Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਕ੍ਸੀਣਬਲੀਯਂ ਵਾਜੀਕਰਣਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातः क्षीणबलीयं वाजीकरणचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸੀਣਤਾ ਹੀਨਸ਼ਕ੍ਤਿਤ੍ਵਮ੍||੧-੨||
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
ਕਲ੍ਯਸ੍ਯੋਦਗ੍ਰਵਯਸੋ ਵਾਜੀਕਰਣਸੇਵਿਨਃ | ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਤੁਸ੍ਵਹਰਹਰ੍ਵ੍ਯਵਾਯੋ ਨ ਨਿਵਾਰਿਤਃ ||੩|| ਸ੍ਥਵਿਰਾਣਾਂ ਰਿਰਂਸੂਨਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਵਾਲ੍ਲਭ੍ਯਮਿਚ੍ਛਤਾਮ੍ | ਯੋਸਿਤ੍ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਣਾਨਾਂ ਕ੍ਲੀਬਾਨਾਮਲ੍ਪਰੇਤਸਾਮ੍ ||੪|| ਵਿਲਾਸਿਨਾਮਰ੍ਥਵਤਾਂ ਰੂਪਯੌਵਨਸ਼ਾਲਿਨਾਮ੍ | ਨਣਾਂ ਚ ਬਹੁਭਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਯੋਗਾ ਵਾਜੀਕਰਾ ਹਿਤਾਃ ||੫||
कल्यस्योदग्रवयसो वाजीकरणसेविनः | सर्वेष्वृतुष्वहरहर्व्यवायो न निवारितः ||३|| स्थविराणां रिरंसूनां स्त्रीणां वाल्लभ्यमिच्छताम् | योषित्प्रसङ्गात् क्षीणानां क्लीबानामल्परेतसाम् ||४|| विलासिनामर्थवतां रूपयौवनशालिनाम् | नृणां च बहुभार्याणां योगा वाजीकरा हिताः ||५||
🔊 Audio coming soon
ਕਲ੍ਯਸ੍ਯ ਰੋਗਰਹਿਤਸ੍ਯ| ਉਦਗ੍ਰਵਯਸਃ ਤਰੁਣਸ੍ਯ||੩-੫||
Adhikarana 3 (6-8) · Śloka 10
ਸੇਵਮਾਨੋ ਯਦੌਚਿਤ੍ਯਾਦ੍ਵਾਜੀਵਾਤ੍ਯਰ੍ਥਵੇਗਵਾਨ੍ | ਨਾਰੀਸ੍ਤਰ੍ਪਯਤੇ ਤੇਨ ਵਾਜੀਕਰਣਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੬|| ਭੋਜਨਾਨਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਪਾਨਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ | ਵਾਚਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਨੁਗਾਮਿਨ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਚਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸੁਖਾਸ੍ਤਥਾ ||੭|| ਯਾਮਿਨੀ ਸੇਨ੍ਦੁਤਿਲਕਾ ਕਾਮਿਨੀ ਨਵਯੌਵਨਾ | ਗੀਤਂ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮਨੋਹਾਰਿ ਤਾਮ੍ਬੂਲਂ ਮਦਿਰਾਃ ਸ੍ਰਜਃ ||੮|| ਗਨ੍ਧਾ ਮਨੋਜ੍ਞਾ ਰੂਪਾਣਿ ਚਿਤ੍ਰਾਣ੍ਯੁਪਵਨਾਨਿ ਚ | ਮਨਸਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਤੀਘਾਤੋ ਵਾਜੀਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਮ੍ |੧੦|
सेवमानो यदौचित्याद्वाजीवात्यर्थवेगवान् | नारीस्तर्पयते तेन वाजीकरणमुच्यते ||६|| भोजनानि विचित्राणि पानानि विविधानि च | वाचः श्रोत्रानुगामिन्यस्त्वचः स्पर्शसुखास्तथा ||७|| यामिनी सेन्दुतिलका कामिनी नवयौवना | गीतं श्रोत्रमनोहारि ताम्बूलं मदिराः स्रजः ||८|| गन्धा मनोज्ञा रूपाणि चित्राण्युपवनानि च | मनसश्चाप्रतीघातो वाजीकुर्वन्ति मानवम् |१०|
🔊 Audio coming soon
