8. bhagandaracikitsitam

Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3

அதாதோ பகந்தராணாஂ சிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨|| பஞ்ச பகந்தரா வ்யாக்யாதாஃ , தேஷ்வஸாத்யஃ ஶம்பூகாவர்தஃ ஶல்யநிமித்தஶ்ச; ஶேஷாஃ கச்ச்ரஸாத்யாஃ ||௩||

நிதாநேऽபி பகந்தராணாஂ ஸாத்யாஸாத்யவிபாகே பூர்வோக்தே புநரிஹ சிகித்ஸிதவிதாநாயாநுகதநஂ ப்ரகரணாந்தரத்வாதிதி ந பௌநருக்த்யம்||௧-௩||

Adhikarana 2 (4) · Śloka 4

தத்ர பகந்தரபிடகோபத்ருதமாதுரமபதர்பணாதிவிரேசநாந்தேநைகாதஶவிதேநோபக்ரமேணோபக்ரமேதாபக்வபிடகஂ, பக்வேஷு சோபஸ்நிக்தமவகாஹஸ்விந்நஂ ஶய்யாயாஂ ஸந்நிவேஶ்யார்ஶஸமிவ யந்த்ரயித்வா, பகந்தரஂ ஸமீக்ஷ்ய பராசீநமவாசீநஂ வா, ததஃ ப்ரணிதாயைஷணீமுந்நம்ய ஸாஶயமுத்தரேச்சஸ்த்ரேண; அந்தர்முகே சைவஂ ஸம்யக்யந்த்ரஂ ப்ரணிதாய ப்ரவாஹமாணஸ்ய பகந்தரமுகமாஸாத்யைஷணீஂ தத்த்வா ஶஸ்த்ரஂ பாதயேத்; ஆஸாத்ய வாऽக்நிஂ க்ஷாரஂ சேதி; ஏதத் ஸாமாந்யஂ ஸர்வேஷு ||௪||

தத்ரேத்யாதி| அபதர்பணாதிவிரேசநாந்த உபக்ரமோ த்விவ்ரணீயசிகித்ஸிதோக்தஃ| பக்வேஷு சேதி சகாரேண பிந்நேஷு சேதி த்ரஷ்டவ்யம்| தத்ர பஹிர்முகஂ பராசீநம், அந்தர்முகமவாசீநம்| ஏஷணீ லோஹாதிஶலாகா| தத்ராந்தர்முகமவாசீநமித்யுக்தஂ, தத்ர விஶேஷஂ நிர்திஶந்நாஹ- அந்தர்முகே இத்யாதி| ஸர்வேஷ்வக்நிக்ஷாராவாஸாத்யைவ||௪||

Adhikarana 3 (5) · Śloka 5

விஶேஷதஸ்து- நாட்யந்தரே வ்ரணாந் குர்யாத்பிஷக் து ஶதபோநகே | ததஸ்தேஷூபரூடேஷு ஶேஷா நாடீருபாசரேத் ||௫||

நாட்யந்தரே இத்யாதி| நாடீநாஂ பூர்யமாணாநாஂ நிகடஸ்தாநாஂ த்ரிசதுராணாமந்தரஂ மத்யஂ நாட்யந்தரஂ, தஸ்மிந் வ்ரணாந் குர்யாத்| பிஷக் ஸுஶிக்ஷிதோ வைத்யஃ||௫||

Adhikarana 4 (6-8) · Śloka 9

கதயோऽந்யோந்யஸம்பத்தா பாஹ்யாஶ்சேத்யாஸ்த்வநேகதா | நாடீரநபிஸம்பத்தா யஶ்சிநத்த்யேகதா பிஷக் ||௬|| ஸ குர்யாத்விவதஂ ஜந்தோர்வ்ரணஂ குதவிதாரணம் | தஸ்ய தத்விவதஂ மார்கஂ விண்மூத்ரமநுகச்சதி ||௭|| ஆடோபஂ குதஶூலஂ ச கரோதி பவநோ பஶம் | தத்ராதிகததந்த்ரோऽபி பிஷங்முஹ்யேதஸஂஶயம் ||௮|| தஸ்மாந்ந விவதஃ கார்யோ வ்ரணஸ்து ஶதபோநகே |௯|

