6. arśaścikitsitam

Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3

அதாதோऽர்ஶஸாஂ சிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨|| சதுர்விதோऽர்ஶஸாஂ ஸாதநோபாயஃ | தத்யதா- பேஷஜஂ க்ஷாரோऽக்நிஃ ஶஸ்த்ரமிதி | தத்ர, அசிரகாலஜாதாந்யல்பதோஷலிங்கோபத்ரவாணி பேஷஜஸாத்யாநி, மதுப்ரஸதாவகாடாந்யுச்ச்ரிதாநி க்ஷாரேண, கர்கஶஸ்திரபதுகடிநாந்யக்நிநா, தநுமூலாந்யுச்ச்ரிதாநி க்லேதவந்தி ச ஶஸ்த்ரேண | தத்ர பேஷஜஸாத்யாநாமர்ஶஸாமதஶ்யாநாஂ ச பேஷஜஂ பவதி, க்ஷாராக்நிஶஸ்த்ரஸாத்யாநாஂ து விதாநமுச்யமாநமுபதாரய ||௩||

தத்ரேத்யாதி| அசிரகாலஜாநி அவத்ஸராணி| ஸ்திராணி அவிஸர்பீணி| பதூநி விஶாலாநி| கடிநாநி அகோமலாநி||௧-௩||

Adhikarana 2 (4) · Śloka 4

தத்ர பலவந்தமாதுரமர்ஶோபிருபத்ருதமுபஸ்நிக்தஂ பரிஸ்விந்நமநிலவேதநாபிவத்திப்ரஶமார்தஂ ஸ்நிக்தமுஷ்ணமல்பமந்நஂ த்ரவப்ராயஂ புக்தவந்தமுபவேஶ்ய ஸஂவ(ப)தே ஶுசௌ தேஶே ஸாதாரணே வ்யப்ரே காலே ஸமே பலகே ஶய்யாயாஂ வா ப்ரத்யாதித்யகுதமந்யஸ்யோத்ஸங்கே நிஷண்ணபூர்வகாயமுத்தாநஂ கிஞ்சிதுந்நதகடிகஂ வஸ்த்ரகம்பலகோபவிஷ்டஂ யந்த்ரணஶாடகேந பரிக்ஷிப்தக்ரீவாஸக்திஂ பரிகர்மிபிஃ ஸுபரிகஹீதமஸ்பந்தநஶரீரஂ கத்வா ததோऽஸ்மை கதாப்யக்தகுதாய கதாப்யக்தஂ யந்த்ரமஜ்வநுமுகஂ பாயௌ ஶநைஃ ஶநைஃ ப்ரவாஹமாணஸ்ய ப்ரணிதாய, ப்ரவிஷ்டே சார்ஶோ வீக்ஷ்ய, ஶலாகயோத்பீட்ய, பிசுவஸ்த்ரயோரந்யதரேண ப்ரமஜ்ய, க்ஷாரஂ பாதயேத்; பாதயித்வா ச பாணிநா யந்த்ரத்வாரஂ பிதாய வாக்ச்சதமாத்ரமுபேக்ஷேத, ததஃ ப்ரமஜ்ய க்ஷாரபலஂ வ்யாதிபலஂ சாவேக்ஷ்ய புநராலேபயேத், அதார்ஶஃ பக்வஜாம்பவப்ரதீகாஶமவஸந்நமீஷந்நதமபிஸமீக்ஷ்யோபாவர்தயேத், க்ஷாரஂ ப்ரக்ஷாலயேத்தாந்யாம்லேந ததிமஸ்துஶுக்தபலாம்லைர்வா, ததோ யஷ்டீமதுகமிஶ்ரேண ஸர்பிஷா நிர்வாப்ய யந்த்ரமபநீயோத்தாப்யாதுரமுஷ்ணோதகோபவிஷ்டஂ ஶீதாபிரத்பிஃ பரிஷிஞ்சேத், அஶீதாபிரித்யேகே, ததோ நிர்வாதமாகாரஂ ப்ரவேஶ்யாசாரிகமாதிஶேத்; ஸாவஶேஷஂ புநர்தஹேத்; ஏவஂ ஸப்தராத்ராத் ஸப்தராத்ராதேகைகமுபக்ரமேத; தத்ர பஹுஷு பூர்வஂ தக்ஷிணஂ ஸாதயேத், தக்ஷிணாத்வாமஂ, வாமாத் பஷ்டஜஂ, ததோऽக்ரஜமிதி ||௪||

