Adhikarana 1 (1-4) · Śloka 4
അഥാതഃ ക്ഷുദ്രരോഗചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧||
യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
തത്രാജഗല്ലികാമാമാം ജലൌകോഭിരുപാചരേത് |
ശുക്തിശ്രുഘ്നീയവക്ഷാരകല്കൈശ്ചാലേപയേദ്ഭിഷക് ||൩||
ശ്യാമാലാങ്ഗലകിപാഠാകല്കൈര്വാऽപി വിചക്ഷണഃ |
പക്വാം വ്രണവിധാനേന യഥോക്തേന പ്രസാധയേത് ||൪||
View original
अथातः क्षुद्ररोगचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
तत्राजगल्लिकामामां जलौकोभिरुपाचरेत् |
शुक्तिश्रुघ्नीयवक्षारकल्कैश्चालेपयेद्भिषक् ||३||
श्यामालाङ्गलकिपाठाकल्कैर्वाऽपि विचक्षणः |
पक्वां व्रणविधानेन यथोक्तेन प्रसाधयेत् ||४||
തത്രേത്യാദി| ശുക്തിഃ ജലശുക്തിഃ| ശ്രുഘ്നീ സ്വര്ജികാ| യവഃ പ്രസിദ്ധഃ| ക്ഷാരശബ്ദഃ പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ| ഗയീ തു അജഗല്ലികാമപക്വാം യവക്ഷാരശുക്തിസൌരാഷ്ട്രീകല്കേനാലേപയേത്, തതോ ജലൌകോഭിഃ സ്രാവയേത് , ആലേപശ്ചാദ്യ ഉപക്രമഃ സര്വശോഫാനാമിത്യുക്തേഃ||൧-൪||
Adhikarana 2 (5-6) · Śloka 6
അന്ധാലജീം യവപ്രഖ്യാം പനസീം കച്ഛപീം തഥാ |
പാഷാണഗര്ദഭം ചൈവ പൂര്വം സ്വേദേന യോജയേത് ||൫||
മനഃശിലാതാലകുഷ്ഠദാരുകല്കൈഃ പ്രലേപയേത് |
പരിപാകഗതാന് ഭിത്ത്വാ വ്രണവത് സമുപാചരേത് ||൬||
View original
अन्धालजीं यवप्रख्यां पनसीं कच्छपीं तथा |
पाषाणगर्दभं चैव पूर्वं स्वेदेन योजयेत् ||५||
मनःशिलातालकुष्ठदारुकल्कैः प्रलेपयेत् |
परिपाकगतान् भित्त्वा व्रणवत् समुपाचरेत् ||६||
അന്ധേത്യാദി||൫-൬||
Adhikarana 3 (7-8) · Śloka 8
വിവൃതാമിന്ദ്രവൃദ്ധാം ച ഗര്ദഭീം ജാലഗര്ദഭമ് |
ഇരിവേല്ലീം ഗന്ധനാമ്നീം കക്ഷാം വിസ്ഫോടകാംസ്തഥാ ||൭||
പിത്തജസ്യ വിസര്പസ്യ ക്രിയയാ സാധയേദ്ഭിഷക് |
രോപയേത് സര്പിഷാ പക്വാന് സിദ്ധേന മധുരൌഷധൈഃ ||൮||
View original
विवृतामिन्द्रवृद्धां च गर्दभीं जालगर्दभम् |
इरिवेल्लीं गन्धनाम्नीं कक्षां विस्फोटकांस्तथा ||७||
पित्तजस्य विसर्पस्य क्रियया साधयेद्भिषक् |
रोपयेत् सर्पिषा पक्वान् सिद्धेन मधुरौषधैः ||८||
മധുരൌഷധാനി കാകോല്യാദീനി||൭-൮||
Adhikarana 4 (9-11) · Śloka 11
ചിപ്യ(പ്പ)മുഷ്ണാമ്ബുനാ സിക്തമുത്കൃത്യ സ്രാവയേദ്ഭിഷക് |