யதி நாடீஷ்வநிஶ்சிதநிகடாஸு சேதஃ க்ரியதே ததா கோ தோஷஃ ஸ்யாதித்யாஹ- கதய இத்யாதி| அநேகதா அநேகப்ரகாரா இத்யர்தஃ| ஆடோபம் ஆத்மாநம்| விவதோ வ்யாத்தமுகஃ||௬-௮||-

Adhikarana 5 (9-11) · Śloka 11

வ்யாதௌ தத்ர பஹுச்சித்ரே பிஷஜா வை விஜாநதா ||௯|| அர்தலாங்கலகஶ்சேதஃ கார்யோ லாங்கலகோऽபி வா | ஸர்வதோபத்ரகோ வாऽபி கார்யோ கோதீர்தகோऽபி வா ||௧௦|| ஸர்வதஃ ஸ்ராவமார்காஂஸ்து தஹேத்வைத்யஸ்ததாऽக்நிநா | ஸுகுமாரஸ்ய பீரோர்ஹி துஷ்கரஃ ஶதபோநகஃ ||௧௧||

வ்யாதாவித்யாதி| லாங்கலஂ ஹலமுச்யதே, அர்தலாங்கல இவ அர்தலாங்கலகஃ| ஸர்வதோபத்ரஸ்த்வாஸநவிஶேஷஃ பர்யங்கிகாகாரோ மண்டலாங்குஶஸதஶோ வா| கோதீர்தகோ கச்சதோ கோமூத்ரகதிஸதஶஃ; அதவா கோதீர்த கோயோநிருச்யதே, ததாகாரோ கோதீர்தகஃ; அதவா கோதீர்தஂ நிபாநஂ யேந காவஃ பிபந்தி, தத்குராங்கிதவச்சேதவிஶேஷஃ கர்தவ்யஃ; ததாச தந்த்ராந்தரம்- “த்வாப்யாஂ ஸமாப்யாஂ பார்ஶ்வாப்யாஂ சேதோ லாங்கலகோ மதஃ| ஹ்ரஸ்வமேகதரஂ யச்ச ஸோऽர்தலாங்கலகஃ ஸ்மதஃ|| ஸேவநீஂ வர்ஜயித்வா து சதுர்தா தாரிதே குதே| ஸர்வதோபத்ரகஂ சேதமாஹுஶ்சேதவிதோ ஜநாஃ|| பார்ஶ்வாகதேந ஶஸ்த்ரேண சேதோ கோதீர்தகோ பவேத்”- இதி| சிந்நே பஶ்சாத்கர்ம நிர்திஶந்நாஹ- ஸர்வத இத்யாதி| அக்நிநேதி நாத்ராவதாரணஂ, தேந க்ஷாரேணாபி| துஷ்கர இதி நாடீநாமநேகத்வாத்||௯-௧௧||

Adhikarana 6 (12-19) · Śloka 20

ருஜாஸ்ராவாபஹஂ தத்ர ஸ்வேதமாஶு ப்ரயோஜயேத் | ஸ்வேதத்ரவ்யைர்யதோத்திஷ்டைஃ கஶராபாயஸாதிபிஃ ||௧௨|| க்ராம்யாநூபௌதகைர்மாஂஸைர்லாவாத்யைர்வாऽபி விஷ்கிரைஃ | வக்ஷாதநீமதைரண்டஂ பில்வாதிஂ ச கணஂ ததா ||௧௩|| கஷாயஂ ஸுகதஂ கத்வா ஸ்நேஹகும்பே நிஷேசயேத் | நாடீஸ்வேதேந தேநாஸ்ய தஂ வ்ரணஂ ஸ்வேதயேத்பிஷக் ||௧௪|| திலைரண்டாதஸீமாஷயவகோதூமஸர்ஷபாந் | லவணாந்யம்லவர்கஂ ச ஸ்தால்யாமேவோபஸாதயேத் ||௧௫|| ஆதுரஂ ஸ்வேதயேத்தேந ததா ஸித்யதி குர்வதஃ | ஸ்விந்நஂ ச பாயயேதேநஂ குஷ்டஂ ச லவணாநி ச ||௧௬|| வசாஹிங்க்வஜமோதஂ ச ஸமபாகாநி ஸர்பிஷா | மார்த்வீகேநாதவாऽம்லேந ஸுராஸௌவீரகேண வா ||௧௭|| ததோ மதுகதைலேந தஸ்ய ஸிஞ்சேத்பிஷக்வ்ரணம் | பரிஷிஞ்சேத்குதஂ சாஸ்ய தைலைர்வாதருஜாபஹைஃ ||௧௮|| விதிநாऽநேந விண்மூத்ரஂ ஸ்வமார்கமதிகச்சதி | அந்யே சோபத்ரவாஸ்தீவ்ராஃ ஸித்யந்த்யத்ர ந ஸஂஶயஃ ||௧௯|| ஶதபோநக ஆக்யாத... |௨௦|

