| க்ஷுத்ரகஂ பஞ்சநாமாநமிதி அல்பா பஞ்சமூலீ| சக்ரதைலஂ யந்த்ரபீடிததைலம்| மதுகாதித்ரவ்யாணாஂ க்வாதார்தஂ பலஶதம், உதகஸ்ய த்வாதஶாதிகபஞ்சஶதபலாநி, தாவத் விபசேத்யாவத்விஂஶத்யதிகஂ ஶதஂ பவதி, ததோ வஸ்த்ரபூதஂ க்ராஹ்யஂ, தேந க்வாதேந ததா தத்த்ரவ்யாணாமேவ கல்கைரஷ்டபிஃ பலைஶ்சக்ரதைலஸ்ய த்வாத்ரிஂஶத்பலாநி விபசேத், யாவத்தைலபாகலக்ஷணாநி பவந்தி, ஏவமாநுமாநிகஂ கல்பநீயம் ||௨௭-௨௮||

Adhikarana 10 (29) · Śloka 29

கேஶப்ரஸாதநீ கேஶ்யா ரஜோஜந்துமலாபஹா |௨௯|

கேஶப்ரஸாதநீ கங்கதிகா ‘காகுஂஇ’ இதி லோகே| ரஜோ தூலிஃ| ஜந்துஃ யூகா|௨௯|-

Adhikarana 11 (29) · Śloka 29

ஹநுமந்யாஶிரஃகர்ணஶூலக்நஂ கர்ணபூரணம் ||௨௯||

ஹந்வித்யாதி| கர்ணபூரணகாலஸ்ய ஸங்க்யாஂ ஶ்ரீவாக்படஃ ப்ராஹ- “தாரயேத் பூரணஂ கர்ணே கர்ணமூலஂ விமர்தயந்| ருஜஃ ஸ்யாந்மார்தவஂ யாவந்மாத்ராஶதமவேதநே” (வா.ஸூ.அ.௨௨)- இதி||௨௯||

Adhikarana 12 (30) · Śloka 30

அப்யங்கோ மார்தவகரஃ கபவாதநிரோதநஃ | தாதூநாஂ புஷ்டிஜநநோ மஜாவர்ணபலப்ரதஃ ||௩௦||

அப்யங்க இத்யாதி| அப்யங்கோऽத்ர ஸகலதேஹஸ்ய ஸ்நேஹாப்யங்கஃ| மஜா ஶுத்தப்ரபா, வர்ணோ கௌராதிஃ| ஸ்நேஹஸ்ய ஸிராமுகாதிபிஃ ஶரீரஸந்தர்பணகாலஂ கேசிதத்ர படந்தி- “ரோமாந்தேஷ்வநு தேஹஸ்ய ஸ்தித்வா மாத்ராஶதத்ரயம்| ததஃ ப்ரவிஶதி ஸ்நேஹஶ்சதுர்பிர்கச்சதி த்வசம்||ரக்தஂ கச்சதி மாத்ராணாஂ ஶதைஃ பஞ்சபிரேவ து| ஷட்பிர்மாஂஸஂ ப்ரபத்யேத மேதஃ ஸப்தபிரேவ ச||ஶதைரஷ்டாபிரஸ்தீநி மஜ்ஜாநஂ நவபிர்வ்ரஜேத்| தத்ரஸ்தாஞ்சமயேத்ரோகாந் வாதபித்தகபாத்மகாந்” இதி||௩௦||

Adhikarana 13 (31-32) · Śloka 32

ஸேகஃ ஶ்ரமக்நோऽநிலஹத்பக்நஸந்திப்ரஸாதகஃ | க்ஷதாக்நிதக்தாபிஹதவிகஷ்டாநாஂ ருஜாபஹஃ ||௩௧|| ஜலஸிக்தஸ்ய வர்தந்தே யதா மூலேऽங்குராஸ்தரோஃ | ததா தாதுவிவத்திர்ஹி ஸ்நேஹஸிக்தஸ்ய ஜாயதே ||௩௨||

ஸேகஃ ஸர்வாங்கபரிஷேகஃ||௩௧-௩௨||

Adhikarana 14 (33) · Śloka 33

ஸிராமுகை ரோமகூபைர்தமநீபிஶ்ச தர்பயந் | ஶரீரபலமாதத்தே யுக்தஃ ஸ்நேஹோऽவகாஹநே ||௩௩||

யுக்தஃ ப்ரயுக்தஃ| அவகாஹநஂ மஜ்ஜநம்||௩௩||

Adhikarana 15 (34) · Śloka 34

தத்ர ப்ரகதிஸாத்ம்யர்துதேஶதோஷவிகாரவித் | தைலஂ கதஂ வா மதிமாந் யுஞ்ஜ்யாதப்யங்கஸேகயோஃ ||௩௪||

தேஷாஂ யோக்யதாமாஹ- தத்ரேத்யாதி||௩௪||

Adhikarana 16 (35-37) · Śloka 37

கேவலஂ ஸாமதோஷேஷு ந கதஞ்சந யோஜயேத் | தருணஜ்வர்யஜீர்ணீ ச நாப்யக்தவ்யௌ கதஞ்சந ||௩௫|| ததா விரிக்தோ வாந்தஶ்ச நிரூடோ யஶ்ச மாநவஃ | பூர்வயோஃ கச்ச்ரதா வ்யாதேரஸாத்யத்வமதாபி வா ||௩௬|| ஶேஷாணாஂ ததஹஃ ப்ரோக்தா அக்நிமாந்த்யாதயோ கதாஃ | ஸந்தர்பணஸமுத்தாநாஂ ரோகாணாஂ நைவ காரயேத் ||௩௭||

அப்யங்கஸ்ய நிஷேதமாஹ- கேவலமித்யாதி| ஆமஜ்வரே தத்கதகம்பாதீநாமபி ஸம்பவ இத்யர்தஃ| பூர்வயோஸ்தருணஜ்வர்யஜீர்ணிநோஃ; ஶேஷாணாஂ விரிக்தாநாஂ ததஹஃக்ரியமாணேऽப்யங்கேऽக்நிமாந்த்யாதயோ பவந்தி||௩௫-௩௭||

Adhikarana 17 (38-50) · Śloka 51

ஶரீராயாஸஜநநஂ கர்ம வ்யாயாமஸஞ்ஜ்ஞிதம் | தத் கத்வா து ஸுகஂ தேஹஂ விமத்கீயாத் ஸமந்ததஃ ||௩௮|| ஶரீரோபசயஃ காந்திர்காத்ராணாஂ ஸுவிபக்ததா | தீப்தாக்நித்வமநாலஸ்யஂ ஸ்திரத்வஂ லாகவஂ மஜா ||௩௯|| ஶ்ரமக்லமபிபாஸோஷ்ணஶீதாதீநாஂ ஸஹிஷ்ணுதா | ஆரோக்யஂ சாபி பரமஂ வ்யாயாமாதுபஜாயதே ||௪௦|| ந சாஸ்தி ஸதஶஂ தேந கிஞ்சித் ஸ்தௌல்யாபகர்ஷணம் | ந ச வ்யாயாமிநஂ மர்த்யமர்தயந்த்யரயோ பலாத் ||௪௧|| ந சைநஂ ஸஹஸாऽऽக்ரம்ய ஜரா ஸமதிரோஹதி | ஸ்திரீபவதி மாஂஸஂ ச வ்யாயாமாபிரதஸ்ய ச ||௪௨|| வ்யாயாமஸ்விந்நகாத்ரஸ்ய பத்ப்யாமுத்வர்திதஸ்ய ச | வ்யாதயோ நோபஸர்பந்தி ஸிஂஹஂ க்ஷுத்ரமகா இவ ||௪௩|| வயோரூபகுணைர்ஹீநமபி குர்யாத் ஸுதர்ஶநம் | வ்யாயாமஂ குர்வதோ நித்யஂ விருத்தமபி போஜநம் ||௪௪|| விதக்தமவிதக்தஂ வா நிர்தோஷஂ பரிபச்யதே | வ்யாயாமோ ஹி ஸதா பத்யோ பலிநாஂ ஸ்நிக்தபோஜிநாம் ||௪௫|| ஸ ச ஶீதே வஸந்தே ச தேஷாஂ பத்யதமஃ ஸ்மதஃ | ஸர்வேஷ்வதுஷ்வஹரஹஃ பும்பிராத்மஹிதைஷிபிஃ ||௪௬|| பலஸ்யார்தேந கர்தவ்யோ வ்யாயாமோ ஹந்த்யதோऽந்யதா | ஹதி ஸ்தாநஸ்திதோ வாயுர்யதா வக்த்ரஂ ப்ரபத்யதே ||௪௭|| வ்யாயாமஂ குர்வதோ ஜந்தோஸ்தத்பலார்தஸ்ய லக்ஷணம் | வயோபலஶரீராணி தேஶகாலாஶநாநி ச ||௪௮|| ஸமீக்ஷ்ய குர்யாத்வ்யாயாமமந்யதா ரோகமாப்நுயாத் | க்ஷயதஷ்ணாருசிச்சர்திரக்தபித்தப்ரமக்லமாஃ ||௪௯|| காஸஶோஷஜ்வரஶ்வாஸா அதிவ்யாயாமஸம்பவாஃ | ரக்தபித்தீ கஶஃ ஶோஷீ ஶ்வாஸகாஸக்ஷதாதுரஃ ||௫௦|| புக்தவாந் ஸ்த்ரீஷு ச க்ஷீணஸ்தட்ப்ரமார்தஶ்ச வர்ஜயேத் |௫௧|