ਅਥ ਕਿਂ ਤਦ੍ਵਾਜੀਕਰਣਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਸੇਵਮਾਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥਾਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ “ਵਾਜੀਵਾਤਿਬਲੋ ਯੇਨ ਯਾਤ੍ਯਪ੍ਰਤਿਹਤਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ” ਇਤ੍ਯਾਦਿਲਕ੍ਸਣਂ ਵਾਜੀਕਰਣਮ੍| ਤਤ੍ ਤ੍ਰਿਵਿਧਮ੍- ਜਨਕਂ, ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਂ, ਜਨਕਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਂ ਚੇਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਜਨਕਂ ਮਾਂਸਘਤਾਦਿਕਂ, ਯਤਸ੍ਤਦ੍ਰਸਾਦਿਧਾਤੁਕ੍ਰਮੇਣ ਪਰਿਣਤਂ ਸਤ੍ ਪ੍ਰਧਾਨਧਾਤੁਪੁਸ੍ਟਿਂ ਕਰੋਤਿ; ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਮੁਚ੍ਚਟਾਚੂਰ੍ਣਾਦਿਕਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵੈਰੇਚਨਿਕਂ, ਨ ਚ ਤਸ੍ਯ ਵੈਰੇਚਨਿਕੋਕ੍ਤਯਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕ੍ਸਯਕਾਰਿਤ੍ਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਅਤੋ ਵਿਰੇਚਨਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਪਤਨਾਯਾਭਿਮੁਖੀਭਾਵਮਾਤ੍ਰਕਰਣਂ; ਜਨਕਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਂ ਤੁ ਗਵ੍ਯਘਤਗੋਧੂਮਮਾਸਕਾਕਾਣ੍ਡਫਲਾਦਿਕਮ੍| ਕੇਵਲਂ ਦੇਹਬਲਕਰਂ ਜਨਕਂ ਗੋਧੂਮਾਦਿਕਂ, ਕੇਵਲਮਨੋਬਲਕਰਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਦਿ ਤੁ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਂ, ਘਤਕ੍ਸੀਰਾਦਿ ਦੇਹਮਨੋਬਲਕਰਂ ਸਦੁਭਯਕਰਮਿਤਿ| ਵਸ੍ਯਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਸਦ੍ਯਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦਿਕਰਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵੋਯਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਸ਼੍ਰੀਵਾਗ੍ਭਟਃ,- “ਕੇਚਿਦਾਹੁਰਹੋਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਸਡਹਾਦਪਰੇ, ਪਰੇ| ਮਾਸਾਤ੍ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਤ੍ਵਮਨ੍ਨਂ ਪਾਕਕ੍ਰਮਾਦਿਤਿ|| ਵਸ੍ਯਾਦੀਨਿ ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਸਦ੍ਯਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦਿ ਕੁਰ੍ਵਤੇ|| ਪ੍ਰਾਯਃ ਕਰੋਤ੍ਯਹੋਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਾਨ੍ਯਦਪਿ ਭੇਸਜਮ੍” (ਵਾ. ਸ਼ਾ. ੩)- ਇਤਿ| ਰਿਰਂਸੁਃ ਰਨ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛੁਃ| ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਾਦਿਕਾਰਣਾਨ੍ਯੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਭੋਜਨਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ||੬-੮||
Adhikarana 4 (9-15) · Śloka 15
ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਭਾਵੈਰਹਦ੍ਯੈਸ੍ਤੁ ਰਿਰਂਸੋਰ੍ਮਨਸਿ ਕ੍ਸਤੇ ||੯|| ਦ੍ਵੇਸ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰੀਸਮ੍ਪ੍ਰਯੋਗਾਚ੍ਚ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਂ ਤਨ੍ਮਾਨਸਂ ਸ੍ਮਤਮ੍ | ਕਟੁਕਾਮ੍ਲੋਸ੍ਣਲਵਣੈਰਤਿਮਾਤ੍ਰੋਪਸੇਵਿਤੈਃ ||੧੦|| ਸੌਮ੍ਯਧਾਤੁਕ੍ਸਯੋ ਦਸ੍ਟਃ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਂ ਤਦਪਰਂ ਸ੍ਮਤਮ੍ | ਅਤਿਵ੍ਯਵਾਯਸ਼ੀਲੋ ਯੋ ਨ ਚ ਵਾਜੀਕ੍ਰਿਯਾਰਤਃ ||੧੧|| ਧ੍ਵਜਭਙ੍ਗਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਚ੍ਛੁਕ੍ਰਕ੍ਸਯਹੇਤੁਕਮ੍ | ਮਹਤਾ ਮੇਢ੍ਰਰੋਗੇਣ ਮਰ੍ਮਚ੍ਛੇਦੇਨ ਵਾ ਪੁਨਃ ||੧੨|| ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਮੇਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਣਾਂ ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵੋਪਘਾਤਜਮ੍ | ਜਨ੍ਮਪ੍ਰਭਤਿ ਯਃ ਕ੍ਲੀਬਃ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਂ ਤਤ੍ ਸਹਜਂ ਸ੍ਮਤਮ੍ ||੧੩|| ਬਲਿਨਃ ਕ੍ਸੁਬ੍ਧਮਨਸੋ ਨਿਰੋਧਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਤਃ | ਸਸ੍ਠਂ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਂ ਮਤਂ ਤਤ੍ਤੁ ਖਰਸ਼ੁਕ੍ਰਨਿਮਿਤ੍ਤਜਮ੍ ||੧੪|| ਅਸਾਧ੍ਯਂ ਸਹਜਂ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਂ ਮਰ੍ਮਚ੍ਛੇਦਾਚ੍ਚ ਯਦ੍ਭਵੇਤ੍ | ਸਾਧ੍ਯਾਨਾਮਿਤਰੇਸਾਂ ਤੁ ਕਾਰ੍ਯੋ ਹੇਤੁਵਿਪਰ੍ਯਯਃ ||੧੫||
तैस्तैर्भावैरहृद्यैस्तु रिरंसोर्मनसि क्षते ||९|| द्वेष्यस्त्रीसम्प्रयोगाच्च क्लैब्यं तन्मानसं स्मृतम् | कटुकाम्लोष्णलवणैरतिमात्रोपसेवितैः ||१०|| सौम्यधातुक्षयो दृष्टः क्लैब्यं तदपरं स्मृतम् | अतिव्यवायशीलो यो न च वाजीक्रियारतः ||११|| ध्वजभङ्गमवाप्नोति तच्छुक्रक्षयहेतुकम् | महता मेढ्ररोगेण मर्मच्छेदेन वा पुनः ||१२|| क्लैब्यमेतच्चतुर्थं स्यान्नृणां पुंस्त्वोपघातजम् | जन्मप्रभृति यः क्लीबः क्लैब्यं तत् सहजं स्मृतम् ||१३|| बलिनः क्षुब्धमनसो निरोधाद् ब्रह्मचर्यतः | षष्ठं क्लैब्यं मतं तत्तु खरशुक्रनिमित्तजम् ||१४|| असाध्यं सहजं क्लैब्यं मर्मच्छेदाच्च यद्भवेत् | साध्यानामितरेषां तु कार्यो हेतुविपर्ययः ||१५||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਾਕਾਰਣਾਨ੍ਯੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤੈਸ੍ਤੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਭਾਵੈਰਿਤਿ ਭਯਾਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਭਸ੍ਤ੍ਰੀਦੋਸਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿਭਿਃ| ਆਹਾਰਜਂ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਮਾਹ- ਕਟੁਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਿਰਂਸੁਃ ਰਨ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛੁਃ| ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਜਨ੍ਯਂ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਮਾਹ- ਅਤਿਵ੍ਯਵਾਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਧ੍ਵਜੋ ਮੇਹਨਮ੍| ਮਰ੍ਮਚ੍ਛੇਦੇਨੇਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਹਨਾਡੀਨਾਂ ਛੇਦਨਾਤ੍| ਬਲਿਨਃ ਅਤਿਸ੍ਥੂਲਸ੍ਯ| ਕ੍ਸੁਬ੍ਧਮਨਸਃ ਚਲਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ| ਨਿਰੋਧਾਤ੍ ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਾਦੀਨਾਮ੍| ਖਰਂ ਕਠਿਨਮ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਪਰੁਸਮਾਹੁਃ||੯-੧੫||