தத்ர கதகர்மணி ருஜோபஶமார்தஂ பஶ்சாத்கர்ம நிர்திஶந்நாஹ- ருஜாஸ்ராவேத்யாதி| திலதண்டுலமாஷைர்யவாகூஃ கதா கஶரா, க்ஷீரஸித்தாஸ்தண்டுலாஃ பாயஸஃ| கயீ து ‘ருஜாஸ்ராவாபஹஂ தத்ர’ இத்யத்ர “தத்ர தீரோ விதாநஜ்ஞ” இதி படதி| வக்ஷாதநீ பந்தாகஃ, வக்ஷகலம்பிகாமபரே| பில்வாதிஶ்ச கணோ பஹத்பஞ்சமூலம்| அம்லவர்கோ ரஸவிஜ்ஞாநீயோக்தஃ| ஸ்விந்நஸ்யாநந்தரஂ பாநஂ நிர்திஶந்நாஹ- ஸ்விந்நமித்யாதி| மார்த்வீகேந த்ராக்ஷாமத்யேந| அம்லேந காஞ்ஜிகேந| ஸௌவீரகேண காஞ்ஜிகபேதேந| அநேந பாநேந விண்மூத்ராணி ஸ்வமார்கமநுப்ரபத்யந்தே அக்நிஶ்ச தீப்தோ பவதி| ததோ மந்தே பித்தே ரக்தே வாதே ச ப்ரபலே ஸ்நேஹபரிஷேகஂ நிர்திஶந்நாஹ- தத இத்யாதி| ஸாமாந்யக்வாதகல்கவிதிநா மதுகதைலஂ ஸாத்யம்| வாதருஜாபஹைர்வாதவ்யாதிநிர்திஷ்டைஃ| அந்யே சோபத்ரவா ஆத்மாநகுதப்ரஂஶாதயஃ||௧௨-௧௯||-

Adhikarana 7 (20-22) · Śloka 23

...உஷ்ட்ரக்ரீவே க்ரியாஂ ஶணு | அதோஷ்ட்ரக்ரீவமேஷித்வா சித்த்வா க்ஷாரஂ நிபாதயேத் ||௨௦|| பூதிமாஂஸவ்யபோஹார்தமக்நிரத்ர ந பூஜிதஃ | அதைநஂ கதஸஂஸஷ்டைஸ்திலைஃ பிஷ்டைஃ ப்ரலேபயேத் ||௨௧|| பந்தஂ ததோऽநுகுர்வீத பரிஷேகஂ து ஸர்பிஷா | ததீயே திவஸே முக்த்வா யதாஸ்வஂ ஶோதயேத்பிஷக் ||௨௨|| ததஃ ஶுத்தஂ விதித்வா ச ரோபயேத்து யதாக்ரமம் |௨௩|

