Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః క్షీణబలీయం వాజీకరణచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
अथातः क्षीणबलीयं वाजीकरणचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
క్షీణతా హీనశక్తిత్వం||1-2||
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
కల్యస్యోదగ్రవయసో వాజీకరణసేవినః | సర్వేష్వృతుష్వహరహర్వ్యవాయో న నివారితః ||3|| స్థవిరాణాం రిరంసూనాం స్త్రీణాం వాల్లభ్యమిచ్ఛతాం | యోషిత్ప్రసంగాత్ క్షీణానాం క్లీబానామల్పరేతసాం ||4|| విలాసినామర్థవతాం రూపయౌవనశాలినాం | నృణాం చ బహుభార్యాణాం యోగా వాజీకరా హితాః ||5||
कल्यस्योदग्रवयसो वाजीकरणसेविनः | सर्वेष्वृतुष्वहरहर्व्यवायो न निवारितः ||३|| स्थविराणां रिरंसूनां स्त्रीणां वाल्लभ्यमिच्छताम् | योषित्प्रसङ्गात् क्षीणानां क्लीबानामल्परेतसाम् ||४|| विलासिनामर्थवतां रूपयौवनशालिनाम् | नृणां च बहुभार्याणां योगा वाजीकरा हिताः ||५||
🔊 Audio coming soon
కల్యస్య రోగరహితస్య| ఉదగ్రవయసః తరుణస్య||3-5||
Adhikarana 3 (6-8) · Śloka 10
సేవమానో యదౌచిత్యాద్వాజీవాత్యర్థవేగవాన్ | నారీస్తర్పయతే తేన వాజీకరణముచ్యతే ||6|| భోజనాని విచిత్రాణి పానాని వివిధాని చ | వాచః శ్రోత్రానుగామిన్యస్త్వచః స్పర్శసుఖాస్తథా ||7|| యామినీ సేందుతిలకా కామినీ నవయౌవనా | గీతం శ్రోత్రమనోహారి తాంబూలం మదిరాః స్రజః ||8|| గంధా మనోజ్ఞా రూపాణి చిత్రాణ్యుపవనాని చ | మనసశ్చాప్రతీఘాతో వాజీకుర్వంతి మానవం |10|
सेवमानो यदौचित्याद्वाजीवात्यर्थवेगवान् | नारीस्तर्पयते तेन वाजीकरणमुच्यते ||६|| भोजनानि विचित्राणि पानानि विविधानि च | वाचः श्रोत्रानुगामिन्यस्त्वचः स्पर्शसुखास्तथा ||७|| यामिनी सेन्दुतिलका कामिनी नवयौवना | गीतं श्रोत्रमनोहारि ताम्बूलं मदिराः स्रजः ||८|| गन्धा मनोज्ञा रूपाणि चित्राण्युपवनानि च | मनसश्चाप्रतीघातो वाजीकुर्वन्ति मानवम् |१०|
🔊 Audio coming soon