தத்ரேத்யாதி| பலவந்தமிதி ஆதுரோபக்ரமே கதமபி பலக்ரஹணஂ புநரிஹ கதம்; அந்வர்தத்வே ஹ்யநர்தநிவத்த்யர்தமுக்தமப்யுச்யதே, யதைவ ஹி வ்யஸநஸங்கடே பதி ஶநைஃ ஶநைரஹிரஹிரிதி; மநோபலஸ்ய ஸத்த்வஸ்ய ப்ராப்த்யர்தமித்யந்யே, உபசயலக்ஷணஸ்ய பலஸ்ய ப்ராப்த்யர்தமித்யபரே; அபரே த்வேவஂ வதந்தி- நநு, அர்ஶோவ்யாத்யுபத்ருதஸ்ய கதஂ பலவத்த்வஂ ஸ்யாத்? அத்ரோச்யதே, பலவாநத்ர வத்தத்வரஹிதோ நாத்யந்தஹீநப்ராணஃ ஸத்த்வபூயிஷ்டோ வா| அர்ஶோவ்யாதௌ “அபுக்தவதஃ கர்ம குர்வீத” (ஸூ. ௫) இதி ஸூத்ரஸ்தாநே ப்ரோக்தஂ, ததத்ர கதஂ ஸ்நிக்தஂ த்ரவப்ராயமந்நஂ புக்தவந்தமித்யாத்யுக்தஂ? புக்தவதோ ஹி கர்மணி க்ரியமாணே ஹிக்காஶ்வாஸாதய உத்பத்யேரந்நிதி வத்தவைத்யாஃ; தத்ரைகே த்வித்ரிசதுஃ- பஞ்சதிநாநி பூர்வாணி ஸ்நிக்தாதிபோஜநஂ ந து ததஹரித்யாஹுஃ; அந்யே து ததஹரேவ ஸ்நிக்தால்பபோஜநாநந்தரமர்ஶஃகர்மேத்யாஹுஃ, “ப்ராக் ஶஸ்த்ரகர்மணஶ்சேஷ்டஂ போஜயேதாதுரஂ பிஷக்” (ஸூ. ௧௭) இதி ப்ராகேவோக்தத்வாத்; யத் புநஃ “அபுக்தவதஃ கர்ம” இத்யுக்தஂ ஸூத்ரஸ்தாநே, தந்முகாஶ்ரிதாநாமர்ஶஸாஂ கர்மணி போஜநப்ரதிஷேதார்தமிதி| ஸாதாரணே காலே நாதிஶீதோஷ்ணே| பலகே காஷ்டபலகே| வஸ்த்ரகம்பலகோபவிஷ்டமிதி வஸநோந்துகநிவிஷ்டம்| பரிகர்மிணஃ ஸர்வகர்மணாஂ கர்தாரஃ பரிசாரகாஃ| க்ஷாரஂ பாதயேதத்ர தந்த்ராந்தரதஷ்ட்யா த்ரிவிதாமபி க்ஷாரமாத்ராமாஹ- “க்ஷாரமாத்ரா நகோத்ஸேதப்ரமாணாऽऽத்யா ப்ரகீர்திதா| த்விகுணா மத்யமா மாத்ரா த்ரிகுணா மஹதீ மதா|| பித்தே ஶ்லேஷ்மணி வாதே ச யதாஸங்க்யஂ ப்ரயோஜயேத்”- இதி| யந்த்ரமுகபிதாநஂ தாஹஶக்த்யுத்கர்ஷார்தம்| தீக்ஷ்ணௌஷதஶக்திகதஂ க்ஷாரபலஂ, வ்யாதிபலமவகாடோத்தாநாதிபேதேந| அத்ர ஸர்வமப்யர்ஶஃ க்ஷாரேண ஸம்யக்தக்தஂ பக்வஜாம்பவப்ரதீகாஶமிதி ஸாமாந்யலக்ஷணமுக்தஂ; தந்த்ராந்தரீயாஸ்து பதக்; ததாஹி- “பக்வஜாம்பவகாஶ்மர்யவர்ணஂ தக்தேऽநிலார்ஶஸி| பித்தஜே பங்கமாயூரகண்டவர்ணஂ விநிர்திஶேத்|| பஹதீபுஷ்பவர்ணத்வஂ ஸம்யக்தக்தே கபார்ஶஸி”- இதி| தாந்யாம்லஂ காஞ்ஜிகஂ, ஶுக்தஂ சுக்ரஂ, பலாம்லோ பீஜபூரரஸஃ| தத இத்யாதி| உஷ்ணோதகோபவிஷ்டமிதி கபவாதாநுபந்தே உஷ்ணோதகாவகாஹஃ, கேவலயோஸ்து ரக்தபித்தயோஃ ஶீதோதகாவகாஹஃ||௪||

Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 6

தத்ர வாதஶ்லேஷ்மநிமித்தாந்யக்நிக்ஷாராப்யாஂ ஸாதயேத், க்ஷாரேணைவ மதுநா பித்தரக்தநிமித்தாநி ||௫|| தத்ர வாதாநுலோம்யமந்நருசிரக்நிதீப்திர்லாகவஂ பலவர்ணோத்பத்திர்மநஸ்துஷ்டிரிதி ஸம்யக்தக்தலிங்காநி, அதிதக்தே து குதாவதரணஂ தாஹோ மூர்ச்சா ஜ்வரஃ பிபாஸா ஶோணிதாதிப்ரவத்திஸ்தந்நிமித்தாஶ்சோபத்ரவா பவந்தி, த்யாமால்பவ்ரணதா கண்டூரநிலவைகுண்யமிந்த்ரியாணாமப்ரஸாதோ விகாரஸ்ய சாஶாந்திர்ஹீநதக்தே ||௬||

தந்நிமித்தாஃ ஶோணிதஸ்ராவநிமித்தாஃ| த்யாமஃ கஷ்ணஶ்யாமஃ||௫-௬||

Adhikarana 4 (7) · Śloka 7

மஹாந்தி ச ப்ராணவதஶ்சித்த்வா தஹேத், நிர்கதாநி சாத்யர்தஂ தோஷபூர்ணாநி யந்த்ராத்விநா ஸ்வேதாப்யங்கஸ்நேஹாவகாஹோபநாஹவிஸ்ராவணாலேபக்ஷாராக்நிஶஸ்த்ரைருபாசரேத்; ப்ரவத்தரக்தாநி ச ரக்தபித்தவிதாநேந, பிந்நபுரீஷாணிசாதீஸாரவிதாநேந, பத்தவர்சாஂஸி ஸ்நேஹபாநவிதாநேநோதாவர்தவிதாநேந வா; ஏஷ ஸர்வஸ்தாநகதாநாமர்ஶஸாஂ தஹநகல்பஃ ||௭||

மஹாந்தீத்யாதி| தாஹஃ புநரக்நிகதஃ, க்ஷாரதாஹஸ்யோக்தத்வாத்| தோஷபூர்ணாநீதி தோஷைர்வாதபித்தகபரக்தைஃ பூரிதாநி| ஏஷ இத்யாதி| அத்ர ஸர்வஶப்தேந மேட்ராதிஸ்தாநகதாநாமர்ஶஸாமவரோதஃ| தஹநக்ரஹணமத்ரோபலக்ஷணஂ, தேந ஸ்நேஹாதி ஶஸ்த்ரஂ சாநுக்தமுபலக்ஷயேத்||௭||

Adhikarana 5 (8) · Śloka 8

ஆஸாத்ய ச தர்வீகூர்சகஶலாகாநாமந்யதமேந க்ஷாரஂ பாதயேத் | ப்ரஷ்டகுதஸ்ய து விநா யந்த்ரேண க்ஷாராதிகர்ம ப்ரயுஞ்ஜீத | ஸர்வேஷு ச ஶாலிஷஷ்டிகயவகோதூமாந்நஂ ஸர்பிஃஸ்நிக்தமுபஸேவேத பயஸா நிம்பயூஷேண படோலயூஷேண வா, யதாதோஷஂ ஶாகைர்வாஸ்தூகதண்டுலீயகஜீவந்த்யுபோதிகாஶ்வபலாபாலமூலகபாலங்க்யஸநசில்லீசுச்சூகலாயவல்லீபிரந்யைர்வா | யச்சாந்யதபி ஸ்நிக்தமக்நிதீபநமர்ஶோக்நஂ ஸஷ்டமூத்ரபுரீஷஂ ச ததுபஸேவேத ||௮||