ചക്രതൈലേന ചാഭ്യജ്യ സര്ജചൂര്ണേന ചൂര്ണയേത് ||൯||
ബന്ധേനോപചരേച്ചൈനമശക്യം ചാഗ്നിനാ ദഹേത് |
മധുരൌഷധസിദ്ധേന തതസ്തൈലേന രോപയേത് ||൧൦||
കുനഖേ വിധിരപ്യേഷ കാര്യോ ഹി ഭിഷജാ ഭവേത് |
ഉപാചരേദനുശയീം ശ്ലേഷ്മവിദ്രധിവദ്ഭിഷക് ||൧൧||
View original
चिप्य(प्प)मुष्णाम्बुना सिक्तमुत्कृत्य स्रावयेद्भिषक् |
चक्रतैलेन चाभ्यज्य सर्जचूर्णेन चूर्णयेत् ||९||
बन्धेनोपचरेच्चैनमशक्यं चाग्निना दहेत् |
मधुरौषधसिद्धेन ततस्तैलेन रोपयेत् ||१०||
कुनखे विधिरप्येष कार्यो हि भिषजा भवेत् |
उपाचरेदनुशयीं श्लेष्मविद्रधिवद्भिषक् ||११||
ചിപ്പമിത്യാദി| ഉത്കൃത്യ ദുഷ്ടമാംസം പക്വമ്| ചക്രതൈലം ചക്രപീഡിതം, ഹസ്താദിപീഡിതവ്യുദാസാര്ഥം ചക്രഗ്രഹണമ്| “ചിപ്പം ശോണിതസേകേന ശോധനൈശ്ചാപ്യുപാചരേത്| ഗതോഷ്മാണം തഥാ ചൈനമുഷ്ണാമ്ബുപരിഷേചിതമ്|| ശസ്ത്രേണ തു യഥായോഗമുത്കൃത്യ സ്രാവയേദ്വ്രണമ്| ശിലാ തേജോവതീ ചൈവ രോചനാ ച രസാഞ്ജനമ്|| കല്കൈരേതൈശ്ച സമ്പിഷ്ടൈഃ ശോധയിത്വാ വ്രണം തതഃ| ഹരിദ്രാഗുരുകാലീയകല്കൈശ്ച സരസാഞ്ജനൈഃ|| സിദ്ധേന തിലതൈലേന തത്ര കുര്വീത രോപണമ്”- ഇതി ക്വചിത് പാഠഃ| ഏഷ വിധിഃ ചിപ്പക്രമഃ||൯-൧൧||
Adhikarana 5 (12-16) · Śloka 16
വിദാരികാം സമഭ്യജ്യ സ്വിന്നാം വിമ്ലാപ്യ ലേപയേത് |
നഗവൃത്തികവര്ഷാഭൂബില്വമൂലൈഃ സുപേഷിതൈഃ ||൧൨||
വ്രണഭാവഗതായാം വാ കൃത്വാ സംശോധനക്രിയാമ് |
രോപണാര്ഥം ഹിതം തൈലം കഷായമധുരൈഃ ശൃതമ് ||൧൩||
പ്രച്ഛാനൈര്വാ ജലൌകോഭിഃ സ്രാവ്യാऽപക്വാ വിദാരികാ |
അജകര്ണൈഃ സപാലാശമൂലകല്കൈഃ പ്രലേപയേത് ||൧൪||
പക്വാം വിദാര്യ ശസ്ത്രേണ പടോലപിചുമര്ദയോഃ |
കല്കേന തിലയുക്തേന സര്പിര്മിശ്രേണ ലേപയേത് ||൧൫||
ബദ്ധ്വാ ച ക്ഷീരവൃക്ഷസ്യ കഷായൈഃ ഖദിരസ്യ ച |
വ്രണം പ്രക്ഷാലയേച്ഛുദ്ധാം തതസ്താം രോപയേത് പുനഃ ||൧൬||
View original
विदारिकां समभ्यज्य स्विन्नां विम्लाप्य लेपयेत् |
नगवृत्तिकवर्षाभूबिल्वमूलैः सुपेषितैः ||१२||
व्रणभावगतायां वा कृत्वा संशोधनक्रियाम् |
रोपणार्थं हितं तैलं कषायमधुरैः शृतम् ||१३||
प्रच्छानैर्वा जलौकोभिः स्राव्याऽपक्वा विदारिका |
अजकर्णैः सपालाशमूलकल्कैः प्रलेपयेत् ||१४||
पक्वां विदार्य शस्त्रेण पटोलपिचुमर्दयोः |
कल्केन तिलयुक्तेन सर्पिर्मिश्रेण लेपयेत् ||१५||