అథ కిం తద్వాజీకరణమిత్యుచ్యత ఇత్యాహ- సేవమాన ఇత్యాది| తథాఽన్యత్రాపి “వాజీవాతిబలో యేన యాత్యప్రతిహతః స్త్రియః” ఇత్యాదిలక్షణం వాజీకరణం| తత్ త్రివిధం- జనకం, ప్రవర్తకం, జనకప్రవర్తకం చేతి| తత్ర జనకం మాంసఘృతాదికం, యతస్తద్రసాదిధాతుక్రమేణ పరిణతం సత్ ప్రధానధాతుపుష్టిం కరోతి; ప్రవర్తకముచ్చటాచూర్ణాదికం శుక్రవైరేచనికం, న చ తస్య వైరేచనికోక్తయా శుక్రక్షయకారిత్వం స్యాత్, అతో విరేచనం శుక్రస్య పతనాయాభిముఖీభావమాత్రకరణం; జనకప్రవర్తకం తు గవ్యఘృతగోధూమమాషకాకాండఫలాదికం| కేవలం దేహబలకరం జనకం గోధూమాదికం, కేవలమనోబలకరం సంకల్పాది తు ప్రవర్తకం, ఘృతక్షీరాది దేహమనోబలకరం సదుభయకరమితి| వృష్యాదిద్రవ్యాణాం సద్యః శుక్రాదికరణే ప్రభావోఽయం| తథా చ శ్రీవాగ్భటః,- “కేచిదాహురహోరాత్రాత్ షడహాదపరే, పరే| మాసాత్ ప్రయాతి శుక్రత్వమన్నం పాకక్రమాదితి|| వృష్యాదీని ప్రభావేణ సద్యః శుక్రాది కుర్వతే|| ప్రాయః కరోత్యహోరాత్రాత్ కర్మాన్యదపి భేషజం” (వా. శా. 3)- ఇతి| రిరంసుః రంతుమిచ్ఛుః| ప్రవర్తనాదికారణాన్యుద్దిశన్నాహ- భోజనానీత్యాది||6-8||
Adhikarana 4 (9-15) · Śloka 15
తైస్తైర్భావైరహృద్యైస్తు రిరంసోర్మనసి క్షతే ||9|| ద్వేష్యస్త్రీసంప్రయోగాచ్చ క్లైబ్యం తన్మానసం స్మృతం | కటుకామ్లోష్ణలవణైరతిమాత్రోపసేవితైః ||10|| సౌమ్యధాతుక్షయో దృష్టః క్లైబ్యం తదపరం స్మృతం | అతివ్యవాయశీలో యో న చ వాజీక్రియారతః ||11|| ధ్వజభంగమవాప్నోతి తచ్ఛుక్రక్షయహేతుకం | మహతా మేఢ్రరోగేణ మర్మచ్ఛేదేన వా పునః ||12|| క్లైబ్యమేతచ్చతుర్థం స్యాన్నృణాం పుంస్త్వోపఘాతజం | జన్మప్రభృతి యః క్లీబః క్లైబ్యం తత్ సహజం స్మృతం ||13|| బలినః క్షుబ్ధమనసో నిరోధాద్ బ్రహ్మచర్యతః | షష్ఠం క్లైబ్యం మతం తత్తు ఖరశుక్రనిమిత్తజం ||14|| అసాధ్యం సహజం క్లైబ్యం మర్మచ్ఛేదాచ్చ యద్భవేత్ | సాధ్యానామితరేషాం తు కార్యో హేతువిపర్యయః ||15||
तैस्तैर्भावैरहृद्यैस्तु रिरंसोर्मनसि क्षते ||९|| द्वेष्यस्त्रीसम्प्रयोगाच्च क्लैब्यं तन्मानसं स्मृतम् | कटुकाम्लोष्णलवणैरतिमात्रोपसेवितैः ||१०|| सौम्यधातुक्षयो दृष्टः क्लैब्यं तदपरं स्मृतम् | अतिव्यवायशीलो यो न च वाजीक्रियारतः ||११|| ध्वजभङ्गमवाप्नोति तच्छुक्रक्षयहेतुकम् | महता मेढ्ररोगेण मर्मच्छेदेन वा पुनः ||१२|| क्लैब्यमेतच्चतुर्थं स्यान्नृणां पुंस्त्वोपघातजम् | जन्मप्रभृति यः क्लीबः क्लैब्यं तत् सहजं स्मृतम् ||१३|| बलिनः क्षुब्धमनसो निरोधाद् ब्रह्मचर्यतः | षष्ठं क्लैब्यं मतं तत्तु खरशुक्रनिमित्तजम् ||१४|| असाध्यं सहजं क्लैब्यं मर्मच्छेदाच्च यद्भवेत् | साध्यानामितरेषां तु कार्यो हेतुविपर्ययः ||१५||