உஷ்ட்ரக்ரீவே பித்தபகந்தரே க்ரியாஂ நிர்திஶந்நாஹ- அதேத்யாதி| உஷ்ட்ரக்ரீவே பூதிமாஂஸாபகர்ஷணாய க்ஷாரகர்ம| கயீ து ‘ஏஷ்யோஷ்ட்ரக்ரீவமாத்ரத்வே சித்த்வா க்ஷாரஂ நிபாதயேத்’ இதி படதி| பந்தோऽத்ர சர்மணாऽந்தஶ்சித்ரேண கோபணகஃ| ஸர்பிஷா கதேந பரிஷேகஃ| யதாஸ்வஂ ஶோதநஂ பித்தாபஹரத்ரவ்யகதம்| யதாக்ரமஂ க்ரமாநதிக்ரமேண ரோபணாவஸ்தாயாமித்யர்தஃ| ரோபயேத் பித்தவ்ரணரோபணைரேவ| அஸ்ய சைகநாடீத்வாச்சேதவிஶேஷாநபிதாநம்||௨௦-௨௨||-

Adhikarana 8 (23-27) · Śloka 28

உத்கத்யாஸ்ராவமார்கஂஸ்து பரிஸ்ராவிணி புத்திமாந் ||௨௩|| க்ஷாரேண வா ஸ்ராவகதிஂ தஹேத்துதவஹேந வா | ஸுகோஷ்ணேநாணுதைலேந ஸேசயேத்குதமண்டலம் ||௨௪|| உபநாஹாஃ ப்ரதேஹாஶ்ச மூத்ரக்ஷாரஸமந்விதாஃ | வாமநீயௌஷதைஃ கார்யாஃ பரிஷேகாஶ்ச மாத்ரயா ||௨௫|| மதுபூதஂ விதித்வைநமல்பஸ்ராவருகந்விதம் | கதிமந்விஷ்ய ஶஸ்த்ரேண சிந்த்யாத் கர்ஜூரபத்ரகம் ||௨௬|| சந்த்ரார்தஂ சந்த்ரசக்ரஂ ச ஸூசீமுகமவாங்முகம் | சித்த்வாऽக்நிநா தஹேத் ஸம்யகேவஂ க்ஷாரேண வா புநஃ ||௨௭|| ததஃ ஸஂஶோதநைரேவ மதுபூர்வைர்விஶோதயேத் |௨௮|

கபஜஸ்ய பரிஸ்ராவிணஶ்சிகித்ஸாஂ நிர்திஶந்நாஹ- உத்கத்யேத்யாதி| பரிதஃ ஸர்வதஃ ஸ்ரோதுஂ ஶீலஂ யஸ்ய ஸ பரிஸ்ராவீ ஸர்வதஃ ஸ்ராவமுகஃ| அத ஏவ ‘ஸ்ராவமார்காந்’ இதி பஹுவசநம்| ஏதேந மத்யஸ்தநாட்யாஃ பரிதஃ ஸ்திதாந்யாஸ்ராவமுகாநி ஶஸ்த்ரேணோத்கத்ய க்ஷாரேணாக்நிநா வா தஹேத், நது மத்யஸ்தநாடீஂ ப்ராகேவோத்கத்ய க்ஷாரேணாக்நிநா வா தஹேத், ததா சாஸ்ராவமுகாநாஂ ததைவாவஸ்தாநாத்; முகேஷு புநஃ ப்ரதமஂ தக்தேஷு ஸ்ராவே ச பலீயஸி மந்ததாமாபந்நே நாடீஂ புநர்மத்யமாமந்விஷ்ய சிந்த்யாதித்யேததர்தமேவாக்ரே சேதஂ வக்ஷ்யதி| அணுதைலேந ஸேசநஂ ஶஸ்த்ரருஜாஶாந்த்யர்தம், அணுதைலஂ வாதவ்யாத்யுத்பாதிதம்| உபநாஹோ பந்தநம்| ப்ரதேஹாஃ ப்ரலேபாஃ| மூத்ரஂ கோமூத்ரம்| வாமநீயஂ மதநபலாதி| மாத்ரயா அல்பஶ இத்யர்தஃ, கதிமிதி மத்யஸ்தாஂ ப்ரதாநாமாஸ்ராவகதிஂ சிந்த்யாத்| ப்ராகுத்கத்யேத்யநேநைவ சேதநமபிஹிதஂ, தஸ்ய பஹ்வாஸ்ராவே முக்யவிஷயத்வாத்விஶேஷமாஹ- கர்ஜூரபத்ரகமித்யாதி| கர்ஜூரபத்ரமிவ கர்ஜூரபத்ரகஂ, தச்ச மத்யநாடீச்சேதஸ்ய பார்ஶ்வத்வயஸ்தாநாஂ முகாநாஂ திர்யக்ச்சேதேந பங்க்தித்வயேந பவதி| மத்யவக்ரநாட்யநுலோமச்சேதஸ்யார்தசந்த்ரதுல்யத்வாதர்தசந்த்ரஃ| மத்யரூடவ்ரணபதஸ்யைகமூலபார்ஶ்வத்வயகதநாடீத்வயேநைகமுகேந பஹிர்முகேந சந்த்ரமண்டலதுல்யத்வாச்சேதஸ்ய சந்த்ரமத்யதநீயஸ்யாபக்நகூலயோர்விஶாலாயாஂ வா நாட்யநுரோதிமத்யைகச்சேதேந மூலாக்ரயோஸ்த்ரிஶிஷ்யேऽவச்சேதேந சக்ராகாரஸாதஶ்யாச்சந்த்ரசக்ரம்| அந்தர்மூலே ஸ்தூலஂ முகேऽணு தேந ஸூசீமுகஂ, ததேவ அவாங்முகமதோமுகம்| ததஃ ஸஂஶோதநைரித்யாதி|- ததஃ பூர்வஂ மது ஶோதயித்வா விஜ்ஞாதகோஷ்டஸ்ய தீக்ஷ்ணஂ ஶோதநம்||௨௩-௨௭||-