बद्ध्वा च क्षीरवृक्षस्य कषायैः खदिरस्य च |
व्रणं प्रक्षालयेच्छुद्धां ततस्तां रोपयेत् पुनः ||१६||
വിദാരികാമിത്യാദി| വിമ്ലാപ്യേതി അങ്ഗുഷ്ഠാദിഭിഃ| നഗവൃത്തികഃ ജിങ്ഗിനീ ഗുഡമജ്ജനികേതി ലോകേ, വൃശ്ചികാലീത്യന്യേ| വ്രണഭാവേത്യാദി| കഷായൈഃ ന്യഗ്രോധാദിപഠിതൈഃ, മധുരൈഃ കാകോല്യാദിഭിഃ| അജകര്ണഃ സര്ജഃ| പാലാശഃ ശടീ| പക്വാമിത്യാദി| പിചുമര്ദോ നിമ്ബഃ| ക്ഷീരവൃക്ഷാ വടോദുമ്ബരപ്ലക്ഷപിപ്പലഗര്ദഭാണ്ഡാഃ||൧൨-൧൬||
Adhikarana 6 (17-18) · Śloka 19
മേദോऽര്ബുദവിധാനേന സാധയേച്ഛര്കരാര്ബുദമ് |
കച്ഛൂം വിചര്ചികാം പാമാം കുഷ്ഠവത് സമുപാചരേത് ||൧൭||
ലേപശ്ച ശസ്യതേ സിക്ഥശതാഹ്വാഗൌരസര്ഷപൈഃ |
വചാദാര്വീസര്ഷപൈര്വാ തൈലം വാ നക്തമാലജമ് ||൧൮||
സാരതൈലമഥാഭ്യങ്ഗേ കുര്വീത കടുകൈഃ ശൃതമ് |൧൯|
View original
मेदोऽर्बुदविधानेन साधयेच्छर्करार्बुदम् |
कच्छूं विचर्चिकां पामां कुष्ठवत् समुपाचरेत् ||१७||
लेपश्च शस्यते सिक्थशताह्वागौरसर्षपैः |
वचादार्वीसर्षपैर्वा तैलं वा नक्तमालजम् ||१८||
सारतैलमथाभ्यङ्गे कुर्वीत कटुकैः शृतम् |१९|
മേദോऽര്ബുദേത്യാദി| നക്തമാലജതൈലേനാപക്വേനൈവ, ‘കടുകൌഷധസിദ്ധേന’ ഇത്യന്യേ| സാരതൈലേന ശിംശപാഗുരുസരലദേവദാര്വാദിതൈലേന| കടുകൌഷധാനി പിപ്പല്യാദീനി| ‘സാരതൈലമഥാഭ്യങ്ഗേ’ ഇത്യത്ര ‘സാരലം തൈലമഭ്യങ്ഗേ’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി; തത്ര സരലസാരസ്നേഹഃ സാമാന്യസ്നേഹപരിഭാഷയാ പക്തവ്യഃ||൧൭-൧൮||-
Adhikarana 7 (19-20) · Śloka 20
പാദദാര്യാം സിരാം വിദ്ധ്വാ സ്വേദാഭ്യങ്ഗൌ പ്രയോജയേത് ||൧൯||
മധൂച്ഛിഷ്ടവസാമജ്ജസര്ജചൂര്ണഘൃതൈഃ കൃതഃ |
യവാഹ്വഗൈരികോന്മിശ്രൈഃ പാദലേപഃ പ്രശസ്യതേ ||൨൦||
View original
पाददार्यां सिरां विद्ध्वा स्वेदाभ्यङ्गौ प्रयोजयेत् ||१९||
मधूच्छिष्टवसामज्जसर्जचूर्णघृतैः कृतः |
यवाह्वगैरिकोन्मिश्रैः पादलेपः प्रशस्यते ||२०||
പാദേത്യാദി| പൂര്വമാദൌ സ്നേഹത്വേദൌ കൃത്വാ പശ്ചാത് സിരാം വിധ്യേത്| യവാഹ്വോ യവക്ഷാരഃ||൧൯-൨൦||
Adhikarana 8 (21-22) · Śloka 23
പാദൌ സിക്ത്വാऽऽരനാലേന ലേപനം ഹ്യലസേ ഹിതമ് |
കല്കീകൃതൈര്നിമ്ബതിലകാസീസാലൈഃ സസൈന്ധവൈഃ ||൨൧||
ലാക്ഷാരസോऽഭയാ വാऽപി കാര്യം സ്യാദ്രക്തമോക്ഷണമ് |
സിദ്ധം രസേ കണ്ടകാര്യാസ്തൈലം വാ സാര്ഷപം ഹിതമ് ||൨൨||
