37. anuvāsanōttarabasticikitsitam

Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3

ਅਥਾਤੋਨੁਵਾਸਨੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨|| ਵਿਰੇਚਨਾਤ੍ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰੇ ਗਤੇ ਜਾਤਬਲਾਯ ਵੈ | ਕਤਾਨ੍ਨਾਯਾਨੁਵਾਸ੍ਯਾਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦੇਯੋਨੁਵਾਸਨਃ ||੩||

ਅਨੁਵਾਸ੍ਯਃ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਾਦ੍ਵਿਰੇਚਿਤ ਇਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਬਲਲਾਭੇ ਏਵ ਨਾਨ੍ਯਥੇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵਿਰੇਚਨਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਾਤਬਲਾਯੇਤਿ ਜਾਤਬਲਸ੍ਯੈਵਾਨੁਵਾਸਨਂ ਦੇਯਂ, ਯਤ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਬਲਸ੍ਯੈਵਾਗ੍ਨਿਰ੍ਬਲਵਾਨਨੁਵਾਸਨਹੇਤੁਃ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ- “ਪਸ਼੍ਚਾਦਗ੍ਨਿਬਲਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦੇਯੋਨੁਵਾਸਨਃ”| ‘ਕਤਾਹਾਰਾਯ ਸਾਯਹ੍ਨੇ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ‘ਕਤਾਹਾਰਾਯ ਸਤਤਮ੍’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਤਤ੍ਰ ਨ ਕਦਾਚਿਦਪ੍ਯਕਤਾਹਾਰਾਯੇਤਿ ਸਤਤਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਃ||੧-੩||

Adhikarana 2 (4) · Śloka 4

ਯਥਾਵਯੋ ਨਿਰੂਹਾਣਾਂ ਯਾ ਮਾਤ੍ਰਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ | ਪਾਦਾਵਕਸ੍ਟਾਸ੍ਤਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਸੁ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ ||੪||

ਵਯੋਵਿਸ਼ੇਸਾਨੁਰੂਪਮਾਤ੍ਰਾਮੁਪਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ - ਯਥਾਵਯੋ ਨਿਰੂਹਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਯ ਇਹ ਸਾਂਵਤ੍ਸਰਿਕਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ਰੀਰਾਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਪਾਦਾਪਕਸ੍ਟਾਃ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਾਃ| ਚਰਕੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ- “ਨਿਰੂਹਪਾਦਾਂਸ਼ਸਮੇਨ ਤੈਲੇਨਾਮ੍ਲਾਨਿਲਘ੍ਨੌਸਧਸਾਧਿਤੇਨ” (ਚ.ਸਿ.ਅ.੩) ਇਤਿ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇਪਿ- “ਸਟ੍ਪਲੀ ਤੁ ਭਵੇਚ੍ਛ੍ਰੇਸ੍ਠਾ ਤ੍ਰਿਪਲੀ ਮਧ੍ਯਮਾ ਭਵੇਤ੍| ਕਨੀਯਸ੍ਯਰ੍ਧਪਲਿਕਾ ਤ੍ਰਿਧਾ ਮਾਤ੍ਰਾਨੁਵਾਸਨੇ”- ਇਤਿ| ‘ਅਰ੍ਧਾਰ੍ਧਕਸ੍ਟਾਸ੍ਤਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾ’ ਇਤਿ ਅਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਅਰ੍ਧਸ੍ਯਾਰ੍ਧਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥੋ ਭਾਗ ਏਵੇਤਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ||੪||

Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 6

ਉਤ੍ਸਸ੍ਟਾਨਿਲਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੇ ਨਰੇ ਬਸ੍ਤਿਂ ਵਿਧਾਪਯੇਤ੍ | ਏਤੈਰ੍ਹਿ ਵਿਹਤਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਨੈਵਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ ||੫|| ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਿਧੇਯਸ੍ਤੁ ਨਾਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ | ਸ੍ਨੇਹਵੀਰ੍ਯਂ ਤਥਾ ਦਤ੍ਤੇ ਦੇਹਂ ਚਾਨੁਵਿਸਰ੍ਪਤਿ ||੬||

ਬਸ੍ਤੇਃ ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਉਤ੍ਸਸ੍ਟੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਮਾਦੇਤੈਃ ਕਾਰਣੈਰਨੁਤ੍ਸਸ੍ਟੈਰਨਿਲਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੈਰ੍ਨੇਤ੍ਰਦ੍ਵਾਰਾਵਰਕੈਰਨ੍ਤਰ੍ਵਿਹਤਃ| ਅਵਰੁਦ੍ਧੋ ਦਤ੍ਤਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਨੈਵਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ ਨੈਵਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਏਤੈਰ੍ਹਿ ਵਿਹਤ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਅਨ੍ਯਥਾ ਵਿਹਤ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਯਥਾ ਅਨ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਅਨੁਤ੍ਸਸ੍ਟਾਨਿਲਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਤ੍ਵੇਨਾਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤੋ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਨਿਰ੍ਹਰਣੇ ਕਤੇ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਿਧੀਯਤੇ ਇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਨੇਹੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥਾ ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਸ਼ਰੀਰੇ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਃ ਸ੍ਨੇਹਵੀਰ੍ਯਂ ਦਤ੍ਤੇ ਦਦਾਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| “ਸ੍ਨੇਹੋ ਦੋਸੈਰਪਿਹਿਤਃ ਸ੍ਰੋਤਃਸ ਨ ਵਿਸਰ੍ਪਤਿ”- ਇਤਿ ਕੇਚਿਦਰ੍ਧਂ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਅਪਿਹਿਤ ਆਚ੍ਛਾਦਿਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫-੬||

Adhikarana 4 (7-14) · Śloka 14

ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਤੈਲਾਨੀਹ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ | ਪਾਨਾਨ੍ਵਾਸਨਨਸ੍ਯੇਸੁ ਯਾਨਿ ਹਨ੍ਯੁਰ੍ਗਦਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍ ||੭|| ਸ਼ਟੀਪੁਸ੍ਕਰਕਸ੍ਣਾਹ੍ਵਾਮਦਨਾਮਰਦਾਰੁਭਿਃ | ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਕੁਸ੍ਠਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਵਚਾਬਿਲ੍ਵਹੁਤਾਸ਼ਨੈਃ ||੮|| ਸੁਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਕ੍ਸੀਰਂ ਤੈਲਂ ਤੋਯਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍ | ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬਸ੍ਤੌ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਂ ਮੂਢਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਮ੍ ||੯|| ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਮਾਨਾਹਂ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਮ੍ | ਕਟ੍ਯੂਰੁਪਸ੍ਠਕੋਸ੍ਠਸ੍ਥਾਨ੍ ਵਾਤਰੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍ ||੧੦|| ਵਚਾਪੁਸ੍ਕਰਕੁਸ੍ਠੈਲਾਮਦਨਾਮਰਸਿਨ੍ਧੁਜੈਃ | ਕਾਕੋਲੀਦ੍ਵਯਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਮੇਦਾਯੁਗ੍ਮਨਰਾਧਿਪੈਃ ||੧੧|| ਪਾਠਾਜੀਵਕਜੀਵਨ੍ਤੀਭਾਰ੍ਗੀਚਨ੍ਦਨਕਟ੍ਫਲੈਃ | ਸਰਲਾਗੁਰੁਬਿਲ੍ਵਾਮ੍ਬੁਵਾਜਿਗਨ੍ਧਾਗ੍ਨਿਵਦ੍ਧਿਭਿਃ ||੧੨|| ਵਿਡਙ੍ਗਾਰਗ੍ਵਧਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਵਨ੍ਮਾਗਧਿਕਰ੍ਧਿਭਿਃ | ਪਿਸ੍ਟੈਸ੍ਤੈਲਂ ਪਚੇਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਪਞ੍ਚਮੂਲਰਸਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ||੧੩|| ਗੁਲ੍ਮਾਨਾਹਾਗ੍ਨਿਸਙ੍ਗਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਿਨਾਮ੍ | ਅਨ੍ਵਾਸਨਵਿਧੌ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇਨਿਲਰੋਗਿਣਾਮ੍ ||੧੪||

ਕੇਚਿਦਤ੍ਰ ਵਦ੍ਧਸੁਸ਼੍ਰੁਤਾਧ੍ਯਾਯਿਨ ਆਮਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਗੁਦੋਪਦੇਹੇਨਾਪਿ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਕਰਤ੍ਵਮਾਲੋਕ੍ਯ ਪਕ੍ਵਤੈਲਾਨਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਿਤੁਕਾਮਾਃ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ- ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾਕ੍ਰਮਮਿਤਿ ਵਾਤਾਦਿਦੋਸਕ੍ਰਮੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਤ੍ਰ ਸ਼ਟ੍ਯਾਦੌ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਚ ਯਤ੍ਪਠ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਮੂਲਂ, ਤਦ੍ਵਿਟਪਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਚ ਕੁਸ੍ਠਮਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਅਮਰਦਾਰੁਃ ਦੇਵਦਾਰੁਃ| ਸਿਨ੍ਧੁਜਂ ਸੈਨ੍ਧਵਮ੍| ਨਰਾਧਿਪਃ ਕਤਮਾਲਕਃ| ਸਰਤੀਤਿ ਸਰਲਾ ਤ੍ਰਿਵਤ੍, ਵਿਰੇਚਨੀਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਵਦ੍ਧਦਾਰੁਕਃ| ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲਂ, ਤਸ੍ਯ ਰਸਃ ਕ੍ਵਾਥਃ| ਅਤ੍ਰ ਤੈਲੇ ਨਰਾਧਿਪਾਰਗ੍ਵਧਪਾਠਾਤ੍ ਸਰਲਾਤ੍ਰਿਵਤ੍ਪਾਠਾਚ੍ਚ ਏਤਯੋਰ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦੇਯਾ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ- “ਘਤੇ ਤੈਲੇ ਚ ਯੋਗੇ ਚ ਯਦ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪੁਨਰੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਦ੍ਦਾਤਵ੍ਯਮਿਹਾਚਾਰ੍ਯੈਰ੍ਭਾਗਤੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਮਤਮ੍”- ਇਤਿ||੭-੧੪||

Adhikarana 5 (15-18) · Śloka 18

ਚਿਤ੍ਰਕਾਤਿਵਿਸਾਪਾਠਾਦਨ੍ਤੀਬਿਲ੍ਵਵਚਾਮਿਸੈਃ | ਸਰਲਾਂਸ਼ੁਮਤੀਰਾਸ੍ਨਾਨੀਲਿਨੀਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੈਃ ||੧੫|| ਚਵ੍ਯਾਜਮੋਦਕਾਕੋਲੀਮੇਦਾਯੁਗ੍ਮਸੁਰਦ੍ਰੁਮੈਃ | ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਵਰ੍ਸਾਭੂਬਸ੍ਤਗਨ੍ਧਾਸ਼ਤਾਹ੍ਵਯੈਃ ||੧੬|| ਰੇਣ੍ਵਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਸ਼ਟੀਪੁਸ੍ਕਰਤਸ੍ਕਰੈਃ | ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਵਿਪਚੇਤ੍ਤੈਲਂ ਮਾਰੁਤਾਮਯਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੧੭|| ਗਧ੍ਰਸੀਖਞ੍ਜਕੁਬ੍ਜਾਢ੍ਯਮੂਤ੍ਰੋਦਾਵਰ੍ਤਰੋਗਿਣਾਮ੍ | ਸ਼ਸ੍ਯਤੇਲ੍ਪਬਲਾਗ੍ਨੀਨਾਂ ਬਸ੍ਤਾਵਾਸ਼ੁ ਨਿਯੋਜਿਤਮ੍ ||੧੮||

ਆਮਿਸਂ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਃ| ਸੁਰਦ੍ਰੁਮੋ ਦੇਵਦਾਰੁਃ| ਤਸ੍ਕਰਃ ਚੋਰਕਃ||੧੫-੧੮||

Adhikarana 6 (19-26) · Śloka 26

ਭੂਤਿਕੈਰਣ੍ਡਵਰ੍ਸਾਭੂਰਾਸ੍ਨਾਵਸਕਰੋਹਿਸੈਃ | ਦਸ਼ਮੂਲਸਹਾਭਾਰ੍ਗੀਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਮਰਦਾਰੁਭਿਃ ||੧੯|| ਬਲਾਨਾਗਬਲਾਮੂਰ੍ਵਾਵਾਜਿਗਨ੍ਧਾਮਤਾਦ੍ਵਯੈਃ | ਸਹਾਚਰਵਰੀਵਿਸ਼੍ਵਾਕਾਕਨਾਸਾਵਿਦਾਰਿਭਿਃ ||੨੦|| ਯਵਮਾਸਾਤਸੀਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥੈਃ ਕ੍ਵਥਿਤੈਃ ਸ਼ਤਮ੍ | ਜੀਵਨੀਯਪ੍ਰਤੀਵਾਪਂ ਤੈਲਂ ਕ੍ਸੀਰਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍ ||੨੧|| ਜਙ੍ਘੋਰੁਤ੍ਰਿਕਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਂਸਬਾਹੁਮਨ੍ਯਾਸ਼ਿਰਃਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ | ਹਨ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਵਿਕਾਰਾਂਸ੍ਤੁ ਬਸ੍ਤਿਯੋਗੈਰ੍ਨਿਸੇਵਿਤਮ੍ ||੨੨|| ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਤਿਬਲਾਮੇਦਾਕਾਕੋਲੀਦ੍ਵਯਜੀਵਕੈਃ | ਸਭਾਤਿਵਿਸਾਕਸ੍ਣਾਕਾਕਨਾਸਾਵਚਾਮਰੈਃ ||੨੩|| ਰਾਸ੍ਨਾਮਦਨਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਸਰਲਾਭੀਰੁਚਨ੍ਦਨੈਃ | ਸ੍ਵਯਙ੍ਗੁਪ੍ਤਾਸ਼ਟੀਸ਼ਙ੍ਗੀਕਲਸੀਸਾਰਿਵਾਦ੍ਵਯੈਃ ||੨੪|| ਪਿਸ੍ਟੈਸ੍ਤੈਲਘਤਂ ਪਕ੍ਵਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣਾਸ੍ਟਗੁਣੇਨ ਤੁ | ਤਚ੍ਚਾਨੁਵਾਸਨੇ ਦੇਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਗ੍ਨਿਬਲਵਰ੍ਧਨਮ੍ ||੨੫|| ਬਂਹਣਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਗੁਲ੍ਮਾਨਾਹਹਰਂ ਪਰਮ੍ | ਨਸ੍ਯੇ ਪਾਨੇ ਚ ਸਂਯੁਕ੍ਤਮੂਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੁਗਦਾਪਹਮ੍ ||੨੬||