Adhikarana 9 (28-29) · Śloka 29

பஹிரந்தர்முகஶ்சாபி ஶிஶோர்யஸ்ய பகந்தரஃ ||௨௮|| தஸ்யாஹிதஂ விரேகாக்நிஶஸ்த்ரக்ஷாராவசாரணம் | யத்யந்மது ச தீக்ஷ்ணஂ ச தத்தத்தஸ்யாவசாரயேத் ||௨௯||

ஶிஶோஃ க்ரியாவிஶேஷோபதேஶாத் க்ரியாந்தரநிஷேதஂ தர்ஶயந்நாஹ- பஹிரித்யாதி| தஸ்யைவ கர்தவ்யவிஶேஷமுத்திஶந்நாஹ- யத்யதித்யாதி| ஶஸ்த்ரகர்மணி து த்வக்ஸாராதிசதுர்வர்கஃ, விரேகே புநஶ்சதுரங்குலாதி| மது ச தீக்ஷ்ணஂ சேதி பரஸ்பரவிரோதவசநேந நாதிதீக்ஷ்ணஂ நாதிமது சாவசாரணீயஂ; நாத்யுஷ்ணஶீதா காகமாசீ யதா||௨௮-௨௯||

Adhikarana 10 (30) · Śloka 31

ஆரக்வதநிஶாகாலாசூர்ணஂ மதுகதாப்லுதம் | அக்ரவர்திப்ரணிஹிதஂ வ்ரணாநாஂ ஶோதநஂ ஹிதம் ||௩௦|| யோகோऽயஂ நாஶயத்யாஶு கதிஂ மேகமிவாநிலஃ |௩௧|

ஆரக்வதஃ கதமாலகஃ, நிஶா ஹரித்ரா, காலா அஹிஂஸ்ரா| ஸூத்ரமயீ கநவர்திதா வர்திரக்ரவர்திஃ||௩௦||-

Adhikarana 11 (31-32) · Śloka 33

ஆகந்துஜே பிஷங்நாடீஂ ஶஸ்த்ரேணோத்கத்ய யத்நதஃ ||௩௧|| ஜம்ப்வோஷ்டேநாக்நிவர்ணேந தப்தயா வா ஶலாகயா | தஹேத்யதோக்தஂ மதிமாஂஸ்தஂ வ்ரணஂ ஸுஸமாஹிதஃ ||௩௨|| கமிக்நஂ ச விதிஂ குர்யாச்சல்யாநயநமேவ ச |௩௩|