കാസീസരോചനശിലാചൂര്ണൈര്വാ പ്രതിസാരണമ് |൨൩|
View original
पादौ सिक्त्वाऽऽरनालेन लेपनं ह्यलसे हितम् |
कल्कीकृतैर्निम्बतिलकासीसालैः ससैन्धवैः ||२१||
लाक्षारसोऽभया वाऽपि कार्यं स्याद्रक्तमोक्षणम् |
सिद्धं रसे कण्टकार्यास्तैलं वा सार्षपं हितम् ||२२||
कासीसरोचनशिलाचूर्णैर्वा प्रतिसारणम् |२३|
പാദാവിത്യാദി| ശിലാ മനഃശിലാ| പ്രതിസാരണം ഘര്ഷണമ്||൨൧-൨൨||-
Adhikarana 9 (23) · Śloka 23
ഉത്കൃത്യ ദഗ്ധ്വാ സ്നേഹേന ജയേത് കദരസഞ്ജ്ഞകമ് ||൨൩||
View original
उत्कृत्य दग्ध्वा स्नेहेन जयेत् कदरसञ्ज्ञकम् ||२३||
ഉത്കൃത്യേത്യാദി| കദരം തു ശസ്ത്രേണോത്കൃത്യ അഗ്നിതപ്തേന തൈലേനൈവ ദഹേത്, സൂക്ഷ്മമാര്ഗാനുസാരിത്വാത്തൈലസ്യ; അന്യേ തു വഹ്നിസന്തപ്താഃ സര്വേऽപി സ്നേഹാഃ സൂക്ഷ്മമാര്ഗാനുസാരിണോ ഭവന്തി, അതഃ സര്വേऽപി സ്നേഹാ ഗ്രാഹ്യാഃ||൨൩||
Adhikarana 10 (24-26) · Śloka 27
ഇന്ദ്രലുപ്തേ സിരാം മൂര്ധ്നി സ്നിഗ്ധസ്വിന്നസ്യ മോക്ഷയേത് |
കല്കൈഃ സമരിചൈര്ദിഹ്യാച്ഛിലാകാസീസതുത്ഥകൈഃ ||൨൪||
കുടന്നടദാരുകല്കൈര്ലേപനം വാ പ്രശസ്യതേ |
പ്രച്ഛയിത്വാऽവഗാഢം വാ ഗുഞ്ജാകല്കൈര്മുഹുര്മുഹുഃ ||൨൫||
ലേപയേദുപശാന്ത്യര്ഥം കുര്യാദ്വാऽപി രസായനമ് |
മാലതീകരവീരാഗ്നിനക്തമാലവിപാചിതമ് ||൨൬||
തൈലമഭ്യഞ്ജനേ ശസ്തമിന്ദ്രലുപ്താപഹം പരമ് |൨൭|
View original
इन्द्रलुप्ते सिरां मूर्ध्नि स्निग्धस्विन्नस्य मोक्षयेत् |
कल्कैः समरिचैर्दिह्याच्छिलाकासीसतुत्थकैः ||२४||
कुटन्नटदारुकल्कैर्लेपनं वा प्रशस्यते |
प्रच्छयित्वाऽवगाढं वा गुञ्जाकल्कैर्मुहुर्मुहुः ||२५||
लेपयेदुपशान्त्यर्थं कुर्याद्वाऽपि रसायनम् |
मालतीकरवीराग्निनक्तमालविपाचितम् ||२६||
तैलमभ्यञ्जने शस्तमिन्द्रलुप्तापहं परम् |२७|
ഇന്ദ്രലുപ്ത ഇത്യാദി| കുടന്നടേത്യാദി കുടന്നടഃ തഗരഃ| രസായനവിധാനോപദേശം കുര്വന്നേതജ്ജ്ഞാപയതി- ദുഃസാധ്യോऽയം വ്യാധിര്ന ശക്യതേ രസായനമന്തരേണാപനേതും; രസായനമഷ്ടാദശ ദിവ്യൌഷധയഃ സോമശ്ചൌഷധരാജാ| മാലതീത്യാദി സ്നേഹപാകകല്പപരിഭാഷയാ ജാത്യാദികല്കസിദ്ധേന കടുതൈലേന ഗോമൂത്രചതുര്ഗുണേന ശിരോऽഭ്യഞ്ജ്യാത്||൨൪-൨൬||-
Adhikarana 11 (27-28) · Śloka 30
അരൂംഷികാം ഹൃതേ രക്തേ സേചയേന്നിമ്ബവാരിണാ ||൨൭||
ദിഹ്യാത് സൈന്ധവയുക്തേന വാജിവിഷ്ഠാരസേന തു |