ஆஸாத்யேத்யாதி| கோதூமஸ்ய குருத்வேऽபி பூயவத்த்யர்தஂ க்ஷாரவ்ரணக்லேதநார்தஂ சோபயோகஃ; தத உக்தஂ- “கோதூமாந்நஂ ஸர்பிஃஸ்நிக்தமுபஸேவேத” இதி| வாஸ்துகஃ டட்கவாஸ்துகஃ, ஜீவந்தீ டோடிகா, அஶ்வபலா ஹிஸ்பீத்யோ மேதிகாபேதஃ, சில்லீ க்ஷேத்ரவாஸ்துகஃ, சுச்சுஃ ‘சுசு’ரிதி லோகே| அநுக்தமப்யந்நபாநௌஷதத்ரவ்யஂ நிர்திஶந்நாஹ- யதித்யாதி| ஸஷ்டமூத்ரபுரீஷஂ சேதி ஸஷ்டஂ விண்மூத்ரஂ யேநேதி, அர்ஶஃ- கதமார்காவரோதகுபிதவாதவிபத்தஸ்ய மூத்ரஸ்ய புரீஷஸ்ய ச விஸர்ககரம்| சேதி சகாரேண தந்த்ரோதிதமந்யதபி பலாண்ட்வாதி ஸமுச்சீயதே||௮||

Adhikarana 6 (9) · Śloka 9

தக்தேஷு சார்ஶஃஸ்வப்யக்தோऽநலஸந்துக்ஷணார்தமநிலப்ரகோபஸஂரக்ஷணார்தஂ ச ஸ்நேஹாதீநாஂ ஸாமாந்யதஃ க்ரியாபதமுபஸேவேத | விஶேஷதஸ்து வாதார்ஶஃஸு ஸர்பீஂஷி ச வாதஹரதீபநீயஸித்தாநி ஹிங்க்வாதிபிஶ்சூர்ணைஃ ப்ரதிஸஂஸஜ்ய பிபேத், பித்தார்ஶஃஸு பதக்பர்ண்யாதீநாஂ கஷாயேண தீபநீயப்ரதீவாபஂ ஸர்பிஃ , ஶோணிதார்ஶஃஸு மஞ்ஜிஷ்டாமுருங்க்யாதீநாஂ கஷாயே பாசயேத், ஶ்லேஷ்மார்ஶஃஸு ஸுரஸாதீநாஂ கஷாயே | உபத்ரவாஂஶ்ச யதாஸ்வமுபாசரேத் ||௯||

தக்தேஷ்வித்யாதி| சேதி சகாரேணாதக்தேஷ்வபி விதிரயம்| ஸாமாந்யதஃ ஸாமாந்யேந ஸர்வார்ஶோக்நவிதிநா, விஶேஷதஸ்து வாதாத்யர்ஶஸாஂ தஹநவிதிநா தக்தேஷு விதிஃ; தமேவ விஶேஷஂ நிர்திஶந்நாஹ- ஸர்பீஂஷீத்யாதி| ஸர்பீஂஷி ச வாதஹரதீபநீயஸித்தாநீத்யத்ர வாதஹராணி பத்ரதார்வாதீநி, தீபநீயாநி பிப்பல்யாதீநி| அத்ர ச க்வாதகல்கவிதிஃ ஸாமாந்யகஷாயகல்கவிதிநா| தத்ர ஸித்தே கதே வாதவ்யாதிபடிதஂ ஹிங்க்வாதிசூர்ணமாவாப்ய யோஜ்யம், உத்தரேஷு த்ரிஷ்வபி பிப்பல்யாதிகல்கமாமநந்தி வத்தாஃ| பித்தேத்யாதி| பதக்பர்ண்யாதயோ ரோபணகதஸாதநமிஶ்ரகோக்தாஃ| முருங்கீ மதுஶிக்ருஃ, ததாதிர்முரங்க்யாதிஃ; முருங்க்யாதிர்வருணாத்யந்தர்கணஃ “மதுஶிக்ருஸ்தர்காரீ மேஷஶங்கீ” (ஸூ. ௩௮) இத்யாதிகஃ| கஷாய இதி ஸித்தஂ ஸர்பிரித்யத்ராபி ஸம்பத்யதே| ஶ்லேஷ்மார்ஶஃஸ்வித்யாதி| ஶ்லேஷ்மார்ஶஃஸு ஸுரஸாதீநாஂ கஷாயே ஸித்தஂ ஸர்பிரித்யத்ராபி ஸம்பத்யதே| ஸுரஸாதிஃ “ஸுரஸா ஶ்வேதஸுரஸா” (ஸூ. ௩௮) இத்யாதிஃ| உபத்ரவசிகித்ஸாஸூத்ரமுபதர்ஶயந்நாஹ- உபத்ரவாநித்யாதி| யே சோபத்ரவா குல்மாதயோ ஜ்வராதயஶ்ச தாநாத்மீயேநௌஷதேந ப்ரதிகுர்யாத்||௯||

Adhikarana 7 (10) · Śloka 10

பரஂ ச யத்நமாஸ்தாய குதே க்ஷாராக்நிஶஸ்த்ராண்யவசாரயேத், தத்விப்ரமாத்தி ஷாண்ட்யஶோபதாஹமதமூர்ச்சாடோபாநாஹாதீஸாரப்ரவாஹணாநி பவந்தி மரணஂ வா ||௧௦||

இதாநீஂ க்ஷாராதீநாமதிதீக்ஷ்ணத்வாதியோகாத்தேஷாஂ துர்யோகே பஹுதராநர்தகரத்வாத் ஸுயோகைகஹேதுஂ நிர்திஶந்நாஹ- பரஂ சேத்யாதி| பரம் உத்தமம்||௧௦||

Adhikarana 8 (11) · Śloka 11

அத ஊர்த்வஂ யந்த்ரப்ரமாணமுபதேக்ஷ்யாமஃ- தத்ர யந்த்ரஂ லௌஹஂ தாந்தஂ ஶார்ங்கஂ வார்க்ஷஂ வா கோஸ்தநாகாரஂ சதுரங்குலாயதஂ பஞ்சாங்குலபரிணாஹஂ புஂஸாஂ, ஷடங்குலபரிணாஹஂ நாரீணாஂ தலாயதஂ; தத் த்விச்சித்ரஂ தர்ஶநார்தம், ஏகசித்ரஂ து கர்மணி; ஏகத்வாரே ஹி ஶஸ்த்ரக்ஷாராக்நீநாமதிக்ரமோ ந பவதி; சித்ரப்ரமாணஂ து த்ர்யங்குலாயதமங்குஷ்டோதரபரிணாஹஂ, யதங்குலமவஶிஷ்டஂ தஸ்யார்தாங்குலாததஸ்தாதர்தாங்குலோச்ச்ரிதோபரிவத்தகர்ணிகம்; ஏஷ யந்த்ராகதிஸமாஸஃ ||௧௧||