ஶரீரேத்யாதி| ஶரீரஸ்யோபசயஃ ஸம்யக்புஷ்டிஃ| காத்ராணாஂ ஸுவிபக்ததா காத்ராணாமிதி ஸர்வேஷாமங்காநாஂ, ஸுவிபக்ததா ஸுஸந்நிபிஷ்டதா ஸுகடிதஶரீரதேத்யர்தஃ| மஜா ஶுத்திஃ | ஶத்ரவோ யதா ச வ்யாயாமிநஂ பலாத்தேதோர்ந மர்தயந்தி உத்வர்தநகாரிணஂ ஜநஂ ததா வ்யாதயோ நோபஸர்பந்தி நாபிபவந்தீத்யர்தஃ| ஸ்திரீபவதி மாஂஸஂ சேதி உபசயலக்ஷணஸ்யாபி பலஸ்ய ஹேதுரித்யர்தஃ| வ்யாயாமஸ்விந்நகாத்ரஸ்யேதி காத்ரே ஸ்வேதாகமே ஸதி வ்யாயாமாதுபரமஃ கார்ய இத்யர்தஃ, அந்யே து ‘வ்யாயாமஸ்விந்நகாத்ரஸ்ய’ இத்யத்ர ‘வ்யாயாமக்ஷுண்ணகாத்ரஸ்ய’ இதி படந்தி| பத்ப்யாமுத்வர்திதஸ்ய பாதாப்யாஂ பஹுகதமர்தநஸ்யேத்யர்தஃ| விருத்தஂ ஹிதாஹிதீயாத்யாயோக்தம்| விதக்தம் அம்லபாகம், அவிதக்தஂ விதக்தாதந்யத், தேநாமஂ விதக்தஂ ச கஹ்யதே| பரிஃ ஸர்வதோऽர்தே| வஸந்தே சேதி சகாரஃ பத்யதமத்வே ஹேமந்தாத்வஸந்தஸ்யாபகர்ஷஂ ஸூசயதி| பலார்தலக்ஷணஂ கேசிதந்யதா படந்தி,- “கக்ஷாலலாடநாஸாஸு ஹஸ்தபாதாதிஸந்திஷு| ப்ரஸ்வேதாந்முகஶோஷாச்ச பலார்தஂ தத்தி நிர்திஶேத்”- இதி| வயோபலேத்யாதி வயோ யௌவநஂ, பலஂ ஶக்த்யுபசயலக்ஷணஂ, ஶரீரஂ மத்யஂ ஸ்தூலஂ ச, தேஶமாநூபஂ ஸாதாரணஂ ச; காலஂ நித்யகமாவஸ்திகஂ ச த்விவிதமபி, தத்ர நித்யகே ஶீதே வஸந்தே ச, ஆவஸ்திகே யௌவநே பலே ஸதி; அஶநாநி ஸ்நிக்தபோஜநாநி; ஸமீக்ஷ்ய தஷ்ட்வா உபசயப்ரபதௌ வ்யாயாமஂ குர்யாத்| வ்யாயாமாதக்நிப்ரதீப்தௌ ஸத்யாஂ ஸர்வரோகோபஶம இதி||௩௮-௫௦||-

Adhikarana 18 (51) · Śloka 52

உத்வர்தநஂ வாதஹரஂ கபமேதோவிலாபநம் ||௫௧|| ஸ்திரீகரணமங்காநாஂ த்வக்ப்ரஸாதகரஂ பரம் |௫௨|

வ்யாயாமே பத்ப்யாமுத்வர்திதஸ்யேத்யுக்தஸ்யோத்வர்தநஸ்ய குணஂ நிர்திஶந்நாஹ- உத்வர்தநமித்யாதி| உத்வர்தநஂ காத்ரமர்தநம்| விலாபநஂ த்ரவீகரணம்||௫௧||

Adhikarana 19 (52-56) · Śloka 56

ஸிராமுகவிவிக்தத்வஂ த்வக்ஸ்தஸ்யாக்நேஶ்ச தேஜநம் ||௫௨|| உத்தர்ஷணோத்ஸாதநாப்யாஂ ஜாயேயாதாமஸஂஶயம் | உத்ஸாதநாத்பவேத் ஸ்த்ரீணாஂ விஶேஷாத் காந்திமத்வபுஃ ||௫௩|| ப்ரஹர்ஷஸௌபாக்யமஜாலாகவாதிகுணாந்விதம் | உத்தர்ஷணஂ து விஜ்ஞேயஂ கண்டூகோடாநிலாபஹம் ||௫௪|| ஊர்வோஃ ஸஞ்ஜநயத்யாஶு பேநகஃ ஸ்தைர்யலாகவே | கண்டூகோடாநிலஸ்தம்பமலரோகாபஹஶ்ச ஸஃ ||௫௫|| தேஜநஂ த்வக்கதஸ்யாக்நேஃ ஸிராமுகவிவேசநம் | உத்தர்ஷணஂ த்விஷ்டிகயா கண்டூகோடவிநாஶநம் ||௫௬||

ஸிரேத்யாதி| தேஜநஂ த்வக்கதஸ்யாக்நேஃ, ஸிராமுகவிவர்தநம்| உத்தர்ஷணம் அஸ்நேஹௌஷதசூர்ணாதிபிர்கர்ஷணம், அந்யே து பேநகேஷ்டகாதிகர்ஷணம்| உத்தர்ஷணோத்ஸாதநாப்யாஂ ஜாயேயாதாமிதி ஸிராமுகவிவிக்தத்வாக்நிதீபநே உத்தர்ஷணோத்ஸாதநாப்யாமுத்பத்யேயாதாஂ;| கேசிதத்ர யதாஸங்க்யமாஹுஃ- ஸிராமுகவிவிக்தத்வமுத்தர்ஷணேந, த்வக்ஸ்தஸ்யாக்நேஸ்தேஜநமுத்ஸாதநேந; ஸஸ்நேஹகல்கேநோத்தர்ஷணமுத்ஸாதநம்| மஜா ஶுத்தப்ரபா| ஊர்வோரூர்த்வமதஶ்ச பேநகஃ, ஊருஃ ‘ஜாங்க’ இதி லோகே| கண்டூகோடவிநாஶநமிதி இயமிஷ்டிகோத்தர்ஷணகுணோக்திஃ||௫௨-௫௬||

Adhikarana 20 (57-63) · Śloka 64

நித்ராதாஹஶ்ரமஹரஂ ஸ்வேதகண்டூதஷாபஹம் | ஹத்யஂ மலஹரஂ ஶ்ரேஷ்டஂ ஸர்வேந்த்ரியவிபோதநம் ||௫௭|| தந்த்ராபாப்மோபஶமநஂ துஷ்டிதஂ புஂஸ்த்வவர்தநம் | ரக்தப்ரஸாதநஂ சாபி ஸ்நாநமக்நேஶ்ச தீபநம் ||௫௮|| உஷ்ணேந ஶிரஸஃ ஸ்நாநமஹிதஂ சக்ஷுஷஃ ஸதா | ஶீதேந ஶிரஸஃ ஸ்நாநஂ சக்ஷுஷ்யமிதி நிர்திஶேத் ||௫௯|| ஶ்லேஷ்மமாருதகோபே து ஜ்ஞாத்வா வ்யாதிபலாபலம் | காமமுஷ்ணஂ ஶிரஃஸ்நாநஂ பைஷஜ்யார்தஂ ஸமாசரேத் ||௬௦|| அதிஶீதாம்பு ஶீதே ச ஶ்லேஷ்மமாருதகோபநம் | அத்யுஷ்ணமுஷ்ணகாலே ச பித்தஶோணிதகோபநம் ||௬௧|| தச்சாதிஸாரஜ்வரிதகர்ணஶூலாநிலார்திஷு | ஆத்மாநாரோசகாஜீர்ணபுக்தவத்ஸு ச கர்ஹிதம் ||௬௨|| ஸௌபாக்யதஂ வர்ணகரஂ ப்ரீத்யோஜோபலவர்தநம் | ஸ்வேததௌர்கந்த்யவைவர்ண்யஶ்ரமக்நமநுலேபநம் ||௬௩|| ஸ்நாநஂ யேஷாஂ நிஷித்தஂ து தேஷாமப்யநுலேபநம் |௬௪|

நித்ரேத்யாதி| காமஂ யதேஷ்டம்| ஸ்நாநஸ்ய நிஷேதமாஹ- ததித்யாதி| யேஷாஂ ஸ்நாநஂ நேஷ்யதே தேஷாமநுலேபநமபி நிஷித்யதே||௫௭-௬௩||-

Adhikarana 21 (64) · Śloka 65

ரக்ஷோக்நமத சௌஜஸ்யஂ ஸௌபாக்யகரமுத்தமம் ||௬௪|| ஸுமநோம்பரரத்நாநாஂ தாரணஂ ப்ரீதிவர்தநம் |௬௫|

ரக்ஷோக்நமித்யாதி| ரத்நாநி மாணிக்யமரகதாதீநி| அஸ்யாக்ரே ஆதர்ஶகுணஂ கோரோசநாதாரணகுணஂ ச கேசிததீயதே; ஸ சாபாவாந்ந லிகிதஃ||௬௪||-

Adhikarana 22 (65) · Śloka 66

முகாலேபாத்தடஂ சக்ஷுஃ பீநகண்டஂ ததாऽऽநநம் ||௬௫|| அவ்யங்கபிடகஂ காந்தஂ பவத்யம்புஜஸந்நிபம் |௬௬|

முகேத்யாதி| காந்தஂ கமநீயஂ மநோஹரமித்யர்தஃ||௬௫||-

Adhikarana 23 (66-67) · Śloka 68

பக்ஷ்மலஂ விஶதஂ காந்தமமலோஜ்ஜ்வலமண்டலம் ||௬௬|| நேத்ரமஞ்ஜநஸஂயோகாத்பவேச்சாமலதாரகம் | யஶஸ்யஂ ஸ்வர்க்யமாயுஷ்யஂ தநதாந்யவிவர்தநம் ||௬௭|| தேவதாதிதிவிப்ராணாஂ பூஜநஂ கோத்ரவர்தநம் |௬௮|

ஸாமாந்யமஞ்ஜநகுணமாஹ- பக்ஷ்மலமித்யாதி| பக்ஷ்மலஂ கநரோமாந்விதம் விஶதஂ சிப்பௌரஹிதம்| அமலோஜ்ஜ்வலமண்டலமிதி நிர்மலோஜ்ஜ்வலசக்ஷுர்பஹிர்பாகம் ||௬௬-௬௭||-

Adhikarana 24 (68) · Śloka 69

ஆஹாரஃ ப்ரீணநஃ ஸத்யோ பலகத்தேஹதாரகஃ ||௬௮|| ஆயுஸ்தேஜஃஸமுத்ஸாஹஸ்மத்யோஜோக்நிவிவர்தநஃ |௬௯|

ஆஹார இத்யாதி| தேஜோ ப்ராஜிஷ்ணுதா, ஸமுத்ஸாஹஃ ஸம்யக்சித்தவ்யவஸாயஃ, ஓஜோ ஹதிஸ்தஂ ப்ராணாயதநம்||௬௮||-

Adhikarana 25 (69) · Śloka 70

பாதப்ரக்ஷாலநஂ பாதமலரோகஶ்ரமாபஹம் ||௬௯|| சக்ஷுஃப்ரஸாதநஂ வஷ்யஂ ரக்ஷோக்நஂ ப்ரீதிவர்தநம் |௭௦|

சக்ஷுஃப்ரஸாதநஂ தஷ்டிப்ரஸாதநஂ, தஷ்டிஸஂயுக்தபாதநிபந்தநநாடீப்ரஸாதநத்வாத் ; ப்ரபாவாதித்யபரே| வஷ்யஂ ஶுக்ரவத்திகரஂ, ப்ரபாவாத்||௬௯||-

Adhikarana 26 (70) · Śloka 71

நித்ராகரோ தேஹஸுகஶ்சக்ஷுஷ்யஃ ஶ்ரமஸுப்திநுத் ||௭௦|| பாதத்வங்மதுகாரீ ச பாதாப்யங்கஃ ஸதா ஹிதஃ |௭௧|

நித்ரேத்யாதி| பாதாப்யங்கோऽத்ராபி தஷ்டிப்ரதஃ பூர்வவத்||௭௦||-

Adhikarana 27 (71-74) · Śloka 74

பாதரோகஹரஂ வஷ்யஂ ரக்ஷோக்நஂ ப்ரீதிவர்தநம் ||௭௧|| ஸுகப்ரசாரமோஜஸ்யஂ ஸதா பாதத்ரதாரணம் | அநாரோக்யமநாயுஷ்யஂ சக்ஷுஷோருபகாதகத் ||௭௨|| பாதாப்யாமநுபாநத்ப்யாஂ ஸதா சங்க்ரமணஂ நணாம் | பாப்மோபஶமநஂ கேஶநகரோமாபமார்ஜநம் ||௭௩|| ஹர்ஷலாகவஸௌபாக்யகரமுத்ஸாஹவர்தநம் | பாணவாரஂ மஜாவர்ணதேஜோபலவிவர்தநம் ||௭௪||

பாதேத்யாதி| பாதத்ரஂ பாதஹிதஂ பாதுகாதி| அநுபாநத்ப்யாஂ பாதத்ராணரஹிதாப்யாம்| பாணவாரஂ வர்ம||௭௧-௭௪||

Adhikarana 28 (75) · Śloka 75

பவித்ரஂ கேஶ்யமுஷ்ணீஷஂ வாதாதபரஜோபஹம் |௭௫|

பவித்ரமித்யாதி| உஷ்ணீஷஂ ஶிரோவேஷ்டநம்|௭௫|-

Adhikarana 29 (75) · Śloka 76

வர்ஷாநிலரஜோகர்மஹிமாதீநாஂ நிவாரணம் ||௭௫|| வர்ண்யஂ சக்ஷுஷ்யமௌஜஸ்யஂ ஶங்கரஂ சத்ரதாரணம் |௭௬|

வர்ஷேத்யாதி| ஶங்கரஂ ஸுககரம்||௭௫||-

Adhikarana 30 (76-77) · Śloka 78

ஶுநஃ ஸரீஸபவ்யாலவிஷாணிப்யோ பயாபஹம் ||௭௬|| ஶ்ரமஸ்கலநதோஷக்நஂ ஸ்தவிரே ச ப்ரஶஸ்யதே | ஸத்த்வோத்ஸாஹபலஸ்தைர்யதைர்யவீர்யவிவர்தநம் ||௭௭|| அவஷ்டம்பகரஂ சாபி பயக்நஂ தண்டதாரணம் |௭௮|

ஶுந இத்யாதி| ஸரீஸபாஃ கஷ்ணஸர்பாதயஃ| வ்யாலா வ்யாக்ராதயஃ| விஷாணிப்யஃ ஶங்கிப்யஃ| ஸத்த்வஂ ஸத்த்வகுணஃ, உத்ஸாஹோ பலஂ, பலம் ஓஜஃ, ஸ்தைர்யஂ அசலத்வஂ, தைர்யஂ தீரத்வஂ, வீர்யஂ ஶக்திஃ| அவஷ்டம்பஃ அவலம்பநம்| பயக்நஂ பயநாஶகம்||௭௬-௭௭||-

Adhikarana 31 (78) · Śloka 78

ஆஸ்யா வர்ணகபஸ்தௌல்யஸௌகுமார்யகரீ ஸுகா ||௭௮||

ஆஸ்யேத்யாதி| ஆஸ்யா ஸ்திதிஃ||௭௮||

Adhikarana 32 (79-80) · Śloka 80

அத்வா வர்ணகபஸ்தௌல்யஸௌகுமார்யவிநாஶநஃ | அத்யத்வா விபரீதோऽஸ்மாஜ்ஜராதௌர்பல்யகச்ச ஸஃ ||௭௯|| யத்து சங்க்ரமணஂ நாதிதேஹபீடாகரஂ பவேத் | ததாயுர்பலமேதாக்நிப்ரதமிந்த்ரியபோதநம் ||௮௦||