ഹരിതാലനിശാനിമ്ബകല്കൈര്വാ സപടോലജൈഃ ||൨൮||
യഷ്ടീനീലോത്പലൈരണ്ഡമാര്കവൈര്വാ പ്രലേപയേത് |
ഇന്ദ്രലുപ്താപഹം തൈലമഭ്യങ്ഗേ ച പ്രശസ്യതേ |൩൦|
View original
अरूंषिकां हृते रक्ते सेचयेन्निम्बवारिणा ||२७||
दिह्यात् सैन्धवयुक्तेन वाजिविष्ठारसेन तु |
हरितालनिशानिम्बकल्कैर्वा सपटोलजैः ||२८||
यष्टीनीलोत्पलैरण्डमार्कवैर्वा प्रलेपयेत् |
इन्द्रलुप्तापहं तैलमभ्यङ्गे च प्रशस्यते |३०|
അരൂംഷികാമിത്യാദി| അരൂംഷികാം തു പുനര്ജലൌകോഭിഃ രക്തമവസിച്യ നിമ്ബക്വാഥേന പരിതഃ സിക്ത്വാ, അശ്വപുരീഷരസേന ബഹുസൈന്ധവചൂര്ണേന ലേപയേത്| മാര്കവോ ഭൃങ്ഗരാജഃ| ഹരിതാലാദിഭിര്വാ മധുകാദിഭിര്വാ ലേപയേത്| ഇന്ദ്രലുപ്തോക്തസ്യ ജാത്യാദിതൈലസ്യാഭ്യങ്ഗകരണമരൂംഷികായാഃ ശോധനരോപണമ്||൨൭-൨൮||-
Adhikarana 12 (29-30) · Śloka 30
സിരാം ദാരുണകേ വിദ്ധ്വാ സ്നിഗ്ധസ്വിന്നസ്യ മൂര്ധനി ||൨൯||
അവപീഡം ശിരോബസ്തിമഭ്യങ്ഗം ച പ്രയോജയേത് |
ക്ഷാലനേ കോദ്രവതൃണക്ഷാരതോയം പ്രശസ്യതേ ||൩൦||
View original
सिरां दारुणके विद्ध्वा स्निग्धस्विन्नस्य मूर्धनि ||२९||
अवपीडं शिरोबस्तिमभ्यङ्गं च प्रयोजयेत् |
क्षालने कोद्रवतृणक्षारतोयं प्रशस्यते ||३०||
സിരാമിത്യാദി| അവപീഡ്യ നസ്യേ ദീയത ഇത്യവപീഡഃ||൨൯-൩൦||
Adhikarana 13 (31) · Śloka 31
ഉപരിഷ്ടാത് പ്രവക്ഷ്യാമി വിധിം പലിതനാശനമ് |൩൧|
View original
उपरिष्टात् प्रवक्ष्यामि विधिं पलितनाशनम् |३१|
പലിതചികിത്സിതമാഹ- ഉപരിഷ്ടാദിത്യാദി| ഉപരിഷ്ടാന്മിശ്രകോക്തേ ചികിത്സിതേ|൩൧|-
Adhikarana 14 (31) · Śloka 32
മസൂരികായാം കുഷ്ഠഘ്നലേപനാദിക്രിയാ ഹിതാ ||൩൧||
പിത്തശ്ലേഷ്മവിസര്പോക്താ ക്രിയാ വാ സമ്പ്രശസ്യതേ |൩൨|
View original
मसूरिकायां कुष्ठघ्नलेपनादिक्रिया हिता ||३१||
पित्तश्लेष्मविसर्पोक्ता क्रिया वा सम्प्रशस्यते |३२|
മസൂരികായാമിത്യാദി| ആദിശബ്ദേനോദ്വര്തനഘൃതാദി||൩൧||-
Adhikarana 15 (32) · Śloka 33
ജതുമണിം സമുത്കൃത്യ മഷകം തിലകാലകമ് ||൩൨||
ക്ഷാരേണ പ്രദഹേദ്യുക്ത്യാ വഹ്നിനാ വാ ശനൈഃ ശനൈഃ |൩൩|
View original
जतुमणिं समुत्कृत्य मषकं तिलकालकम् ||३२||
क्षारेण प्रदहेद्युक्त्या वह्निना वा शनैः शनैः |३३|
ജതുമണിമിത്യാദി| ക്ഷാരേണ ക്ഷാരവിഷയേഷു, ആഗ്നിനാ അക്ഷാരകൃത്യേഷു||൩൨||-