ਭੂਤਿਕਂ ਕਤ੍ਤਣਂ ਗਨ੍ਧਤਣਾਪਰਪਰ੍ਯਾਯਮ੍| ਗੁਡੂਚੀ ਹਰੀਤਕੀ ਚੇਤਿ ਅਮਤਾਦ੍ਵਯਮ੍| ਸਹਾਚਰਃ ਸੈਰੀਯਃ , ਵਰੀ ਸ਼ਤਾਵਰੀ, ਵਿਸ਼੍ਵਾ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ, ਕਾਕਨਾਸਾ ਵਾਯਸਫਲਾ||੧੯-੨੬||

Adhikarana 7 (27-29) · Śloka 29

ਮਧੁਕੋਸ਼ੀਰਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਕਟੁਕੋਤ੍ਪਲਚਨ੍ਦਨੈਃ | ਸ਼੍ਯਾਮਾਪਦ੍ਮਕਜੀਮੂਤਸ਼ਕ੍ਰਾਹ੍ਵਾਤਿਵਿਸਾਮ੍ਬੁਭਿਃ ||੨੭|| ਤੈਲਪਾਦਂ ਪਚੇਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਯਸਾਸ੍ਟਗੁਣੇਨ ਚ | ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਗਣਕ੍ਵਾਥਯੁਕ੍ਤਂ ਬਸ੍ਤਿਸੁ ਯੋਜਿਤਮ੍ ||੧੮|| ਦਾਹਾਸਗ੍ਦਰਵੀਸਰ੍ਪਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਵਿਦ੍ਰਧੀਨ੍ | ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਜ੍ਵਰਾਦ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਕਤਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍ ||੨੯||

ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਃ| ਜੀਮੂਤੋ ਮੁਸ੍ਤਕਃ| ਤੈਲਸ੍ਯ ਪਾਦਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਰ੍ਪਿਸਿ ਤਤ੍ ਤੈਲਪਾਦਮ੍||੨੭-੨੯||

Adhikarana 8 (30-32) · Śloka 32

ਮਣਾਲੋਤ੍ਪਲਸ਼ਾਲੂਕਸਾਰਿਵਾਦ੍ਵਯਕੇਸ਼ਰੈਃ | ਚਨ੍ਦਨਦ੍ਵਯਭੂਨਿਮ੍ਬਪਦ੍ਮਬੀਜਕਸੇਰੁਕੈਃ ||੩੦|| ਪਟੋਲਕਟੁਕਾਰਕ੍ਤਾਗੁਨ੍ਦ੍ਰਾਪਰ੍ਪਟਵਾਸਕੈਃ | ਪਿਸ੍ਟੈਸ੍ਤੈਲਘਤਂ ਪਕ੍ਵਂ ਤਣਮੂਲਰਸੇਨ ਚ ||੩੧|| ਕ੍ਸੀਰਦ੍ਵਿਗੁਣਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮਣਿ ਯੋਜਿਤਮ੍ | ਨਸ੍ਯੇਭ੍ਯਞ੍ਜਨਪਾਨੇ ਵਾ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਗਦਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍ ||੩੨||

ਰਕ੍ਤਾ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ, ਗੁਨ੍ਦ੍ਰਾ ਪਟ੍ਟੋਰਕਭੇਦਃ| ਤਣਮੂਲਂ ਕੁਸ਼ਕਾਸ਼ਾਦਿਤਣਪਞ੍ਚਮੂਲਮ੍||੩੦-੩੨||

Adhikarana 9 (33-42) · Śloka 42

ਤ੍ਰਿਫਲਾਤਿਵਿਸਾਮੂਰ੍ਵਾਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚਿਤ੍ਰਕਵਾਸਕੈਃ | ਨਿਮ੍ਬਾਰਗ੍ਵਧਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਨਿਸ਼ਾਦ੍ਵਯੈਃ ||੩੩|| ਗੁਡੂਚੀਨ੍ਦ੍ਰਸੁਰਾਕਸ੍ਣਾਕੁਸ੍ਠਸਰ੍ਸਪਨਾਗਰੈਃ | ਤੈਲਮੇਭਿਃ ਸਮੈਃ ਪਕ੍ਵਂ ਸੁਰਸਾਦਿਰਸਾਪ੍ਲੁਤਮ੍ ||੩੪|| ਪਾਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਗਣ੍ਡੂਸਨਸ੍ਯਬਸ੍ਤਿਸੁ ਯੋਜਿਤਮ੍ | ਸ੍ਥੂਲਤਾਲਸ੍ਯਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦੀਨ੍ ਜਯੇਤ੍ਕਫਕਤਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍ ||੩੫|| ਪਾਠਾਜਮੋਦਾਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇਸ੍ਟਾਪਿਪ੍ਪਲੀਦ੍ਵਯਨਾਗਰੈਃ | ਸਰਲਾਗੁਰੁਕਾਲੀਯਭਾਰ੍ਗੀਚਵ੍ਯਾਮਰਦ੍ਰੁਮੈਃ ||੩੬|| ਮਰਿਚੈਲਾਭਯਾਕਟ੍ਵੀਸ਼ਟੀਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕਕਟ੍ਫਲੈਃ | ਤੈਲਮੇਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਵਾ ਪਕ੍ਵਮੇਭਿਃ ਸਮਾਯੁਤਮ੍ ||੩੭|| ਵਲ੍ਲੀਕਣ੍ਟਕਮੂਲਾਭ੍ਯਾਂ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇਨ ਚ | ਹਨ੍ਯਾਦਨ੍ਵਾਸਨੈਰ੍ਦਤ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਕਫਕਤਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍ ||੩੮|| ਵਿਡਙ੍ਗੋਦੀਚ੍ਯਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਸ਼ਟੀਪੁਸ੍ਕਰਚਿਤ੍ਰਕੈਃ | ਕਟ੍ਫਲਾਤਿਵਿਸਾਭਾਰ੍ਙ੍ਗੀਵਚਾਕੁਸ੍ਠਸੁਰਾਹ੍ਵਯੈਃ ||੩੯|| ਮੇਦਾਮਦਨਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਸ਼੍ਯਾਮਾਨਿਚੁਲਨਾਗਰੈਃ | ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਨੀਲਿਨੀਰਾਸ੍ਨਾਕਲਸੀਵਸਰੇਣੁਭਿਃ ||੪੦|| ਬਿਲ੍ਵਾਜਮੋਦਕਸ੍ਣਾਹ੍ਵਾਦਨ੍ਤੀਚਵ੍ਯਨਰਾਧਿਪੈਃ | ਤੈਲਮੇਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਵਾ ਮੁਸ੍ਕਕਾਦਿਰਸਾਪ੍ਲੁਤਮ੍ ||੪੧|| ਪ੍ਲੀਹੋਦਾਵਰ੍ਤਵਾਤਾਸਗ੍ਗੁਲ੍ਮਾਨਾਹਕਫਾਮਯਾਨ੍ | ਪ੍ਰਮੇਹਸ਼ਰ੍ਕਰਾਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਹਨ੍ਯਾਦਾਸ਼੍ਵਨੁਵਾਸਨੈਃ ||੪੨||

ਇਨ੍ਦ੍ਰਸੁਰਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਾਰੁਣੀ| ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇਸ੍ਟਾ ਭੁਮ੍ਭੁਰੁਟ੍ਟਾਕੋ ਵੇਸ੍ਟਿਤਫਲਃ ਕਾਕਮਾਚ੍ਯਨੁਕਾਰਃ| ਕਟ੍ਵੀ ਕਟੁਕਾ| ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਦਿਕਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਵਲ੍ਲੀਸਞ੍ਜ੍ਞਕਮ੍| ਕਰਮਰ੍ਦਾਦਿਕਂ ਤੁ ਕਣ੍ਟਕਸਞ੍ਜ੍ਞਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਮ੍| ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਵਦ੍ਧਦਾਰੁਕਃ| ਨਿਚੁਲੋ ਜਲਵੇਤਸਃ| ਰੇਣੁਃ ਪਰ੍ਪਟਕਃ| ਮੁਸ੍ਕਕਾਦਿਰਸੇਨ “ਮੁਸ੍ਕਕਪਲਾਸ਼ਧਵ- ” (ਸੂ.ਅ.੩੮) ਇਤ੍ਯਾਦਿਗਣਸ੍ਯ ਰਸੇਨ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ, ਪ੍ਲੁਤਂ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਤਿਲਤੈਲਮੇਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਵੇਤਿ ਤੈਲਦ੍ਵਯਂ ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਟ੍ਯਾਦਿਵਚਾਦਿਚਿਤ੍ਰਕਾਦਿਭੂਤੀਕਾਦਿਤੈਲਾਨਿ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਵਾਤਰੋਗੇਸੁ, ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਮਧੁਕਾਦਿਮਣਾਲਾਦਿਤੈਲਾਨਿ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਰੋਗਾਰ੍ਦਿਤੇਸੁ, ਤ੍ਰਿਫਲਾਦਿਪਾਠਾਦਿਤੈਲਦ੍ਵਯਂ ਕਫਗ੍ਰਸ੍ਤੇਸੁ, ਵਿਡਙ੍ਗਾਦਿਤੈਲਂ ਵਾਤੇ ਕਫਭੂਯਿਸ੍ਠੇ, ਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਸੁ ਪੁਨਰੇਤਾਨ੍ਯੇਵ ਯਥਾਯਥਮਭ੍ਯ੍ਹ੍ਯੂ ਯੋਜ੍ਯਾਨੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਏਤਾਨਿ ਸ਼ਟ੍ਯਾਦਿਤੈਲਾਨਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਸ੍ਨੇਹਪਾਕਪਰਿਭਾਸਯਾ ਸਾਧਨੀਯਾਨਿ||੩੩-੪੨||

Adhikarana 10 (43) · Śloka 43

ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਮਪਿ ਵਾਤੇਨ ਕੇਵਲੇਨਾਤਿਪੀਡਿਤਮ੍ | ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕਾਲੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵੇਵਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍ ||੪੩||

ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਦੇਹਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯ ਕ੍ਵਚਿਦਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯਾਪਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੇਵਲੇਨ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਹੇਤੁਨਾ| ਰਿਕ੍ਤੇ ਹਿ ਸ਼ਰੀਰੇ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਵਿਵਤਸ੍ਰੋਤੋਮੁਖਮੇਵ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਪੁਨਰਤਿਧਾਤੁਕ੍ਸਯੇਣਾਤਿਤਰਾਮੇਵ ਵਾਤਰੋਗਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤੇਨਾਸ਼ੁਦ੍ਧੇਪਿ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਰਿਤਿ| ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕਾਲੇਸੁ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣਾਦਿਸੁ, ‘ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਨਂ ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍’ ਇਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਨ ਪੂਰਣੀਯਮ੍||੪੩||

Adhikarana 11 (44) · Śloka 44

ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯ ਬਹੁਵਾਤਸ੍ਯ ਦ੍ਵੌ ਤ੍ਰੀਨਪ੍ਯਨੁਵਾਸਨਾਨ੍ | ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤਨੁਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਿਰੂਹਯੇਤ੍ ||੪੪||

ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯ ਵਾਤਾਧਿਕਸ੍ਯ ਵਾਤਵੇਗਵਿਧਾਰਣਾਯ ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਛੋਧਨੋ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦੇਯ ਇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ||੪੪||

Adhikarana 12 (45) · Śloka 45

ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਪਿ ਵਾਤੇਨ ਕੇਵਲੇਨਾਤਿਪੀਡਿਤਮ੍ | ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਗਾਢੈਰ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ਨਿਰੂਹੈਃ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍ ||੪੫||

ਕਿਞ੍ਚਿਦਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਪਿ ਯਥਾਸ੍ਥਾਪਨਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਸ੍ਥਾਪਨੀਯਸ੍ਤਥਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਪੀਤ੍ਯਾਦਿ|- ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਈਸਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ, ਨਞ੍ ਈਸਦਰ੍ਥੇ, ਅਨੁਦਰਾ ਕਨ੍ਯੇਤਿ ਯਥਾ| ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਗਾਢੈਃ ਸ੍ਨੇਹਬਹੁਲੈਃ| ਏਤੇਨ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸ੍ਨੇਹਵਿਧਿਵਿਰਹਿਤੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਵਿਗਮ੍ਯਤੇ||੪੫||

Adhikarana 13 (46) · Śloka 46

ਅਥ ਸਮ੍ਯਙ੍ਨਿਰੂਢਂ ਤੁ ਵਾਤਾਦਿਸ੍ਵਨੁਵਾਸਯੇਤ੍ | ਬਿਲ੍ਵਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਮਦਨਫਲਤੈਲੈਰ੍ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ||੪੬||

ਨਿਰੂਹਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਿਲ੍ਵਮੂਲਮਧੁਯਸ੍ਟੀਮਦਨਫਲਕ੍ਵਾਥਸਿਦ੍ਧੈਸ੍ਤੈਲੈਃ; ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ਬਿਲ੍ਵਮੂਲਾਦੀਨਾਂ ਕਲ੍ਕੈਰਿਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਬਿਲ੍ਵਤੈਲਂ- “ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਫਲਬਿਲ੍ਵਾਖ੍ਯੈਸ੍ਤੈਲਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਮੀਰਣੇ”- ਇਤਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਂ ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਬਿਲ੍ਵਤੈਲਮ੍| ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਤੈਲਂ ਜੀਵਨੀਯਂ, ਤਚ੍ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ‘ਦਸ਼ਮੂਲੀਬਲਾਰਾਸ੍ਨਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਪਾਠੇਨੋਕ੍ਤਮ੍; ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਤਦੇਵ ਭੂਤੀਕਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਜੀਵਨੀਯਯੁਕ੍ਤਮਭਿਹਿਤਂ; ਫਲਬਿਲ੍ਵਤਿਵਤ੍ਕਸ੍ਣਾਰਾਸ੍ਨਾਭੂਨਿਮ੍ਬਦਾਰੁਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਫਲਤੈਲਂ, ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ਮਦਨਫਲੈਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਫਲਤੈਲਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ||੪੬||

Adhikarana 14 (47) · Śloka 47

ਰਾਤ੍ਰੌ ਬਸ੍ਤਿਂ ਨ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਦੋਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੋ ਹਿ ਰਾਤ੍ਰਿਜਃ | ਸ੍ਨੇਹਵੀਰ੍ਯਯੁਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਧ੍ਮਾਨਂ ਗੌਰਵਂ ਜ੍ਵਰਮ੍ ||੪੭||

ਰਾਤ੍ਰੌ ਬਸ੍ਤਿਦਾਨਨਿਸੇਧਮਾਹ- ਰਾਤ੍ਰਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ ਇਤਿ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਰਾਤ੍ਰਾਵਾਹਾਰਵਿਦਾਹੇਨ ਕਾਲਸ਼ੈਤ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਰੋਤੋਮੁਖਸਂਵਤਤ੍ਵੇਨ ਚ ਦੋਸਧਾਤੁਮਲੇਸੁ ਵਿਕ੍ਲੇਦਨਲਕ੍ਸਣ ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੋ ਭਵਤਿ| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍- “ਅਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਤੁ ਹਦਯੇ ਨਿਸ਼ਿ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨੇਸੁ ਧਾਤੁਸੁ| ਵਿਦਗ੍ਧੇਨ੍ਨਰਸੇ ਸ੍ਰੋਤਃਸੂਪਲਿਪ੍ਤੇਸੁ ਦੇਹਿਨਾਮ੍||ਵ੍ਯਾਪਾਰੇਭ੍ਯੋ ਨਿਵਤ੍ਤਾਨਾਂ ਦੋਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੋ ਭਵੇਦਿਤਿ”||੪੭||

Adhikarana 15 (48) · Śloka 48

ਅਹ੍ਨਿ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤੇ ਦੋਸੇ ਵਹ੍ਨੌ ਚਾਨ੍ਨਰਸਾਨ੍ਵਿਤੇ | ਸ੍ਫੁਟਸ੍ਰੋਤੋਮੁਖੇ ਦੇਹੇ ਸ੍ਨੇਹੌਜਃ ਪਰਿਸਰ੍ਪਤਿ ||੪੮||

ਦਿਵਾ ਬਸ੍ਤਿਪ੍ਰਦਾਨਗੁਣਂ ਸਕਾਰਣਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਹ੍ਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਹ੍ਨਿ ਦਿਵਾ| ਵਿਵਤਸ੍ਰੋਤੋਮੁਖੇ ਸ਼ਰੀਰੇ, ਤਥਾ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤੇਸੁ ਦੋਸੇਸੁ, ਤਥਾ ਨਿਃਸ਼ੇਸਪਰਿਪਕ੍ਵਸ੍ਯਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਰਸੇਨ ਵੀਰ੍ਯੇਣਾਗ੍ਨਿਸਂਵਰ੍ਧਿਤੇਨੋਪਚਿਤੇ ਪਕ੍ਤੁਂ ਸਮਰ੍ਥੇ ਚ ਵਹ੍ਨੌ, ਸ੍ਨੇਹੌਜਃ ਸ੍ਨੇਹਵੀਰ੍ਯਂ, ਸ਼ਰੀਰਂ ਪਰਿਸਰ੍ਪਤਿ ਅਨੁਕ੍ਰਾਮਤਿ||੪੮||

Adhikarana 16 (49-50) · Śloka 50

ਪਿਤ੍ਤੇਧਿਕੇ ਕਫੇ ਕ੍ਸੀਣੇ ਰੂਕ੍ਸੇ ਵਾਤਰੁਗਰ੍ਦਿਤੇ | ਨਰੇ ਰਾਤ੍ਰੌ ਤੁ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਕਾਲੇ ਚੋਸ੍ਣੇਨੁਵਾਸਨਮ੍ ||੪੯|| ਉਸ੍ਣੇ ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ ਵਾਪਿ ਦਿਵਾ ਦਾਹਾਦਯੋ ਗਦਾਃ | ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਦੋਸੇ ਯੋਜਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ ||੫੦||

ਰਾਤ੍ਰਾਵਪਿ ਪ੍ਰਤਿਪ੍ਰਸਵਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਪਿਤ੍ਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਾਤ੍ਰਿਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਪ੍ਰਥਮਪ੍ਰਹਰਵਾਚਕਃ, ਪ੍ਰਦੋਸੇ ਯੋਜਯੇਦ੍ਭਿਸਗਿਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਵਚਨਾਤ੍| ਕੁਤਃ ਪੁਨਰੁਸ੍ਣਕਾਲੇ ਪਿਤ੍ਤੇਧਿਕੇ ਵਾ ਦਿਵਾ ਨ ਦੇਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਉਸ੍ਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਦੋਸਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਪਰਨਿਸ਼ਾਨਿਵਤ੍ਤਿਃ||੪੯-੫੦||

Adhikarana 17 (51) · Śloka 51

ਸ਼ੀਤੇ ਵਸਨ੍ਤੇ ਚ ਦਿਵਾ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਪ੍ਰਾਵਡ੍ਘਨਾਤ੍ਯਯੇ | ਸ੍ਨੇਹ੍ਯੋ ਦਿਨਾਨ੍ਤੇ ਪਾਨੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ ਪਰਿਜਿਹੀਰ੍ਸਤਾ ||੫੧||

ਇਦਾਨੀਮਹ੍ਨਿ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤੇ ਦੋਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਾਕ੍ਯੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕਾਲਨਿਯਮਂ ਪ੍ਰਕਟਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ਼ੀਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰਿਜਿਹੀਰ੍ਸਤਾ ਪਰਿਹਰ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਤਾ||੫੧||

Adhikarana 18 (52) · Śloka 52

ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕਾਲੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵੇਵਾਨਿਲਾਧਿਕਮ੍ | ਤੀਵ੍ਰਾਯਾਂ ਰੁਜਿ ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਨਂ ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍ ||੫੨||

ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਵਸ੍ਥਾਯਾਮਸ੍ਯਾਪਵਾਦਮਾਹ- ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਲੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਿਤਿ ‘ਤਤ੍ਤਤ੍ਕਾਲਵਿਰੁਦ੍ਧਕਤ੍ਰਿਮਗੁਣੋਪਧਾਨਂ ਕਤ੍ਵੈਵ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ | ਪ੍ਰਾਗਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਕੇਵਲਵਾਤਪੀਡਿਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਪ੍ਯਹੋਰਾਤ੍ਰਾਵਯਵੇਸ੍ਵਨੁਵਾਸਨਮਭਿਹਿਤਮ੍, ਇਹ ਤੁ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯੇਤਿ ਨ ਪੌਨਰੁਕ੍ਤ੍ਯਮ੍||੫੨||

Adhikarana 19 (53) · Śloka 53

ਨ ਚਾਭੁਕ੍ਤਵਤਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਪ੍ਰਣਿਧੇਯਃ ਕਥਞ੍ਚਨ | ਸ਼ੁਦ੍ਧਤ੍ਵਾਚ੍ਛੂਨ੍ਯਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸਮੁਤ੍ਪਤੇਤ੍ ||੫੩||

ਅਭੁਕ੍ਤਵਤਃ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਮਾਹ- ਨ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨੇਹ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸਮੁਤ੍ਪਤੇਤ੍ ਸਮ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਚ੍ਛੇਤ੍| ਤਤਸ਼੍ਚਾਤਿਪੀਡਿਤਵਦ੍ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼ੁਦ੍ਧਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਗਯਦਾਸਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮਾਰ੍ਗਾਨੁਸਰਣਸ਼ੀਲਤ੍ਵਾਤ੍ਤਸ੍ਯੇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ||੫੩||

Adhikarana 20 (54-57) · Śloka 57

ਸਦਾਨੁਵਾਸਯੇਚ੍ਚਾਪਿ ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾਰ੍ਦ੍ਰਪਾਣਿਨਮ੍ | ਜ੍ਵਰਂ ਵਿਦਗ੍ਧਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਃ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਃ ||੫੪|| ਨ ਚਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਸ਼ਨਂ ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍ | ਮਦਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਚ ਜਨਯੇਦ੍ ਦ੍ਵਿਧਾ ਸ੍ਨੇਹਃ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਃ ||੫੫|| ਰੂਕ੍ਸਂ ਭੁਕ੍ਤਵਤੋ ਹ੍ਯਨ੍ਨਂ ਬਲਂ ਵਰ੍ਣਂ ਚ ਹਾਪਯੇਤ੍ | ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਨੇਹਮਤੋ ਜਨ੍ਤੁਂ ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍ ||੫੬|| ਯੂਸਕ੍ਸੀਰਰਸੈਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਥਾਵ੍ਯਾਧਿ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਵਾ | ਯਥੋਚਿਤਾਤ੍ ਪਾਦਹੀਨਂ ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍ ||੫੭||

ਭੋਜਨੋਤ੍ਤਰਕਾਲਮੇਵਾਨੁਵਾਸਨਮਵਿਲਮ੍ਬਿਤਮਾਹ- ਸਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭੋਜਨਾਦ੍ਵਿਲਮ੍ਬਿਤਦਾਨੇ ਦੋਸਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਜ੍ਵਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੀਦਸ਼ਮਨ੍ਨਂ ਭੁਕ੍ਤਵਨ੍ਤਮਨੁਵਾਸਯੇਤ੍ਤਦਾਹ- ਨ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਾਪਯੇਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਃ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਨੇਹਮ੍ ਅਲ੍ਪਸ੍ਨੇਹਮ੍| ਯਥਾਵ੍ਯਾਧੀਤਿ ਰੋਗਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ, ਰੋਗਾਨੁਰੂਪਮਿਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਅਤ੍ਰੈਵਾਨੁਕ੍ਤਮਪ੍ਯਵੇਕ੍ਸਮਾਣ ਆਹ- ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਵੇਤਿ|- ਸਮ੍ਯਗੀਕ੍ਸਿਤ੍ਵਾ ‘ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਦੋਸਂ ਚ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਅਤ੍ਰ ਯੂਸੋ ਮੁਦ੍ਗਯੂਸਃ, ਸ ਚ ਕਤੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ; ਕ੍ਸੀਰਂ ਗਵ੍ਯਂ, ਰਸੋ ਮਾਂਸਰਸਃ, ਤੈਰ੍ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਵਾਤਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕੈਰ੍ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾ, ਯਥੋਚਿਤਾਤ੍ ਪਾਦਹੀਨਮਿਤਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਕਤਸਂਸਰ੍ਜਨਸ੍ਯ ਉਚਿਤਾਦ੍ਭਕ੍ਤਾਤ੍ ਪਾਦਹੀਨਮੁਤ੍ਤਮਮਧ੍ਯਮਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪਾਦੇਨ ਪਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਪਾਦੈਰ੍ਵਾ ਹੀਨਮਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਂ, “ਅਰ੍ਧਹੀਨਂ ਤ੍ਰਿਭਾਗਂ ਵਾ ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍” ਇਤਿ ਮੁਨਿਨਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍||੫੪-੫੭||

Adhikarana 21 (58-59) · Śloka 59

ਅਥਾਨੁਵਾਸ੍ਯਂ ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਸ੍ਵੇਦਿਤਂ ਸ਼ਨੈਃ | ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਕਤਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਂ ਤਤਃ ||੫੮|| ਵਿਸਜ੍ਯ ਚ ਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਯੋਜਯੇਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਨਾ | ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਵਿਧਾਨਂ ਤੁ ਨਿਰੂਹੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੫੯||

ਅਨੁਵਾਸਨਵਿਧਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਥਾਨੁਵਾਸ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੫੮-੫੯||

Adhikarana 22 (60-62) · Śloka 62

ਤਤਃ ਪ੍ਰਣਿਹਿਤਸ੍ਨੇਹ ਉਤ੍ਤਾਨੋ ਵਾਕ੍ਸ਼ਤਂ ਭਵੇਤ੍ | ਪ੍ਰਸਾਰਿਤੈਃ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰੈਸ੍ਤਥਾ ਵੀਰ੍ਯਂ ਵਿਸਰ੍ਪਤਿ ||੬੦|| ਤਾਡਯੇਤ੍ਤਲਯੋਰੇਨਂ ਤ੍ਰੀਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਵਾਰਾਞ੍ਛਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ | ਸ੍ਫਿਚੋਸ਼੍ਚੈਨਂ ਤਤਃ ਸ਼ਯ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਵਾਰਾਨੁਤ੍ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ਤਤਃ ||੬੧|| ਏਵਂ ਪ੍ਰਣਿਹਿਤੇ ਬਸ੍ਤੌ ਮਨ੍ਦਾਯਾਸੋਥ ਮਨ੍ਦਵਾਕ੍ | ਸ੍ਵਾਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਸ਼ਯਨੇ ਕਾਮਮਾਸੀਤਾਚਾਰਿਕੇ ਰਤਃ ||੬੨||

ਪ੍ਰਣਿਹਿਤਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਤੁਰਸ੍ਯ ਕਰਣੀਯਮਭਿਧਾਯ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਕਰਣੀਯਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤਾਡਯੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਲਯੋਃ ਹਸ੍ਤਪਾਦਤਲਯੋਃ, ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਵਾਰਾਨ੍ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਸ਼ੀਘ੍ਰਾਗਮਨਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਫਿਚੋਸ਼੍ਚੈਨਮਿਤਿ ਤਾਡਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸ੍ਫਿਚੋਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਕਾਰੋ ਭਿਨ੍ਨਕ੍ਰਮੇ, ਤੇਨ ਤਾਡਯੇਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ| ਅਤਸ੍ਤਲਯੋਰ੍ਗਹੀਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਕੂਰ੍ਪਰੇ ਜਾਨੁਨੀ ਚੋਤ੍ਕ੍ਸਿਪੇਦਿਤ੍ਯਨੁਕ੍ਤੋ ਵਦ੍ਧਵੈਦ੍ਯਵ੍ਯਵਹਾਰਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਭਵਤਿ| ਸ਼ਯ੍ਯਾਮੁਤ੍ਕ੍ਸਿਪੇਦਿਤਿ ਕਾਸ੍ਠਫਲਕਾਦਿਕਤਾਂ ਸਹਾਤੁਰੇਣੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ‘ਸ਼ਯ੍ਯਾਸ੍ਥਮਾਤੁਰਂ ਸ੍ਫਿਗ੍ਦੇਸ਼ੇ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਆਸੀਤਾਚਾਰਿਕੇ ਰਤ ਇਤਿ ਕ੍ਰੋਧਾਦੀਨ੍ ਵਰ੍ਜਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੬੦-੬੨||

Adhikarana 23 (63-66) · Śloka 66

ਸ ਤੁ ਸੈਨ੍ਧਵਚੂਰ੍ਣੇਨ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵੇਨ ਚ ਯੋਜਿਤਃ | ਦੇਯਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਨਿਰੇਤਿ ਸਹਸਾ ਸੁਖਮ੍ ||੬੩|| ਯਸ੍ਯਾਨੁਵਾਸਨੋ ਦਤ੍ਤਃ ਸਕਦਨ੍ਵਕ੍ਸਮਾਵ੍ਰਜੇਤ੍ | ਅਤ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਾਦਤਿਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਵਾਯੁਨਾ ਵਾ ਪ੍ਰਪੀਡਿਤਃ ||੬੪|| ਸਵਾਤੋਧਿਕਮਾਤ੍ਰੋ ਵਾ ਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾ ਸਭੇਸਜਃ | ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਯੋਲ੍ਪਤਰੋ ਦੇਯੋ ਨ ਹਿ ਸ੍ਨਿਹ੍ਯਤ੍ਯਤਿਸ੍ਠਤਿ ||੬੫|| ਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧਾਨਿਲਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਃ ਸ੍ਨੇਹਹੀਨੇਨੁਵਾਸਨੇ | ਦਾਹਕ੍ਲਮਪ੍ਰਵਾਹਾਰ੍ਤਿਕਰਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਨੁਵਾਸਨਃ ||੬੬||

ਸਰ੍ਵਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਦ੍ਰਵ੍ਯਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ ਸ੍ਨੇਹਃ, ਤੁ ਪੁਨਃ, ਪਕ੍ਵੋਪਿ ਸੈਨ੍ਧਵਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਸਮਨ੍ਵਿਤੋ ਦੇਯਃ| ਮਧ੍ਯਮਵਯਸ੍ਕਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾਮਾਹ- “ਚੂਰ੍ਣਮਾਸਃ ਪਲੇ ਸ੍ਨੇਹੇ ਸਿਨ੍ਧੁਜਨ੍ਮ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਯੋਃ”- ਇਤਿ| ਤਸ੍ਯਾਨੁਵਾਸਨਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਤ੍ਯਾਵਤ੍ਤ੍ਯਾਸ੍ਯ ਨਿਦਾਨਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਹੇਤੁਂ ਪੁਨਃ ਕਰਣੀਯਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਕਤ੍ ਏਕਵਾਰਮ੍| ਅਕ੍ਸਸ੍ਯ ਯਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯਾਨੁਪਸ਼੍ਚਾਦਨ੍ਵਕ੍ਸਮ੍| ਆਵ੍ਰਜੇਤ੍ ਆਗਚ੍ਛੇਤ੍| ਕੁਤਃ? ਅਤ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ ਉਸ੍ਣਗੁਣਾਤਿਰੇਕਾਤ੍| ਅਤਿਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਕਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰਾਹਿਤਾਤ੍| ਅਨੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸ੍ਯ ਬਨ੍ਧਨਾਤ੍ ਵਾਯੁਨਾ ਪ੍ਰਪੀਡਿਤਃ ਸਵਾਤੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍; ਅਤਿਮਾਤ੍ਰੋਤਿਭੇਸਜਸ਼੍ਚ ਗੁਰੁਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਯੋਲ੍ਪਤਰ ਇਤਿ ਅਨ੍ਯੋਤ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਾਦਿਗੁਣਵਿਪਰੀਤਃ, ਅਲ੍ਪਤਰਃ ਪ੍ਰਾਚੀਨਮਾਤ੍ਰਾਤਃ, ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਨੇਹੇਨੈਵ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍| ਕੁਤਃ ਪੁਨਰਪਿ ਦੇਯ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਨ ਹਿ ਸ੍ਨਿਹ੍ਯਤ੍ਯਤਿਸ੍ਠਤੀਤਿ; ਹਿ ਯਤੋਤਿਸ੍ਠਤਿ ਸ੍ਨੇਹੇ ਨ ਸ੍ਨਿਹ੍ਯਤਿ ਨਰਃ| ਸ੍ਨੇਹਹੀਨੇਨੁਵਾਸਨੇ ਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧਾਨਿਲਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੋ ‘ਭਵਤਿ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਹੀਨ ਇਤਿ ਹੀਨਗੁਣਮਾਨੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦਾਹਕ੍ਲਮਪ੍ਰਵਾਹਾਰ੍ਤਿਕਰਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਾਦ੍ਧੀਨਾਨੁਵਾਸਿਤਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧਾਨਿਲਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਲਿਙ੍ਗਵਿਪਰੀਤਾਤਿਸਸ੍ਟਾਨਿਲਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਰ੍ਤਿਕਰਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚਿਨੋਤਿ| ਪ੍ਰਵਾਹਸ੍ਥਾਨੇ ਪਿਪਾਸੇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ||੬੩-੬੬||

Adhikarana 24 (67-69) · Śloka 69

ਸਾਨਿਲਃ ਸਪੁਰੀਸਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਤਿ ਯਸ੍ਯ ਤੁ | ਓਸਚੋਸੌ ਵਿਨਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸ ਸਮ੍ਯਗਨੁਵਾਸਿਤਃ ||੬੭|| ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਨਮਥ ਸਾਯਾਹ੍ਨੇ ਸ੍ਨੇਹੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤੇ ਪੁਨਃ | ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਂ ਭੋਜਯੇਤ੍ ਕਾਮਂ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤੁ ਨਰੋ ਯਦਿ ||੬੮|| ਪ੍ਰਾਤਰੁਸ੍ਣੋਦਕਂ ਦੇਯਂ ਧਾਨ੍ਯਨਾਗਰਸਾਧਿਤਮ੍ | ਤੇਨਾਸ੍ਯ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਭਕ੍ਤਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸਾ ਚ ਜਾਯਤੇ ||੬੯||

ਯਾਦਸ਼ਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸਮ੍ਯਗਨੁਵਾਸਿਤਸ੍ਤਮਾਹ- ਸਾਨਿਲ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਪੁਰੀਸਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਕਾਰੇਣ ਸਮੂਤ੍ਰਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਨੁਕ੍ਤਂ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ| ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਚ੍ਛਤਿ| ਓਸ ਈਸਦ੍ਦਾਹਃ| ਚੋਸ ਆਕਸ੍ਯਮਾਣਸ੍ਯੇਵ ਦਾਹਪ੍ਰਕਾਰਃ| ਗਯੀ ਤੁ- ਓਸਚੋਸੌ ਵਿਨੇਤਿ ਦਾਹਪਿਪਾਸੇ ਵਿਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥ ਇਤ੍ਯਾਹ| ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਿਤਿ ਤ੍ਰਿਚਤੁਰਾਦਿਯਾਮਾਤ੍| ਅਪਰੇਦ੍ਯੁਰਾਹਾਰਂ ਨਿਯਮਯਨ੍ਨਾਹ- ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਨਂ ਪਰਿਣਤਾਹਾਰਂ, ਸਾਯਾਹ੍ਨਗ੍ਰਹਣਂ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣਭੋਜਨਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮ੍| ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਮਿਤਿ ਮਾਤ੍ਰਾਲਘੁਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਲਘੁਂ ਚ; ਕਾਮਂ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚੇਨ੍ਨਰੋ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਕਾਮਂ ਯਥੇਸ੍ਟਂ ਲਘ੍ਵੇਵ ਭੋਜਯੇਤ੍||੬੭-੬੯||

Adhikarana 25 (70) · Śloka 70

ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਕ੍ਰਮੇਸ੍ਵੇਵਂ ਵਿਧਿਮਾਹੁਰ੍ਮਨੀਸਿਣਃ |੭੦|

ਇਦਾਨੀਂ ਸ਼ਲ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਾ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਾਚਾਰ੍ਯਃ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤੇਰੁਕ੍ਤਵਿਧੌ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਨੁਮਤਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਨੇਹੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਨੀਸਿਣਃ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਕ੍ਰਮਵਿਦਃ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਕਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੭੦|-

Adhikarana 26 (70) · Śloka 71

ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਸਡ੍ ਵਾ ਸਪ੍ਤ ਵਾਸ੍ਟੌ ਨਵੈਵ ਵਾ ||੭੦|| ਵਿਧੇਯਾ ਬਸ੍ਤਯਸ੍ਤੇਸਾਮਨ੍ਤਰਾ ਤੁ ਨਿਰੂਹਣਮ੍ |੭੧|

ਤਮੇਵ ਕ੍ਰਮਂ ਦੀਯਮਾਨਾਸ਼ੇਸਬਸ੍ਤਿਸੂਪਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਨੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਡ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਵਿਕਲ੍ਪਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਸ੍ਨੇਹਾਦਿਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਰਗਤਦੋਸਾਪੇਕ੍ਸਯਾ| ਤਤ੍ਰ ਦੀਯਮਾਨੇਸੁ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਸੁ ਤਤੀਯੇ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਪਞ੍ਚਮੇ ਵਾ ਸ੍ਨੇਹੇਗ੍ਨ੍ਯਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯੋਪਰਤਿਂ ਕਤ੍ਵਾ (ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਵਧਿਕਤ੍ਯ ) ਸਂਸਰ੍ਜਨਵਿਧਾਨੇਨੋਪਬਂਹਿਤਬਲਾਯ ਅਨ੍ਤਰਾ ਨਿਰੂਹਣਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ ਦੋਸਸਞ੍ਚਯਸਂਸ਼ੋਧਨਾਯ| ਤਥਾ ਚ ਚਰਕਃ- “ਤ੍ਰੀਨ੍ ਪਞ੍ਚ ਵਾਰਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰੋਥ ਸਡ੍ਵਾ ਵਾਤਾਧਿਕਾਨਾਮਨੁਵਾਸਨੀਯਾਨ੍| ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਪ੍ਰਦਤ੍ਵਾਸ਼ੁ ਭਿਸਗ੍ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਮਤੋ ਨਿਰੂਹਾਨ੍” (ਚ.ਸਿ.ਅ.੧) ਇਤਿ||੭੦||-

Adhikarana 27 (71-74) · Śloka 74

ਦਤ੍ਤਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਥਮੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸ੍ਨੇਹਯੇਦ੍ਬਸ੍ਤਿਵਙ੍ਕ੍ਸਣੌ ||੭੧|| ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਤ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਤੁ ਮੂਰ੍ਧਸ੍ਥਮਨਿਲਂ ਜਯੇਤ੍ | ਜਨਯੇਦ੍ਬਲਵਰ੍ਣੌ ਚ ਤਤੀਯਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਃ ||੭੨|| ਰਸਂ ਚਤੁਰ੍ਥੋ ਰਕ੍ਤਂ ਤੁ ਪਞ੍ਚਮਃ ਸ੍ਨੇਹਯੇਤ੍ਤਥਾ | ਸਸ੍ਠਸ੍ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਯੇਨ੍ਮਾਂਸਂ ਮੇਦਃ ਸਪ੍ਤਮ ਏਵ ਚ ||੭੩|| ਅਸ੍ਟਮੋ ਨਵਮਸ਼੍ਚਾਸ੍ਥਿ ਮਜ੍ਜਾਨਂ ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ | ਏਵਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਗਤਾਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਸਾਧੁ ਸਾਧਯੇਤ੍ ||੭੪||

