Adhikarana 1 (1-4) · Śloka 4
ਅਥਾਤਃ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧||
ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
ਤਤ੍ਰਾਜਗਲ੍ਲਿਕਾਮਾਮਾਂ ਜਲੌਕੋਭਿਰੁਪਾਚਰੇਤ੍ |
ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਸ਼੍ਰੁਘ੍ਨੀਯਵਕ੍ਸਾਰਕਲ੍ਕੈਸ਼੍ਚਾਲੇਪਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ ||੩||
ਸ਼੍ਯਾਮਾਲਾਙ੍ਗਲਕਿਪਾਠਾਕਲ੍ਕੈਰ੍ਵਾਪਿ ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ |
ਪਕ੍ਵਾਂ ਵ੍ਰਣਵਿਧਾਨੇਨ ਯਥੋਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਸਾਧਯੇਤ੍ ||੪||
View original
अथातः क्षुद्ररोगचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
तत्राजगल्लिकामामां जलौकोभिरुपाचरेत् |
शुक्तिश्रुघ्नीयवक्षारकल्कैश्चालेपयेद्भिषक् ||३||
श्यामालाङ्गलकिपाठाकल्कैर्वाऽपि विचक्षणः |
पक्वां व्रणविधानेन यथोक्तेन प्रसाधयेत् ||४||
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਃ ਜਲਸ਼ੁਕ੍ਤਿਃ| ਸ਼੍ਰੁਘ੍ਨੀ ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾ| ਯਵਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਕ੍ਸਾਰਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਗਯੀ ਤੁ ਅਜਗਲ੍ਲਿਕਾਮਪਕ੍ਵਾਂ ਯਵਕ੍ਸਾਰਸ਼ੁਕ੍ਤਿਸੌਰਾਸ੍ਟ੍ਰੀਕਲ੍ਕੇਨਾਲੇਪਯੇਤ੍, ਤਤੋ ਜਲੌਕੋਭਿਃ ਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍ , ਆਲੇਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਯ ਉਪਕ੍ਰਮਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ੋਫਾਨਾਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇਃ||੧-੪||
Adhikarana 2 (5-6) · Śloka 6
ਅਨ੍ਧਾਲਜੀਂ ਯਵਪ੍ਰਖ੍ਯਾਂ ਪਨਸੀਂ ਕਚ੍ਛਪੀਂ ਤਥਾ |
ਪਾਸਾਣਗਰ੍ਦਭਂ ਚੈਵ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵੇਦੇਨ ਯੋਜਯੇਤ੍ ||੫||
ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਤਾਲਕੁਸ੍ਠਦਾਰੁਕਲ੍ਕੈਃ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍ |
ਪਰਿਪਾਕਗਤਾਨ੍ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰਣਵਤ੍ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍ ||੬||
View original
अन्धालजीं यवप्रख्यां पनसीं कच्छपीं तथा |
पाषाणगर्दभं चैव पूर्वं स्वेदेन योजयेत् ||५||
मनःशिलातालकुष्ठदारुकल्कैः प्रलेपयेत् |
परिपाकगतान् भित्त्वा व्रणवत् समुपाचरेत् ||६||
ਅਨ੍ਧੇਤ੍ਯਾਦਿ||੫-੬||
Adhikarana 3 (7-8) · Śloka 8
ਵਿਵਤਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਵਦ੍ਧਾਂ ਚ ਗਰ੍ਦਭੀਂ ਜਾਲਗਰ੍ਦਭਮ੍ |
ਇਰਿਵੇਲ੍ਲੀਂ ਗਨ੍ਧਨਾਮ੍ਨੀਂ ਕਕ੍ਸਾਂ ਵਿਸ੍ਫੋਟਕਾਂਸ੍ਤਥਾ ||੭||
ਪਿਤ੍ਤਜਸ੍ਯ ਵਿਸਰ੍ਪਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਯਾ ਸਾਧਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ |
ਰੋਪਯੇਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਪਕ੍ਵਾਨ੍ ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਮਧੁਰੌਸਧੈਃ ||੮||
View original
विवृतामिन्द्रवृद्धां च गर्दभीं जालगर्दभम् |
इरिवेल्लीं गन्धनाम्नीं कक्षां विस्फोटकांस्तथा ||७||
पित्तजस्य विसर्पस्य क्रियया साधयेद्भिषक् |
रोपयेत् सर्पिषा पक्वान् सिद्धेन मधुरौषधैः ||८||
ਮਧੁਰੌਸਧਾਨਿ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦੀਨਿ||੭-੮||
Adhikarana 4 (9-11) · Śloka 11
ਚਿਪ੍ਯ(ਪ੍ਪ)ਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਸਿਕ੍ਤਮੁਤ੍ਕਤ੍ਯ ਸ੍ਰਾਵਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ |
ਚਕ੍ਰਤੈਲੇਨ ਚਾਭ੍ਯਜ੍ਯ ਸਰ੍ਜਚੂਰ੍ਣੇਨ ਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍ ||੯||
ਬਨ੍ਧੇਨੋਪਚਰੇਚ੍ਚੈਨਮਸ਼ਕ੍ਯਂ ਚਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਹੇਤ੍ |
ਮਧੁਰੌਸਧਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤਤਸ੍ਤੈਲੇਨ ਰੋਪਯੇਤ੍ ||੧੦||
ਕੁਨਖੇ ਵਿਧਿਰਪ੍ਯੇਸ ਕਾਰ੍ਯੋ ਹਿ ਭਿਸਜਾ ਭਵੇਤ੍ |
ਉਪਾਚਰੇਦਨੁਸ਼ਯੀਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਦ੍ਰਧਿਵਦ੍ਭਿਸਕ੍ ||੧੧||
View original
चिप्य(प्प)मुष्णाम्बुना सिक्तमुत्कृत्य स्रावयेद्भिषक् |