Adhikarana 5 (16-17) · Śloka 18
ਵਿਧਿਰ੍ਵਾਜੀਕਰੋ ਯਸ੍ਤੁ ਤਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਤਃ ਪਰਮ੍ | ਤਿਲਮਾਸਵਿਦਾਰੀਣਾਂ ਸ਼ਾਲੀਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਮੇਵ ਵਾ ||੧੬|| ਪੌਣ੍ਡ੍ਰਕੇਕ੍ਸੁਰਸੈਰਾਰ੍ਦ੍ਰਂ ਮਰ੍ਦਿਤਂ ਸੈਨ੍ਧਵਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ | ਵਰਾਹਮੇਦਸਾ ਯੁਕ੍ਤਾਂ ਘਤੇਨੋਤ੍ਕਾਰਿਕਾਂ ਪਚੇਤ੍ ||੧੭|| ਤਾਂ ਭਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾ ਪੁਰੁਸੋ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਮਦਾਸ਼ਤਮ੍ |੧੮|
विधिर्वाजीकरो यस्तु तं प्रवक्ष्याम्यतः परम् | तिलमाषविदारीणां शालीनां चूर्णमेव वा ||१६|| पौण्ड्रकेक्षुरसैरार्द्रं मर्दितं सैन्धवान्वितम् | वराहमेदसा युक्तां घृतेनोत्कारिकां पचेत् ||१७|| तां भक्षयित्वा पुरुषो गच्छेत्तु प्रमदाशतम् |१८|
🔊 Audio coming soon
ਰਸੈਃ ਮਾਂਸਰਸੈਰਿਕ੍ਸੁਰਸੈਸ਼੍ਚ| ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾਂ ਲਪ੍ਸਿਕਾਮ੍||੧੬-੧੭||-
Adhikarana 6 (18-19) · Śloka 19
ਬਸ੍ਤਾਣ੍ਡਸਿਦ੍ਧੇ ਪਯਸਿ ਭਾਵਿਤਾਨਸਕਤ੍ਤਿਲਾਨ੍ ||੧੮|| ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਵਸਾਪਕ੍ਵਾਃ ਸ਼ਸ੍ਕੁਲ੍ਯਸ੍ਤਿਸ੍ਤੈਲੈਃ ਕਤਾਃ | ਯਃ ਖਾਦੇਤ੍ ਸ ਪੁਮਾਨ੍ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸ਼ਤਮਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ||੧੯||
बस्ताण्डसिद्धे पयसि भावितानसकृत्तिलान् ||१८|| शिशुमारवसापक्वाः शष्कुल्यस्तिस्तैलैः कृताः | यः खादेत् स पुमान् गच्छेत् स्त्रीणां शतमपूर्ववत् ||१९||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਮਾਨ੍ਯਪਰਿਭਾਸਾਕਲ੍ਪੇਨ ਸਿਦ੍ਧੇ ਪਯਸਿ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਭਾਵਿਤਾਨ੍ ਤਿਲਾਨ੍ ਖਾਦੇਤ੍, ਤਤ੍ਰਾਨੁਪਾਨਂ ਕ੍ਸੀਰਮੇਵੇਤ੍ਯੇਕੋ ਯੋਗਃ| ਪਰਿਭਾਸਾਮਾਹ- “ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦਸ੍ਟਗੁਣਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਕ੍ਸੀਰਾਤ੍ਤੋਯਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕ੍ਸੀਰਪਾਕੇ ਤ੍ਵਯਂ ਵਿਧਿਃ”- ਇਤਿ| ਬਸ੍ਤਾਣ੍ਡਸਿਦ੍ਧਪਯੋਭਾਵਿਤਤਿਲੈਃ ਕਤਾਃ ਸ਼ਸ੍ਕੁਲ੍ਯਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਵਸਯਾ ਭਸ੍ਟਾ ਭਕ੍ਸਿਤਾ ਯਥੋਕ੍ਤਫਲਦਾਃ, ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਨੁਪਾਨੇ ਕ੍ਸੀਰਮਿਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਯੋਗਃ, ਏਤੇਨ ਯੋਗਦ੍ਵਯਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਪ੍ਰਥਮਸੁਰਤਵਤ੍||੧੮-੧੯||