அத இத்யாதி| லௌஹஂ ஸுவர்ணரூப்யாதிலோஹமயம்| தாந்தஂ ஹஸ்த்யாதிதந்தமயம்| ஶார்ங்கஂ மஹிஷாதிஶங்கமயம்| வார்க்ஷஂ வக்ஷமயஂ; வக்ஷாஃ ஸாரவக்ஷாஃ ஶிஂஶபாதயஃ| ஆயதஂ தீர்கம்| பரிணாஹோ வர்துலதா| தலாயதமிதி தலஂ ஸ்வஹஸ்ததலம்| கேசிதத்ர ஸ்த்ரியாஃ பதக்யந்த்ராபிதாநக்ரந்தமபடித்வா ஸ்த்ரீபுஂஸயோஸ்துல்யமேவ யந்த்ரமித்யாஹுஃ| அந்யே ‘தலாயதஂ’ இத்யத்ர ‘ததாயதஂ’ இதி படித்வா வ்யாக்யாநயந்தி- ஸ்த்ரீபுஂஸயோர்யந்த்ரவர்துலத்வே பேதஃ, தைர்த்யே து ததாயதஂ புருஷயந்த்ராயதமித்யர்தஃ| அர்தாங்குலோச்ச்ரிதோபரிவத்தகர்ணிகமிதி அர்தாங்குலோச்ச்ராயே உபரி வத்தா கர்ணிகா யஸ்யேத்யர்தஃ| ‘அபவத்தகர்ணிகஂ’ இதி கேசித் படந்தி, அபகஷ்டா வத்தகர்ணிகா யஸ்யேதி; தத்ராப்யுத்தரபதலோபேந ஸமாஸஃ, அர்தோऽபி ஸ ஏவ| யந்த்ராகதிஸமாஸ இதி யந்த்ராகாரஸங்க்ஷேப இத்யர்தஃ; விஸ்தரஸ்து நாநாஸ்தாநஸ்திதார்ஶஃஸ்ரோதஃப்ரமாணாகாராப்யாஂ த்ரவ்யாகாரப்ரமாணச்சித்ரைரேவேதி||௧௧||

Adhikarana 9 (12) · Śloka 12

அத ஊர்த்வமர்ஶஸாமாலேபாந் வக்ஷ்யாமஃ- ஸ்நுஹீக்ஷீரயுக்தஂ ஹரித்ராசூர்ணமாலேபஃ ப்ரதமஃ, குக்குடபுரீஷகுஞ்ஜாஹரித்ராபிப்பலீசூர்ணமிதி கோமூத்ரபித்தபிஷ்டோ த்விதீயஃ, தந்தீசித்ரகஸுவர்சிகாலாங்கலீகல்கோ வா கோபித்தபிஷ்டஸ்ததீயஃ, பிப்பலீஸைந்தவகுஷ்டஶிரீஷபலகல்கஃ ஸ்நுஹீக்ஷீரபிஷ்டோऽர்கக்ஷீரபிஷ்டோ வா சதுர்தஃ, காஸீஸஹரிதாலஸைந்தவாஶ்வமாரகவிடங்கபூதீககதவேதநஜம்ப்வர்கோத்தமாரணீதந்தீசித்ரகாலர்கஸ்நுஹீபயஃஸு தைலஂ விபக்வமப்யஞ்ஜநேநார்ஶஃ ஶாதயதி ||௧௨||

ஆலேபயோகேஷு ப்ரதமாதிவசநஂ ப்ரத்யேகமேவ யோகாநாஂ மஹாபலத்வஸூசநார்தம், உத்தரோத்தரபலீயஸ்த்வேந ப்ரயோககாலாவதாரணார்தமித்யந்யே| கோமூத்ரபித்தபிஷ்டோ கோமூத்ரகோபித்தாப்யாஂ பிஷ்டஃ| கதவேதநஃ கோஶாதகீ| ஜம்பூஃ பூமிஜம்பூஃ| உத்தமாரணீ யோதாமல்லீ | அர்கோऽர்கக்ஷீரம்| அலர்கஃ மந்தாரஃ||௧௨||

Adhikarana 10 (13) · Śloka 13

அத ஊர்த்வஂ பேஷஜஸாத்யேஷ்வதஶ்யேஷ்வர்ஶஃஸு யோகாந் யாபநார்தஂ வக்ஷ்யாமஃ- ப்ராதஃ ப்ராதர்குடஹரீதகீமாஸேவேத, ப்ரஹ்மசாரீ கோமூத்ரத்ரோணஸித்தஂ வா ஹரீதகீஶதஂ ப்ராதஃ ப்ராதர்யதாபலஂ க்ஷௌத்ரேண, அபாமார்கமூலஂ வா தண்டுலோதகேந ஸக்ஷௌத்ரமஹரஹஃ, ஶதாவரீமூலகல்கஂ வா க்ஷீரேண, சித்ரகசூர்ணயுக்தஂ வா ஸீதுஂ பரார்த்யஂ, பல்லாதசூர்ணயுக்தஂ வா ஸக்துமந்தமலவணஂ தக்ரேண, கலஶே வாऽந்தஶ்சித்ரகமூலகல்காவலிப்தே நிஷிக்தஂ தக்ரமம்லமநம்லஂ வா பாநபோஜநேஷூபயுஞ்ஜீத, ஏஷ ஏவ பார்க்யாஸ்போதாயவாந்யாமலககுடூசீஷு தக்ரகல்பஃ, பிப்பலீபிப்பலீமூலசவ்யசித்ரகவிடங்கஶுண்டீஹரீதகீஷு ச பூர்வவதேவ, நிரந்நோ வா தக்ரமஹரஹர்மாஸமுபஸேவேத, ஶங்கவேரபுநர்நவாசித்ரககஷாயஸித்தஂ வா பயஃ, குடஜமூலத்வக்பாணிதஂ வா பிப்பல்யாதிப்ரதீவாபஂ க்ஷௌத்ரேண, மஹாவாதவ்யாத்யுக்தஂ ஹிங்க்வாதிசூர்ணமுபஸேவேத தக்ராஹாரஃ க்ஷீராஹாரோ வா, க்ஷாரலவணாஂஶ்சித்ரகமூலக்ஷாரோதகஸித்தாந் வா குல்மாஷாந் பக்ஷயேத், சித்ரகமூலக்ஷாரோதகஸித்தஂ வா பயஃ பலாஶதரூக்ஷாரஸித்தஂ வா, பலாஶதரூக்ஷாரஸித்தாந் வா குல்மாஷாந், பாடலாபாமார்கபஹதீபலாஶக்ஷாரஂ வா பரிஸ்நுதமஹரஹர்கதஸஂஸஷ்டஂ, குடஜபந்தாகமூலகல்கஂ வா தக்ரேண, சித்ரகபூதீகநாகரகல்கஂ வா பூதீகக்ஷாரேண, க்ஷாரோதகஸித்தஂ வா ஸர்பிஃ பிப்பல்யாதிப்ரதீவாபஂ, கஷ்ணதிலப்ரஸதஂ ப்ரகுஞ்சஂ வா ப்ராதஃ ப்ராதருபஸேவேத ஶீதோதகாநுபாநம்; ஏபிரபிவர்ததேऽக்நிரர்ஶாஂஸி சோபஶாம்யந்தி ||௧௩||