ஶல்யநிமித்தஸ்ய பகந்தரஸ்ய சிகித்ஸாமுத்திஶந்நாஹ- ஆகந்துஜ இத்யாதி| ஜம்ப்வோஷ்டஂ ஜம்பூபலஸதஶமுகாக்ரா கஷ்ணபாஷாணரசிதா வர்திஃ| ஶல்யாநயநமிதி ஶல்யே ஸதி||௩௧-௩௨||-

Adhikarana 12 (33) · Śloka 33

ப்ரத்யாக்யாயைஷ சாரப்யோ வர்ஜ்யஶ்சாபி த்ரிதோஷஜஃ ||௩௩||

ஶேஷயோர்த்வயோரஸாத்யத்வே ஏகஸ்ய பாக்ஷிகீஂ ஸித்திமுபதிஶந்நாஹ- ப்ரத்யாக்யாயேத்யாதி||௩௩||

Adhikarana 13 (34-36) · Śloka 36

ஏதத் கர்ம ஸமாக்யாதஂ ஸர்வேஷாமநுபூர்வஶஃ | ஏஷாஂ து ஶஸ்த்ரபதநாத்வேதநா யத்ர ஜாயதே ||௩௪|| தத்ராணுதைலேநோஷ்ணேந பரிஷேகஃ ப்ரஶஸ்யதே | வாதக்நௌஷதஸம்பூர்ணாஂ ஸ்தாலீஂ சித்ரஶராவிகாம் ||௩௫|| ஸ்நேஹாப்யக்தகுதஸ்தப்தாமத்யாஸீத ஸபாஷ்பிகாம் | நாட்யா வாऽஸ்யாஹரேத் ஸ்வேதஂ ஶயாநஸ்ய ருஜாபஹம் | உஷ்ணோதகேऽவகாஹ்யோ வா ததா ஶாம்யதி வேதநா ||௩௬||

இதாநீஂ ஸர்வபகந்தராணாமேவ ஶஸ்த்ரபாதநவேதநாஸு தச்சமநாய ஸ்நேஹபரிஷேகாதீநி நிர்திஶந்நாஹ- ஏதத்கர்மேத்யாதி| தத்ராணுதைலஂ கேவலஂ வாதவேதநாவிஷயம்| வாதக்நௌஷதாநி பத்ரதார்வாதீந்யேரண்டாதீநி ச| பாஷ்பஸ்வேதஸ்து கர்தவ்யோ வாயௌ ரக்தபித்தஸமந்விதே||௩௪-௩௬||

Adhikarana 14 (37) · Śloka 37

கதலீமகலோபாகப்ரியகாஜிநஸம்பதாந் | காரயேதுபநாஹாஂஶ்ச ஸால்வணாதீந் விசக்ஷணஃ ||௩௭||

வாதகபஜே வேதநாயாமுபநாஹஸ்வேதமுத்திஶந்நாஹ- கதலீத்யாதி| கதலீமகஃ பூர்வதேஶே ப்ராயஶஃ ஶபலோ தஷ்டஃ, ஸ து பஹத்தமபிடாலஸமோ வ்யாக்ராகாரோ பிலேஶயஃ; லோபாகோ லாங்கலகஃ ஶகாலபேதஃ; ப்ரியகஃ லலிதகோऽஜகரப்ராயஃ ஶ்லக்ஷ்ணோ தீர்கஃ; அஜிநஂ சர்ம||௩௭||

Adhikarana 15 (38) · Śloka 38

கடுத்ரிகஂ வசாஹிங்குலவணாந்யத தீப்யகம் | பாயயேச்சாம்லகௌலத்தஸுராஸௌவீரகாதிபிஃ ||௩௮||

கடுத்ரிகமித்யாதி| தீப்யகமஜமோதா| அம்லஂ காஞ்ஜிகம், ஸுரா மத்யபேதஃ, ஸௌவீரகஂ காஞ்ஜிகபேதஃ| ஏததபி குதகோஷ்டகதவேதநோபஶமார்தம்||௩௮||