அத்வேத்யாதி| அத்யத்வா அதிஶயேந மார்ககமநம்| சங்க்ரமணஂ குடிலகத்யா பரிப்ரமணம்||௭௯-௮௦||

Adhikarana 33 (81-82) · Śloka 82

ஶ்ரமாநிலஹரஂ வஷ்யஂ புஷ்டிநித்ராததிப்ரதம் | ஸுகஂ ஶய்யாஸநஂ, துஃகஂ விபரீதகுணஂ மதம் ||௮௧|| பாலவ்யஜநமௌஜஸ்யஂ மக்ஷிகாதீநபோஹதி | ஶோஷதாஹஶ்ரமஸ்வேதமூர்ச்சாக்நோ வ்யஜநாநிலஃ ||௮௨||

ஶ்ரமேத்யாதி| ஸுகஂ ஶய்யாஸநஂ விஸ்ததமாஸ்தீர்ணஂ மதுகண்டோபதாநாதியுக்தம்| துஃகஂ ஸங்கோச்யாஸநஂ , துஃகஂ விபரீதகுணம்| பாலவ்யஜநஂ சாமராக்யவ்யஜநம்| வ்யஜநாநிலஃ தாலவந்தவாயுஃ||௮௧-௮௨||

Adhikarana 34 (83) · Śloka 83

ப்ரீதிநித்ராகரஂ வஷ்யஂ கபவாதஶ்ரமாபஹம் | ஸஂவாஹநஂ மாஂஸரக்தத்வக்ப்ரஸாதகரஂ ஸுகம் ||௮௩||

ப்ரீதீத்யாதி| ஸஂவாஹநஂ ஸுககரஸ்பர்ஶஃ, மர்தநஂ து காடஂ பாதாப்யாமாரப்ய கடிபர்யந்தஂ, அமிதப்ரபடீகாகாரஸ்து ஹஸ்தாப்யாஂ ஶநைஃ ஶநைராஹநநமிதி வததி||௮௩||

Adhikarana 35 (84-88) · Śloka 88

ப்ரவாதஂ ரௌக்ஷ்யவைவர்ண்யஸ்தம்பகத்தாஹபக்திநுத் | ஸ்வேதமூர்ச்சாபிபாஸாக்நமப்ரவாதமதோऽந்யதா ||௮௪|| ஸுகஂ வாதஂ ப்ரஸேவேத க்ரீஷ்மே ஶரதி மாநவஃ | நிவாதஂ ஹ்யாயுஷே ஸேவ்யமாரோக்யாய ச ஸர்வதா ||௮௫|| ஆதபஃ பித்ததஷ்ணாக்நிஸ்வேதமூர்ச்சாப்ரமாஸ்ரகத் | தாஹவைவர்ண்யகாரீ ச சாயா சைதாநபோஹதி ||௮௬|| அக்நிர்வாதகபஸ்தம்பஶீதவேபதுநாஶநஃ | ஆமாபிஷ்யந்தஜரணோ ரக்தபித்தப்ரதூஷணஃ ||௮௭|| புஷ்டிவர்ணபலோத்ஸாஹமக்நிதீப்திமதந்த்ரிதாம் | கரோதி தாதுஸாம்யஂ ச நித்ரா காலே நிஷேவிதா ||௮௮||

ஸுகமித்யாதி| “ஸுகஂ ப்ரவாதஂ ஸேவேத க்ரீஷ்மே ஶரதி வாऽந்தரா” இத்யந்யே படந்தி, வ்யாக்யாநயந்தி ச- க்ரீஷ்மஶரதௌ ப்ரவாதஸேவநகாலஃ, பரஂ தயோரபி ப்ரவாதஸேவநஂ ஸாந்தரம்| ஜ்யோத்ஸ்நாதமஸோர்குணாஃ புநஶ்சாயாநிவாதகுணைஃ ஸதஶா ஜ்ஞேயா இதீஹ நோக்தாஃ| அத்ரவ்யத்வேऽபி ஆதபாதீநாஂ ப்ரபாவஜஂ கர்ம; அந்யே புநராதபஂ தேஜஃபரமாணுபுஞ்ஜஂ, சாயாமபி தமஃபரமாணுஜாமாஹுஃ||௮௪-௮௮||

Adhikarana 36 (89) · Śloka 89

தத்ராதித ஏவ நீசநகரோம்ணா ஶுசிநா ஶுக்லவாஸஸா லகூஷ்ணீஷச்சத்ரோபாநத்கேந தண்டபாணிநா காலே ஹிதமிதமதுரபூர்வாபிபாஷிணா பந்துபூதேந பூதாநாஂ குருவத்தாநுமதேந ஸுஸஹாயேநாநந்யமநஸா கலூபசரிதவ்யஂ, ததபி ந ராத்ரௌ, ந கேஶாஸ்திகண்டகாஶ்மதுஷபஸ்மோத்கரகபாலாங்காராமேத்யஸ்நாநபலிபூமிஷு, ந விஷமேந்த்ரகீலசதுஷ்பதஶ்வப்ராணாமுபரிஷ்டாத் ||௮௯||

ப்ராதருத்திதஸ்ய தந்தகாஷ்டகாதநாதீந்த்ரியஶரீரமநஸாமுபகாரகமந்தரங்கமபிதாய பஹிரங்கோபசரணே ஸத்தத்தமுத்திஶந்நாஹ- தத்ரேத்யாதி| லகூஷ்ணீஷம் அல்பதநுகதஂ ஶிரோவேஷ்டநஂ; கேசில்லகுபதஂ சத்ரேணோபாநதாऽபி ஸம்பந்தயந்தி| உபசரிதவ்யம் உபகமநஂ கர்தவ்யம்| உத்கரஃ தணாதிஸமூஹஃ; ஆச்சாதிதகநிதமத்திகாதிரித்யபரே| யாகார்தஂ நிகாதோ யூபோபலக்ஷிதஃ ப்ரதேஶ இந்த்ரகீலஃ, இந்த்ரார்தஂ கீலா ந்யஸ்யந்தே யஸ்மிந் தேஶே ஸ ப்ரதேஶ இந்த்ரகீலஃ| சதுஷ்பதோ மார்கசதுஷ்டயஸங்கமஃ| ஶ்வப்ரஂ கர்தஃ||௮௯||

Adhikarana 37 (90) · Śloka 90

ந ராஜத்விஷ்டபருஷபைஶுந்யாநதாநி வதேத், ந தேவப்ராஹ்மணபிதபரிவாதாஂஶ்ச; ந நரேந்த்ரத்விஷ்டோந்மத்தபதிதக்ஷுத்ரநீசாநுபாஸீத ||௯௦||

பைஶுந்யஂ ஸூசகதா, தௌர்ஜந்யமிதி யாவத்| பரிவாதோ தோஷகதநம்| உந்மத்தோ வாதூலஃ, பதிதஃ ஸ்வகீயதர்மாத்ப்ரஷ்டஃ , க்ஷுத்ரோ லகுஃ, நீசா ம்லேச்சாதயஃ| நோபாஸீத நோபஸேவேத||௯௦||

Adhikarana 38 (91) · Śloka 91

வக்ஷபர்வதப்ரபாதவிஷமவல்மீகதுஷ்டவாஜிகுஞ்ஜராத்யதிரோஹணாநி பரிஹரேத், பூர்ணநதீஸமுத்ராவிதிதபல்வலஶ்வப்ரகூபாவதரணாநி, பிந்நஶூந்யாகாரஶ்மஶாநவிஜநாரண்யவாஸாக்நிஸம்ப்ரமவ்யாலபுஜங்ககீடஸேவாஶ்ச, க்ராமாகாதகலஹஶஸ்த்ரஸந்நிபாதவ்யாலஸரீஸபஶங்கிஸந்நிகர்ஷாஂஶ்ச ||௯௧||