Adhikarana 7 (20) · Śloka 20
ਪਿਪ੍ਪਲੀਲਵਣੋਪੇਤੇ ਬਸ੍ਤਾਣ੍ਡੇ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸਿ | ਸਾਧਿਤੇ ਭਕ੍ਸਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ ਪ੍ਰਮਦਾਸ਼ਤਮ੍ ||੨੦||
पिप्पलीलवणोपेते बस्ताण्डे क्षीरसर्पिषि | साधिते भक्षयेद्यस्तु स गच्छेत् प्रमदाशतम् ||२०||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਸ੍ਤਾਣ੍ਡੇ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸਾ ਕ੍ਸੀਰੋਤ੍ਥਿਤਨਵਨੀਤਸਰ੍ਪਿਸਾ ਪਕ੍ਵੇ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਟੁਕੇ ਸੈਨ੍ਧਵੇਨ ਕਿਞ੍ਚਿਲ੍ਲਵਣੇ ਭਕ੍ਸਿਤੇ ਯਥੋਕ੍ਤਫਲਦੇ, ਅਨੁਪਾਨਂ ਸ਼ੀਤਲਜਲਮ੍||੨੦||
Adhikarana 8 (21-22) · Śloka 22
ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਾਸਸ਼ਾਲੀਨਾਂ ਯਵਗੋਧੂਮਯੋਸ੍ਤਥਾ | ਚੂਰ੍ਣਭਾਗੈਃ ਸਮੈਸ੍ਤੈਸ੍ਤੁ ਘਤੇ ਪੂਪਲਿਕਾਂ ਪਚੇਤ੍ ||੨੧|| ਤਾਂ ਭਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾ ਪੀਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਰਂ ਪਯਃ | ਨਰਸ਼੍ਚਟਕਵਦ੍ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਦਸ਼ਵਾਰਾਨ੍ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍ ||੨੨||
पिप्पलीमाषशालीनां यवगोधूमयोस्तथा | चूर्णभागैः समैस्तैस्तु घृते पूपलिकां पचेत् ||२१|| तां भक्षयित्वा पीत्वा तु शर्करामधुरं पयः | नरश्चटकवद्गच्छेद्दशवारान्निरन्तरम् ||२२||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਤਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਰਂ ਕ੍ਸੀਰਮਨੁਪਾਨਮ੍||੨੧-੨੨||
Adhikarana 9 (23-24) · Śloka 25
ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਃ ਸੁਕਤਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਸ੍ਵਰਸੇਨੈਵ ਭਾਵਿਤਮ੍ | ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਯੁਤਂ ਲੀਢ੍ਵਾ ਦਸ਼ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ||੨੩|| ਏਵਮਾਮਲਕਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਸ੍ਵਰਸੇਨੈਵ ਭਾਵਿਤਮ੍ | ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਲੀਢ੍ਵਾ ਪਯਃ ਪਿਬੇਤ੍ ||੨੪|| ਏਤੇਨਾਸ਼ੀਤਿਵਰ੍ਸੋਪਿ ਯੁਵੇਵ ਪਰਿਹਸ੍ਯਤਿ |੨੫|
विदार्याः सुकृतं चूर्णं स्वरसेनैव भावितम् | सर्पिर्मधुयुतं लीढ्वा दश स्त्रीरधिगच्छति ||२३|| एवमामलकं चूर्णं स्वरसेनैव भावितम् | शर्करामधुसर्पिर्भिर्युक्तं लीढ्वा पयः पिबेत् ||२४|| एतेनाशीतिवर्षोऽपि युवेव परिहृष्यति |२५|
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵਰਸੇਨੈਵ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾ ਏਵ, ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸਰ੍ਪਿਃਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਂ ਲੀਢ੍ਵਾਨਨ੍ਤਰਮਨੁਪਾਨਂ ਪਯਃ ਪਿਬੇਤ੍||੨੩-੨੪||-