🔊 Audio coming soon
ప్రవర్తనాకారణాన్యుద్దిశన్నాహ- తైస్తైరిత్యాది| తైస్తైర్భావైరితి భయావిశ్రంభస్త్రీదోషదర్శనాదిభిః| ఆహారజం క్లైబ్యమాహ- కటుకేత్యాది| రిరంసుః రంతుమిచ్ఛుః| ధాతుక్షయజన్యం క్లైబ్యమాహ- అతివ్యవాయేత్యాది| ధ్వజో మేహనం| మర్మచ్ఛేదేనేతి శుక్రవహనాడీనాం ఛేదనాత్| బలినః అతిస్థూలస్య| క్షుబ్ధమనసః చలచిత్తస్య| నిరోధాత్ వాతమూత్రాదీనాం| ఖరం కఠినం, అన్యే పరుషమాహుః||9-15||
Adhikarana 5 (16-17) · Śloka 18
విధిర్వాజీకరో యస్తు తం ప్రవక్ష్యామ్యతః పరం | తిలమాషవిదారీణాం శాలీనాం చూర్ణమేవ వా ||16|| పౌండ్రకేక్షురసైరార్ద్రం మర్దితం సైంధవాన్వితం | వరాహమేదసా యుక్తాం ఘృతేనోత్కారికాం పచేత్ ||17|| తాం భక్షయిత్వా పురుషో గచ్ఛేత్తు ప్రమదాశతం |18|
विधिर्वाजीकरो यस्तु तं प्रवक्ष्याम्यतः परम् | तिलमाषविदारीणां शालीनां चूर्णमेव वा ||१६|| पौण्ड्रकेक्षुरसैरार्द्रं मर्दितं सैन्धवान्वितम् | वराहमेदसा युक्तां घृतेनोत्कारिकां पचेत् ||१७|| तां भक्षयित्वा पुरुषो गच्छेत्तु प्रमदाशतम् |१८|
🔊 Audio coming soon
రసైః మాంసరసైరిక్షురసైశ్చ| ఉత్కారికాం లప్సికాం||16-17||-
Adhikarana 6 (18-19) · Śloka 19
బస్తాండసిద్ధే పయసి భావితానసకృత్తిలాన్ ||18|| శిశుమారవసాపక్వాః శష్కుల్యస్తిస్తైలైః కృతాః | యః ఖాదేత్ స పుమాన్ గచ్ఛేత్ స్త్రీణాం శతమపూర్వవత్ ||19||
बस्ताण्डसिद्धे पयसि भावितानसकृत्तिलान् ||१८|| शिशुमारवसापक्वाः शष्कुल्यस्तिस्तैलैः कृताः | यः खादेत् स पुमान् गच्छेत् स्त्रीणां शतमपूर्ववत् ||१९||
🔊 Audio coming soon
సామాన్యపరిభాషాకల్పేన సిద్ధే పయసి సప్తాహం భావితాన్ తిలాన్ ఖాదేత్, తత్రానుపానం క్షీరమేవేత్యేకో యోగః| పరిభాషామాహ- “ద్రవ్యాదష్టగుణం క్షీరం క్షీరాత్తోయం చతుర్గుణం| క్షీరావశిష్టం కర్తవ్యం క్షీరపాకే త్వయం విధిః”- ఇతి| బస్తాండసిద్ధపయోభావితతిలైః కృతాః శష్కుల్యః శిశుమారవసయా భృష్టా భక్షితా యథోక్తఫలదాః, తత్రాప్యనుపానే క్షీరమితి ద్వితీయో యోగః, ఏతేన యోగద్వయముక్తం| అపూర్వవత్ ప్రథమసురతవత్||18-19||
Adhikarana 7 (20) · Śloka 20
పిప్పలీలవణోపేతే బస్తాండే క్షీరసర్పిషి | సాధితే భక్షయేద్యస్తు స గచ్ఛేత్ ప్రమదాశతం ||20||