அத இத்யாதி| ஹரீதக்யாதியுதோ குடோऽப்யக்நிதீபநஃ, ஸஂயோகஶக்தித்வாத்| உக்தஂ ச- “குடஃ கர்தாऽக்நிஸாதஸ்ய, ஸஹ ந த்வபயாதிபிஃ | குஷ்டஂ தத்கார்யபி திலோ ஹந்தி பல்லாதகைஃ ஸஹ” இதி| பல்லாதகசூர்ணயுக்தஂ சேத்யாதியோகஂ யாவதாஸேவேதேதி க்ரியாऽபி ஸம்பத்யதே| ப்ரஹ்மசாரீத்யாதி| கோமூத்ரஹரீதகீ காடவிட்கஸ்ய மந்தாக்நேஃ| ப்ரஹ்மசர்யஂ யோகஸ்ய ரௌக்ஷ்யாத்| அபாமார்கமூலயோகஃ பித்தரக்தார்ஶஸி, கயதாஸஸ்து கபாநுபத்தரக்தஜேஷு| ஶதாவரீமூலகல்கஂ வாதபித்தாநுபத்தரக்தஜேஷு| சித்ரகேத்யாதி| ஸீதுஂ ஶஸ்யகஂ, பரார்த்யஂ ஶ்ரேஷ்டம்| சூர்ணஂ கர்ஷப்ரமாணம்| ஏதச்ச கபமந்தாக்நௌ பத்தபுரீஷே வா| பல்லாதகேத்யாதி| பல்லாதகசூர்ணஂ ஷடங்காதிவதாஹரத்வேந கர்ஷமாத்ரஂ, பல்லாதகசூர்ணாத்யவஸக்தவஸ்து ஷோடஶகுணா ஏவ, தக்ரப்ரமாணஂ புநரத்ர யாவதா நாத்யச்சஂ நாதிஸாந்த்ரஂ சேதி| ஜேஜ்ஜடாசார்யஃ| புநரத்ர சதுர்தாஂஶஂ பல்லாதகசூர்ணமிச்சதி; தந்நேச்சதி கயீ| தக்ரப்ரஸங்கேநாபரார்ஶோஹரதக்ரப்ரயோகஂ நிர்திஶந்நாஹ- கலஶே இத்யாதி| ஆஸ்போதா ஸாரிவா| பிப்பலீத்யாதி| நிரந்நஃ அந்நவர்ஜம்| ஏதே ச தக்ரப்ரயோகாஃ கபவாதஜேஷு ஶுஷ்கார்ஶஃஸு| ஶுஷ்கார்ஶஸாஂ வாதகபஜாநாமந்நபாநே தக்ரஂ நிர்திஶ்ய, ஆர்த்ராணாஂ ரக்தபித்தஜாநாமந்நபாநே கோரஸமேவ நிர்திஶந்நாஹ- ஶங்கவேரேத்யாதி| ஔஷதஶதக்ஷீரபாநபக்ஷே “த்ரவ்யாதஷ்டகுணஂ க்ஷீரஂ க்ஷீராத்தோயஂ சதுர்குணம்| க்ஷீராவஶேஷஃ(ஷஂ) கர்தவ்யஃ க்ஷீரபாகே த்வயஂ விதிஃ”- இதி ந்யாயேந, தஷ்ணாபநயநபாநபக்ஷே து ஷடங்ககல்பநயா கர்ஷமாத்ரேணைவ| ‘ஶங்கவேராதிஸித்தஂ பயஃ’ இத்யந்யே படந்தி; தத்ர பிப்பல்யாத்யந்தர்கதாஃ ஶங்கவேராதிஃ; அதவா ப்ரகாரவாச்யத்ராதிஶப்தஃ| அயஂ யோகஃ கபவாதாநுபந்தரக்தஜேஷு| குடஜேத்யாதி| குடஜத்வசாஂ ஶதபலபாணிதே பிப்பல்யாதிசூர்ணஂ ஷட்பலஂ, க்ஷௌத்ரப்ரமாணஂ து ப்ரயோககாலே யாவதாऽவலேஹஃ ஸ்யாத்| குடஜபாணிதஂ து கபபித்தாநுபத்தரக்தஜேஷு| ஹிங்க்வித்யாதி| ஹிங்க்வாதிகஂ வாதகபஜேஷு, தக்ராஹாரோ வாதகபாநுபத்தரக்தஜேஷு, வாதபித்தாநுபந்தஜேஷு க்ஷீராஹாரஃ| க்ஷாரேத்யாதி| குல்மாஷா யவௌதநஃ| சித்ரகமூலஸ்யாபி ஷடங்கோதககல்பேந கஷாயஃ| தாநேவ யவக்ஷாரேண லவணாந் லவணீகதாந்| சித்ரகேத்யாதி| அத்ராபி பலாஶக்ஷாரப்ரமாணஸ்ய ததுதகப்ரமாணஸ்ய ச ஷடங்கோத்தேஶதஃ ஸித்திஃ| பாடலேத்யாதி| பாடலாதிக்ஷாரபலஂ த்ரிகர்ஷமர்தபலஂ வா க்வாதகல்பேந க்வதிதமர்தாவஶேஷிதஂ ஸுபரிஸ்ருதஂ ஸகதகர்ஷஂ பேயஂ; ஜீர்ணே ச தஸ்மிந் ஸமகதக்ஷீரஂ மதுரரஸமேவாந்நஂ போஜ்யம், ஓஜோப்ரஂஶபயாத்| குடஜேத்யாதி| குடஜமூலபந்தாகயோஃ பலஂ த்ரிகர்ஷமர்தபலஂ வா தக்ரபலத்வயேந| கதக்ஷீரமதுரரஸபோஜநஶ்சித்ரகாதிகல்கஂ பூதீகக்ஷாரோதகேந பிபேத்| க்ஷாரோதகஸித்தமிதி பூதீகக்ஷாரோதகாடகஸித்தஂ பாடலாக்ஷாரோதகாடகஸித்தஂ வா ஸர்பிஃ பலப்ரமாணஂ பாநகாலே பிப்பல்யாதிசூர்ணபாதப்ரக்ஷேபஂ பேயம்| போஜநமத்ராபி ஸகதக்ஷீரமதுரரஸஂ, க்ஷாரஸ்ய கரதீக்ஷ்ணத்வாத்| ஏதச்ச வாதஜேஷு ரூக்ஷகோஷ்டேஷு சாவஸந்நாநலேஷு||௧௩||