Adhikarana 10 (25-26) · Śloka 27
ਪਿਪ੍ਪਲੀਲਵਣੋਪੇਤੇ ਬਸ੍ਤਾਣ੍ਡੇ ਘਤਸਾਧਿਤੇ ||੨੫|| ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਸ੍ਯ ਵਾ ਖਾਦੇਤ੍ਤੇ ਤੁ ਵਾਜੀਕਰੇ ਭਸ਼ਮ੍ | ਕੁਲੀਰਕੂਰ੍ਮਨਕ੍ਰਾਣਾਮਣ੍ਡਾਨ੍ਯੇਵਂ ਤੁ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍ ||੨੬|| ਮਹਿਸਰ੍ਸਭਬਸ੍ਤਾਨਾਂ ਪਿਬੇਚ੍ਛੁਕ੍ਰਾਣਿ ਵਾ ਨਰਃ |੨੭|
पिप्पलीलवणोपेते बस्ताण्डे घृतसाधिते ||२५|| शिशुमारस्य वा खादेत्ते तु वाजीकरे भृशम् | कुलीरकूर्मनक्राणामण्डान्येवं तु भक्षयेत् ||२६|| महिषर्षभबस्तानां पिबेच्छुक्राणि वा नरः |२७|
🔊 Audio coming soon
ਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਸ੍ਤਾਣ੍ਡੇ ਅਜਮੁਸ੍ਕੌ| ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਸ੍ਯ ‘ਅਣ੍ਡੇ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਕੁਲੀਰਃ ਕਰ੍ਕਟਕਃ, ‘ਗਹਚਟਕ ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ, ‘ਕੁਲੀਰੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸ’ ਇਤ੍ਯਪਰੇ| ਕੂਰ੍ਮਃ ਕਚ੍ਛਪਃ| ਨਕ੍ਰੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਭੇਦਃ, ‘ਘਡਿਯਾਲ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਅਣ੍ਡਮਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣਾਧਾਰੋ ਵਰ੍ਤੁਲਃ, ਨਤੁ ਮੁਸ੍ਕਃ| ਸਭੋ ਵਸਭਃ| ਬਸ੍ਤਃ ਛਾਗਃ| ਤੇਸਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਣਿ ਗੁਰੂਪਦੇਸ਼ਾਤ੍ ਤਦਾਧਾਰਭੂਤਾਨ੍ਯੇਵਾਣ੍ਡਾਨਿ ||੨੫-੨੬||-
Adhikarana 11 (27-36) · Śloka 36
ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਫਲਮੂਲਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ੁਙ੍ਗਾਸਿਦ੍ਧਂ ਪਯੋ ਨਰਃ ||੨੭|| ਪੀਤ੍ਵਾ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਕੁਲਿਙ੍ਗ ਇਵ ਹਸ੍ਯਤਿ | ਵਿਦਾਰਿਮੂਲਕਲ੍ਕਂ ਤੁ ਸ਼ਤੇਨ ਪਯਸਾ ਨਰਃ ||੨੮|| ਉਡੁਮ੍ਬਰਸਮਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਵਦ੍ਧੋਪਿ ਤਰੁਣਾਯਤੇ | ਮਾਸਾਣਾਂ ਪਲਮੇਕਂ ਤੁ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਰ੍ਪਿਸਾ ||੨੯|| ਅਵਲਿਹ੍ਯ ਪਯਃ ਪੀਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਵਾਜੀ ਭਵੇਨ੍ਨਰਃ | ਕ੍ਸੀਰਪਕ੍ਵਾਂਸ੍ਤੁ ਗੋਧੂਮਾਨਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾਫਲੈਃ ਸਹ ||੩੦|| ਸ਼ੀਤਾਨ੍ ਘਤਯੁਤਾਨ੍ ਖਾਦੇਤ੍ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਪਯਃ ਪਿਬੇਤ੍ | ਨਕ੍ਰਮੂਸਿਕਮਣ੍ਡੂਕਚਟਕਾਣ੍ਡਕਤਂ ਘਤਮ੍ ||੩੧|| ਪਾਦਾਭ੍ਯਙ੍ਗੇਨ ਕੁਰੁਤੇ ਬਲਂ ਭੂਮਿਂ ਤੁ ਨ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ੍ | ਯਾਵਤ੍ ਸ੍ਪਸ਼ਤਿ ਨੋ ਭੂਮਿਂ ਤਾਵਦ੍ਗਚ੍ਛੇਨ੍ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍ ||੩੨|| ਸ੍ਵਯਙ੍ਗੁਪ੍ਤੇਕ੍ਸੁਰਕਯੋਃ ਫਲਚੂਰ੍ਣਂ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍ | ਧਾਰੋਸ੍ਣੇਨ ਨਰਃ ਪੀਤ੍ਵਾ ਪਯਸਾ ਨ ਕ੍ਸਯਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ||੩੩|| ਉਚ੍ਚਟਾਚੂਰ੍ਣਮਪ੍ਯੇਵਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣੋਤ੍ਤਮਮਿਸ੍ਯਤੇ | ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯੁਚ੍ਚਟਾਚੂਰ੍ਣਂ ਪੇਯਮੇਵਂ ਬਲਾਰ੍ਥਿਨਾ | ਸ੍ਵਯਙ੍ਗੁਪ੍ਤਾਫਲੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਮਾਸਸੂਪਂ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ ||੩੪|| ਗੁਪ੍ਤਾਫਲਂ ਗੋਕ੍ਸੁਰਕਾਚ੍ਚ ਬੀਜਂ ਤਥੋਚ੍ਚਟਾਂ ਗੋਪਯਸਾ ਵਿਪਾਚ੍ਯ | ਖਜਾਹਤਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਯਾ ਚ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਨਰੋ ਹਸ੍ਯਤਿ ਸਰ੍ਵਰਾਤ੍ਰਮ੍ ||੩੫|| ਮਾਸਾਨ੍ ਵਿਦਾਰੀਮਪਿ ਸੋਚ੍ਚਟਾਂ ਚ ਕ੍ਸੀਰੇ ਗਵਾਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਘਤੋਪਪਨ੍ਨਾਮ੍ | ਪੀਤ੍ਵਾ ਨਰਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਯਾ ਸੁਯੁਕ੍ਤਾਂ ਕੁਲਿਙ੍ਗਵਦ੍ਧਸ੍ਯਤਿ ਸਰ੍ਵਰਾਤ੍ਰਮ੍ ||੩੬||
अश्वत्थफलमूलत्वक्शुङ्गासिद्धं पयो नरः ||२७|| पीत्वा सशर्कराक्षौद्रं कुलिङ्ग इव हृष्यति | विदारिमूलकल्कं तु शृतेन पयसा नरः ||२८|| उडुम्बरसमं पीत्वा वृद्धोऽपि तरुणायते | माषाणां पलमेकं तु संयुक्तं क्षौद्रसर्पिषा ||२९|| अवलिह्य पयः पीत्वा तेन वाजी भवेन्नरः | क्षीरपक्वांस्तु गोधूमानात्मगुप्ताफलैः सह ||३०|| शीतान् घृतयुतान् खादेत्ततः पश्चात् पयः पिबेत् | नक्रमूषिकमण्डूकचटकाण्डकृतं घृतम् ||३१|| पादाभ्यङ्गेन कुरुते बलं भूमिं तु न स्पृशेत् | यावत् स्पृशति नो भूमिं तावद्गच्छेन्निरन्तरम् ||३२|| स्वयङ्गुप्तेक्षुरकयोः फलचूर्णं सशर्करम् | धारोष्णेन नरः पीत्वा पयसा न क्षयं व्रजेत् ||३३|| उच्चटाचूर्णमप्येवं क्षीरेणोत्तममिष्यते | शतावर्युच्चटाचूर्णं पेयमेवं बलार्थिना | स्वयङ्गुप्ताफलैर्युक्तं माषसूपं पिबेन्नरः ||३४|| गुप्ताफलं गोक्षुरकाच्च बीजं तथोच्चटां गोपयसा विपाच्य | खजाहतं शर्करया च युक्तं पीत्वा नरो हृष्यति सर्वरात्रम् ||३५|| माषान् विदारीमपि सोच्चटां च क्षीरे गवां क्षौद्रघृतोपपन्नाम् | पीत्वा नरः शर्करया सुयुक्तां कुलिङ्गवद्धृष्यति सर्वरात्रम् ||३६||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਙ੍ਗਾ ਅਗ੍ਰਪਲ੍ਲਵਾਃ| ਹਸ੍ਯਤਿ ਸਕਾਮੋ ਭਵਤਿ| ਉਡੁਮ੍ਬਰਸਮਮ੍ ਉਦੁਮ੍ਬਰਫਲਪ੍ਰਮਾਣਮ੍| ਸ੍ਵਯਙ੍ਗੁਪ੍ਤਾ ਕਪਿਕਚ੍ਛੂਃ| ਇਕ੍ਸੁਰਕਃ ਕੋਕਿਲਾਕ੍ਸਃ ‘ਤਾਲਮਖਾਨਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਉਚ੍ਚਟਾ ਸ਼ਣਘਣ੍ਟਾਕਾਰਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਵਿਟਪਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਹਿਮਵਤਿ ਸਰਯੂਨਦੀਤੀਰੇ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਏਵਮਿਤਿ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਧਾਰੋਸ੍ਣਕ੍ਸੀਰੇਣ; ਖਜਾਹਤਂ ਮਨ੍ਥਾਨਹਤਮ੍||੨੭-੩੬||