चक्रतैलेन चाभ्यज्य सर्जचूर्णेन चूर्णयेत् ||९||
बन्धेनोपचरेच्चैनमशक्यं चाग्निना दहेत् |
मधुरौषधसिद्धेन ततस्तैलेन रोपयेत् ||१०||
कुनखे विधिरप्येष कार्यो हि भिषजा भवेत् |
उपाचरेदनुशयीं श्लेष्मविद्रधिवद्भिषक् ||११||
ਚਿਪ੍ਪਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਤ੍ਕਤ੍ਯ ਦੁਸ੍ਟਮਾਂਸਂ ਪਕ੍ਵਮ੍| ਚਕ੍ਰਤੈਲਂ ਚਕ੍ਰਪੀਡਿਤਂ, ਹਸ੍ਤਾਦਿਪੀਡਿਤਵ੍ਯੁਦਾਸਾਰ੍ਥਂ ਚਕ੍ਰਗ੍ਰਹਣਮ੍| “ਚਿਪ੍ਪਂ ਸ਼ੋਣਿਤਸੇਕੇਨ ਸ਼ੋਧਨੈਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਗਤੋਸ੍ਮਾਣਂ ਤਥਾ ਚੈਨਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਪਰਿਸੇਚਿਤਮ੍|| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਤੁ ਯਥਾਯੋਗਮੁਤ੍ਕਤ੍ਯ ਸ੍ਰਾਵਯੇਦ੍ਵ੍ਰਣਮ੍| ਸ਼ਿਲਾ ਤੇਜੋਵਤੀ ਚੈਵ ਰੋਚਨਾ ਚ ਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍|| ਕਲ੍ਕੈਰੇਤੈਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਪਿਸ੍ਟੈਃ ਸ਼ੋਧਯਿਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰਣਂ ਤਤਃ| ਹਰਿਦ੍ਰਾਗੁਰੁਕਾਲੀਯਕਲ੍ਕੈਸ਼੍ਚ ਸਰਸਾਞ੍ਜਨੈਃ|| ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤਿਲਤੈਲੇਨ ਤਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਰੋਪਣਮ੍”- ਇਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪਾਠਃ| ਏਸ ਵਿਧਿਃ ਚਿਪ੍ਪਕ੍ਰਮਃ||੯-੧੧||
Adhikarana 5 (12-16) · Śloka 16
ਵਿਦਾਰਿਕਾਂ ਸਮਭ੍ਯਜ੍ਯ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਂ ਵਿਮ੍ਲਾਪ੍ਯ ਲੇਪਯੇਤ੍ |
ਨਗਵਤ੍ਤਿਕਵਰ੍ਸਾਭੂਬਿਲ੍ਵਮੂਲੈਃ ਸੁਪੇਸਿਤੈਃ ||੧੨||
ਵ੍ਰਣਭਾਵਗਤਾਯਾਂ ਵਾ ਕਤ੍ਵਾ ਸਂਸ਼ੋਧਨਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ |
ਰੋਪਣਾਰ੍ਥਂ ਹਿਤਂ ਤੈਲਂ ਕਸਾਯਮਧੁਰੈਃ ਸ਼ਤਮ੍ ||੧੩||
ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਨੈਰ੍ਵਾ ਜਲੌਕੋਭਿਃ ਸ੍ਰਾਵ੍ਯਾਪਕ੍ਵਾ ਵਿਦਾਰਿਕਾ |
ਅਜਕਰ੍ਣੈਃ ਸਪਾਲਾਸ਼ਮੂਲਕਲ੍ਕੈਃ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍ ||੧੪||
ਪਕ੍ਵਾਂ ਵਿਦਾਰ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਟੋਲਪਿਚੁਮਰ੍ਦਯੋਃ |
ਕਲ੍ਕੇਨ ਤਿਲਯੁਕ੍ਤੇਨ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰੇਣ ਲੇਪਯੇਤ੍ ||੧੫||
ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਚ ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਸ੍ਯ ਕਸਾਯੈਃ ਖਦਿਰਸ੍ਯ ਚ |
ਵ੍ਰਣਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਯੇਚ੍ਛੁਦ੍ਧਾਂ ਤਤਸ੍ਤਾਂ ਰੋਪਯੇਤ੍ ਪੁਨਃ ||੧੬||
View original
विदारिकां समभ्यज्य स्विन्नां विम्लाप्य लेपयेत् |
नगवृत्तिकवर्षाभूबिल्वमूलैः सुपेषितैः ||१२||
व्रणभावगतायां वा कृत्वा संशोधनक्रियाम् |
रोपणार्थं हितं तैलं कषायमधुरैः शृतम् ||१३||
प्रच्छानैर्वा जलौकोभिः स्राव्याऽपक्वा विदारिका |
अजकर्णैः सपालाशमूलकल्कैः प्रलेपयेत् ||१४||
पक्वां विदार्य शस्त्रेण पटोलपिचुमर्दयोः |
कल्केन तिलयुक्तेन सर्पिर्मिश्रेण लेपयेत् ||१५||
बद्ध्वा च क्षीरवृक्षस्य कषायैः खदिरस्य च |
व्रणं प्रक्षालयेच्छुद्धां ततस्तां रोपयेत् पुनः ||१६||
ਵਿਦਾਰਿਕਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਮ੍ਲਾਪ੍ਯੇਤਿ ਅਙ੍ਗੁਸ੍ਠਾਦਿਭਿਃ| ਨਗਵਤ੍ਤਿਕਃ ਜਿਙ੍ਗਿਨੀ ਗੁਡਮਜ੍ਜਨਿਕੇਤਿ ਲੋਕੇ, ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਲੀਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਵ੍ਰਣਭਾਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸਾਯੈਃ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਪਠਿਤੈਃ, ਮਧੁਰੈਃ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ| ਅਜਕਰ੍ਣਃ ਸਰ੍ਜਃ| ਪਾਲਾਸ਼ਃ ਸ਼ਟੀ| ਪਕ੍ਵਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਚੁਮਰ੍ਦੋ ਨਿਮ੍ਬਃ| ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਾ ਵਟੋਦੁਮ੍ਬਰਪ੍ਲਕ੍ਸਪਿਪ੍ਪਲਗਰ੍ਦਭਾਣ੍ਡਾਃ||੧੨-੧੬||
Adhikarana 6 (17-18) · Śloka 19
ਮੇਦੋਰ੍ਬੁਦਵਿਧਾਨੇਨ ਸਾਧਯੇਚ੍ਛਰ੍ਕਰਾਰ੍ਬੁਦਮ੍ |
ਕਚ੍ਛੂਂ ਵਿਚਰ੍ਚਿਕਾਂ ਪਾਮਾਂ ਕੁਸ੍ਠਵਤ੍ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍ ||੧੭||