Adhikarana 11 (14) · Śloka 14

த்விபஞ்சமூலீதந்தீசித்ரகபத்யாநாஂ துலாமாஹத்ய ஜலசதுர்த்ரோணே விபாசயேத், ததஃ பாதாவஶிஷ்டஂ கஷாயமாதாய ஸுஶீதஂ குடதுலயா ஸஹோந்மிஶ்ர்ய கதபாஜநே நிஃக்ஷிப்ய மாஸமுபேக்ஷேத யவபல்லே, ததஃ ப்ராதஃ ப்ராதர்மாத்ராஂ பாயயேத, தேநார்ஶோக்ரஹணீதோஷபாண்டுரோகோதாவர்தாரோசகா ந பவந்தி தீப்தஶ்சாக்நிர்பவதி ||௧௪||

த்விபஞ்சமூலீத்யாதி| ஏஷாஂ ஸமபாகாநாஂ துலாஂ பலஶதம்| அஸ்மிந்நரிஷ்டே தாதகீபூஷ்பாணி பலத்வயஂ த்ரயஂ வாऽநுக்தாந்யப்யதிவாஸநார்தஂ வத்தா ஆமநந்தி| துலாஂ துலாமித்யந்யே படந்தி, வ்யாக்யாநயந்தி ச- த்விபஞ்சமூல்யாதீநாஂ ச ப்ரத்யேகஂ துலாஂ பலஶதஂ; தந்நேச்சதி கயீ| யவபல்லே யவராஶாவித்யர்தஃ| தந்த்ராந்தரே சாஸ்ய ‘தந்த்யரிஷ்ட’ இதி ஸஞ்ஜ்ஞா||௧௪||

Adhikarana 12 (15) · Śloka 15

பிப்பலீமரிசவிடங்கைலவாலுகலோத்ராணாஂ த்வே த்வே பலே, இந்த்ரவாருண்யாஃ பஞ்ச பலாநி, கபித்தமத்யஸ்ய தஶ, பத்யாபலாநாமர்தப்ரஸ்தஃ, ப்ரஸ்தோ தாத்ரீபலாநாஂ, ஏததைகத்யஂ ஜலசதுர்த்ரோணே விபாச்ய, பாதாவஶேஷஂ பரிஸ்ராவ்ய, ஸுஶீதஂ குடதுலாத்வயேநோந்மிஶ்ர்ய, கதபாஜநே நிஃக்ஷிப்ய, பக்ஷமுபேக்ஷேத யவபல்லே; ததஃ ப்ராதஃ ப்ராதர்யதாபலமுபயுஞ்ஜீத | ஏஷ கல்வரிஷ்டஃ ப்லீஹாக்நிஷங்கார்ஶோக்ரஹணீஹத்பாண்டுரோகஶோபகுஷ்டகுல்மோதரகமிஹரோ பலவர்ணகரஶ்சேதி ||௧௫||

பிப்பலீத்யாதி| இந்த்ரவாருண்யாஃ ப்ரோக்தேऽபி பலபஞ்சகே கடுகத்வபரிஹாராயார்தஂ க்ஷிபந்தி வத்தவைத்யாஃ| சரகேऽப்யயஂ பட்யதேऽபயாரிஷ்டஃ||௧௫||

Adhikarana 13 (16) · Śloka 16

தத்ர, வாதப்ராயேஷு ஸ்நேஹஸ்வேதவமநவிரேசநாஸ்தாபநாநுவாஸநமப்ரதிஷித்தஂ, பித்தஜேஷு விரேசநம், ஏவஂ ரக்தஜேஷு ஸஂஶமநஂ, கபஜேஷு ஶங்கவேரகுலத்தோபயோகஃ, ஸர்வதோஷஹரஂ யதோக்தஂ ஸர்வஜேஷு, யதாஸ்வௌஷதிஸித்தஂ ச பயஃ ஸர்வேஷ்விதி ||௧௬||

அசிரோத்பந்நாநாமல்பதோஷலிங்காநாஂ ஸாதநார்தமதஶ்யாநாஂ யாப்யாநாஂ யாபநார்தஂ ச ஸ்நேஹாதிகர்மாணி நிர்திஶந்நாஹ- தத்ரேத்யாதி| தத்ரார்ஶஃஸு வமநஸ்ய நிஷித்தஸ்யாபி கபப்ரஸேகாதிஷ்வவஸ்தாஸு கர்தவ்யதாப்ரஸங்கஃ| கேசித்வாதப்ராயேஷ்வித்யாதிகஂ க்ரந்தமநார்ஷமித்யாசக்ஷதே, கயதாஸவ்யாக்யாதத்வாந்மயாऽபி வ்யாக்யாதஃ| பித்தஜேஷ்வித்யாதி| ஏவமிதி விரேசநம்| ந வாமயதி நாபி விரேசயதி வ்யாதிநா ஸஹைகீபூய தத்ஸ்தமேவ வ்யாதிஂ ஶமயேத்தத் ஸஂஶமநம்||௧௬||