Adhikarana 16 (39) · Śloka 40

ஜ்யோதிஷ்மதீலாங்கலகீஶ்யாமாதந்தீத்ரிவத்திலாஃ | குஷ்டஂ ஶதாஹ்வா கோலோமீ தில்வகோ கிரிகர்ணிகா ||௩௯|| காஸீஸஂ காஞ்சநக்ஷீர்யௌ வர்கஃ ஶோதந இஷ்யதே |௪௦|

அதஃ பரஂ பகந்தரக்ஷதாநாஂ ஶோதநீயோத்ஸாதநீயரோபணீயாந் வைஶேஷிகாந்நிர்திஶந்நாஹ- ஜ்யோதிஷ்மதீத்யாதி| ஜ்யோதிஷ்மதீ குங்குமர்தநிகா, லாங்கலீ கலிஹாரிகா, ஶ்யாமா த்ரிவத்விஶேஷஃ| கோலோமீ தூர்வா| தில்வகஃ பட்டிகாரோத்ரஃ| கிரிகர்ணிகா ஶ்வேதஸ்யந்தா| காஞ்சநக்ஷீர்யௌ த்வே ஏகஂ கங்குஷ்டம், அந்யா பீததுக்தா பஹத்பத்ரீ யவதிக்தா| வர்கஸ்ய யதாலாபேந ப்ரயோகஃ| ஏஷ வர்கோ பகந்தரஶோதநஃ கஷாயாதிஷு||௩௯||-

Adhikarana 17 (40) · Śloka 41

த்ரிவத்திலா நாகதந்தீ மஞ்ஜிஷ்டா பயஸா ஸஹ ||௪௦|| உத்ஸாதநஂ பவேதேதத் ஸைந்தவக்ஷௌத்ரஸஂயுதம் |௪௧|

த்ரிவதித்யாதி| நாகதந்தீ தந்திநீ| உத்ஸாதநஂ நிம்நவ்ரணவஸ்துநஃ பூரணஂ லேபநயோகேந| ‘பயஸா ஸஹ’ இத்யத்ர ‘ஸர்பிஷா ஸஹ’ இதி கேசித் படந்தி||௪௦||-

Adhikarana 18 (41-42) · Śloka 43

ரஸாஞ்ஜநஂ ஹரித்ரே த்வே மஞ்ஜிஷ்டாநிம்பபல்லவாஃ ||௪௧|| த்ரிவத்தேஜோவதீதந்தீகல்கோ நாடீவ்ரணாபஹஃ | குஷ்டஂ த்ரிவத்திலா தந்தீ மாகத்யஃ ஸைந்தவஂ மது ||௪௨|| ரஜநீ த்ரிபலா துத்தஂ ஹிதஂ ஸ்யாத்வ்ரணஶோதநம் |௪௩|

ரஸாஞ்ஜநாதிகுஷ்டாதியோகௌ ரோபணஶோதநௌ||௪௧-௪௨||-

Adhikarana 19 (43-46) · Śloka 46

மாகத்யோ மதுகஂ ரோத்ரஂ குஷ்டமேலா ஹரேணவஃ ||௪௩|| ஸமங்கா தாதகீ சைவ ஸாரிவா ரஜநீத்வயம் | ப்ரியங்கவஃ ஸர்ஜரஸஃ பத்மகஂ பத்மகேஸரம் ||௪௪|| ஸுதா வசா லாங்கலகீ மதூச்சிஷ்டஂ ஸஸைந்தவம் | ஏதத் ஸம்பத்ய ஸம்பாரஂ தைலஂ தீரோ விபாசயேத் ||௪௫|| ஏதத்வை கண்டமாலாஸு மண்டலேஷ்வத மேஹிஷு | ரோபணார்தஂ ஹிதஂ தைலஂ பகந்தரவிநாஶநம் ||௪௬||

மாகதீ பிப்பலீ| ஸமங்கா அஞ்ஜலிகாரிகா; வராஹக்ராந்தேத்யபரே| கல்பநாமாஹ- ஸ்நேஹசதுர்தாஂஶோ பேஷஜகல்கஃ, ஸ்நேஹாச்சதுர்குணோ த்ரவஃ, த்ரவோऽத்ர பாநீயம் “அநுக்தே த்ரவகார்யே து ஸர்வத்ர ஸலிலஂ ஸ்மதம்” (ச. க. ௧௨) இத்யுக்தத்வாத்||௪௩-௪௬||