पिप्पलीलवणोपेते बस्ताण्डे क्षीरसर्पिषि | साधिते भक्षयेद्यस्तु स गच्छेत् प्रमदाशतम् ||२०||
🔊 Audio coming soon
పిప్పలీత్యాది| బస్తాండే క్షీరసర్పిషా క్షీరోత్థితనవనీతసర్పిషా పక్వే పిప్పల్యా కించిత్కటుకే సైంధవేన కించిల్లవణే భక్షితే యథోక్తఫలదే, అనుపానం శీతలజలం||20||
Adhikarana 8 (21-22) · Śloka 22
పిప్పలీమాషశాలీనాం యవగోధూమయోస్తథా | చూర్ణభాగైః సమైస్తైస్తు ఘృతే పూపలికాం పచేత్ ||21|| తాం భక్షయిత్వా పీత్వా తు శర్కరామధురం పయః | నరశ్చటకవద్గచ్ఛేద్దశవారాన్నిరంతరం ||22||
पिप्पलीमाषशालीनां यवगोधूमयोस्तथा | चूर्णभागैः समैस्तैस्तु घृते पूपलिकां पचेत् ||२१|| तां भक्षयित्वा पीत्वा तु शर्करामधुरं पयः | नरश्चटकवद्गच्छेद्दशवारान्निरन्तरम् ||२२||
🔊 Audio coming soon
పిప్పలీత్యాది| శృతం శర్కరామధురం క్షీరమనుపానం||21-22||
Adhikarana 9 (23-24) · Śloka 25
విదార్యాః సుకృతం చూర్ణం స్వరసేనైవ భావితం | సర్పిర్మధుయుతం లీఢ్వా దశ స్త్రీరధిగచ్ఛతి ||23|| ఏవమామలకం చూర్ణం స్వరసేనైవ భావితం | శర్కరామధుసర్పిర్భిర్యుక్తం లీఢ్వా పయః పిబేత్ ||24|| ఏతేనాశీతివర్షోఽపి యువేవ పరిహృష్యతి |25|
विदार्याः सुकृतं चूर्णं स्वरसेनैव भावितम् | सर्पिर्मधुयुतं लीढ्वा दश स्त्रीरधिगच्छति ||२३|| एवमामलकं चूर्णं स्वरसेनैव भावितम् | शर्करामधुसर्पिर्भिर्युक्तं लीढ्वा पयः पिबेत् ||२४|| एतेनाशीतिवर्षोऽपि युवेव परिहृष्यति |२५|
🔊 Audio coming soon
స్వరసేనైవ విదార్యా ఏవ, శర్కరాసర్పిఃక్షౌద్రయుతం లీఢ్వాఽనంతరమనుపానం పయః పిబేత్||23-24||-
Adhikarana 10 (25-26) · Śloka 27
పిప్పలీలవణోపేతే బస్తాండే ఘృతసాధితే ||25|| శిశుమారస్య వా ఖాదేత్తే తు వాజీకరే భృశం | కులీరకూర్మనక్రాణామండాన్యేవం తు భక్షయేత్ ||26|| మహిషర్షభబస్తానాం పిబేచ్ఛుక్రాణి వా నరః |27|
पिप्पलीलवणोपेते बस्ताण्डे घृतसाधिते ||२५|| शिशुमारस्य वा खादेत्ते तु वाजीकरे भृशम् | कुलीरकूर्मनक्राणामण्डान्येवं तु भक्षयेत् ||२६|| महिषर्षभबस्तानां पिबेच्छुक्राणि वा नरः |२७|
🔊 Audio coming soon
పిప్పలీత్యాది| బస్తాండే అజముష్కౌ| శిశుమారస్య ‘అండే’ ఇతి శేషః| కులీరః కర్కటకః, ‘గృహచటక ’ ఇత్యన్యే, ‘కులీరో మత్స్యవిశేష’ ఇత్యపరే| కూర్మః కచ్ఛపః| నక్రో మత్స్యభేదః, ‘ఘడియాల’ ఇతి లోకే| అండమత్ర ప్రాణాధారో వర్తులః, నతు ముష్కః| ఋషభో వృషభః| బస్తః ఛాగః| తేషాం శుక్రాణి గురూపదేశాత్ తదాధారభూతాన్యేవాండాని ||25-26||-