ਇਦਾਨੀਂ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤੇਃ ਪ੍ਰਥਮਾਦਿਦਾਨੇਨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਦਤ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਸ੍ਤਿਵਙ੍ਕ੍ਸਣਾਵਿਤ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸਣਮਧਃਕਾਯਸ੍ਯ| ਮੂਰ੍ਧਸ੍ਥਮਨਿਲਂ ਜਯੇਦਿਤਿ ਮੂਰ੍ਧਸ੍ਥਮੂਰ੍ਧ੍ਵਕਾਯਸ੍ਥਂ, ਜੈਜ੍ਜਟਾਚਾਯਸ੍ਤੁ ਆਦਿਪਦਲੋਪਾਦ੍ ਬਸ੍ਤਿਮੂਰ੍ਧਸ੍ਥਮਨਿਲਂ ਜਯੇਦਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ| ਏਵਮਨੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਗਤਾਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧਿਸਮੁਦ੍ਦੇਸ਼ੀਯੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਾਪ੍ਰਹਰ੍ਸਜਨਕਾਨ੍| ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਰਸ੍ਟਾਦਸ਼ਸਙ੍ਖ੍ਯਃ| ਸਾਧੁ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਤ੍ਤਃ ਸਾਧਯੇਦਿਤਿ| ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦਿਦੇਸ਼ਰਸਾਦਿਧਾਤੁਸ੍ਨੇਹਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਦਤ੍ਤਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤੇਃ ਪ੍ਰਥਮਾਦਿਦਾਨਮਾਭਿਹਿਤਮ੍| ਦੋਸਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਸ੍ਨੇਹਦਾਨਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਾਜ੍ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਯਥਾ- “ਏਕਂ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਵਾ ਬਲਾਸੇ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤੀਨ੍ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਪਞ੍ਚ ਵਾ ਸਪ੍ਤ ਵਾ ਪਿਤ੍ਤੇ ਨਵੈਕਾਦਸ਼ ਵਾਨਿਲੇ” (ਵਾ.ਸੂ.ਅ.੧੯) ਇਤਿ||੭੧-੭੪||

Adhikarana 28 (75-76) · Śloka 76

ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ਾਸ੍ਟਾਦਸ਼ਕਾਨ੍ ਬਸ੍ਤੀਨਾਂ ਯੋ ਨਿਸੇਵਤੇ | ਯਥੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਾਨੇਨ ਪਰਿਹਾਰਕ੍ਰਮੇਣ ਚ ||੭੫|| ਸ ਕੁਞ੍ਜਰਬਲੋਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਜਵੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯੋਮਰਪ੍ਰਭਃ | ਵੀਤਪਾਪ੍ਮਾ ਸ਼੍ਰੁਤਧਰਃ ਸਹਸ੍ਰਾਯੁਰ੍ਨਰੋ ਭਵੇਤ੍ ||੭੬||

ਏਵਮੇਤੈਰਸ੍ਟਾਦਸ਼ਭਿਃ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਭਿਰ੍ਧਾਤੁਗਤਦੋਸਹਰਣਮਭਿਧਾਯ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰਭ੍ਯਸ੍ਤੈਰੇਤੈਰੇਵ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਰਸਾਯਨਫਲਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥੋਕ੍ਤੇਨੇਤਿ ਇਹ ਚਾਨਨ੍ਤਰਾਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇਨ| ਪਰਿਹਾਰਕ੍ਰਮੇਣੇਤਿ ਆਤੁਰੋਪਦ੍ਰਵੀਯੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਨ| ਕੁਞ੍ਜਰਬਲ ਇਤਿ ਉਪਚਯਸ਼ਕ੍ਤਿਲਕ੍ਸਣਬਲਯੁਕ੍ਤਃ| ਅਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਜਵੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯ ਇਤਿ ਗਜ ਇਵੋਪਚਿਤਧਾਤੁਰਪਿ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍ਤੁਰਙ੍ਗਵਤ੍ਤਰਸ੍ਵੀ| ਅਮਰਵਤ੍ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਭਾਤੀਤਿ ਅਮਰਪ੍ਰਭਃ ਅਤ੍ਯਦ੍ਭੁਤਵਰ੍ਣਾਦ੍ਯੁਪੇਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵੀਤਪਾਪ੍ਮਾ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸਪ੍ਰਭਾਵਾਦੇਵ ਗਤਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਜਨ੍ਮਕਤਸਕਲਕਲ੍ਮਸਃ| ਸ਼੍ਰੁਤਧਰ ਇਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਕਰ੍ਸਯੁਕ੍ਤਃ| ਸਹਸ੍ਰਾਯੁਰਿਤਿ ਸ਼ਰੀਰੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਸਂਯੋਗੋਤ੍ਕਰ੍ਸਃ| ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤੀਨਾਮਸ੍ਟਾਦਸ਼ਕਮ੍, ਅਨ੍ਤਰਾ ਤੁ ਨਿਰੂਹਣਮਿਤਿ ਪੂਰ੍ਵਵਾਕ੍ਯਾਦਨਿਯਤਨਿਰੂਹਾਨ੍ਵਿਤੋਭਿਹਿਤਸ੍ਤਥਾਪਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨ੍ਨਿਯਤਦ੍ਵਾਦਸ਼ਯਾਪਨਾਖ੍ਯਨਿਰੂਹੋਪੇਤੋ ਜ੍ਞੇਯਃ, ਤਾਦਸ਼ਸ੍ਯ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਕਰ੍ਮ ਇਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ| ਤਥਾਹਿ- “ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮਤਾਃ ਕਰ੍ਮਤੁ ਬਸ੍ਤਯੋ ਹਿ ਕਾਲਸ੍ਤਤੋਰ੍ਧੇਨ ਤਤਸ਼੍ਚ ਯੋਗਃ| ਸਾਨ੍ਵਾਸਨਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਵੈ ਨਿਰੂਹਾਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸ੍ਨੇਹ ਏਕਃ ਪਰਤਸ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚ” (ਚ.ਸਿ.ਅ.੧) ਇਤਿ; ਤਤਸ਼੍ਚ “ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ਾਸ੍ਟਾਦਸ਼ਕਾਨ੍ ਬਸ੍ਤੀਨਾਂ ਯੋ ਨਿਸੇਵਤੇ”- ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਕਰ੍ਮਬਸ੍ਤੀਨਸ੍ਟਾਦਸ਼ਵਾਰਾਨ੍ ਯੋ ਨਿਸੇਵਤੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥੋ ਗਮ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਸ਼੍ਰੀਵਾਗ੍ਭਟੇਨਾਪਿ ਕਰ੍ਮਕਾਲਯੋਗਬਸ੍ਤਯੋਭਿਹਿਤਾਃ| ਤਥਾ ਚ- “ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸ੍ਨੇਹ ਏਕਃ ਪਞ੍ਚਾਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਸ੍ਥਾਪਨਾਨਿ ਚ| ਸਾਨ੍ਵਾਸਨਾਨਿ ਕਰ੍ਮੈਵਂ ਬਸ੍ਤਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦੀਰਿਤਾਃ||ਕਾਲਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੈਕੋਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ੍ਨੇਹੋਨ੍ਤੇ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤਥਾ| ਸਟ੍ ਪਞ੍ਚਬਸ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤਰਿਤਾਃ, ਯੋਗੋਸ੍ਟੌ ਬਸ੍ਤਯੋਤ੍ਰ ਤੁ||ਤ੍ਰਯੋ ਨਿਰੂਹਾਃ ਸ੍ਨੇਹਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਾਵਾਦ੍ਯਨ੍ਤਯੋਰੁਭੌ” (ਵਾ.ਸੂ.ਅ.੧੯) ਇਤਿ| ਯਾਪਨਬਸ੍ਤਿਵਿਸਯੋਯਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਃ, ਨਿਰੂਹਾ ਏਵ ਯਾਪਨਬਸ੍ਤਯਃ; ਅਤ ਏਵੈਕਾਨ੍ਤਰਿਤਾਃ ਸ੍ਨੇਹਾਃ, ਯਾਪਨਬਸ੍ਤਯੋ ਹਿ ਨਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਾ ‘ਨਪੁਂਸਕਬਸ੍ਤਯਃ’ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਕਰ੍ਮਕਾਲਯੋਗਸਞ੍ਜ੍ਞਯਾ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਹਰੋ ਬਸ੍ਤਿਪ੍ਰਯੋਗੋ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਗਯਦਾਸਸ੍ਤੁ ਬਲਵਦ੍ਵਿਗ੍ਰਹਾਦਿਜਨਿਤੋਪਚਯਪੂਰ੍ਵਕਵਾਤਾਦਿਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪੇ ਬਲੀਯਸਿ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਬਸ੍ਤਯਃ, ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ ਪੁਨਃ ਕਾਲੈਕਪ੍ਰਭਾਵਜਨਿਤਵਾਤਾਦਿਪ੍ਰਕੋਪੇ ਮਧ੍ਯਬਲੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼, ਕਾਲੇਨਾਪ੍ਯਕਤਦੋਸਕੋਪਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯਾਪੂਰ੍ਵਵਸ੍ਯਤ੍ਵਾਦਿਲਾਭਾਰ੍ਥਮਸ੍ਟੌ||੭੫-੭੬||

Adhikarana 29 (77-78) · Śloka 78

ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਂ ਨਿਰੂਹਂ ਵਾ ਨੈਕਮੇਵਾਤਿਸ਼ੀਲਯੇਤ੍ | ਸ੍ਨੇਹਾਦਗ੍ਨਿਵਧੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੌ ਨਿਰੂਹਾਤ੍ ਪਵਨਾਦ੍ਭਯਮ੍ ||੭੭|| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਰੂਢੋਨੁਵਾਸ੍ਯੋ ਨਿਰੂਹ੍ਯਸ਼੍ਚਾਨੁਵਾਸਿਤਃ | ਨੈਵਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੌ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਨ ਪਵਨਾਦ੍ਭਯਮ੍ ||੭੮||

ਦ੍ਵਯੋਰੇਕਸ੍ਯਾਤਿਸ਼ੀਲਨਨਿਸੇਧਾਯ ਦੋਸਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਂ ਪਠਨ੍ਤਿ- “ਸ੍ਯਾਤਾਮਗ੍ਨਿਵਧੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਵਤ੍ਯਭ੍ਯਸ੍ਤੇਨੁਵਾਸਨੇ| ਨਿਰੂਹਸੇਵਨਾਚ੍ਚਾਪਿ ਭਵੇਯੁਰ੍ਵਾਤਜਾ ਗਦਾਃ”- ਇਤਿ||੭੭-੭੮||

Adhikarana 30 (79) · Śloka 79

ਰੂਕ੍ਸਾਯ ਬਹੁਵਾਤਾਯ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਂ ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ | ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਤਤੋਨ੍ਯੇਸਾਮਗ੍ਨ੍ਯਾਬਾਧਭਯਾਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍ ||੭੯||

ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤੇਰਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨਂ ਵਿਧਾਨਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਰੂਕ੍ਸਾਯੇਤ੍ਯਾਦਿ||੭੯||

Adhikarana 31 (80) · Śloka 80

ਸ੍ਨੇਹੋਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰੋ ਰੂਕ੍ਸਾਣਾਂ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਮਨਤ੍ਯਯਃ | ਤਥਾ ਨਿਰੂਹਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਾਮਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੮੦||

ਅਭ੍ਯਾਸੇਪਿ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਰ੍ਯਥਾ ਨਿਰਾਪਦਸ੍ਤਥੋਪਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਨੇਹੋਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਰ੍ਧਹੀਨਤਾ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਤਾ ਵਾਲ੍ਪਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਃ, ਤੇਨ ਸਟ੍ਪਲਪ੍ਰਮਾਣਾਸ੍ਤ੍ਰਿਪਲਪ੍ਰਮਾਣੋ ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਮਭ੍ਯਸ੍ਤੋ ਰੂਕ੍ਸਾਣਾਂ ਨਿਰਤ੍ਯਯਃ ਨਿਰ੍ਗਤਵ੍ਯਾਪਤ੍| ਤਥਾ ਨਿਰੂਹੋਪਿ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਾਮਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰ ਏਵ ਪਾਦਹੀਨੋਰ੍ਧਭਾਗਹੀਨਾ ਵਾ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ, ਅਨਤ੍ਯਯਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੮੦||

Adhikarana 32 (81-85) · Śloka 85

ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਵ੍ਯਾਪਦਃ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਜਾਃ | ਬਲਵਨ੍ਤੋ ਯਦਾ ਦੋਸਾਃ ਕੋਸ੍ਠੇ ਸ੍ਯੁਰਨਿਲਾਦਯਃ ||੮੧|| ਅਲ੍ਪਵੀਰ੍ਯਂ ਤਦਾ ਸ੍ਨੇਹਮਭਿਭੂਯ ਪਥਗ੍ਵਿਧਾਨ੍ | ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਃ, ਸ ਚਾਪਿ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ||੮੨|| ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਾਭਿਭੂਤੇ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹੇ ਮੁਖਕਸਾਯਤਾ | ਜਮ੍ਭਾ ਵਾਤਰੁਜਸ੍ਤਾਸ੍ਤਾ ਵੇਪਥੁਰ੍ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਃ ||੮੩|| ਪਿਤ੍ਤਾਭਿਭੂਤੇ ਸ੍ਨੇਹੇ ਤੁ ਮੁਖਸ੍ਯ ਕਟੁਤਾ ਭਵੇਤ੍ | ਦਾਹਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਜ੍ਵਰਃ ਸ੍ਵੇਦੋ ਨੇਤ੍ਰਮੂਤ੍ਰਾਙ੍ਗਪੀਤਤਾ ||੮੪|| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਭਿਭੂਤੇ ਸ੍ਨੇਹੇ ਤੁ ਪ੍ਰਸੇਕੋ ਮਧੁਰਾਸ੍ਯਤਾ | ਗੌਰਵਂ ਛਰ੍ਦਿਰੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਚ੍ਛੀਤਜ੍ਵਰੋਰੁਚਿਃ ||੮੫||

ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਵ੍ਯਾਪਲ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਿਤੁਕਾਮਃ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਵ੍ਯਾਪਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਮਾਹ- ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਾਭਿਭੂਤਸ੍ਨੇਹਵ੍ਯਾਪਦਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਬਲਵਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ ਸ੍ਨੇਹਃ| ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਨ ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੮੧-੮੫||

Adhikarana 33 (86) · Śloka 86

ਤਤ੍ਰ ਦੋਸਾਭਿਭੂਤੇ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹੇ ਬਸ੍ਤਿਂ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍ | ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਦੋਸਸ਼ਮਨਾਨ੍ਯੁਪਯੋਜ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚ ||੮੬||

ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਮਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਦੋਸਾਭਿਭੂਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਸ੍ਤਿਮਿਤਿ ਮਾਰੁਤਾਦਿਹਰਕਸਾਯਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਵਾਪਂ ਚ ਨਿਰੂਹਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯਾਪਕਰ੍ਸਣਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਯਾਨਿ ਚ ਦੋਸਸ਼ਮਨਾਨਿ ਤਾਨਿ ਚ ਯਥਾਸ੍ਵਮੁਪਯੋਜ੍ਯਾਨਿ| ਏਤਦ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਬਸ੍ਤਿਦਾਨਮਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਾਦਿਕਾਮਾਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥਦੋਸਜਾਂ ਵ੍ਯਾਪਦਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਤਤ੍ਰਾਮਾਨ੍ਵਯੇ ਲਙ੍ਘਨਾਦਿਕਮੇਵ||੮੬||

Adhikarana 34 (87-92) · Śloka 92

ਅਤ੍ਯਾਸ਼ਿਤੇਨ੍ਨਾਭਿਭਵਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹੋ ਨੈਤਿ ਯਦਾ ਤਦਾ | ਗੁਰੁਰਾਮਾਸ਼ਯਃ ਸ਼ੂਲਂ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਤਿਸਞ੍ਚਰਃ ||੮੭|| ਹਤ੍ਪੀਡਾ ਮੁਖਵੈਰਸ੍ਯਂ ਸ਼੍ਵਾਸੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਭ੍ਰਮੋਰੁਚਿਃ | ਤਤ੍ਰਾਪਤਰ੍ਪਣਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਦੀਪਨੋ ਵਿਧਿਰਿਸ੍ਯਤੇ ||੮੮|| ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਮਲੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਨੈਤਿ ਯਦਾ ਪੁਨਃ | ਤਦਾਙ੍ਗਸਦਨਾਧ੍ਮਾਨੇ ਸ਼੍ਵਾਸਃ ਸ਼ੂਲਂ ਚ ਜਾਯਤੇ ||੮੯|| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਚ ਤਤ੍ਰ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰੂਹਣਮ੍ | ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੌਸਧੈਰੇਵ ਸਿਦ੍ਧਂ ਚਾਪ੍ਯਨੁਵਾਸਨਮ੍ ||੯੦|| ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਦੂਰਾਨੁਸਤੇ ਸ੍ਨੇਹੇ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ | ਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮੁਪਲੇਪਾਵਸਾਦਨਮ੍ ||੯੧|| ਸ੍ਨੇਹਗਨ੍ਧਿ ਮੁਖਂ ਚਾਪਿ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਾਵਰੋਚਕਃ | ਅਤਿਪੀਡਿਤਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸਿਦ੍ਧਿਰਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਤਥਾ ||੯੨||

ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਅਕਤਵਿਰੇਚਨਨਿਰੂਹਸ੍ਯ| ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਦੂਰਾਨੁਸਤੇ ਉਦਰਾਨੁਸਤੇ| ਉਪਲੇਪੋ ਮਲਵਦ੍ਧਿਃ| ਅਵਸਾਦਨਂ ਗ੍ਲਾਨਿਃ| ਅਤਿਪੀਡਿਤਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਸਾਧਨਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਗਲਾਵਪੀਡਾਦਿਸ਼ੀਤਸੇਕਾਨ੍ਤਂ, ਤਥਾਸ੍ਥਾਪਨਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਸ੍ਨੇਹਾਪਕਰ੍ਸਕਸ਼ੋਧਨਦ੍ਰਵ੍ਯਕਸਾਯਗੋਮੂਤ੍ਰਾਵਾਪਮ੍||੮੭-੯੨||

Adhikarana 35 (93-94) · Śloka 94

ਅਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯਾਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹੋਲ੍ਪਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਃ | ਸ਼ੀਤੋ ਮਦੁਸ਼੍ਚ ਨਾਭ੍ਯੇਤਿ ਤਤੋ ਮਨ੍ਦਂ ਪ੍ਰਵਾਹਤੇ ||੯੩|| ਵਿਬਨ੍ਧਗੌਰਵਾਧ੍ਮਾਨਸ਼ੂਲਾਃ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਂ ਪ੍ਰਤਿ | ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਥਾਪਨਮੇਵਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਸਾਨੁਵਾਸਨਮ੍ ||੯੪||

ਅਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਨ੍ਦਂ ਪ੍ਰਵਾਹਤੇ ਮਨ੍ਦਵੇਗਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ; ਤਤ੍ਰ ਯਥਾਦੋਸਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਮਾਸ੍ਥਾਪਨਮਨੁਵਾਸਨਂ ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਮ੍||੯੩-੯੪||

Adhikarana 36 (95-96) · Śloka 96

ਅਲ੍ਪਂ ਭੁਕ੍ਤਵਤੋਲ੍ਪੋ ਹਿ ਸ੍ਨੇਹੋ ਮਨ੍ਦਗੁਣਸ੍ਤਥਾ | ਦਤ੍ਤੋ ਨੈਤਿ ਕ੍ਲਮੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੌ ਭਸ਼ਂ ਚਾਰਤਿਮਾਵਹੇਤ੍ ||੯੫|| ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ਼ੋਧਨੀਯੇਨ ਬਸ੍ਤਿਨਾ | (ਅਨ੍ਵਾਸਨਂ ਚ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਸ਼ੋਧਨੀਯੇਨ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ) ||੯੬||

ਅਲ੍ਪਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨੈਤਿ ਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਚ੍ਛਤਿ||੯੫-੯੬||

Adhikarana 37 (97) · Śloka 97

ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਾਦਪਿ ਸ੍ਨੇਹਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਚ੍ਛਨ੍ਨ ਦੁਸ੍ਯਤਿ | ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਬਸ੍ਤਿਗੁਣਾਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਜੀਰ੍ਣਸ੍ਤ੍ਵਲ੍ਪਗੁਣੋ ਭਵੇਤ੍ ||੯੭||

ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਤੁ ਅਸ੍ਟਭਿਃ ਕਾਰਣੈਰ੍ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ ਅਨਿਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪਦੁਕ੍ਤਾ, ਤਤ੍ ਕਿਯਤਃ ਕਾਲਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ਤ੍ਰਿਚਤੁਰਾਦਿਯਾਮਨਿਵਤ੍ਤਿਸ੍ਤਾਵਨ੍ਨ ਦੁਸ੍ਯਤ੍ਯੇਵਾਹੋਰਾਤ੍ਰਾਦਪੀਤ੍ਯਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਃ| ਨ ਦੁਸ੍ਯਤਿ ਨ ਦੋਸਂ ਕਰੋਤਿ, ਨ ਵ੍ਯਾਪਦ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੯੭||

Adhikarana 38 (98) · Śloka 98

ਯਸ੍ਯ ਨੋਪਦ੍ਰਵਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਰਨਿਃਸਤਃ | ਸਰ੍ਵੋਲ੍ਪੋਵਾਵਤੋ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦੁਪੇਕ੍ਸ੍ਯਃ ਸ ਵਿਜਾਨਤਾ ||੯੮||

ਸਰ੍ਵਥਾਨਿਵਤ੍ਤੋਪ੍ਯਵਯਵੇਨ ਵਾ ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵੋ ਨ ਵ੍ਯਾਪਦ੍ਯਤ ਇਤਿ ਬੋਧਯਨ੍ਨਾਹ- ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਵਤੋ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਆਭ੍ਯਾਂ ਵਾਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਃ; ਤੇਨਾਵਤੋ ਵਾ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਰਨਿਃਸਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਮ੍| ਤਤ੍ਰਾਵਤੋ ਦੋਸਤ੍ਰਯੇਣ, ਅਤ੍ਯਸ਼ਨੇਨ, ਮਲਸਞ੍ਚਯੇਨ ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਦੂਰਾਨੁਸਤੋ ਅਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯਾਲ੍ਪਂ ਭੁਕ੍ਤਵਤੋਲ੍ਪਸ਼੍ਚੇਤਿ ਤ੍ਰਿਤਯਮਪਿ ਗਹੀਤਮ੍, ਏਸੁ ਤ੍ਰਿਸ੍ਵਪ੍ਯਤਿਰੌਕ੍ਸ੍ਯੇਣ ਵਾਯੁਰੇਵ ਵਿਧਾਰਯਤੀਤਿ; ਏਵਮਸ੍ਟੌ ਵ੍ਯਾਪਦੋ ਗਹੀਤਾਃ| ਉਪੇਕ੍ਸ੍ਯਃ ਉਪੇਕ੍ਸਣੀਯਃ, ਤਦਾਕਸ੍ਟ੍ਯਾਂ ਯਤ੍ਨਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੯੮||

Adhikarana 39 (99) · Śloka 99

ਅਨਾਯਾਨ੍ਤਂ ਤ੍ਵਹੋਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨੈਰ੍ਹਰੇਤ੍ |੯੯|

ਅਨਾਯਾਨ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੋਪਦ੍ਰਵਂ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਮਹੋਰਾਤ੍ਰਾਦਨਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਹਰੇਤ੍ ਨਿਰ੍ਹਰੇਚ੍ਛੋਧਨੈਰੇਵ ਬਸ੍ਤਿਭਿਃ|੯੯|-

Adhikarana 40 (99) · Śloka 99

ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਾਵਨਾਯਾਤੇ ਨਾਨ੍ਯਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਵਿਧੀਯਤੇ ||੯੯||

ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਾਵਨਾਯਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨਾਯਾਤੇ ਸੋਪਦ੍ਰਵਸ੍ਨੇਹੇ ਨਿਰੂਹਬਸ੍ਤਿਰੇਵ ਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥਂ ਦੀਯਤੇ, ਨੇਤਰ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੯੯||

Adhikarana 41 (100) · Śloka 100

ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਵ੍ਯਾਪਦਃ ਸਰ੍ਵਾ ਸਲਕ੍ਸਣਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਃ |੧੦੦|

ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਨਿਯਮਯਨ੍ਨਾਹ- ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਵ੍ਯਾਪਦ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵਾ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਪਦਃ ਸਲਕ੍ਸਣਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾ ‘ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤੇਸ਼੍ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ’ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਯਾਃ ਪ੍ਰਾਗੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾਸ੍ਤਾ ਅਸ਼ੇਸਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੧੦੦|-

Adhikarana 42 (100-101) · Śloka 101

ਬਸ੍ਤੇਰੁਤ੍ਤਰਸਞ੍ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਵਿਧਿਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਤਃ ਪਰਮ੍ ||੧੦੦|| ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਂ ਨੇਤ੍ਰਮਾਤੁਰਾਙ੍ਗੁਲਸਮ੍ਮਿਤਮ੍ | ਮਾਲਤੀਪੁਸ੍ਪਵਨ੍ਤਾਗ੍ਰਂ ਛਿਦ੍ਰਂ ਸਰ੍ਸਪਨਿਰ੍ਗਮਮ੍ ||੧੦੧||

ਉਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤੇਰਿਦਾਨੀਮਵਸਰਃ- ਬਸ੍ਤੇਰੁਤ੍ਤਰਸਞ੍ਜ੍ਞਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਨੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪ੍ਰਮਾਣਮਾਹ- ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਚ੍ਚ ਨੇਤ੍ਰਂ ਪੁਂਸਾਂ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਂ ਜਾਤੀਪੁਸ੍ਪਵਨ੍ਤਸਦਸ਼ਾਗ੍ਰਂ ਸਰ੍ਸਪਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਮਧ੍ਯਸਨ੍ਨਿਵਿਸ੍ਟਕਰ੍ਣਿਕਂ ਸੁਵਰ੍ਣਾਦਿਮਯਂ ਮੂਲੇ ਦ੍ਵਿਕਰ੍ਣਿਕਂ ਚ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ- “ਤਤ੍ ਸੌਵਰ੍ਣਂ ਰਾਜਤਂ ਵਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ ਗੋਪੁਚ੍ਛਵਤ੍ ਸਮਮ੍| ਅਸ਼੍ਮਘ੍ਨਕੁਨ੍ਦਸੁਮਨਃਪੁਸ੍ਪਵਨ੍ਤਾਗ੍ਰਮਣ੍ਡਲਮ੍||ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਗ੍ਰਂ ਮੂਲੇ ਮਧ੍ਯੇ ਸਕਰ੍ਣਿਕਮ੍| ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਂ ਨੇਤ੍ਰਂ ਤਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਜਾਨਤਾ”- ਇਤਿ| ਸਪ੍ਤਾਙ੍ਗੁਲਂ ਚ ਪਰਮਂ ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਂ; ਤਥਾ ਚ ਕ੍ਸਾਰਪਾਣਿਃ,- “ਅਙ੍ਗੁਲਾਨ੍ਯਥ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਞ੍ਚ ਸਟ੍ ਸਪ੍ਤ ਵਾ ਤਥਾ| ਸਪ੍ਤਾਙ੍ਗੁਲਂ ਪਰਂ ਨੇਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਣਿਧੇਯਂ ਭਿਸਗ੍ਵਿਦਾ||ਹਿਂਸ੍ਯਾਦ੍ਬਸ੍ਤਿਂ ਨਰਂ ਚੇਹ ਪ੍ਰਮਾਣਾਦਧਿਕਂ ਤਤਃ”- ਇਤਿ||੧੦੦-੧੦੧||

Adhikarana 43 (102) · Śloka 102

ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪਰਮਂ ਪ੍ਰਕੁਞ੍ਚਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ | ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਾਦਧੋ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਦ੍ਬੁਦ੍ਧਿਕਲ੍ਪਿਤਾਮ੍ ||੧੦੨||