ப்ரபாதோ நிர்ஜரபதநம்| கூபாந்தாவதரணாநி பரிஹரேதிதி ஸம்பந்தஃ; அவிதிதோऽஜ்ஞாதஸ்வரூபஃ; பல்வலஂ காதகர்தஃ, அவதரணஂ ப்ரவேஶஃ; அத்ராபி பரிஹரேதிதி ஸம்பந்தஃ| பிந்நஶூந்யாகாரஂ பதிதகஹஂ ஜநரஹிதகஹஂ ச, விஜநஂ நிர்ஜநம், அரண்யஂ அடவீ, அக்நிஸம்ப்ரம உத்பாதப்ரதீப்தஃ, வ்யாலா வ்யாக்ராதயஃ, கீடா வஶ்சிகாதயஃ, க்ராமாகாதோ மாரீபயஜந்யக்ராமஹநநஂ, ஸரீஸபஃ கஷ்ணஸர்பஃ, ஸந்நிகர்ஷஂ நைகட்யஂ பரிஹரேதிதி ஸம்பந்தஃ| பூர்வமக்நேர்ஹேமந்தாதாவதிஶைத்யாதபிப்ரேதஸ்யாபி ஸேவா அத்யந்தோபாஸநஂ நிஷித்தம், அத்ர து க்ரீஷ்மாதௌ தஸ்ய ஸாந்நித்யமபி நிஷித்தமிதி புத்யதே| ததா பூர்வஂ வ்யாலபுஜங்கயோரபி ஸேவா புநஃ புநர்நிகடோபாஸநஂ நிஷித்தம், அத்ர து விஶ்வஸ்தயோஃ ஸாந்நித்யமபி நிஷித்யத இதி ந பௌநருக்த்யம்||௯௧||

Adhikarana 39 (92) · Śloka 92

நாக்நிகோகுருப்ராஹ்மணப்ரேங்காதம்பத்யந்தரேண யாயாத் | ந ஶவமநுயாயாத் | தேவகோப்ராஹ்மணசைத்யத்வஜரோகிபதிதபாபகாரிணாஂ ச சாயாஂ நாக்ரமேத | நாஸ்தஂ கச்சந்தமுத்யந்தஂ வாऽऽதித்யஂ வீக்ஷேத | காஂ தாபயந்தீஂ தயந்தீஂ பரஶஸ்யஂ வா சரந்தீஂ ந கஸ்மைசிதாசக்ஷீத, ந சோல்காபாதோத்பாதேந்த்ரதநூஂஷி | நாக்நிஂ முகேநோபதமேத் | நாபோ பூமிஂ வா பாணிபாதேநாபிஹந்யாத் ||௯௨||

அக்ந்யோர்குர்வோர்ப்ராஹ்மணயோஃ ப்ரேங்கயோர்தம்பத்யோஶ்சாந்தரேண ந கச்சேத்; ப்ரேங்கா தோலா, தம்பதீ ஜாயாபதீ| ஶவஂ மதப்ராணிஶரீரம்| அநுகமநஂ பஶ்சாத்கமநம்; ஸ்கந்ததாநாத்யதிகாரஂ விநேதி ஶேஷஃ| சைத்யஃ ஶ்மஶாநவக்ஷஃ| நாக்ரமேத ந லங்கயேத்| காஂ ஸுரபீம்| தாபயந்தீஂ பாயயந்தீஂ, வத்ஸமிதி கம்யதே, தேட் பாநே| தயந்தீஂ ஸ்வயஂ பிபந்தீஂ குண்டாதிநிக்ஷிப்தபாநீயப்ரபதீநீதி கம்யதே| பரஶஸ்யஂ பரக்ஷேத்ரம்| நாசக்ஷீத ந கதயேத்| உல்காபாத ஆகாஶாஜ்ஜ்வலதக்நிபாதஃ; உத்பாதா திவ்யபௌமாந்தரீக்ஷாஸ்த்ரயஃ; தத்ர திவ்யாஃ ப்ரதிமாரோதநகந்தர்வநகரதர்ஶநாதிகாஃ, பௌமா பூகம்பப்ரபதயஃ, ஆந்தரிக்ஷாஸ்தாராபதநரவிபரிவேஷாதயஃ; ஏதாநி கஸ்மைசிந்நாசக்ஷீதேத்யர்தஃ| உபதமேத் நாக்நிஂ முகேந ஜ்வாலயேதித்யர்தஃ| அபிஹந்யாதிதி காரணஂ விநேதி ஶேஷஃ||௯௨||

Adhikarana 40 (93) · Śloka 93

ந வேகாந் தாரயேத் வாதமூத்ரபுரீஷாதீநாம் | ந பஹிர்வேகாந் க்ராமநகரதேவதாயதநஶ்மஶாநசதுஷ்பதஸலிலாஶயபதி ஸந்நிகஷ்டாநுத்ஸஜேந்ந ப்ரகாஶஂ ந வாய்வக்நிஸலிலஸோமார்ககோகுருப்ரதிமுகம் ||௯௩||

பஹிர்வேகா வாதமூத்ரபுரீஷாதீநாம்| ந ப்ரகாஶமிதி ப்ரகாஶோ யதா பவத்யேவஂ நோத்ஸஜேத்||௯௩||

Adhikarana 41 (94) · Śloka 94

ந பூமிஂ விலிகேத், நாஸஂவதமுகஃ ஸதஸி ஜம்போத்காரகாஸஶ்வாஸக்ஷவதூநுத்ஸஜேத், ந பர்யங்கிகாவஷ்டம்பபாதப்ரஸாரணாநி குருஸந்நிதௌ குர்யாத் ||௯௪||

விலிகேத் நகாதிபிஃ| ந ஸபாயாமஸஂவதமுகோ ஜம்பாதீந் விஸஜேத்| க்ஷவதுஃ சிக்கா| பர்யங்கிகா பர்யஸ்திகா| அவஷ்டம்போऽக்ரபஷ்டபார்ஶ்வஸ்திதஸ்தம்பாதிஷ்வவலம்பநஂ; பரமார்ததஸ்து அவஷ்டம்போऽவலம்போ ந பர்யாயஶப்தஃ||௯௪||

Adhikarana 42 (95) · Śloka 95

ந பாலகர்ணநாஸாஸ்ரோதோதஶநாக்ஷிவிவராண்யபிகுஷ்ணீயாத் , ந வீஜயேத் கேஶமுகநகவஸ்த்ரகாத்ராணி, ந காத்ரநகவக்த்ரவாதித்ரஂ குர்யாத், ந காஷ்டலோஷ்டதணாதீநபிஹந்யாச்சிந்த்யாத்பிந்த்யாத்வா ||௯௫||

ஸ்ரோதாஂஸி பாயூபஸ்தாதீநி, ஏதேஷாஂ விவராணி சித்ராணி; நாபிகுஷ்ணீயாத் நாபிகர்ஷேத், ந மலஂ ஸ்பஶேதித்யர்தஃ| ந வீஜயேத் ந கம்பயேத்| ந காத்ரவாதித்ரஂ ந காத்ரஂ வாத்யபாண்டஂ குர்யாத்||௯௫||

Adhikarana 43 (96) · Śloka 96

ந ப்ரதிவாதாதபஂ ஸேவேத, ந புக்தமாத்ரோऽக்நிமுபாஸீத, நோத்கடகால்பகாஷ்டாஸநமத்யாஸீத, ந க்ரீவாஂ விஷமஂ தாரயேத், ந விஷமகாயஃ க்ரியாஂ பஜேத புஞ்ஜீத வா, ந ப்ரததமீக்ஷேத விஶேஷாஜ்ஜ்யோதிர்பாஸ்கரஸூக்ஷ்மசலப்ராந்தாநி, ந பாரஂ ஶிரஸா வஹேத், ந ஸ்வப்நஜாகரணஶயநாஸநஸ்தாநசங்க்ரமணயாநவாஹநப்ரதாவநலங்கநப்லவநப்ரதரணஹாஸ்யபாஷ்யவ்யவாயவ்யாயாமாதீநுசிதாநப்யதிஸேவேத ||௯௬||

ந ப்ரதிவாதாதபமிதி அபிமுகஂ வாதமாதபஂ வா ந ஸேவேத| நாத்யாஸீத நோபவிஶேதித்யர்தஃ| ஆஸநஶப்த உத்கடகாதிபிஸ்த்ரிபிஃ ஸஹ ப்ரத்யேகமபிஸம்பத்யதே| ப்ரததஂ விஸ்பாரிதாக்ஷஂ நேக்ஷேத; ஜ்யோதிரக்நிஶிகா, தாரகேத்யந்யே| திவா ஸ்வப்நஜாகரணாதீநி ஸ்வப்யஸ்தாந்யப்யேதாநி ஹிதாஹிதாநி நாதிக்ராந்தப்ரமாணஂ பஜேத்| ஸ்தாநம் ஊர்த்வஸ்திதிஂ, சங்க்ரமணஂ கதாகதஂ, யாநஂ ரதாதி, வாஹநஂ ஹஸ்த்யஶ்வாதி, லங்கநஂ கேயகர்தாத்யுத்க்ரமணஂ, ப்லவநம் உத்ப்லுத்யோத்ப்லுத்ய கமநஂ, ப்ரதரணஂ நத்யாதீநாஂ பாஹுப்யாஂ தரணம்||௯௬||