ਲੇਪਸ਼੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਸਿਕ੍ਥਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਗੌਰਸਰ੍ਸਪੈਃ |
ਵਚਾਦਾਰ੍ਵੀਸਰ੍ਸਪੈਰ੍ਵਾ ਤੈਲਂ ਵਾ ਨਕ੍ਤਮਾਲਜਮ੍ ||੧੮||
ਸਾਰਤੈਲਮਥਾਭ੍ਯਙ੍ਗੇ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਕਟੁਕੈਃ ਸ਼ਤਮ੍ |੧੯|
View original
मेदोऽर्बुदविधानेन साधयेच्छर्करार्बुदम् |
कच्छूं विचर्चिकां पामां कुष्ठवत् समुपाचरेत् ||१७||
लेपश्च शस्यते सिक्थशताह्वागौरसर्षपैः |
वचादार्वीसर्षपैर्वा तैलं वा नक्तमालजम् ||१८||
सारतैलमथाभ्यङ्गे कुर्वीत कटुकैः शृतम् |१९|
ਮੇਦੋਰ੍ਬੁਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਕ੍ਤਮਾਲਜਤੈਲੇਨਾਪਕ੍ਵੇਨੈਵ, ‘ਕਟੁਕੌਸਧਸਿਦ੍ਧੇਨ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਸਾਰਤੈਲੇਨ ਸ਼ਿਂਸ਼ਪਾਗੁਰੁਸਰਲਦੇਵਦਾਰ੍ਵਾਦਿਤੈਲੇਨ| ਕਟੁਕੌਸਧਾਨਿ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦੀਨਿ| ‘ਸਾਰਤੈਲਮਥਾਭ੍ਯਙ੍ਗੇ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਸਾਰਲਂ ਤੈਲਮਭ੍ਯਙ੍ਗੇ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਸਰਲਸਾਰਸ੍ਨੇਹਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਸ੍ਨੇਹਪਰਿਭਾਸਯਾ ਪਕ੍ਤਵ੍ਯਃ||੧੭-੧੮||-
Adhikarana 7 (19-20) · Śloka 20
ਪਾਦਦਾਰ੍ਯਾਂ ਸਿਰਾਂ ਵਿਦ੍ਧ੍ਵਾ ਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਙ੍ਗੌ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੧੯||
ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਵਸਾਮਜ੍ਜਸਰ੍ਜਚੂਰ੍ਣਘਤੈਃ ਕਤਃ |
ਯਵਾਹ੍ਵਗੈਰਿਕੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰੈਃ ਪਾਦਲੇਪਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੨੦||
View original
पाददार्यां सिरां विद्ध्वा स्वेदाभ्यङ्गौ प्रयोजयेत् ||१९||
मधूच्छिष्टवसामज्जसर्जचूर्णघृतैः कृतः |
यवाह्वगैरिकोन्मिश्रैः पादलेपः प्रशस्यते ||२०||
ਪਾਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੂਰ੍ਵਮਾਦੌ ਸ੍ਨੇਹਤ੍ਵੇਦੌ ਕਤ੍ਵਾ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਸਿਰਾਂ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍| ਯਵਾਹ੍ਵੋ ਯਵਕ੍ਸਾਰਃ||੧੯-੨੦||
Adhikarana 8 (21-22) · Śloka 23
ਪਾਦੌ ਸਿਕ੍ਤ੍ਵਾਰਨਾਲੇਨ ਲੇਪਨਂ ਹ੍ਯਲਸੇ ਹਿਤਮ੍ |
ਕਲ੍ਕੀਕਤੈਰ੍ਨਿਮ੍ਬਤਿਲਕਾਸੀਸਾਲੈਃ ਸਸੈਨ੍ਧਵੈਃ ||੨੧||
ਲਾਕ੍ਸਾਰਸੋਭਯਾ ਵਾਪਿ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣਮ੍ |
ਸਿਦ੍ਧਂ ਰਸੇ ਕਣ੍ਟਕਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤੈਲਂ ਵਾ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਹਿਤਮ੍ ||੨੨||
ਕਾਸੀਸਰੋਚਨਸ਼ਿਲਾਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍ |੨੩|
View original
पादौ सिक्त्वाऽऽरनालेन लेपनं ह्यलसे हितम् |
कल्कीकृतैर्निम्बतिलकासीसालैः ससैन्धवैः ||२१||
लाक्षारसोऽभया वाऽपि कार्यं स्याद्रक्तमोक्षणम् |
सिद्धं रसे कण्टकार्यास्तैलं वा सार्षपं हितम् ||२२||
कासीसरोचनशिलाचूर्णैर्वा प्रतिसारणम् |२३|
ਪਾਦਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਿਲਾ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾ| ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਂ ਘਰ੍ਸਣਮ੍||੨੧-੨੨||-
Adhikarana 9 (23) · Śloka 23
ਉਤ੍ਕਤ੍ਯ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਜਯੇਤ੍ ਕਦਰਸਞ੍ਜ੍ਞਕਮ੍ ||੨੩||
View original
उत्कृत्य दग्ध्वा स्नेहेन जयेत् कदरसञ्ज्ञकम् ||२३||
ਉਤ੍ਕਤ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਦਰਂ ਤੁ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣੋਤ੍ਕਤ੍ਯ ਅਗ੍ਨਿਤਪ੍ਤੇਨ ਤੈਲੇਨੈਵ ਦਹੇਤ੍, ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮਾਰ੍ਗਾਨੁਸਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍ਤੈਲਸ੍ਯ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਵਹ੍ਨਿਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਸ੍ਨੇਹਾਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮਾਰ੍ਗਾਨੁਸਾਰਿਣੋ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਅਤਃ ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਸ੍ਨੇਹਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਃ||੨੩||