ਨੇਤ੍ਰਮਾਨਮਭਿਧਾਯ ਸ੍ਨੈਹਿਕਨੈਰੂਹਿਕਭੇਦਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧੇ ਉਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤੌ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯੇ ਸ੍ਨੈਹਿਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਮਾਨਮਾਹ- ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਮਾਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰੇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਮਤੇ| ਪ੍ਰਕੁਞ੍ਚਃ ਪਲਂ, ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਾਦਧ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਵਾਕ੍ਯਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਦ੍ਵਰ੍ਸਮਾਰਭ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪਰਮਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍| ਚਰਕਾਚਾਰ੍ਯਃ ਪੁਨਰਰ੍ਧਪਲਮ੍| ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਧਃ ਅਰ੍ਵਾਕ੍| ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਕਲ੍ਪਿਤਾਮਿਤਿ| ਅਯਮਰ੍ਥਃ- ਸਾਂਵਤ੍ਸਰਿਕਬਾਲਕੇ ਸ੍ਨੇਹਪਲਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਤਮਮਂਸ਼ਮਾਰਭ੍ਯ ਦ੍ਵਿਸਾਂਵਤ੍ਸਰਿਕਾਦੌ ਪ੍ਰਤਿਵਤ੍ਸਰਂ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਤਮਸ੍ਯਾਂਸ਼ਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਿਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਦ੍ ਯਾਵਤ੍ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਵਾਰ੍ਸਿਕਸ੍ਯ ਪਲਮਿਤਿ||੧੦੨||

Adhikarana 44 (103) · Śloka 104

ਨਿਵਿਸ੍ਟਕਰ੍ਣਿਕਂ ਮਧ੍ਯੇ, ਨਾਰੀਣਾਂ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੇ | ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਰੋਤਃਪਰੀਣਾਹਂ ਮੁਦ੍ਗਵਾਹਿ ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮ੍ ||੧੦੩|| ਮੇਢ੍ਰਾਯਾਮਸਮਂ ਕੇਚਿਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਖਲੁ ਤਦ੍ਵਿਦਃ |੧੦੪|

ਪੁਰੁਸਾਣਾਂ ਨੇਤ੍ਰਾਦਿਮਾਨਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ, ਇਦਾਨੀਂ ਪੁਰੁਸਨੇਤ੍ਰੇਨੁਕ੍ਤਂ ਕਰ੍ਣਿਕਾਨਿਵੇਸ਼ਸ੍ਥਾਨਂ, ਤਥਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਨੇਤ੍ਰਕਰ੍ਣਿਕਾਸ੍ਥਾਨਂ ਪਰਿਣਾਹਾਯਾਮੈਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਨਿਵਿਸ੍ਟਕਰ੍ਣਿਕਂ ਮਧ੍ਯੇ ਇਤਿ; ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ‘ਨੇਤ੍ਰਮ੍’ ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਸ਼ੇਸਃ| ਨਾਰੀਣਾਂ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੇ ਇਤਿ ਨਿਵਿਸ੍ਟਕਰ੍ਣਿਕਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਮ੍| ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਮਾਹ- ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਰੋਤਃਪਰੀਣਾਹਂ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਰੋਤਃਸ੍ਥੌਲ੍ਯਮ੍| ਮੁਦ੍ਗਵਾਹੀਤਿ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਛਿਦ੍ਰਮਾਨਮ੍ | ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮਿਤਿ ਦੈਰ੍ਧ੍ਯੇਣ| ਮੇਢ੍ਰਾਯਾਮਸਮਮਿਤਿ ਅਪਤ੍ਯਮਾਰ੍ਗੇ ਪੁਰੁਸੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਥੂਲਂ ਨੇਤ੍ਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਧਿਕਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਚ||੧੦੩||-

Adhikarana 45 (104-105) · Śloka 105

ਤਾਸਾਮਪਤ੍ਯਮਾਰ੍ਗੇ ਤੁ ਨਿਦਧ੍ਯਾਚ੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਮ੍ ||੧੦੪|| ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਮੂਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗੇ ਤੁ ਕਨ੍ਯਾਨਾਂ ਤ੍ਵੇਕਮਙ੍ਗੁਲਮ੍ | ਵਿਧੇਯਂ ਚਾਙ੍ਗੁਲਂ ਤਾਸਾਂ ਵਿਧਿਵਦ੍ਧਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਯਥਾ ||੧੦੫||

ਨੇਤ੍ਰਮਾਨਮਭਿਧਾਯ ਮਾਰ੍ਗਭੇਦੇਨ ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਵਿਧਾਨਮਾਹ- ਤਾਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਾਸਾਂ ਪ੍ਰਸੂਤਾਨਾਮਪ੍ਰਸੂਤਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਗਰ੍ਭਗ੍ਰਹਣਕਾਲਾਨਾਂ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥਮਪਤ੍ਯਮਾਰ੍ਗੇ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਂ ਨਿਦਧ੍ਯਾਤ੍; ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦਿਵਿਕਾਰੇਸੁ ਤਾਸਾਮੁਭਯਰੂਪਾਣਾਮਪਿ ਮੂਤ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਨਿਦਧ੍ਯਾਤ੍| ਕਨ੍ਯਾਨਾਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਰ੍ਸਾਣਾਂ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦੌ ਮੂਤ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ ਏਕਮਙ੍ਗੁਲਂ ਨਿਦਧ੍ਯਾਤ੍||੧੦੪-੧੦੫||

Adhikarana 46 (106) · Śloka 106

ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਤਂ ਚਾਤ੍ਰ ਸ੍ਵਾਙ੍ਗੁਲੀਮੂਲਸਮ੍ਮਿਤਮ੍ | ਦੇਯਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪਰਮਮਰ੍ਵਾਗ੍ ਬੁਦ੍ਧਿਵਿਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ ||੧੦੬||

ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮੁਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤੌ ਸ੍ਨੇਹਮਾਨਮਾਹ- ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵਿਸਯੇ| ਸ੍ਵਾਙ੍ਗੁਲੀਮੂਲਸਮ੍ਮਿਤਃ ਪ੍ਰਸਤੋ ਦੇਯਃ; ਤਚ੍ਚ ਪਰਮਮੁਤ੍ਤਮਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸਰ੍ਵਵਯੋਵਸ੍ਥਾਸੁ ਬਲੀਯਸਿ ਰੋਗੇ; ਮਧ੍ਯਹੀਨਬਲਰੋਗੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵਪਿ ਵਯੋਵਸ੍ਥਾਸੂਤ੍ਤਮਪ੍ਰਮਾਣਾਦਰ੍ਵਾਙ੍ਮਧ੍ਯਂ ਹੀਨਂ ਚ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਕਲ੍ਪਿਤਂ ਮਾਨਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥਂ ਚ ਸ੍ਨੇਹਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ਵੈਗੁਣ੍ਯਮਗ੍ਰੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ||੧੦੬||

Adhikarana 47 (107) · Śloka 108

ਔਰਭ੍ਰਃ ਸ਼ੌਕਰੋ ਵਾਪਿ ਬਸ੍ਤਿਰਾਜਸ਼੍ਚ ਪੂਜਿਤਃ | ਤਦਲਾਭੇ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਗਲਚਰ੍ਮ ਤੁ ਪਕ੍ਸਿਣਾਮ੍ ||੧੦੭|| (ਤਸ੍ਯਾਲਾਭੇ ਦਤੇਃ ਪਾਦੋ ਮਦੁਚਰ੍ਮ ਤਤੋਪਿ ਵਾ ) |੧੦੮|

ਔਰਭ੍ਰੋ ਮੇਸਸ੍ਯ, ਸ਼ੌਕਰੋ ਵਨ੍ਯਸ਼ੂਕਰਸ੍ਯ, ਆਜਃ ਛਾਗਸ੍ਯ, ਬਸ੍ਤਿਃ ਪੂਜਿਤਃ||੧੦੭||-

Adhikarana 48 (108-113) · Śloka 114

ਅਥਾਤੁਰਮੁਪਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਿਥਿਲਾਸ਼ਯਮ੍ ||੧੦੮|| ਯਵਾਗੂਂ ਸਘਤਕ੍ਸੀਰਾਂ ਪੀਤਵਨ੍ਤਂ ਯਥਾਬਲਮ੍ | ਨਿਸਣ੍ਣਮਾਜਾਨੁਸਮੇ ਪੀਠੇ ਸੋਪਾਸ਼੍ਰਯੇ ਸਮਮ੍ ||੧੦੯|| ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਬਸ੍ਤਿਮੂਰ੍ਧਾਨਂ ਤੈਲੇਨੋਸ੍ਣੇਨ ਮਾਨਵਮ੍ | ਤਤਃ ਸਮਂ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਨਾਲਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਹਰ੍ਸਿਤਮ੍ ||੧੧੦|| ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ਲਾਕਯਾਨ੍ਵਿਸ੍ਯ ਤਤੋ ਨੇਤ੍ਰਮਨਨ੍ਤਰਮ੍ | ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਰ੍ਘਤਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਲਾਨਿ ਸਟ੍ ||੧੧੧|| ਮੇਢ੍ਰਯਾਮਸਮਂ ਕੇਚਿਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਕਮ੍ | ਤਤੋਵਪੀਡਯੇਦ੍ਬਸ੍ਤਿਂ ਸ਼ਨੈਰ੍ਨੇਤ੍ਰਂ ਚ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍ ||੧੧੨|| ਤਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤਸ੍ਨੇਹਮਪਰਾਹ੍ਣੇ ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ | ਭੋਜਯੇਤ੍ ਪਯਸਾ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਯੂਸੇਣਾਥ ਰਸੇਨ ਵਾ ||੧੧੩|| ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਬਸ੍ਤੀਂਸ੍ਤ੍ਰੀਂਸ਼੍ਚਤੁਰੋਪਿ ਵਾ |੧੧੪|

ਪਰਂ ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਮਾਹ- ਅਥਾਤੁਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨੈਹਿਕਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤੇਃ ਸਘਤਕ੍ਸੀਰਯਵਾਗੂਭੋਜਨਂ ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮ, ਪਯੋਯੂਸਰਸੈਰਪਰਾਹ੍ਣੇ ਭੋਜਨਂ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਰ੍ਮ; ਤੇਨ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਚੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਪ੍ਰਣਿਧਾਨਮ੍| ਪ੍ਰਸ਼ਿਥਿਲਾਸ਼ਯਮਿਤਿ ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਨਿਰ੍ਗਮੇਨ| ਸੋਪਾਸ਼੍ਰਯੇ ਸਾਵਸ੍ਟਮ੍ਭਕੇ, ਸਮਂ ਯਥਾ ਸ੍ਯਾਦੇਵਂ ਨਿਸਣ੍ਣਮ੍| ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤੋ ਬਸ੍ਤੇਰ੍ਮੂਤ੍ਰਾਧਾਰਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਧਾ ਉਪਰਿਤਨਭਾਗੋ ਯਸ੍ਯ ਤਂ ਤਥਾ, ਸਮਮ੍ ਜੁਮ੍| ਨਾਲਂ ਮੇਹਨਮ੍| ਪ੍ਰਹਰ੍ਸਿਤਂ ਸ੍ਤਬ੍ਧਮ੍| ਅਙ੍ਗੁਲਾਨਿ ਸਡਿਤਿ ਮਧ੍ਯਮਪ੍ਰਮਾਣਮੇਢ੍ਰਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਮਂ ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਮਾਨਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ| ਨਿਵਿਸ੍ਟਕਰ੍ਣਿਕਂ ਮਧ੍ਯ ਇਤਿ ਸੂਤ੍ਰਮੁਤ੍ਤਮਂ ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ| ਤਥਾ ਚ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਂ- ਸਪ੍ਤਾਙ੍ਗੁਲਂ ਪਰਂ ਨੇਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਕੀਯਮਤੇਨ ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਮਾਹ- ਮੇਢ੍ਰਾਯਾਮਸਮਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਯੋਯੂਸਰਸੈਰ੍ਭੋਜਨਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਵਾਤਾਪੇਕ੍ਸਯਾ| ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨੇਤਿ ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੇਨ| ਬਸ੍ਤੀਂਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚਤੁਰੋਪਿ ਵੇਤਿ| ਅਯਮਰ੍ਥਃ- ਪ੍ਰਾਗ੍ਦਤ੍ਤਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਮਨੇ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰਿਤਸ੍ਤਦਹਰੇਵ ਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਾ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਵਰ੍ਧਯਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨੇਹੋ ਦੇਯਃ, ਏਵਂ ਤ੍ਰੀਣਿ ਦਿਨਾਨਿ ਸ੍ਨੈਹਿਕਮੁਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰ੍ਯਹਮੇਵ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਦਦ੍ਯਾਦਾਵ੍ਯਾਧਿਨਿਵਤ੍ਤੇਃ| ਤਥਾਚ ਵਾਗ੍ਭਟਃ- “ਬਸ੍ਤੀਂਸ੍ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਮੇਵਂ ਚ ਸ੍ਨੇਹਮਾਤ੍ਰਾਂ ਵਿਵਰ੍ਧਯੇਤ੍| ਤ੍ਰ੍ਯਹਮੇਵ ਚ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯ ਪ੍ਰਣਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਮ੍” (ਵਾ.ਸੂ. ਅ.੧੯) ਇਤਿ||੧੦੮-੧੧੩||

Adhikarana 49 (114-115) · Śloka 115

ਊਰ੍ਧ੍ਵਜਾਨ੍ਵੈ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੈ ਦਦ੍ਯਾਦੁਤ੍ਤਾਨਾਯੈ ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ ||੧੧੪|| ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਪੀਡਯੇਦ੍ਯੋਨਿਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸੁਮਦੁਪੀਡਿਤਮ੍ | ਤ੍ਰਿਕਰ੍ਣਿਕੇਨ ਨੇਤ੍ਰੇਣ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯੋਨਿਮੁਖਂ ਪ੍ਰਤਿ ||੧੧੫||

ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮੁਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਪ੍ਰਣਿਧਾਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਊਰ੍ਧ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ‘ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਸਮਾਹਿਨ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਕਾਮਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰਹਿਤਤ੍ਵੇਨਾਚਲਿਤਚਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕਤਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ‘ਬਸ੍ਤਿਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਤ੍ਰਿਕਰ੍ਣਿਕੇਨ ਨੇਤ੍ਰੇਣੇਤ੍ਯਨੇਨਾਤ੍ਰਾਪਿ ਬਸ੍ਤਿਨਿਬਨ੍ਧਨਂ ਕਰ੍ਣਿਕਾਦ੍ਵਯਮਿਤਿ ਸੂਚਯਤਿ||੧੧੪-੧੧੫||