Adhikarana 44 (97) · Śloka 97

உசிதாதப்யஹிதாத் க்ரமஶோ விரமேத், ஹிதமநுசிதமப்யாஸேவேத க்ரமஶஃ, ந சைகாந்ததஃ பாதஹீநாத் ||௯௭||

ஸ்வப்யஸ்தாதபி யவகாதேஃ க்ரமேணைவ நிவர்தயேதித்யர்தஃ; ஸஹஸா பரிவர்தநே ரோகோ மரணஂ வா| க்ரமஶோ ஹிதஂ ரக்தஶால்யாதி| அநுசிதம் அநப்யஸ்தஂ, க்ரமஶ இதி தத்ராப்யஸ்தாதஹிதாத்விராமே யதாக்ரமஂ பாதஸ்யாபசயஃ, ததா தஸ்யாப்யஸநீயஸ்ய யதாக்ரமமப்யாஸே பாதஸ்யைவ ப்ரக்ஷேபஃ; ஏவஂ ஹிதாஹிதயோஶ்சதுர்தாஂஶஸ்ய ஷோடஶாஂஶஸ்ய வாऽऽவாபோத்தாராப்யாஂ ஷோடஶாஹோபிரஹிதஸ்ய ஸர்வஸ்ய த்யாகோ ஹிதஸ்ய ஸர்வஸ்ய ப்ராப்திரிதி||௯௭||

Adhikarana 45 (98) · Śloka 98

நாவாக்ஶிராஃ ஶயீத, ந பிந்நபாத்ரே புஞ்ஜீத, ந விநா பாத்ரேண, நாஞ்ஜலிபுடேநாபஃ பிபேத், காலே ஹிதமிதஸ்நிக்தமதுரப்ராயமாஹாரஂ வைத்யப்ரத்யவேக்ஷிதமஶ்நீயாத், க்ராமகணகணிகாபணிகஶத்ருஸத்ரஶடபதிதபோஜநாநி பரிஹரேத், ஶேஷாண்யபி சாநிஷ்டரூபரஸகந்தஸ்பர்ஶஶப்தமாநஸாநி, அந்யாந்யேவங்குணாந்யபி ஸம்ப்ரமதத்தாநி, (தாந்யபி) மக்ஷிகாபாலோபஹதாநி , நாப்ரக்ஷாலிதபாதோ புஞ்ஜீத ந மூத்ரோச்சாரபீடிதோ ந ஸந்த்யயோர்நாநுபாஶ்ரிதோ நாதீதகாலஂ ஹீநமதிமாத்ரஂ (நோத்ததஸ்நேஹஂ) சேதி ||௯௮||

அவாக்ஶிரா அதஃஶிரா இத்யர்தஃ| பிந்நபாத்ரே விதீர்ணபாத்ரே| ப்ரத்யவேக்ஷிதஂ விலோகிதம்| க்ராமஸ்தாஃ ஸர்வே மிலித்வா க்வசித் கிஞ்சித் யத்போஜநஂ ஸம்பாதயந்தி தத்க்ராமபோஜநம்| கணா கதகசாரணாதயஃ, கணிகா வேஶ்யா, பணிக இதரவணிக், ஶத்ருஃ விபக்ஷஃ, ஸத்ரஂ யஜ்ஞஃ, பதிதஃ ஸ்வகீயாசாரப்ரஷ்டஃ| அநிஷ்டஶப்தோ ரூபாதிபிஃ ஸஹ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே| அநிஷ்டஶப்தஃ குத்ஸிதத்வநிஃ; அநிஷ்டமாநஸஂ சித்தாநபிப்ரேதம்| அந்யாநீதி அநிஷ்டரூபாதிப்யோऽந்யாநி இஷ்டரூபரஸாதீநி வா, ஏவங்குணாந்யபீதி க்ராமாதிப்யஃ ஶேஷாண்யபீத்யர்தஃ| ஸம்ப்ரமதத்தாநீதி மிலித்வா தத்தாநி, போஜநாநி பரிஹரேதிதி ஶேஷஃ| (ஸர்வாண்யேவ கிஂ த்வரயா தத்தாநி பரிஹரேதித்யாஹ- தாந்யபீத்யாதி|) உச்சாரோ விஷ்டா| நாநுபாஶ்ரித ஆஶ்ரிதாந்விதோ ந புஞ்ஜீத| நாதீதகாலஂ நாதிக்ராந்தகாலமித்யர்தஃ, (ஸஸ்நேஹவஸ்துநி பீடநேந ஸ்நேஹாத்பிந்நஂ யத்ததுத்ததஸ்நேஹம்|)||௯௮||

Adhikarana 46 (99-100) · Śloka 100

ந புஞ்ஜீதோத்ததஸ்நேஹஂ நஷ்டஂ பர்யுஷிதஂ பயஃ | ந நக்தஂ ததி புஞ்ஜீத ந சாப்யகதஶர்கரம் ||௯௯|| நாமுத்கயூஷஂ நாக்ஷௌத்ரஂ நோஷ்ணஂ நாமலகைர்விநா | அந்யதா ஜநயேத் குஷ்டவிஸர்பாதீந் கதாந் பஹூந் | நாத்மாநமுதகே பஶ்யேந்ந நக்நஃ ப்ரவிஶேஜ்ஜலம் ||௧௦௦||

உத்ததஸ்நேஹஂ ச ஸுமந்தநேநைவ ஸ்நேஹாத்பிந்நம், அத்ர ஸ்நேஹோ கதம்| ந நக்தஂ ததீத்யாதி| ந சாப்யலவணஂ ந வாऽப்யுதகவர்ஜிதஂ ததி புஞ்ஜீத||௯௯-௧௦௦||

Adhikarana 47 (101) · Śloka 101

த்யூதமத்யாதிஸேவாப்ரதிபூத்வஸாக்ஷித்வஸமாஹ்வாநகோஷ்டீவாதித்ராணி ந ஸேவேத, ஸ்ரஜஂ சத்ரோபாநஹௌ கநகமதீதவாஸாஂஸி ந சாந்யைர்ததாநி தாரயேத், ப்ராஹ்மணமக்நிஂ காஂ ச நோச்சிஷ்டஃ ஸ்பஶேத் ||௧௦௧||

ப்ரதிபூஃ லக்நகஃ, நிஷ்காரணமாஹூய ஸ்வேச்சாலாபகதநஂ ஸமாஹ்வாநம்| வாதித்ராணி மதங்காதீநி| அதீதவாஸாஂஸி ஜீர்ணவஸ்த்ராணி, அந்யைர்விததாநி ந ப்ரக்ஷால்ய தாரயேத்||௧௦௧||

Adhikarana 48 (102-106) · Śloka 107

பவந்தி சாத்ர- யஸ்மிந் யஸ்மிந்நதௌ யே யே தோஷாஃ குப்யந்தி தேஹிநாம் | தேஷு தேஷு ப்ரதாதவ்யா ரஸாஸ்தே தே விஜாநதா ||௧௦௨|| வர்ஷாஸு ந பிபேத்தோயஂ பிபேச்சரதி மாத்ரயா | வர்ஷாஸு சதுரோ மாஸாந் மாத்ராவதுதகஂ பிபேத் ||௧௦௩|| உஷ்ணஂ ஹைமே வஸந்தே ச காமஂ க்ரீஷ்மே து ஶீதலம் | ஹேமந்தே ச வஸந்தே ச ஸீத்வரிஷ்டௌ பிபேந்நரஃ ||௧௦௪|| ஶதஶீதஂ பயோ க்ரீஷ்மே ப்ராவட்காலே ரஸஂ பிபேத் | யூஷஂ வர்ஷதி, தஸ்யாந்தே ப்ரபிபேச்சீதலஂ ஜலம் ||௧௦௫|| ஸ்வஸ்த ஏவமதோऽந்யஸ்து தோஷாஹாரகதாநுகஃ | ஸ்நேஹஂ ஸைந்தவசூர்ணேந பிப்பலீபிஶ்ச ஸஂயுதம் ||௧௦௬|| பிபேதக்நிவிவத்த்யர்தஂ ந ச வேகாந் விதாரயேத் |௧௦௭|