Adhikarana 14 (17) · Śloka 17

அத ஊர்த்வஂ பல்லாதகவிதாநமுபதேக்ஷ்யாமஃ- பல்லாதகாநி பரிபக்வாந்யநுபஹதாந்யாஹத்ய தத ஏகமாதாய த்விதா த்ரிதா சதுர்தா வா சேதயித்வா கஷாயகல்பேந விபாச்ய தஸ்ய கஷாயஸ்ய ஶுக்திமநுஷ்ணாஂ கதாப்யக்ததாலுஜிஹ்வௌஷ்டஃ ப்ராதஃ ப்ராதருபஸேவேத, ததோऽபராஹ்ணே க்ஷீரஂ ஸர்பிரோதந இத்யாஹாரஃ; ஏவமேகைகஂ வர்தயேத்யாவத் பஞ்சதி, ததஃ பஞ்ச பஞ்சாபிவர்தயேத்யாவத் ஸப்ததிரிதி, ப்ராப்ய ச ஸப்ததிமபகர்ஷயேத்பூயஃ பஞ்ச பஞ்ச யாவத் பஞ்சேதி, பஞ்சப்யஸ்த்வேகைகஂ யாவதேகமிதி | ஏவஂ பல்லாதகஸஹஸ்ரமுபயுஜ்ய ஸர்வகுஷ்டார்ஶோபிர்விமுக்தோ பலவாநரோகஃ ஶதாயுர்பவதி ||௧௭||

அசிரோத்பந்நாநாமல்பதோஷலிங்காநாஂ ச ஸாதநார்தஂ சிரஜாதாநாமதஶ்யாநாஂ யாபநார்தஂ விஶிஷ்டப்ரயோகஂ நிர்திஶந்நாஹ- அத இத்யாதி| பலஂ பர்யாகதமிதி பூர்வோக்தத்வாத் பரிபக்வாந்யேவ லப்தாநி, பூமிவிபாகோக்தௌஷததோஷபரிஹாரேணாநுபஹதாந்யபி லப்தாநி, புநஸ்தத்வசநஂ ப்ரயோகஸ்ய மஹாபலத்வேந கௌரவோத்பாதநார்தம்| கஷாயஸ்ய ஶுக்திமிதி அத்ரைகாபேக்ஷயா ஶுக்திமாநஂ, யதா சாத்ர பல்லாதகாநாஂ க்வாத்யாநாஂ பரிவத்திஸ்ததா க்வாதோதகஸ்யாபி புத்த்யா வத்திஃ பரிகல்பநீயா| பல்லாதகாநி ததஸ்தீநி பக்வாநி தந்த்ராந்தரதர்ஶநாச்சுசௌ ஶுக்ரே வா மாஸி கஹீத்வா யவபல்லே மாஷபல்லே வா நிதாய, மார்கஶீர்ஷே பௌஷே வா ப்ரயுஞ்ஜீத| ஏவமுக்தப்ரகாரேண ஸப்ததிஂ யாவதுத்கர்ஷேண பல்லாதகஸஹஸ்ரஂ பஞ்சத்ரிஂஶதா திவஸைஃ பூர்யதே, ஶதஂ யாவதுத்கர்ஷேண ஸஹஸ்ரத்வயவிதாநஂ ஸ்யாத்; தத்ராத்யஂ திநசதுஷ்டயஂ ஸஂஸ்காரமாத்ரஜநகத்வாதந்த்யஂ ச பல்லாதகஸஂஸ்காராபகர்ஷணத்வாந்ந வத்தா பிஷஜோ கணயந்தி, ததஃ ஸஹஸ்ரத்வயஂ பூர்யத ஏவ| ஏவஂ பல்லாதகப்ரயோகஶ்ச த்ரிவிதஃ| தத்ர ஶதாந்தஃ ஶரீரபலதோஷாபேக்ஷயா ப்ரவரஃ, ஸப்தத்யந்தோ மத்யமஃ, த்ரிஂஶதந்தஃ புநரதமஃ ப்ரயோகஃ, ஏவஂ தந்த்ராந்தராத் வ்யாக்யாயதே| க்ரீஷ்மகாலே கஹீதாந்யாபூர்ணரஸாந்யநாமயாநி பல்லாதகாஸ்தீநி யவபல்லே மாஷபல்லே வா சதுர்மாஸாவஸ்திதாநி ஹேமந்தே ப்ரயோக்துமாரமேத; மதுரஸ்நிக்தஶீதோபஸஂஸஷ்டஶரீரஃ ப்ரதமஂ தஶ பல்லாதகாநி ஸங்க்ஷுத்யாஷ்டகுணேந ஸலிலேந க்வாதஂ கத்வாऽஷ்டபாகாவஶேஷஂ ஸதுக்தஂ கதேநாந்தர்முகமப்யஜ்ய பிபேத், தாந்யேகைகஶோ பல்லாதகோத்கர்ஷேண த்ரிஂஶத்கத்வா புநரேகைகமபகர்ஷயேத்யாவத்தஶபல்லாதகப்ரயோகஃ; நாதஃ பரமுத்கர்ஷஃ கர்தவ்யஃ| அநேந க்ரமேண ஸஹஸ்ரபல்லாதகப்ரயோகஃ பரஂ ந கடதே, யதாऽத்ர கடதே ததாவிதஃ பாரம்பர்யோபதேஶோ வ்யாக்யாயதே- த்ரிஂஶத்ராத்ரௌ ஸப்தராத்ரஂ த்ரிஂஶத்ப்ரயோகஃ கர்தவ்யஃ, தத ஏகைகமபகர்ஷயேத்யாவத்தஶ, புநரந்யஸ்மிந்நபி திநே தஶேதி, ஏவஂ பல்லாதகஸஹஸ்ரமுபயுஜ்யத இதி கடதே| ஸர்வகுஷ்டார்ஶோபிர்விமுக்த இதி வசநஂ ந யதார்தவசநஂ, காகணகஸ்ய குஷ்டஸ்யாதிபலப்ரவத்தாநாஂ ச குஷ்டாநாஂ ததா த்ரிதோஷஜாநாஂ சார்ஶஸாஂ ஸஹஜாநாஂ சாஸாத்யத்வாத், ரக்தபித்தஜாநாமப்யர்ஶஸாஂ பல்லாதகாவிஷயத்வாத்| துவரகபல்லாதகயோர்வார்யுஷ்ணஂ நிஷித்தஂ, ததோऽல்பஶதஶீதஜலஂ பேயம்||௧௭||