Adhikarana 10 (24-26) · Śloka 27
ਇਨ੍ਦ੍ਰਲੁਪ੍ਤੇ ਸਿਰਾਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਮੋਕ੍ਸਯੇਤ੍ |
ਕਲ੍ਕੈਃ ਸਮਰਿਚੈਰ੍ਦਿਹ੍ਯਾਚ੍ਛਿਲਾਕਾਸੀਸਤੁਤ੍ਥਕੈਃ ||੨੪||
ਕੁਟਨ੍ਨਟਦਾਰੁਕਲ੍ਕੈਰ੍ਲੇਪਨਂ ਵਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ |
ਪ੍ਰਚ੍ਛਯਿਤ੍ਵਾਵਗਾਢਂ ਵਾ ਗੁਞ੍ਜਾਕਲ੍ਕੈਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ||੨੫||
ਲੇਪਯੇਦੁਪਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਾਪਿ ਰਸਾਯਨਮ੍ |
ਮਾਲਤੀਕਰਵੀਰਾਗ੍ਨਿਨਕ੍ਤਮਾਲਵਿਪਾਚਿਤਮ੍ ||੨੬||
ਤੈਲਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਸ਼ਸ੍ਤਮਿਨ੍ਦ੍ਰਲੁਪ੍ਤਾਪਹਂ ਪਰਮ੍ |੨੭|
View original
इन्द्रलुप्ते सिरां मूर्ध्नि स्निग्धस्विन्नस्य मोक्षयेत् |
कल्कैः समरिचैर्दिह्याच्छिलाकासीसतुत्थकैः ||२४||
कुटन्नटदारुकल्कैर्लेपनं वा प्रशस्यते |
प्रच्छयित्वाऽवगाढं वा गुञ्जाकल्कैर्मुहुर्मुहुः ||२५||
लेपयेदुपशान्त्यर्थं कुर्याद्वाऽपि रसायनम् |
मालतीकरवीराग्निनक्तमालविपाचितम् ||२६||
तैलमभ्यञ्जने शस्तमिन्द्रलुप्तापहं परम् |२७|
ਇਨ੍ਦ੍ਰਲੁਪ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੁਟਨ੍ਨਟੇਤ੍ਯਾਦਿ ਕੁਟਨ੍ਨਟਃ ਤਗਰਃ| ਰਸਾਯਨਵਿਧਾਨੋਪਦੇਸ਼ਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨੇਤਜ੍ਜ੍ਞਾਪਯਤਿ- ਦੁਃਸਾਧ੍ਯੋਯਂ ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਰਸਾਯਨਮਨ੍ਤਰੇਣਾਪਨੇਤੁਂ; ਰਸਾਯਨਮਸ੍ਟਾਦਸ਼ ਦਿਵ੍ਯੌਸਧਯਃ ਸੋਮਸ਼੍ਚੌਸਧਰਾਜਾ| ਮਾਲਤੀਤ੍ਯਾਦਿ ਸ੍ਨੇਹਪਾਕਕਲ੍ਪਪਰਿਭਾਸਯਾ ਜਾਤ੍ਯਾਦਿਕਲ੍ਕਸਿਦ੍ਧੇਨ ਕਟੁਤੈਲੇਨ ਗੋਮੂਤ੍ਰਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਸ਼ਿਰੋਭ੍ਯਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍||੨੪-੨੬||-
Adhikarana 11 (27-28) · Śloka 30
ਅਰੂਂਸਿਕਾਂ ਹਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਸੇਚਯੇਨ੍ਨਿਮ੍ਬਵਾਰਿਣਾ ||੨੭||
ਦਿਹ੍ਯਾਤ੍ ਸੈਨ੍ਧਵਯੁਕ੍ਤੇਨ ਵਾਜਿਵਿਸ੍ਠਾਰਸੇਨ ਤੁ |
ਹਰਿਤਾਲਨਿਸ਼ਾਨਿਮ੍ਬਕਲ੍ਕੈਰ੍ਵਾ ਸਪਟੋਲਜੈਃ ||੨੮||
ਯਸ੍ਟੀਨੀਲੋਤ੍ਪਲੈਰਣ੍ਡਮਾਰ੍ਕਵੈਰ੍ਵਾ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍ |
ਇਨ੍ਦ੍ਰਲੁਪ੍ਤਾਪਹਂ ਤੈਲਮਭ੍ਯਙ੍ਗੇ ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ |੩੦|
View original
अरूंषिकां हृते रक्ते सेचयेन्निम्बवारिणा ||२७||
दिह्यात् सैन्धवयुक्तेन वाजिविष्ठारसेन तु |
हरितालनिशानिम्बकल्कैर्वा सपटोलजैः ||२८||
यष्टीनीलोत्पलैरण्डमार्कवैर्वा प्रलेपयेत् |
इन्द्रलुप्तापहं तैलमभ्यङ्गे च प्रशस्यते |३०|
ਅਰੂਂਸਿਕਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਰੂਂਸਿਕਾਂ ਤੁ ਪੁਨਰ੍ਜਲੌਕੋਭਿਃ ਰਕ੍ਤਮਵਸਿਚ੍ਯ ਨਿਮ੍ਬਕ੍ਵਾਥੇਨ ਪਰਿਤਃ ਸਿਕ੍ਤ੍ਵਾ, ਅਸ਼੍ਵਪੁਰੀਸਰਸੇਨ ਬਹੁਸੈਨ੍ਧਵਚੂਰ੍ਣੇਨ ਲੇਪਯੇਤ੍| ਮਾਰ੍ਕਵੋ ਭਙ੍ਗਰਾਜਃ| ਹਰਿਤਾਲਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ ਮਧੁਕਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ ਲੇਪਯੇਤ੍| ਇਨ੍ਦ੍ਰਲੁਪ੍ਤੋਕ੍ਤਸ੍ਯ ਜਾਤ੍ਯਾਦਿਤੈਲਸ੍ਯਾਭ੍ਯਙ੍ਗਕਰਣਮਰੂਂਸਿਕਾਯਾਃ ਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਮ੍||੨੭-੨੮||-
Adhikarana 12 (29-30) · Śloka 30
ਸਿਰਾਂ ਦਾਰੁਣਕੇ ਵਿਦ੍ਧ੍ਵਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਧਨਿ ||੨੯||
ਅਵਪੀਡਂ ਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤਿਮਭ੍ਯਙ੍ਗਂ ਚ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ |
ਕ੍ਸਾਲਨੇ ਕੋਦ੍ਰਵਤਣਕ੍ਸਾਰਤੋਯਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੩੦||
View original
सिरां दारुणके विद्ध्वा स्निग्धस्विन्नस्य मूर्धनि ||२९||
अवपीडं शिरोबस्तिमभ्यङ्गं च प्रयोजयेत् |
क्षालने कोद्रवतृणक्षारतोयं प्रशस्यते ||३०||
ਸਿਰਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਪੀਡ੍ਯ ਨਸ੍ਯੇ ਦੀਯਤ ਇਤ੍ਯਵਪੀਡਃ||੨੯-੩੦||
Adhikarana 13 (31) · Śloka 31
ਉਪਰਿਸ੍ਟਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਵਿਧਿਂ ਪਲਿਤਨਾਸ਼ਨਮ੍ |੩੧|
View original
उपरिष्टात् प्रवक्ष्यामि विधिं पलितनाशनम् |३१|
ਪਲਿਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਉਪਰਿਸ੍ਟਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਪਰਿਸ੍ਟਾਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਕੋਕ੍ਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ|੩੧|-
Adhikarana 14 (31) · Śloka 32
ਮਸੂਰਿਕਾਯਾਂ ਕੁਸ੍ਠਘ੍ਨਲੇਪਨਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾ ਹਿਤਾ ||੩੧||
ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਸਰ੍ਪੋਕ੍ਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਵਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ |੩੨|
View original
मसूरिकायां कुष्ठघ्नलेपनादिक्रिया हिता ||३१||
पित्तश्लेष्मविसर्पोक्ता क्रिया वा सम्प्रशस्यते |३२|
ਮਸੂਰਿਕਾਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਘਤਾਦਿ||੩੧||-
Adhikarana 15 (32) · Śloka 33
ਜਤੁਮਣਿਂ ਸਮੁਤ੍ਕਤ੍ਯ ਮਸਕਂ ਤਿਲਕਾਲਕਮ੍ ||੩੨||
ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਪ੍ਰਦਹੇਦ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਵਾ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ |੩੩|
View original
जतुमणिं समुत्कृत्य मषकं तिलकालकम् ||३२||
क्षारेण प्रदहेद्युक्त्या वह्निना वा शनैः शनैः |३३|
ਜਤੁਮਣਿਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਕ੍ਸਾਰਵਿਸਯੇਸੁ, ਆਗ੍ਨਿਨਾ ਅਕ੍ਸਾਰਕਤ੍ਯੇਸੁ||੩੨||-
Adhikarana 16 (33-36) · Śloka 36
ਨ੍ਯਚ੍ਛੇਵ੍ਯਙ੍ਗੇ ਸਿਰਾਮੋਕ੍ਸੋ ਨੀਲਿਕਾਯਾਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੩੩||
ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਯਥਾਭ੍ਯਾਸਂ ਲਾਲਾਟ੍ਯਾਦਿਸਿਰਾਵ੍ਯਧਃ |
ਘਸ੍ਟ੍ਵਾ ਦਿਹ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਵਚਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਿਣਾਂ ਕ੍ਸੀਰਸਂਯੁਤਾਮ੍ ||੩੪||
ਬਲਾਤਿਬਲਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਰਜਨੀਰ੍ਵਾ ਪ੍ਰਲੇਪਨਮ੍ |
ਪਯਸ੍ਯਾਗੁਰੁਕਾਲੀਯਲੇਪਨਂ ਵਾ ਸਗੈਰਿਕਮ੍ ||੩੫||
ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਜ੍ਯਯੁਕ੍ਤਯਾ ਲਿਮ੍ਪੇਦ੍ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਯਾ ਸ਼ੂਕਰਸ੍ਯ ਚ |
ਕਪਿਤ੍ਥਰਾਜਾਦਨਯੋਃ ਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਹਿਤਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੩੬||
View original
न्यच्छेव्यङ्गे सिरामोक्षो नीलिकायां च शस्यते ||३३||
यथान्यायं यथाभ्यासं लालाट्यादिसिराव्यधः |
घृष्ट्वा दिह्यात्त्वचं पिष्ट्वा क्षीरिणां क्षीरसंयुताम् ||३४||
बलातिबलयष्ट्याह्वरजनीर्वा प्रलेपनम् |
पयस्यागुरुकालीयलेपनं वा सगैरिकम् ||३५||
क्षौद्राज्ययुक्तया लिम्पेद्दंष्ट्रया शूकरस्य च |
कपित्थराजादनयोः कल्कं वा हितमुच्यते ||३६||
ਨ੍ਯਚ੍ਛੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਘਸ੍ਟ੍ਵਾ ਸਮੁਦ੍ਰਫੇਨਾਦਿਨਾ| ਕ੍ਸੀਰਿਣੋ ਵਟਾਦਯੋ ਵਕ੍ਸਾਃ ਪਞ੍ਚ, ਤੇਸਾਂ ਤ੍ਵਚਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ| ਪਯਸ੍ਯਾ ਅਰ੍ਕਪੁਸ੍ਪੀ| ਕਾਲੀਯਂ ਕਸ੍ਣਚਨ੍ਦਨਮ੍||੩੩-੩੬||
Adhikarana 17 (37) · Śloka 38
ਯੌਵਨੇ ਪਿਡਕਾਸ੍ਵੇਸ ਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਛਰ੍ਦਨਂ ਹਿਤਮ੍ |
ਲੇਪਨਂ ਚ ਵਚਾਰੋਧ੍ਰਸੈਨ੍ਧਵੈਃ ਸਰ੍ਸਪਾਨ੍ਵਿਤੈਃ ||੩੭||
ਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬੁਰੁਵਚਾਲੋਧ੍ਰਕੁਸ੍ਠੈਰ੍ਵਾ ਲੇਪਨਂ ਹਿਤਮ੍ |੩੮|
View original
यौवने पिडकास्वेष विशेषाच्छर्दनं हितम् |
लेपनं च वचारोध्रसैन्धवैः सर्षपान्वितैः ||३७||
कुस्तुम्बुरुवचालोध्रकुष्ठैर्वा लेपनं हितम् |३८|
ਯੌਵਨੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਸ ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਃ||੩੭||-
Adhikarana 18 (38-39) · Śloka 39
ਪਦ੍ਮਿਨੀਕਣ੍ਟਕੇ ਰੋਗੇ ਛਰ੍ਦਯੇਨ੍ਨਿਮ੍ਬਵਾਰਿਣਾ ||੩੮||
ਤੇਨੈਵ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਸਰ੍ਪਿਃਪਾਨਂ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ |
ਨਿਮ੍ਬਾਰਗ੍ਵਧਯੋਃ ਕਲ੍ਕੋ ਹਿਤ ਉਤ੍ਸਾਦਨੇ ਭਵੇਤ੍ ||੩੯||