Adhikarana 20 (47) · Śloka 47

ந்யக்ரோதாதிகணஶ்சைவ ஹிதஃ ஶோதநரோபணே | தைலஂ கதஂ வா தத்பக்வஂ பகந்தரவிநாஶநம் ||௪௭||

ஶோதநரோபணே ‘கஷாயாதிபிஃ’ இதி ஶேஷஃ||௪௭||

Adhikarana 21 (48-49) · Śloka 49

த்ரிவத்தந்தீஹரித்ரார்கமூலஂ லோஹாஶ்வமாரகௌ | விடங்கஸாரஂ த்ரிபலா ஸ்நுஹ்யர்கபயஸீ மது ||௪௮|| மதூச்சிஷ்டஸமாயுக்தைஸ்தைலமேதைர்விபாசயேத் | பகந்தரவிநாஶார்தமேதத்யோஜ்யஂ விஶேஷதஃ ||௪௯||

த்ரிவதித்யாதி| லோஹமகுரு| அஶ்வமாரகஃ கரவீரஃ| ஸ்நுஹீ ஸேஹுண்டஃ| இதமபி தைலஂ ஸாமாந்யகல்கபரிபாஷயா கர்தவ்யம் ||௪௮-௪௯||

Adhikarana 22 (50-52) · Śloka 52

சித்ரகார்கௌ த்ரிவத்பாடே மலபூஂ ஹயமாரகம் | ஸுதாஂ வசாஂ லாங்கலகீஂ ஸப்தபர்ணஂ ஸுவர்சிகாம் ||௫௦|| ஜ்யோதிஷ்மதீஂ ச ஸம்பத்ய தைலஂ தீரோ விபாசயேத் | ஏதத்தி ஸ்யந்தநஂ தைலஂ பஶஂ தத்யாத்பகந்தரே ||௫௧|| ஶோதநஂ ரோபணஂ சைவ ஸவர்ணகரணஂ ததா | த்விவ்ரணீயமவேக்ஷேத வ்ரணாவஸ்தாஸு புத்திமாந் ||௫௨||

சித்ரகேத்யாதி| மலபூஃ காகோதும்பரிகா| ஹயமாரகஃ கரவீரஃ| ஸுதா ஸ்நுஹீ| ஸுவர்சிகா ஸ்வர்ஜிக்ஷாரஃ| ‘ஏதத்தி ஸ்யந்தநம்’ இத்யத்ர ‘ஏதத்விஸ்யந்தநஂ’ இதி பாடே விஶேஷேண ஸ்யந்தயதி தோஷாஂஶ்ச்யாவயதீதி யதார்தஂ நாம விஸ்யந்தநம்||௫௦-௫௨||

Adhikarana 23 (53) · Śloka 53

சித்ராதூர்த்வஂ ஹரேதோஷ்டமர்ஶோயந்த்ரஸ்ய யந்த்ரவித் | ததோ பகந்தரே தத்யாதேததர்தேந்துஸந்நிபம் ||௫௩||

பகந்தரயந்த்ரமர்ஶோயந்த்ராதவயவவிஶேஷாபநயநே விஶிஷ்டஂ நிர்திஶந்நாஹ- சித்ராதூர்த்வமித்யாதி||௫௩||

Adhikarana 24 (54) · Śloka 54

வ்யாயாமஂ மைதுநஂ கோபஂ பஷ்டயாநஂ குரூணி ச | ஸஂவத்ஸரஂ பரிஹரேதுபரூடவ்ரணோ நரஃ ||௫௪||

ரூடபகந்தரஸ்யாபி புநரநுபந்தபயாத் பரிஹார்யமுத்திஶந்நாஹ- வ்யாயாமமித்யாதி||௫௪||

Adhikarana puShpikA · Śloka 8

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ சிகித்ஸாஸ்தாநே பகந்தரசிகித்ஸிதஂ நாமாஷ்டமோऽத்யாயஃ ||௮||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ சிகித்ஸாஸ்தாநேऽஷ்டமோऽத்யாயஃ||௮||