Adhikarana 16 (33-36) · Śloka 36
ന്യച്ഛേവ്യങ്ഗേ സിരാമോക്ഷോ നീലികായാം ച ശസ്യതേ ||൩൩||
യഥാന്യായം യഥാഭ്യാസം ലാലാട്യാദിസിരാവ്യധഃ |
ഘൃഷ്ട്വാ ദിഹ്യാത്ത്വചം പിഷ്ട്വാ ക്ഷീരിണാം ക്ഷീരസംയുതാമ് ||൩൪||
ബലാതിബലയഷ്ട്യാഹ്വരജനീര്വാ പ്രലേപനമ് |
പയസ്യാഗുരുകാലീയലേപനം വാ സഗൈരികമ് ||൩൫||
ക്ഷൌദ്രാജ്യയുക്തയാ ലിമ്പേദ്ദംഷ്ട്രയാ ശൂകരസ്യ ച |
കപിത്ഥരാജാദനയോഃ കല്കം വാ ഹിതമുച്യതേ ||൩൬||
View original
न्यच्छेव्यङ्गे सिरामोक्षो नीलिकायां च शस्यते ||३३||
यथान्यायं यथाभ्यासं लालाट्यादिसिराव्यधः |
घृष्ट्वा दिह्यात्त्वचं पिष्ट्वा क्षीरिणां क्षीरसंयुताम् ||३४||
बलातिबलयष्ट्याह्वरजनीर्वा प्रलेपनम् |
पयस्यागुरुकालीयलेपनं वा सगैरिकम् ||३५||
क्षौद्राज्ययुक्तया लिम्पेद्दंष्ट्रया शूकरस्य च |
कपित्थराजादनयोः कल्कं वा हितमुच्यते ||३६||
ന്യച്ഛേ ഇത്യാദി| ഘൃഷ്ട്വാ സമുദ്രഫേനാദിനാ| ക്ഷീരിണോ വടാദയോ വൃക്ഷാഃ പഞ്ച, തേഷാം ത്വചം പിഷ്ട്വാ| പയസ്യാ അര്കപുഷ്പീ| കാലീയം കൃഷ്ണചന്ദനമ്||൩൩-൩൬||
Adhikarana 17 (37) · Śloka 38
യൌവനേ പിഡകാസ്വേഷ വിശേഷാച്ഛര്ദനം ഹിതമ് |
ലേപനം ച വചാരോധ്രസൈന്ധവൈഃ സര്ഷപാന്വിതൈഃ ||൩൭||
കുസ്തുമ്ബുരുവചാലോധ്രകുഷ്ഠൈര്വാ ലേപനം ഹിതമ് |൩൮|
View original
यौवने पिडकास्वेष विशेषाच्छर्दनं हितम् |
लेपनं च वचारोध्रसैन्धवैः सर्षपान्वितैः ||३७||
कुस्तुम्बुरुवचालोध्रकुष्ठैर्वा लेपनं हितम् |३८|
യൌവനേ ഇത്യാദി| ഏഷ അനന്തരോക്തഃ||൩൭||-
Adhikarana 18 (38-39) · Śloka 39
പദ്മിനീകണ്ടകേ രോഗേ ഛര്ദയേന്നിമ്ബവാരിണാ ||൩൮||
തേനൈവ സിദ്ധം സക്ഷൌദ്രം സര്പിഃപാനം പ്രദാപയേത് |
നിമ്ബാരഗ്വധയോഃ കല്കോ ഹിത ഉത്സാദനേ ഭവേത് ||൩൯||
View original
पद्मिनीकण्टके रोगे छर्दयेन्निम्बवारिणा ||३८||
तेनैव सिद्धं सक्षौद्रं सर्पिःपानं प्रदापयेत् |
निम्बारग्वधयोः कल्को हित उत्सादने भवेत् ||३९||
പദ്മിനീത്യാദി| നിമ്ബാരഗ്വധയോഃ കല്കഃ കഷായ ഉത്സാദനേ ഉദ്വര്തനേ ഹിതോ ഭവേദിത്യര്ഥഃ| കല്കേ കഷായശബ്ദോ വര്തതേ, “പഞ്ചവിധം കഷായകല്പനമ്” (ച. സൂ. ൪) ഇതി വചനാത്||൩൮-൩൯||
Adhikarana 19 (40-42) · Śloka 42
പരിവൃത്തിം ഘൃതാഭ്യക്താം സുസ്വിന്നാമുപനാഹയേത് |