View original
पद्मिनीकण्टके रोगे छर्दयेन्निम्बवारिणा ||३८||
तेनैव सिद्धं सक्षौद्रं सर्पिःपानं प्रदापयेत् |
निम्बारग्वधयोः कल्को हित उत्सादने भवेत् ||३९||
ਪਦ੍ਮਿਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਮ੍ਬਾਰਗ੍ਵਧਯੋਃ ਕਲ੍ਕਃ ਕਸਾਯ ਉਤ੍ਸਾਦਨੇ ਉਦ੍ਵਰ੍ਤਨੇ ਹਿਤੋ ਭਵੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਲ੍ਕੇ ਕਸਾਯਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਰ੍ਤਤੇ, “ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਕਸਾਯਕਲ੍ਪਨਮ੍” (ਚ. ਸੂ. ੪) ਇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍||੩੮-੩੯||
Adhikarana 19 (40-42) · Śloka 42
ਪਰਿਵਤ੍ਤਿਂ ਘਤਾਭ੍ਯਕ੍ਤਾਂ ਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਮੁਪਨਾਹਯੇਤ੍ |
ਤਤੋਭ੍ਯਜ੍ਯ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰ੍ਮ ਚਾਨਯੇਤ੍ ਪੀਡਯੇਨ੍ਮਣਿਮ੍ ||੪੦||
ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟੇ ਚ ਮਣੌ ਚਰ੍ਮ ਸ੍ਵੇਦਯੇਦੁਪਨਾਹਨੈਃ |
ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਂ ਪਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰਂ ਵਾ ਵਾਤਘ੍ਨੈਃ ਸਾਲ੍ਵਣਾਦਿਭਿਃ ||੪੧||
ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਹਰਾਨ੍ ਬਸ੍ਤੀਨ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ਯਨ੍ਨਾਨਿ ਭੋਜਯੇਤ੍ |
ਵਪਾਟਿਕਾਂ ਜਯੇਦੇਵਂ ਯਥਾਦੋਸਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਕਃ ||੪੨||
View original
परिवृत्तिं घृताभ्यक्तां सुस्विन्नामुपनाहयेत् |
ततोऽभ्यज्य शनैश्चर्म चानयेत् पीडयेन्मणिम् ||४०||
प्रविष्टे च मणौ चर्म स्वेदयेदुपनाहनैः |
त्रिरात्रं पञ्चरात्रं वा वातघ्नैः साल्वणादिभिः ||४१||
दद्याद्वातहरान् बस्तीन् स्निग्धान्यन्नानि भोजयेत् |
वपाटिकां जयेदेवं यथादोषं चिकित्सकः ||४२||
ਪਰਿਵਤ੍ਤਿਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਪਨਾਹਯੇਤ੍ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਅਭ੍ਯਜ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਸਾ| ਹੀਨਮਧ੍ਯਮੋਤ੍ਤਮਦੋਸਬਲਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਏਕਰਾਤ੍ਰਤ੍ਰਿਪਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰਵਿਕਲ੍ਪਃ||੪੦-੪੨||
Adhikarana 20 (43-47) · Śloka 48
ਨਿਰੁਦ੍ਧਪ੍ਰਕਸ਼ੇ ਨਾਡੀਂ ਲੌਹੀਮੁਭਯਤੋਮੁਖੀਮ੍ |
ਦਾਰਵੀਂ ਵਾ ਜਤੁਕਤਾਂ ਘਤਾਭ੍ਯਕ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ ||੪੩||
ਪਰਿਸੇਕੇ ਵਸਾਮਜ੍ਜਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਵਰਾਹਯੋਃ |
ਚਕ੍ਰਤੈਲਂ ਤਥਾ ਯੋਜ੍ਯਂ ਵਾਤਘ੍ਨਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਯੁਤਮ੍ ||੪੪||
ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍ ਸ੍ਥੂਲਤਰਾਂ ਸਮ੍ਯਙ੍ਗਾਡੀਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ |
ਸ੍ਰੋਤੋ ਵਿਵਰ੍ਧਯੇਦੇਵਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਨ੍ਨਂ ਚ ਭੋਜਯੇਤ੍ ||੪੫||
ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾ ਸੇਵਨੀਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਦ੍ਯਃਕ੍ਸਤਵਦਾਚਰੇਤ੍ |
ਸਨ੍ਨਿਰੁਦ੍ਧਗੁਦਂ ਰੋਗਂ ਵਲ੍ਮੀਕਂ ਵਹ੍ਨਿਰੋਹਿਣੀਮ੍ ||੪੬||
ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯ ਯਥਾਯੋਗਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਥਾਚਰੇਤ੍ |
ਵਿਸਰ੍ਪੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਸਾਧਯੇਦਗ੍ਨਿਰੋਹਿਣੀਮ੍ ||੪੭||
ਸਨ੍ਨਿਰੁਦ੍ਧਗੁਦੇ ਯੋਜ੍ਯਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧਪ੍ਰਕਸ਼ਕ੍ਰਿਯਾ |੪੮|
View original
निरुद्धप्रकशे नाडीं लौहीमुभयतोमुखीम् |
दारवीं वा जतुकृतां घृताभ्यक्तां प्रवेशयेत् ||४३||
परिषेके वसामज्जशिशुमारवराहयोः |
चक्रतैलं तथा योज्यं वातघ्नद्रव्यसंयुतम् ||४४||
त्र्यहात्त्र्यहात् स्थूलतरां सम्यङ्गाडीं प्रवेशयेत् |
स्रोतो विवर्धयेदेवं स्निग्धमन्नं च भोजयेत् ||४५||
भित्त्वा वा सेवनीं मुक्त्वा सद्यःक्षतवदाचरेत् |
सन्निरुद्धगुदं रोगं वल्मीकं वह्निरोहिणीम् ||४६||