அந்நஂ நியம்ய காலேந வர்ஷாதிதுலக்ஷணேநாபி பாநஂ நியமயந்நாஹ- வர்ஷாஸ்வித்யாதி| ந பிபேத் ஈஷத் பிபேதித்யர்தஃ| பிபேச்சரதி மாத்ரயேதி மாத்ராஶப்தோऽல்பவசநஃ| ஏதேநைததுக்தஂ பவதி- காமமபிலாஷபூர்ணஂ, ந த்வதிஶயேந| ஸீத்வரிஷ்டௌ மத்யாரிஷ்டயோருதகஂ பிபேதித்யர்தஃ| ஸீதுஃ ஸஸ்யகஃ, அரிஷ்டஃ அபயாரிஷ்டாதிகஃ, பயோऽத்ர க்ஷீரம்| தஸ்யாந்தே வர்ஷாந்தே| அதோऽந்ய இதி அஸ்வஸ்தஃ| தோஷாஹாரகதாநுகோ பவேத் தோஷா வாதாதயஃ; தத்ர வாதே ஸ்நிக்தமுஷ்ணஂ, பித்தே ஶீதஂ, கபே ரூக்ஷோஷ்ணம்; ஆஹாரகதாநுக இதி ‘உஷ்ணோதகாநுபாநஂ து ஸ்நேஹாநாமத ஶஸ்யதே’ இத்யாதி| வேகவிதாரணஂ ஹி அக்நிநாஶநம்||௧௦௨-௧௦௬||-

Adhikarana 49 (107-109) · Śloka 109

அக்நிதீப்திகரஂ நணாஂ ரோகாணாஂ ஶமநஂ ப்ரதி ||௧௦௭|| ப்ராவட்ஶரத்வஸந்தேஷு ஸம்யக் ஸ்நேஹாதிமாசரேத் | கபே ப்ரச்சர்தநஂ பித்தே விரேகோ பஸ்திரீரணே ||௧௦௮|| ஶஸ்யதே த்ரிஷ்வபி ஸதா வ்யாயாமோ தோஷநாஶநஃ | புக்தஂ விருத்தமப்யந்நஂ வ்யாயாமாந்ந ப்ரதுஷ்யதி ||௧௦௯||

ஸ்வஸ்தாதுரயோருபயோரபி வக்ஷ்யமாணஂ ஶோதநஂ நிர்திஶந்நாஹ- கப இத்யாதி| ஈரணே வாதே| அபிஶப்தோ வ்யாயாமக்ரியாபலாநாஂ ப்ராகுக்தாநாமபீஹாநுவர்தநஂ ஸமுச்சிநோதி| ந ப்ரதுஷ்யதி ந தோஷகரஂ பவதி||௧௦௭-௧௦௯||

Adhikarana 50 (110-129) · Śloka 130

உத்ஸர்கமைதுநாஹாரஶோதநே ஸ்யாத்து தந்மநாஃ | நேச்சேத்தோஷசயாத் ப்ராஜ்ஞஃ பீடாஂ வா காயமாநஸீம் ||௧௧௦|| அதிஸ்த்ரீஸம்ப்ரயோகாச்ச ரக்ஷேதாத்மாநமாத்மவாந் | ஶூலகாஸஜ்வரஶ்வாஸகார்ஶ்யபாண்ட்வாமயக்ஷயாஃ ||௧௧௧|| அதிவ்யவாயாஜ்ஜாயந்தே ரோகாஶ்சாக்ஷேபகாதயஃ | ஆயுஷ்மந்தோ மந்தஜரா வபுர்வர்ணபலாந்விதாஃ ||௧௧௨|| ஸ்திரோபசிதமாஂஸாஶ்ச பவந்தி ஸ்த்ரீஷு ஸஂயதாஃ | த்ரிபிஸ்த்ரிபிரஹோபிர்வா ஸமீயாத் ப்ரமதாஂ நரஃ ||௧௧௩|| ஸர்வேஷ்வதுஷு, கர்மேஷு பக்ஷாத் பக்ஷாத்வ்ரஜேத்புதஃ | ரஜஸ்வலாமகாமாஂ ச மலிநாமப்ரியாஂ ததா ||௧௧௪|| வர்ணவத்தாஂ வயோவத்தாஂ ததா வ்யாதிப்ரபீடிதாம் | ஹீநாங்கீஂ கர்பிணீஂ த்வேஷ்யாஂ யோநிதோஷஸமந்விதாம் ||௧௧௫|| ஸகோத்ராஂ குருபத்நீஂ ச ததா ப்ரவ்ரஜிதாமபி | ஸந்த்யாபர்வஸ்வகம்யாஂ ச நோபேயாத் ப்ரமதாஂ நரஃ ||௧௧௬|| கோஸர்கே சார்தராத்ரே ச ததா மத்யந்திநேஷு ச | லஜ்ஜாஸமாவஹே தேஶே விவதேऽஶுத்த ஏவ ச ||௧௧௭|| க்ஷுதிதோ வ்யாதிதஶ்சைவ க்ஷுப்தசித்தஶ்ச மாநவஃ | வாதவிண்மூத்ரவேகீ ச பிபாஸுரதிதுர்பலஃ ||௧௧௮|| திர்யக்யோநாவயோநௌ ச ப்ராப்தஶுக்ரவிதாரணம் | துஷ்டயோநௌ விஸர்கஂ து பலவாநபி வர்ஜயேத் ||௧௧௯|| ரேதஸஶ்சாதிமாத்ரஂ து மூர்தாவரணமேவ ச | ஸ்திதாவுத்தாநஶயநே விஶேஷேணைவ கர்ஹிதம் ||௧௨௦|| க்ரீடாயாமபி மேதாவீ ஹிதார்தீ பரிவர்ஜயேத் | ரஜஸ்வலாஂ ப்ராப்தவதோ நரஸ்யாநியதாத்மநஃ ||௧௨௧|| தஷ்ட்யாயுஸ்தேஜஸாஂ ஹாநிரதர்மஶ்ச ததோ பவேத் | லிங்கிநீஂ குருபத்நீஂ ச ஸகோத்ராமத பர்வஸு ||௧௨௨|| வத்தாஂ ச ஸந்த்யயோஶ்சாபி கச்சதோ ஜீவிதக்ஷயஃ | கர்பிண்யா கர்பபீடா ஸ்யாத் வ்யாதிதாயாஂ பலக்ஷயஃ ||௧௨௩|| ஹீநாங்கீஂ மலிநாஂ த்வேஷ்யாஂ காமஂ வந்த்யாமஸஂவதே | தேஶேऽஶுத்தே ச ஶுக்ரஸ்ய மநஸஶ்ச க்ஷயோ பவேத் ||௧௨௪|| க்ஷுதிதஃ க்ஷுப்தசித்தஶ்ச மத்யாஹ்நே தஷிதோऽபலஃ | ஸ்திதஶ்ச ஹாநிஂ ஶுக்ரஸ்ய வாயோஃ கோபஂ ச விந்ததி ||௧௨௫|| அதிப்ரஸங்காத்பவதி ஶோஷஃ ஶுக்ரக்ஷயாவஹஃ | வ்யாதிதஸ்ய ருஜா ப்லீஹ்நி மத்யுர்மூர்ச்சா ச ஜாயதே ||௧௨௬|| ப்ரத்யூஷஸ்யர்தராத்ரே ச வாதபித்த ப்ரகுப்யதஃ | திர்யக்யோநாவயோநௌ ச துஷ்டயோநௌ ததைவ ச ||௧௨௭|| உபதஂஶஸ்ததா வாயோஃ கோபஃ ஶுக்ரஸ்ய ச க்ஷயஃ | உச்சாரிதே மூத்ரிதே ச ரேதஸஶ்ச விதாரணே ||௧௨௮|| உத்தாநே ச பவேச்சீத்ரஂ ஶுக்ராஶ்மர்யாஸ்து ஸம்பவஃ | ஸர்வஂ பரிஹரேத்தஸ்மாதேதல்லோகத்வயேऽஹிதம் ||௧௨௯|| ஶுக்ரஂ சோபஸ்திதஂ மோஹாந்ந ஸந்தார்யஂ கதஞ்சந |௧௩௦|