Adhikarana 15 (18) · Śloka 18

த்விவ்ரணீயோக்தேந விதாநேந பல்லாதகநிஶ்ச்யுதிதஂ ஸ்நேஹமாதாய ப்ராதஃ ப்ராதஃ ஶுக்திமாத்ரமுபயுஞ்ஜீத, ஜீர்ணே பூர்வவதாஹாரஃ பலப்ரகர்ஷஶ்ச | பல்லாதகமஜ்ஜப்யோ வா ஸ்நேஹமாதாயாபகஷ்டதோஷஃ ப்ரதிஸஂஸஷ்டபக்தோ நிவாதமாகாரஂ ப்ரவிஶ்ய யதாபலஂ ப்ரஸதிஂ ப்ரகுஞ்சஂ வோபயுஞ்ஜீத, தஸ்மிஞ்ஜீர்ணே க்ஷீரஂ ஸர்பிரோதந இத்யாஹாரஃ, ஏவஂ மாஸமுபயுஜ்ய மாஸத்ரயமாதிஷ்டாஹாரோ ரக்ஷேதாத்மாநஂ; ததஃ ஸர்வோபதாபாநபஹத்ய வர்ணவாந் பலவாஞ் ஶ்ரவணக்ரஹணதாரணஶக்திஸம்பந்நோ வர்ஷஶதாயுர்பவதி, மாஸே மாஸே ச ப்ரயோகே வர்ஷஶதஂ வர்ஷஶதமாயுஷோऽபிவத்திர்பவதி, ஏவஂ தஶமாஸாநுபயுஜ்ய வர்ஷஸஹஸ்ராயுர்பவதி ||௧௮||

பல்லாதகப்ரயோகாந்தரஂ தர்ஶயதி- த்விவ்ரணீயேத்யாதி| ப்ரதிஸஂஸஷ்டபக்த இதி யவாக்வாதிக்ரமபுக்த இத்யர்தஃ| த்வாதஶபிரந்நகாலைஃ ஷட் திநாநி, விரேசநதிவஸேந ஸஹ ஸப்த திநாநி ச, ததுத்தரஂ போஜநமஷ்டமே; தஸ்யாபோஹே ஸப்த, ததா ஸப்தமே வாऽஹநி போஜநஂ; நவமே புநரஹநி பல்லாதகமஜ்ஜஸ்நேஹஂ பிபேத்| யதாபலமிதி புருஷரோகபலாநதிக்ரமேண ப்ரஸதிஂ ப்ரகுஞ்சஂ வாऽஷ்டபாகமதுயுக்தஂ த்விகுணகதஂ பூர்வவத்ததாப்யக்ததால்வோஷ்டஃ ஶீதஂ பிபேத்; ஶீதோதகாத்யுபசாரஶ்ச| ப்ரஸதிஃ பலத்வயஂ, ப்ரகுஞ்சஃ பலம்| ரக்ஷேதாத்மாநஂ ‘க்ரோதாதிப்ய’ இதி ஶேஷஃ||௧௮||

Adhikarana 16 (19-20) · Śloka 20

பவந்தி சாத்ர- யதா ஸர்வாணி குஷ்டாநி ஹதஃ கதிரபீஜகௌ | ததைவார்ஶாஂஸி ஸர்வாணி வக்ஷகாருஷ்கரௌ ஹதஃ ||௧௯|| ஹரித்ராயாஃ ப்ரயோகேண ப்ரமேஹா இவ ஷோடஶ | க்ஷாராக்நீ நாதிவர்தந்தே ததா தஶ்யா குதோத்பவாஃ ||௨௦||

ப்ரபாவவிபாவிதஂ கதிராதீநாஂ குஷ்டாதிஹரத்வஂ புராதநாகமநிர்திஷ்டைஃ ஶ்லோகைராஹ- பவந்தி சாத்ரேத்யாதி| த்வாப்யாஂ குடஜபல்லாதகாப்யாஂ யதாஸ்வஂ விஷயமுபயுஜ்யமாநாப்யாஂ ப்ரத்யேகஶோ வாதாதிதோஷத்ரயஜநிதாந்யர்ஶாஂஸி நிவர்தந்தே| தத்யதா- வாதகபஜாநி பல்லாதகேந, ரக்தபித்தஜாநி குடஜேந| ஏவமேவாபிப்ரேத்ய ஸர்வாணி, ந புநஃ ஸாந்நிபாதிகஸர்வதோஷஜாபேக்ஷயா ஸர்வாணீதி| ஏவஂ குஷ்டேஷ்வபி ஸாத்யத்வேந தார்ஷ்டாந்திகஂ த்ரஷ்டவ்யம்| ஷோடஶ ப்ரமேஹா வாதஜப்ரமேஹசதுஷ்டயஂ விஹாய||௧௯-௨௦||

Adhikarana 17 (21) · Śloka 21

கதாநி தீபநீயாநி லேஹாயஸ்கதயஃ ஸுராஃ | ஆஸவாஶ்ச ப்ரயோக்தவ்யா வீக்ஷ்ய தோஷஸமுச்ச்ரிதிம் ||௨௧||

அந்யதபி சிகித்ஸிதஂ தோஷோச்ச்ராயாபேக்ஷயாஹ- கதாநீத்யாதி| லேஹாஃ குடஜாவலேஹாதயஃ, நவாயஸாதயோऽயஸ்கதயோ மஹாகுஷ்டமதுமேஹாதிசிகித்ஸிதநிர்திஷ்டாஃ| ஸுரா நாநாவிதாஃ பைஷ்டிகாதிபேதேந விரேசநாத்யாயவிதிவிதேயாஃ| ஆஸவாஶ்ச நாநாவிதௌஷதக்வாதகுடாதிகதா தாதக்யாதிசூர்ணாதிவாஸிதாஃ| ‘வீக்ஷ்ய தோஷஂ யதாபலம்’ இத்யந்யே படந்தி, தத்ர பலமுக்தமநதிக்ரம்யேத்யர்தஃ ||௨௧||

Adhikarana 18 (22) · Śloka 22

வேகாவரோதஸ்த்ரீபஷ்டயாநாந்யுத்குடுகாஸநம் | யதாஸ்வஂ தோஷலஂ சாந்நமர்ஶஃஸு பரிவர்ஜயேத் ||௨௨||

வர்ஜ்யாந் நிர்திஶந்நாஹ- வேகாவரோதேத்யாதி| வாதமூத்ரபுரீஷாதீநாஂ ஸ்வமார்கேண ஸ்வபாவதஃ ப்ரவத்த்யபிமுகீபாவோ வேகஃ| உத்குடுகாஸநமுத்கடிகஸ்ய சிராஸநஸ்திதிஃ||௨௨||

Adhikarana puShpikA · Śloka 6

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ சிகித்ஸாஸ்தாநேऽர்ஶஶ்சிகித்ஸிதஂ நாம ஷஷ்டோऽத்யாயஃ ||௬||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ சிகித்ஸாஸ்தாநே ஷஷ்டோऽத்யாயஃ||௬||