प्रत्याख्याय यथायोगं चिकित्सितमथाचरेत् |
विसर्पोक्तेन विधिना साधयेदग्निरोहिणीम् ||४७||
सन्निरुद्धगुदे योज्या निरुद्धप्रकशक्रिया |४८|
ਨਿਰੁਦ੍ਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਾਰਵੀਂ ਕਾਸ੍ਠਮਯੀਮ੍| ਜਤੁਕਤਾਂ ਲਾਕ੍ਸਾਮਯੀਮ੍| ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਃ ਪਾਦੀ ਜਲਚਰਃ ਸ੍ਵਨਾਮਖ੍ਯਾਤਃ| ਚਕ੍ਰਤੈਲਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਪੀਡਿਤਂ ਤੈਲਂ; ਸੇਵਨੀਂ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਰੋਤਃਸਙ੍ਕੋਚਕਾਰਣਂ ਚਰ੍ਮਾਵਦਾਰਯੇਤ੍; ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਦ੍ਵਾਰਸ੍ਯਾਵਿਪਾਕੇ ਮਣਿਦ੍ਵਾਰਮਥੈਵਂ ਦਾਰਯੇਤ੍||੪੩-੪੭||-
Adhikarana 21 (48-56) · Śloka 56
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣੋਤ੍ਕਤ੍ਯ ਵਲ੍ਮੀਕਂ ਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਸਾਧਯੇਤ੍ ||੪੮||
ਵਿਧਾਨੇਨਾਰ੍ਬੁਦੋਕ੍ਤੇਨ ਸ਼ੋਧਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਰੋਪਯੇਤ੍ |
ਵਲ੍ਮੀਕਂ ਤੁ ਭਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਨਾਤਿਵਦ੍ਧਮਮਰ੍ਮਜਮ੍ ||੪੯||
ਤਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਮੋਕ੍ਸਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ |
ਕੁਲਤ੍ਥਿਕਾਯਾ ਮੂਲੈਸ਼੍ਚ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾ ਲਵਣੇਨ ਚ ||੫੦||
ਆਰੇਵਤਸ੍ਯ ਮੂਲੈਸ਼੍ਚ ਦਨ੍ਤੀਮੂਲੈਸ੍ਤਥੈਵ ਚ |
ਸ਼੍ਯਾਮਾਮੂਲੈਃ ਸਪਲਲੈਃ ਸ਼ਕ੍ਤੁਮਿਸ਼੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍ ||੫੧||
ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਸੁਖੋਸ੍ਣੈਸ਼੍ਚ ਭਿਸਕ੍ ਤਮੁਪਨਾਹਯੇਤ੍ |
ਪਕ੍ਵਂ ਵਾ ਤਦ੍ਵਿਜਾਨੀਯਾਦ੍ਗਤੀਃ ਸਰ੍ਵਾ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ||੫੨||
ਅਭਿਜ੍ਞਾਯ ਤਤਸ਼੍ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਦਹੇਨ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ ਭਿਸਕ੍ |
ਸਂਸ਼ੋਧ੍ਯ ਦੁਸ੍ਟਮਾਂਸਾਨਿ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍ ||੫੩||
ਵ੍ਰਣਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਰੋਪਯੇਨ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ ਭਿਸਕ੍ |
ਸੁਮਨਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥਯਸ਼੍ਚੈਵ ਭਲ੍ਲਾਤਕਮਨਃਸ਼ਿਲੇ ||੫੪||
ਕਾਲਾਨੁਸਾਰੀ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਲਾ ਚਨ੍ਦਨਾਗੁਰੁਣੀ ਤਥਾ |
ਏਤੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਨਿਮ੍ਬਤੈਲਂ ਵਲ੍ਮੀਕੇ ਰੋਪਣਂ ਹਿਤਮ੍ ||੫੫||
ਪਾਣਿਪਾਦੋਪਰਿਸ੍ਟਾਤ੍ਤੁ ਛਿਦ੍ਰੈਰ੍ਬਹੁਭਿਰਾਵਤਮ੍ |
ਵਲ੍ਮੀਕਂ ਯਤ੍ ਸਸ਼ੋਫਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਰ੍ਜ੍ਯਂ ਤਤ੍ਤੁ ਵਿਜਾਨਤਾ ||੫੬||
View original
शस्त्रेणोत्कृत्य वल्मीकं क्षाराग्निभ्यां प्रसाधयेत् ||४८||
विधानेनार्बुदोक्तेन शोधयित्वा च रोपयेत् |
वल्मीकं तु भवेद्यस्य नातिवृद्धममर्मजम् ||४९||
तत्र संशोधनं कृत्वा शोणितं मोक्षयेद्भिषक् |
कुलत्थिकाया मूलैश्च गुडूच्या लवणेन च ||५०||
आरेवतस्य मूलैश्च दन्तीमूलैस्तथैव च |
श्यामामूलैः सपललैः शक्तुमिश्रैः प्रलेपयेत् ||५१||
सुस्निग्धैश्च सुखोष्णैश्च भिषक् तमुपनाहयेत् |
पक्वं वा तद्विजानीयाद्गतीः सर्वा यथाक्रमम् ||५२||
अभिज्ञाय ततश्छित्त्वा प्रदहेन्मतिमान् भिषक् |
संशोध्य दुष्टमांसानि क्षारेण प्रतिसारयेत् ||५३||
व्रणं विशुद्धं विज्ञाय रोपयेन्मतिमान् भिषक् |
सुमना ग्रन्थयश्चैव भल्लातकमनःशिले ||५४||
कालानुसारी सूक्ष्मैला चन्दनागुरुणी तथा |
एतैः सिद्धं निम्बतैलं वल्मीके रोपणं हितम् ||५५||
पाणिपादोपरिष्टात्तु छिद्रैर्बहुभिरावृतम् |
वल्मीकं यत् सशोफं स्याद्वर्ज्यं तत्तु विजानता ||५६||
ਅਸਾਧ੍ਯੇਸ੍ਵਪਿ ਵਲ੍ਮੀਕਾਗ੍ਨਿਰੋਹਿਣੀਪ੍ਰਭਤਿਸੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਕਾਰ੍ਯਂ, “ਯਾਵਦੁਚ੍ਛ੍ਵਸਿਤਿ ਪ੍ਰਾਣੀ ਤਾਵਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾ| ਕਦਾਪਿ ਦੈਵਯੋਗੇਨ ਦਸ੍ਟਾਰਿਸ੍ਟੋਪਿ ਜੀਵਤਿ” ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਵਲ੍ਮੀਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘ਔਸਧੇਨ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਆਰੇਵਤਃ ਕਿਰਮਾਲਕਃ| ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਪਲਲਂ ਤਿਲਪਿਸ੍ਟਿਃ| ਉਪਨਾਹਃ ਪਾਚਨਮ੍| ਕਾਲਾਨੁਸਾਰੀ ਕਸ੍ਣਸਾਰਿਵਾ||੪੮-੫੬||