ஶோதநே வமநவிரேசநே| தந்மநா உத்ஸர்காதிமநா நாந்யசித்த இத்யர்தஃ| தோஷசயாதிஶங்காமப்ராப்தஃ ப்ராஜ்ஞஃ ஶோதநாதிநா காயமாநஸீஂ பீடாஂ நேச்சேதித்யர்தஃ| அத்ர ஆத்மா ஶரீரம்| ஆத்மவாந் புத்திவாந்| ஸ்திரோபசிதமாஂஸா இதி கடிநஸ்திரமாஂஸா இத்யர்தஃ| ஸமீயாத் கச்சேத்| அகாமாஂ மைதுநாநபிலாஷிணீம்| வர்ணவத்தாஂ வர்ணஶ்ரேஷ்டாமித்யர்தஃ, யதா ஶூத்ரோ ந வைஶ்யாஂ, வைஶ்யோ ந க்ஷத்ரியாஂ, க்ஷத்ரியோ ந ப்ராஹ்மணீமிதி| த்வேஷ்யாஂ ஶத்ருபூதாம்| ப்ரவ்ரஜிதாஂ கஹீதவ்ரதாம்| ஸந்த்யாபர்வஸு பக்ஷாந்தரே நாந்வஷ்டகாதிஷு| அகம்யா ஸ்வஸதுஹிதப்ரபதயஃ| நோபேயாத் ந கச்சேத்| கோஸர்கே ப்ரபாதே| விவதே அநாச்சாதிதே தேஶே இத்யர்தஃ| அஶுத்தே மநஸோऽப்ரியே கலுஷிததேஶே இத்யர்தஃ| க்ஷுப்தசித்தஃ பீதசித்தஃ | திர்யக்யோநிஃ அஜாதிஃ| அயோநி முகாதிமைதுநஂ, யதா தாக்ஷிணாத்யாஃ ஸ்த்ரியோ முகே மைதுநஂ காரயந்தி| ப்ராப்தஶுக்ரவிதாரணமிதி ஏஷு ஶுக்ரபாதோ ந கார்ய இத்யர்தஃ, சலிதஶுக்ரவிதாரணஂ ந கார்யமிதி வாऽர்தஃ| துஷ்டயோநௌ ஸ்வபாவதுஷ்டயோநௌ| ரேதஸஶ்சாதிமாத்ரஂ து விஸர்கஂ விவர்ஜயேதிதி ஸம்பந்தஃ| மூர்தாவரணஂ லிங்கமணேராவரணஂ, யதா தாக்ஷிணாத்யாஃ கத்த்ரிமமணிஂ காரயந்தீதி ஜேஜ்ஜடஃ; க்வசித் புஸ்தகே ‘மூர்தாஹநநமேவ ச’ இதி பாடஃ, தத்ர ரஹஸி ஹர்ஷேண ஶிரஸ்தாடநஂ பரித்யஜேத்| யதாऽऽஹ வத்தவாக்படஃ “மூர்தாபிகாதஂ பரிஹரேத்”, (அ.ஸஂ.ஸூ.அ.௯) லகுவாக்படோऽபி,- “பர்வாண்யநங்கஂ திவஸஂ ஶிரோஹதயதாடநம்” (வா.ஸூ.அ.௭) இதி | ஸ்திதாவிதி ஸ்தாநஂ ஸ்திதிரூர்த்வீபாவஃ, தத்ர ரேதஸோ விஸர்கஂ வர்ஜயேத்| உத்தாநஶயநேऽபி ரேதஸோ விஸர்கஂ பரிவர்ஜயேத்| ஏதயோஃ க்ரீடாயாமபி ரேதோவிஸர்கஂ பரிவர்ஜயேத்| அநியதாத்மநஃ அஜிதேந்த்ரியஸ்ய| வத்தாஂ வர்ணவயோப்யாஂ வத்தாம்| அஸஂவதே தேஶே அநாச்சாதிததேஶே இத்யர்தஃ| அஶுத்தே கலுஷே இத்யர்தஃ| மநஸஃ க்ஷயோऽப்ரகர்ஷதா, வந்த்யாமிதி யத்யபி உத்தேஶஶாஸ்த்ரே வந்த்யாபதஂ நாஸ்தி ததாऽபி யோநிதோஷஸமந்விதாமித்யநேந பதேநோபகஹீதம் | உச்சாரிதே புரீஷவேகவதி| மூத்ரிதே மூத்ரவேகயுக்தே| அதஃஸ்திதஃ புமாநுத்தாநஃ, ததுபரிஸ்தா நாரீ, யத்யபி அப்ரியாऽகம்யாமூர்தாபிகாதாநாஂ ஸேவநே தூஷணஂ நாபிஹிதஂ, ததாऽப்யப்ரியாயாஂ த்வேஷ்யாமிவ ஶுக்ரஸ்ய மநஸஶ்ச க்ஷயோ பவதி, அகம்யாஸு ச வர்ணவத்தாயாமிவ ஜீவிதக்ஷயஃ, மூர்தாபிகாதே ச தந்த்ராந்தராத்தூஷணஂ ஜ்ஞேயஂ, ததா ச வத்தவாக்படஃ,- “திமிராதிகதோத்பத்திர்மூர்தாபிஹநநாத் த்ருவம்” (அ.ஸஂ.ஸூ.அ.௯)- இதி||௧௧௦-௧௨௯||-

Adhikarana 51 (130-132) · Śloka 132

வயோரூபகுணோபேதாஂ துல்யஶீலாஂ குலாந்விதாம் ||௧௩௦|| அபிகாமோऽபிகாமாஂ து ஹஷ்டோ ஹஷ்டாமலங்கதாம் | ஸேவேத ப்ரமதாஂ யுக்த்யா வாஜீகரணபஂஹிதஃ ||௧௩௧|| பக்ஷ்யாஃ ஸஶர்கராஃ க்ஷீரஂ ஸஸிதஂ ரஸ ஏவ ச | ஸ்நாநஂ ஸவ்யஜநஂ ஸ்வப்நோ வ்யவாயாந்தே ஹிதாநி து ||௧௩௨||

குணோ தாக்ஷிண்யாதிஃ| துல்யஶீலாஂ ஸமாநஸ்வபாவாம்| அபிகாமஃ ஸாபிலாஷஃ| அபிகாமாஂ வஷஸ்யந்தீஂ ஸகாமாமித்யர்தஃ| ரஸோ மாஂஸரஸஃ| வ்யஜநஂ வ்யஜநாநிலஃ| நநு சாஸ்ய விதேரஸம்பவ ஏவ, ததாஹி- ராத்ராவேவாபிகமநமுக்தஂ, ராத்ரௌ ச ஸ்நாநபோஜநாதிபிரஜீர்ணாதிதோஷஃ ஸ்யாத், தத் கதஂ மைதுநாந்தே ஸ்நாநாதிவிதிஃ? ஸத்யம், அதிகஶுக்ராணாஂ நராணாஂ திவா மைதுநகாமிநாமயஂ ஸ்நாநவிதிர்வ்யவஸ்தாபித இதி பாவஃ; அதவா க்ரீஷ்மே ஸாயஂ ஸ்நாநஂ போஜநஂ ச ஸம்பாவ்யதே ஏவேதி ந தோஷஃ||௧௩௦-௧௩௨||

Adhikarana 52 (133) · Śloka 133

முகமாத்ரஂ ஸமாஸேந ஸத்வத்தஸ்யைததீரிதம் | ஆரோக்யமாயுரர்தோ வா நாஸத்பிஃ ப்ராப்யதே நபிஃ ||௧௩௩||

இதாநீமதிவிஸ்ததத்வாத் ப்ரதாநமாத்ரமேவைததீரிதஂ ந புநரத்ராப்ரதாநமபீத்யாஹ- முகமாத்ரமித்யாதி| முகமாத்ரஂ ப்ரதாநமாத்ரஂ, ஸமாஸேந ஸங்க்ஷேபேண| நாஸத்பிஃ அநாசாரைஃ| நபிஃ புருஷைஃ| (கேசிதஸ்மிந்நத்யாயே ‘யஸ்மிந் யஸ்மிந்நதௌ’ இத்யாதிகஂ ததா ஸ்த்ரீப்ரயோகக்ரமஂ சாதீயந்தே; ததஸம்யக், பஞ்ஜிகாயாஂ தூஷிதத்வாத்)||௧௩௩||

Adhikarana puShpikA · Śloka 24

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ சிகித்ஸாஸ்தாநேऽநாகதாபாதசிகித்ஸிதஂ நாம சதுர்விஂஶோऽத்யாயஃ ||௨௪||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ சிகித்ஸாஸ்தாநே சதுர்விஂஶதிதமோऽத்யாயஃ||௨௪||