Adhikarana 12 (37-38) · Śloka 38
ਗਸ੍ਟੀਨਾਂ ਵਦ੍ਧਵਤ੍ਸਾਨਾਂ ਮਾਸਪਰ੍ਣਭਤਾਂ ਗਵਾਮ੍ | ਯਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਂ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਬਲਕਾਮੇਸੁ ਜਨ੍ਤੁਸੁ ||੩੭|| ਕ੍ਸੀਰਮਾਂਸਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਚ ਪੂਜਿਤਃ | ਵਾਜੀਕਰਣਹੇਤੋਰ੍ਹਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੩੮||
गृष्टीनां वृद्धवत्सानां माषपर्णभृतां गवाम् | यत् क्षीरं तत् प्रशंसन्ति बलकामेषु जन्तुषु ||३७|| क्षीरमांसगणाः सर्वे काकोल्यादिश्च पूजितः | वाजीकरणहेतोर्हि तस्मात्तत्तु प्रयोजयेत् ||३८||
🔊 Audio coming soon
ਗਸ੍ਟੀਨਾਂ ਪ੍ਰਥਮਪ੍ਰਸੂਤਾਨਾਂ, ਵਦ੍ਧਵਤ੍ਸਾਨਾਮੇਕਵਰ੍ਸਵਤ੍ਸਾਨਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਾਸਪਰ੍ਣਭਤਾਂ ਮਾਸਪਰ੍ਣੇਨ ਪੋਸਿਤਾਨਾਂ, ਮਾਸਪਰ੍ਣਗ੍ਰਹਣਂ ਫਲਵ੍ਯੁਦਾਸਾਰ੍ਥਂ, ਤੇ ਚ ਮਾਸਪਰ੍ਣਾ ਹਰਿਤਾ ਅਭਿਪ੍ਰੇਤਾ ਨ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਃ||੩੭-੩੮||
Adhikarana 13 (39) · Śloka 39
ਏਤੇ ਵਾਜੀਕਰਾ ਯੋਗਾਃ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਪਤ੍ਯਬਲਪ੍ਰਦਾਃ | ਸੇਵ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੋਪਚਿਤਦੇਹੈਃ ਕਾਲਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ||੩੯||
एते वाजीकरा योगाः प्रीत्यपत्यबलप्रदाः | सेव्या विशुद्धोपचितदेहैः कालाद्यपेक्षया ||३९||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰੀਤਿਃ ਮਨਃਸੁਖਮ੍, ਅਪਤ੍ਯਂ ਸਨ੍ਤਤਿਃ, ਬਲਂ ਦੇਹਸ੍ਯੋਪਚਯਲਕ੍ਸਣਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਲਕ੍ਸਣਂ ਵਾ| ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਸ਼ੋਧਨਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼ਰੀਰਾਣਾਂ ਕਤਸਂਸਰ੍ਜਨਾਨਾਮੇਵ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਫਲਂ ਭਵਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥੇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸੇਵ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੋਪਚਿਤਦੇਹੈਰਿਤਿ; ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਃ ਕਤਸਂਸਰ੍ਜਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਦੁਪਚਿਤਾਃ||੩੯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 26
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਕ੍ਸੀਣਬਲੀਯਵਾਜੀਕਰਣਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਸਡ੍ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੨੬||
इति सुश्रुतसंहितायां क्षीणबलीयवाजीकरणचिकित्सितं नाम षड्विंशोऽध्यायः ||२६||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਸਡ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੬|