തതോऽഭ്യജ്യ ശനൈശ്ചര്മ ചാനയേത് പീഡയേന്മണിമ് ||൪൦||
പ്രവിഷ്ടേ ച മണൌ ചര്മ സ്വേദയേദുപനാഹനൈഃ |
ത്രിരാത്രം പഞ്ചരാത്രം വാ വാതഘ്നൈഃ സാല്വണാദിഭിഃ ||൪൧||
ദദ്യാദ്വാതഹരാന് ബസ്തീന് സ്നിഗ്ധാന്യന്നാനി ഭോജയേത് |
വപാടികാം ജയേദേവം യഥാദോഷം ചികിത്സകഃ ||൪൨||
View original
परिवृत्तिं घृताभ्यक्तां सुस्विन्नामुपनाहयेत् |
ततोऽभ्यज्य शनैश्चर्म चानयेत् पीडयेन्मणिम् ||४०||
प्रविष्टे च मणौ चर्म स्वेदयेदुपनाहनैः |
त्रिरात्रं पञ्चरात्रं वा वातघ्नैः साल्वणादिभिः ||४१||
दद्याद्वातहरान् बस्तीन् स्निग्धान्यन्नानि भोजयेत् |
वपाटिकां जयेदेवं यथादोषं चिकित्सकः ||४२||
പരിവൃത്തിമിത്യാദി| ഉപനാഹയേത് ബധ്നീയാത്| അഭ്യജ്യ സര്പിഷാ| ഹീനമധ്യമോത്തമദോഷബലാപേക്ഷയാ ഏകരാത്രത്രിപഞ്ചരാത്രവികല്പഃ||൪൦-൪൨||
Adhikarana 20 (43-47) · Śloka 48
നിരുദ്ധപ്രകശേ നാഡീം ലൌഹീമുഭയതോമുഖീമ് |
ദാരവീം വാ ജതുകൃതാം ഘൃതാഭ്യക്താം പ്രവേശയേത് ||൪൩||
പരിഷേകേ വസാമജ്ജശിശുമാരവരാഹയോഃ |
ചക്രതൈലം തഥാ യോജ്യം വാതഘ്നദ്രവ്യസംയുതമ് ||൪൪||
ത്ര്യഹാത്ത്ര്യഹാത് സ്ഥൂലതരാം സമ്യങ്ഗാഡീം പ്രവേശയേത് |
സ്രോതോ വിവര്ധയേദേവം സ്നിഗ്ധമന്നം ച ഭോജയേത് ||൪൫||
ഭിത്ത്വാ വാ സേവനീം മുക്ത്വാ സദ്യഃക്ഷതവദാചരേത് |
സന്നിരുദ്ധഗുദം രോഗം വല്മീകം വഹ്നിരോഹിണീമ് ||൪൬||
പ്രത്യാഖ്യായ യഥായോഗം ചികിത്സിതമഥാചരേത് |
വിസര്പോക്തേന വിധിനാ സാധയേദഗ്നിരോഹിണീമ് ||൪൭||
സന്നിരുദ്ധഗുദേ യോജ്യാ നിരുദ്ധപ്രകശക്രിയാ |൪൮|
View original
निरुद्धप्रकशे नाडीं लौहीमुभयतोमुखीम् |
दारवीं वा जतुकृतां घृताभ्यक्तां प्रवेशयेत् ||४३||
परिषेके वसामज्जशिशुमारवराहयोः |
चक्रतैलं तथा योज्यं वातघ्नद्रव्यसंयुतम् ||४४||
त्र्यहात्त्र्यहात् स्थूलतरां सम्यङ्गाडीं प्रवेशयेत् |
स्रोतो विवर्धयेदेवं स्निग्धमन्नं च भोजयेत् ||४५||
भित्त्वा वा सेवनीं मुक्त्वा सद्यःक्षतवदाचरेत् |
सन्निरुद्धगुदं रोगं वल्मीकं वह्निरोहिणीम् ||४६||
प्रत्याख्याय यथायोगं चिकित्सितमथाचरेत् |
विसर्पोक्तेन विधिना साधयेदग्निरोहिणीम् ||४७||
सन्निरुद्धगुदे योज्या निरुद्धप्रकशक्रिया |४८|