Adhikarana 50 (116) · Śloka 116

ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇਨ ਤੁ |੧੧੬|

ਕਾਰ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸੇ ਦ੍ਵਿਗੁਣਸ੍ਨੇਹੇਨ ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਕਾਰਮਾਹ - ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇਨ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਵਦਤ੍ਰਾਙ੍ਗੁਲੀਮੂਲਸਮ੍ਮਿਤਪ੍ਰਸਤ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇਨੇਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍|੧੧੬|-

Adhikarana 51 (116) · Śloka 117

ਕ੍ਵਾਥਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪ੍ਰਸਤਂ, ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸਤਂ ਭਵੇਤ੍ ||੧੧੬|| ਕਨ੍ਯੇਤਰਸ੍ਯਾਃ, ਕਨ੍ਯਾਯਾਸ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਬਸ੍ਤਿਪ੍ਰਮਾਣਕਮ੍ |੧੧੭|

ਸ੍ਨੈਹਿਕੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤੇਃ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯਾਵਸਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਨਿਰੂਹੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਪ੍ਰਮਾਣਮਾਹ- ਕ੍ਵਾਥਪ੍ਰਮਾਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਵਾਥਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪ੍ਰਸਤਮਿਤਿ ‘ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ, ਤੇਨਾਤੁਰਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਯਥਾਵਯਃ ਸ੍ਵਹਸ੍ਤਸਮ੍ਮਿਤਂ ਪ੍ਰਸਤਂ ਮਾਤ੍ਰਾਪ੍ਰਮਾਣਮ੍| ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਪ੍ਰਸੂਤਾਯਾਃ ਪ੍ਰਸੂਤਿਰਹਿਤਾਯਾ ਵਾ ਗਰ੍ਭਗ੍ਰਹਣਯੋਗ੍ਯਾਯਾ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਪ੍ਰਸੂਤਾਨਾਮਪ੍ਰਸੂਤਾਨਾਂ ਚ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਕਨ੍ਯੇਤਰਸ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਨ੍ਯੇਤਰਸ੍ਯਾ ਅਪ੍ਰਸੂਤਾਯਾਃ ਪ੍ਰਸੂਤਾਯਾ ਵਾ ਗਰ੍ਭਗ੍ਰਹਣਾਯੋਗ੍ਯਾਯਾਃ| ਕਨ੍ਯਾਯਾ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਰ੍ਸਾਯਾਃ| ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ ਪੁਰੁਸਵਦ੍ ਯਥਾਵਯਃ ਸ੍ਵਹਸ੍ਤਸਮ੍ਮਿਤਂ ਪ੍ਰਸਤਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥਂ, ਨਤੁ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸਤਂ ਤਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥਂ ਵਿਹਿਤਤ੍ਵਾਦਿਤਿ||੧੧੬||-

Adhikarana 52 (117-122) · Śloka 123

ਅਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਚ੍ਛਤਿ ਭਿਸਗ੍ ਬਸ੍ਤਾਵੁਤ੍ਤਰਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤੇ ||੧੧੭|| ਭੂਯੋ ਬਸ੍ਤਿਂ ਨਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ੋਧਨੈਰ੍ਗਣੈਃ | ਗੁਦੇ ਵਰ੍ਤਿਂ ਨਿਦਧ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਸ਼ੋਧਨਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮ੍ਭਤਾਮ੍ ||੧੧੮|| ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਦ੍ਵਾ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਬਸ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰਮਥੈਸਣੀਮ੍ | ਪੀਡਯੇਦ੍ਵਾਪ੍ਯਧੋ ਨਾਭੇਰ੍ਬਲੇਨੋਤ੍ਤਰਮੁਸ੍ਟਿਨਾ ||੧੧੯|| ਆਰਗ੍ਵਧਸ੍ਯ ਪਤ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਰਸੇਨ ਚ | ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਗੋਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟੇਸੁ ਵਰ੍ਤੀਰ੍ਵਾਪਿ ਸਸੈਨ੍ਧਵਾਃ ||੧੨੦|| ਮੁਦ੍ਗੈਲਾਸਰ੍ਸਪਸਮਾਃ ਪ੍ਰਵਿਭਜ੍ਯ ਵਯਾਂਸਿ ਤੁ | ਬਸ੍ਤੇਰਾਗਮਨਾਰ੍ਥਾਯ ਤਾ ਨਿਦਧ੍ਯਾਚ੍ਛਲਾਕਯਾ ||੧੨੧|| ਆਗਾਰਧੂਮਬਹਤੀਪਿਪ੍ਪਲੀਫਲਸੈਨ੍ਧਵੈਃ | ਕਤਾ ਵਾ ਸ਼ੁਕ੍ਤਗੋਮੂਤ੍ਰਸੁਰਾਪਿਸ੍ਟੈਃ ਸਨਾਗਰੈਃ ||੧੨੨|| ਅਨੁਵਾਸਨਸਿਦ੍ਧਿਂ ਚ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ |੧੨੩|

ਅਨਾਗਚ੍ਛਤਿ ਸ੍ਨੇਹੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਮਨੋਪਾਯਮਾਹ- ਅਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਚ੍ਛਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਗਯਦਾਸਃ ਸ੍ਨੈਹਿਕਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤੇਰ੍ਭਾਲੁਕਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਤਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਮਨਕਾਲਂ ਵਰ੍ਣਯਤਿ| ਤਥਾਹਿ ਭਾਲੁਕਿਃ,- “ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਤਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਚ੍ਛਤਿ, ਅਨਾਗਚ੍ਛਤਿ ਵਰ੍ਤਿਂ ਪਾਯੌ ਨਾਲੇ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍- ” ਇਤਿ| ਦਢਬਲਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਮਨਕਾਲਮਨੁਵਾਸਨੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤੇਰਿਤਿ ਮਨ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਚ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮ੍- “ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਚ ਤਤੀਯਂ ਚੈਵ ਦਾਪਯੇਤ੍| ਅਨਾਗਚ੍ਛਨ੍ਨੁਪੇਕ੍ਸ੍ਯਸ੍ਤੁ ਰਜਨੀਮ੍- ” ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ‘ਤਤ੍ਰੋਪਦ੍ਰਵਕਾਰੀ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਤਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹੋ ਯਤ੍ਨੇਨਾਨਯਿਤਵ੍ਯਃ, ਨਤ੍ਵਨੁਵਾਸਨਵਤ੍ਤ੍ਰਿਯਾਮਾਤ੍ਪਰਤ ਇਤਿ, ਅਨਾਗਚ੍ਛਨ੍ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵਸ਼੍ਚਾਹੋਰਾਤ੍ਰਮੁਪੇਕ੍ਸਣੀਯ ਇਤਿ ਮਤਦ੍ਵਯਮਪ੍ਯਵਸ੍ਥਾਵਸ਼ੇਨ ਪ੍ਰਮਾਣਯਿਤਵ੍ਯਮ੍| ਏਵਂਵਿਧੇ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਮਨਕਾਲੇ ਅਨਾਗਚ੍ਛਤਿ ਸ੍ਨੈਹਿਕੇ ਨਿਰੂਹੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਃ ਸਂਸ਼ੋਧਨੈਸ੍ਤ੍ਰਿਵਦਾਦਿਭਿਰ੍ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨੈਸ਼੍ਚ ਤਣਪਞ੍ਚਮੂਲਾਦਿਗਣਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਕ੍ਵਾਥਰੂਪੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਸਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਮੂਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗੇਣ, ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸਤਿਮਾਤ੍ਰਮਪਤ੍ਯਮਾਰ੍ਗੇਣ ਸ੍ਨੇਹਾਪਕਰ੍ਸਣਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਗੁਦ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸ਼ੋਧਨਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮ੍ਭਤਾਮਿਤਿ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਨਿਰ੍ਮਿਤਾਮ੍| ਏਸਣੀਂ ਸ਼ਲਾਕਾਮ੍| ਯਚ੍ਚਾਵਸ਼ੇਸਂ ਤਦ੍ਬਲੇਨ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯੇਨ, ਉਤ੍ਤਰਮੁਸ੍ਟਿਨਾ ਮੁਸ੍ਟੇਰਗ੍ਰਭਾਗੇਨ| ਗੁਦਵਰ੍ਤਿਮਭਿਧਾਯ ਮੂਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗੇ ਵਯੋਭੇਦੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਆਰਗ੍ਵਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਾ ਵਰ੍ਤੀਃ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਚ੍ਛਾਯਾਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਘਤਾਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਰੋਤਸਿ ਮੂਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗੇ ਸ਼ਲਾਕਯਾ ਨਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਪਕਰ੍ਸਣਾਰ੍ਥਂ, ਅਪਤ੍ਯਮਾਰ੍ਗੇ ਸ੍ਥੂਲਾ ਵਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਾ ਪ੍ਰਣਿਧੇਯਾ| ਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ਤਰੇਣ ਵਰ੍ਤਿਮਾਹ- ਆਗਾਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਫਲਂ ਮਦਨਫਲਮ੍| ਕਤਾ ਵਰ੍ਤੀਃ ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਪ੍ਰਮਾਣਾਃ| ਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਚੁਕ੍ਰਮ੍| ਅਨੁਵਾਸਨਚਿਕਿਤ੍ਸਾਵੇਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਅਨੁਵਾਸਨਸਿਦ੍ਧਿਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨੈਹਿਕੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਦਾਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਯਦਨੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਫਿਕ੍ਤਾਡਨਾਦਿਕਂ ਕਰ੍ਮ ਤਦਨੁਵਾਸਨਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍; ਤਥਾ ਚ ਵਾਗ੍ਭਟਃ,- “ਪੀਡਿਤੇਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਸ੍ਨੇਹੇ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਕ੍ਰਮੋ ਹਿਤਃ” (ਵਾ.ਸੂ. ਅ.੧੯) ਇਤਿ||੧੧੭-੧੨੨||

Adhikarana 53 (123-124) · Śloka 124

ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਮਿਸ਼੍ਰੇਣ ਸ਼ੀਤੇਨ ਮਧੁਕਾਮ੍ਬੁਨਾ ||੧੨੩|| ਦਹ੍ਯਮਾਨੇ ਤਦਾ ਬਸ੍ਤੌ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਬਸ੍ਤਿਂ ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ | ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਕਸਾਯੇਣ ਪਯਸਾ ਸ਼ੀਤਲੇਨ ਚ ||੧੨੪||

ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਦਾਨਕੁਪਿਤਪਿਤ੍ਤੇਨਾਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਗਮਨਾਰ੍ਥਂ ਦਤ੍ਤਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਨਿਰੂਹਕੁਪਿਤਪਿਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਦਹ੍ਯਮਾਨੇ ਬਸ੍ਤੌ ਬਸ੍ਤਿਵਿਸ਼ੇਸਮੁਪਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸ਼ਰ੍ਕਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਮਿਸ਼੍ਰੇਣੇਤਿ ਤ੍ਰਿਸ੍ਵਪਿ ਯੋਗੇਸੁ ਯੋਜਨੀਯਮਿਤਿ||੧੨੩-੧੨੪||

Adhikarana 54 (125-126) · Śloka 126

ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਦੁਸ੍ਟਂ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਚਾਙ੍ਗਨਾਨਾਂ ਪੁਸ੍ਪੋਦ੍ਰੇਕਂ ਤਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਂ ਚ ਕਸ੍ਟਮ੍ | ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰਦੋਸਾਨ੍ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾਨ੍ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਧਿਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਂ ਚਾਪਰਾਯਾਃ ||੧੨੫|| ਸ਼ੁਕ੍ਰੋਤ੍ਸੇਕਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਸ਼੍ਮਰੀਂ ਚ ਸ਼ੂਲਂ ਬਸ੍ਤੌ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣੇ ਮੇਹਨੇ ਚ | ਘੋਰਾਨਨ੍ਯਾਨ੍ ਬਸ੍ਤਿਜਾਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਰੋਗਾਨ੍ ਹਿਤ੍ਵਾ ਮੇਹਾਨੁਤ੍ਤਰੋ ਹਨ੍ਤਿ ਬਸ੍ਤਿਃ ||੧੨੬||

ਇਦਾਨੀਮੁਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤੇਰ੍ਵਿਸਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੁਸ੍ਪਂ ਤੁਸ੍ਤਸ੍ਯੋਦ੍ਰੇਕੋਕਾਲਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ, ਕਸ੍ਟਂ ਕਸ੍ਟਸਾਧ੍ਯਮ੍| ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਾਨ੍ ਮੂਤ੍ਰਾਵਰੋਧਾਨ੍| ਮੂਤ੍ਰਦੋਸਾਨ੍ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਾਨ੍| ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਂ ਨਿਰ੍ਗਮਰੋਧਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਪਰਾ ਗਰ੍ਭਾਵਰਣਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਯਸ੍ਯਾ ‘ਉਲ੍ਬ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਃ| ਅਸ਼ੇਸਬਸ੍ਤਿਰੋਗਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਬਸ੍ਤਿਜਾਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਰੋਗਾਨਿਤਿ||੧੨੫-੧੨੬||

Adhikarana 55 (127) · Śloka 127

ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਤ੍ਤਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਵ੍ਯਾਪਦਃ ਕ੍ਰਮ ਏਵ ਚ | ਬਸ੍ਤੇਰੁਤ੍ਤਰਸਞ੍ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸਮਾਨਂ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਨਾ ||੧੨੭||

ਕ੍ਰਮਃ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੨੭||

Adhikarana puShpikA · Śloka 37

ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇਨੁਵਾਸਨੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੩੭||

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਸਪ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੭||