Adhikarana 22 (57-60) · Śloka 60
ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਸ਼ੋਧਯਿਤ੍ਵਾ ਬਾਲੇ ਸਾਧ੍ਯਾਹਿਪੂਤਨਾ |
ਪਟੋਲਪਤ੍ਰਤ੍ਰਿਫਲਾਰਸਾਞ੍ਜਨਵਿਪਾਚਿਤਮ੍ ||੫੭||
ਪੀਤਂ ਘਤਂ ਨਾਸ਼ਯਤਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਮਪ੍ਯਹਿਪੂਤਨਾਮ੍ |
ਤ੍ਰਿਫਲਾਕੋਲਖਦਿਰਕਸਾਯਂ ਵ੍ਰਣਰੋਪਣਮ੍ ||੫੮||
ਕਾਸੀਸਰੋਚਨਾਤੁਤ੍ਥਹਰਿਤਾਲਰਸਾਞ੍ਜਨੈਃ |
ਲੇਪੋਮ੍ਲਪਿਸ੍ਟੋ ਬਦਰੀਤ੍ਵਗ੍ਵਾ ਸੈਨ੍ਧਵਸਂਯੁਤਾ ||੫੯||
ਕਪਾਲਤੁਤ੍ਥਜਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਚੂਰ੍ਣਕਾਲੇ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ |
ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਨ੍ਮੁਸ੍ਕਕਚ੍ਛੂਂ ਚਾਪ੍ਯਹਿਪੂਤਨਪਾਮਵਤ੍ ||੬੦||
View original
धात्र्याः स्तन्यं शोधयित्वा बाले साध्याऽहिपूतना |
पटोलपत्रत्रिफलारसाञ्जनविपाचितम् ||५७||
पीतं घृतं नाशयति कृच्छ्रामप्यहिपूतनाम् |
त्रिफलाकोलखदिरकषायं व्रणरोपणम् ||५८||
कासीसरोचनातुत्थहरितालरसाञ्जनैः |
लेपोऽम्लपिष्टो बदरीत्वग्वा सैन्धवसंयुता ||५९||
कपालतुत्थजं चूर्णं चूर्णकाले प्रयोजयेत् |
चिकित्सेन्मुष्ककच्छूं चाप्यहिपूतनपामवत् ||६०||
ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਸੀਸਾਦਿਭਿਰਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਾਦਿਪਿਸ੍ਟੈਃ ਪ੍ਰਲੇਪਨਂ, ਬਦਰੀਤ੍ਵਕ੍ਸੈਨ੍ਧਵੈਰ੍ਵਾ ਪ੍ਰਲੇਪਨਮ੍| ਕਪਾਲਂ ਪਕ੍ਵਮਦ੍ਭਾਣ੍ਡਖਣ੍ਡਃ| ਅਹਿਪੂਤਨੋਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਧਾਤ੍ਰੀਸ਼ੋਧਨਵਰ੍ਜਂ ਘਤਪਾਨਾਦਿਃ||੫੭-੬੦||
Adhikarana 23 (61-63) · Śloka 63
ਗੁਦਭ੍ਰਂਸ਼ੇ ਗੁਦਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਸ੍ਨੇਹਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ |
ਕਾਰਯੇਦ੍ਗੋਫਣਾਬਨ੍ਧਂ ਮਧ੍ਯਚ੍ਛਿਦ੍ਰੇਣ ਚਰ੍ਮਣਾ ||੬੧||
ਵਿਨਿਰ੍ਗਮਾਰ੍ਥਂ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਦਯੇਚ੍ਚ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ |
ਕ੍ਸੀਰੇ ਮਹਤ੍ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਮੂਸਿਕਾਂ ਚਾਨ੍ਤ੍ਰਵਰ੍ਜਿਤਾਮ੍ ||੬੨||
ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਚੇਤ੍ਤੈਲਂ ਵਾਤਘ੍ਨੌਸਧਸਂਯੁਤਮ੍ |
ਗੁਦਭ੍ਰਂਸ਼ਮਿਦਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਪਾਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਾਧਯੇਤ੍ ||੬੩||
View original
गुदभ्रंशे गुदं स्विन्नं स्नेहाभ्यक्तं प्रवेशयेत् |
कारयेद्गोफणाबन्धं मध्यच्छिद्रेण चर्मणा ||६१||
विनिर्गमार्थं वायोश्च स्वेदयेच्च मुहुर्मुहुः |
क्षीरे महत्पञ्चमूलं मूषिकां चान्त्रवर्जिताम् ||६२||
पक्त्वा तस्मिन् पचेत्तैलं वातघ्नौषधसंयुतम् |
गुदभ्रंशमिदं कृच्छ्रं पानाभ्यङ्गात् प्रसाधयेत् ||६३||
ਗੁਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਸਿਕਾਂ ਨਿਰ੍ਗਤਾਨ੍ਤ੍ਰਾਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮਹਤ੍ਪਞ੍ਚਮੂਲਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਕ੍ਸੀਰਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਤ੍ਰਿਗੁਣਿਤਜਲੇ ਵਿਪਚੇਤ੍, ਕ੍ਸੀਰਪ੍ਰਸ੍ਥੇਵਸ਼ਿਸ੍ਟੈ ਤੈਲਕੁਡਵਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ, ਭਦ੍ਰਦਾਰ੍ਵਾਦਿਕਲ੍ਕਪਾਦਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਪਚੇਤ੍; ਤਦ੍ਯਥਾਬਲਂ ਪਾਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਭ੍ਯਾਂ ਗੁਦਭ੍ਰਂਸ਼ਂ ਸਾਧਯੇਤ੍||੬੧-੬੩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 20
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੨੦||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने क्षुद्ररोगचिकित्सितं नाम विंशोऽध्यायः ||२०||
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਂਸ਼ਤਿਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੦||