Adhikarana 11 (27-36) · Śloka 36
అశ్వత్థఫలమూలత్వక్శుంగాసిద్ధం పయో నరః ||27|| పీత్వా సశర్కరాక్షౌద్రం కులింగ ఇవ హృష్యతి | విదారిమూలకల్కం తు శృతేన పయసా నరః ||28|| ఉడుంబరసమం పీత్వా వృద్ధోఽపి తరుణాయతే | మాషాణాం పలమేకం తు సంయుక్తం క్షౌద్రసర్పిషా ||29|| అవలిహ్య పయః పీత్వా తేన వాజీ భవేన్నరః | క్షీరపక్వాంస్తు గోధూమానాత్మగుప్తాఫలైః సహ ||30|| శీతాన్ ఘృతయుతాన్ ఖాదేత్తతః పశ్చాత్ పయః పిబేత్ | నక్రమూషికమండూకచటకాండకృతం ఘృతం ||31|| పాదాభ్యంగేన కురుతే బలం భూమిం తు న స్పృశేత్ | యావత్ స్పృశతి నో భూమిం తావద్గచ్ఛేన్నిరంతరం ||32|| స్వయంగుప్తేక్షురకయోః ఫలచూర్ణం సశర్కరం | ధారోష్ణేన నరః పీత్వా పయసా న క్షయం వ్రజేత్ ||33|| ఉచ్చటాచూర్ణమప్యేవం క్షీరేణోత్తమమిష్యతే | శతావర్యుచ్చటాచూర్ణం పేయమేవం బలార్థినా | స్వయంగుప్తాఫలైర్యుక్తం మాషసూపం పిబేన్నరః ||34|| గుప్తాఫలం గోక్షురకాచ్చ బీజం తథోచ్చటాం గోపయసా విపాచ్య | ఖజాహతం శర్కరయా చ యుక్తం పీత్వా నరో హృష్యతి సర్వరాత్రం ||35|| మాషాన్ విదారీమపి సోచ్చటాం చ క్షీరే గవాం క్షౌద్రఘృతోపపన్నాం | పీత్వా నరః శర్కరయా సుయుక్తాం కులింగవద్ధృష్యతి సర్వరాత్రం ||36||
अश्वत्थफलमूलत्वक्शुङ्गासिद्धं पयो नरः ||२७|| पीत्वा सशर्कराक्षौद्रं कुलिङ्ग इव हृष्यति | विदारिमूलकल्कं तु शृतेन पयसा नरः ||२८|| उडुम्बरसमं पीत्वा वृद्धोऽपि तरुणायते | माषाणां पलमेकं तु संयुक्तं क्षौद्रसर्पिषा ||२९|| अवलिह्य पयः पीत्वा तेन वाजी भवेन्नरः | क्षीरपक्वांस्तु गोधूमानात्मगुप्ताफलैः सह ||३०|| शीतान् घृतयुतान् खादेत्ततः पश्चात् पयः पिबेत् | नक्रमूषिकमण्डूकचटकाण्डकृतं घृतम् ||३१|| पादाभ्यङ्गेन कुरुते बलं भूमिं तु न स्पृशेत् | यावत् स्पृशति नो भूमिं तावद्गच्छेन्निरन्तरम् ||३२|| स्वयङ्गुप्तेक्षुरकयोः फलचूर्णं सशर्करम् | धारोष्णेन नरः पीत्वा पयसा न क्षयं व्रजेत् ||३३|| उच्चटाचूर्णमप्येवं क्षीरेणोत्तममिष्यते | शतावर्युच्चटाचूर्णं पेयमेवं बलार्थिना | स्वयङ्गुप्ताफलैर्युक्तं माषसूपं पिबेन्नरः ||३४|| गुप्ताफलं गोक्षुरकाच्च बीजं तथोच्चटां गोपयसा विपाच्य | खजाहतं शर्करया च युक्तं पीत्वा नरो हृष्यति सर्वरात्रम् ||३५|| माषान् विदारीमपि सोच्चटां च क्षीरे गवां क्षौद्रघृतोपपन्नाम् | पीत्वा नरः शर्करया सुयुक्तां कुलिङ्गवद्धृष्यति सर्वरात्रम् ||३६||
🔊 Audio coming soon
అశ్వత్థేత్యాది| శుంగా అగ్రపల్లవాః| హృష్యతి సకామో భవతి| ఉడుంబరసమం ఉదుంబరఫలప్రమాణం| స్వయంగుప్తా కపికచ్ఛూః| ఇక్షురకః కోకిలాక్షః ‘తాలమఖానా’ ఇతి లోకే| ఉచ్చటా శణఘంటాకారః స్వల్పవిటపః ప్రాయశో హిమవతి సరయూనదీతీరే దృశ్యతే| ఏవమితి సశర్కరధారోష్ణక్షీరేణ; ఖజాహతం మంథానహతం||27-36||
Adhikarana 12 (37-38) · Śloka 38
గృష్టీనాం వృద్ధవత్సానాం మాషపర్ణభృతాం గవాం | యత్ క్షీరం తత్ ప్రశంసంతి బలకామేషు జంతుషు ||37|| క్షీరమాంసగణాః సర్వే కాకోల్యాదిశ్చ పూజితః | వాజీకరణహేతోర్హి తస్మాత్తత్తు ప్రయోజయేత్ ||38||
गृष्टीनां वृद्धवत्सानां माषपर्णभृतां गवाम् | यत् क्षीरं तत् प्रशंसन्ति बलकामेषु जन्तुषु ||३७|| क्षीरमांसगणाः सर्वे काकोल्यादिश्च पूजितः | वाजीकरणहेतोर्हि तस्मात्तत्तु प्रयोजयेत् ||३८||
🔊 Audio coming soon
గృష్టీనాం ప్రథమప్రసూతానాం, వృద్ధవత్సానామేకవర్షవత్సానామిత్యర్థః| మాషపర్ణభృతాం మాషపర్ణేన పోషితానాం, మాషపర్ణగ్రహణం ఫలవ్యుదాసార్థం, తే చ మాషపర్ణా హరితా అభిప్రేతా న శుష్కాః||37-38||
Adhikarana 13 (39) · Śloka 39
ఏతే వాజీకరా యోగాః ప్రీత్యపత్యబలప్రదాః | సేవ్యా విశుద్ధోపచితదేహైః కాలాద్యపేక్షయా ||39||
एते वाजीकरा योगाः प्रीत्यपत्यबलप्रदाः | सेव्या विशुद्धोपचितदेहैः कालाद्यपेक्षया ||३९||
🔊 Audio coming soon
ప్రీతిః మనఃసుఖం, అపత్యం సంతతిః, బలం దేహస్యోపచయలక్షణం శక్తిలక్షణం వా| విశిష్టశోధనవిశుద్ధశరీరాణాం కృతసంసర్జనానామేవ యథోక్తం ఫలం భవతి నాన్యథేతి దర్శయన్నాహ- సేవ్యా విశుద్ధోపచితదేహైరితి; పూర్వం విశుద్ధాః కృతసంసర్జనత్వాత్ పశ్చాదుపచితాః||39||
Adhikarana puShpikA · Śloka 26
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం క్షీణబలీయవాజీకరణచికిత్సితం నామ షడ్వింశోఽధ్యాయః ||26||
इति सुश्रुतसंहितायां क्षीणबलीयवाजीकरणचिकित्सितं नाम षड्विंशोऽध्यायः ||२६||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాం చికిత్సాస్థానే షడ్వింశతితమోఽధ్యాయః||26|