നിരുദ്ധേത്യാദി| ദാരവീം കാഷ്ഠമയീമ്| ജതുകൃതാം ലാക്ഷാമയീമ്| ശിശുമാരഃ പാദീ ജലചരഃ സ്വനാമഖ്യാതഃ| ചക്രതൈലം യന്ത്രപീഡിതം തൈലം; സേവനീം ഭിത്ത്വാ മുക്ത്വാ വാ ശസ്ത്രേണ മൂത്രസ്രോതഃസങ്കോചകാരണം ചര്മാവദാരയേത്; തസ്യാപി ദ്വാരസ്യാവിപാകേ മണിദ്വാരമഥൈവം ദാരയേത്||൪൩-൪൭||-
Adhikarana 21 (48-56) · Śloka 56
ശസ്ത്രേണോത്കൃത്യ വല്മീകം ക്ഷാരാഗ്നിഭ്യാം പ്രസാധയേത് ||൪൮||
വിധാനേനാര്ബുദോക്തേന ശോധയിത്വാ ച രോപയേത് |
വല്മീകം തു ഭവേദ്യസ്യ നാതിവൃദ്ധമമര്മജമ് ||൪൯||
തത്ര സംശോധനം കൃത്വാ ശോണിതം മോക്ഷയേദ്ഭിഷക് |
കുലത്ഥികായാ മൂലൈശ്ച ഗുഡൂച്യാ ലവണേന ച ||൫൦||
ആരേവതസ്യ മൂലൈശ്ച ദന്തീമൂലൈസ്തഥൈവ ച |
ശ്യാമാമൂലൈഃ സപലലൈഃ ശക്തുമിശ്രൈഃ പ്രലേപയേത് ||൫൧||
സുസ്നിഗ്ധൈശ്ച സുഖോഷ്ണൈശ്ച ഭിഷക് തമുപനാഹയേത് |
പക്വം വാ തദ്വിജാനീയാദ്ഗതീഃ സര്വാ യഥാക്രമമ് ||൫൨||
അഭിജ്ഞായ തതശ്ഛിത്ത്വാ പ്രദഹേന്മതിമാന് ഭിഷക് |
സംശോധ്യ ദുഷ്ടമാംസാനി ക്ഷാരേണ പ്രതിസാരയേത് ||൫൩||
വ്രണം വിശുദ്ധം വിജ്ഞായ രോപയേന്മതിമാന് ഭിഷക് |
സുമനാ ഗ്രന്ഥയശ്ചൈവ ഭല്ലാതകമനഃശിലേ ||൫൪||
കാലാനുസാരീ സൂക്ഷ്മൈലാ ചന്ദനാഗുരുണീ തഥാ |
ഏതൈഃ സിദ്ധം നിമ്ബതൈലം വല്മീകേ രോപണം ഹിതമ് ||൫൫||
പാണിപാദോപരിഷ്ടാത്തു ഛിദ്രൈര്ബഹുഭിരാവൃതമ് |
വല്മീകം യത് സശോഫം സ്യാദ്വര്ജ്യം തത്തു വിജാനതാ ||൫൬||
View original
शस्त्रेणोत्कृत्य वल्मीकं क्षाराग्निभ्यां प्रसाधयेत् ||४८||
विधानेनार्बुदोक्तेन शोधयित्वा च रोपयेत् |
वल्मीकं तु भवेद्यस्य नातिवृद्धममर्मजम् ||४९||
तत्र संशोधनं कृत्वा शोणितं मोक्षयेद्भिषक् |
कुलत्थिकाया मूलैश्च गुडूच्या लवणेन च ||५०||
आरेवतस्य मूलैश्च दन्तीमूलैस्तथैव च |
श्यामामूलैः सपललैः शक्तुमिश्रैः प्रलेपयेत् ||५१||
सुस्निग्धैश्च सुखोष्णैश्च भिषक् तमुपनाहयेत् |
पक्वं वा तद्विजानीयाद्गतीः सर्वा यथाक्रमम् ||५२||
अभिज्ञाय ततश्छित्त्वा प्रदहेन्मतिमान् भिषक् |
संशोध्य दुष्टमांसानि क्षारेण प्रतिसारयेत् ||५३||
व्रणं विशुद्धं विज्ञाय रोपयेन्मतिमान् भिषक् |
सुमना ग्रन्थयश्चैव भल्लातकमनःशिले ||५४||
कालानुसारी सूक्ष्मैला चन्दनागुरुणी तथा |
एतैः सिद्धं निम्बतैलं वल्मीके रोपणं हितम् ||५५||
पाणिपादोपरिष्टात्तु छिद्रैर्बहुभिरावृतम् |
वल्मीकं यत् सशोफं स्याद्वर्ज्यं तत्तु विजानता ||५६||
അസാധ്യേഷ്വപി വല്മീകാഗ്നിരോഹിണീപ്രഭൃതിഷു ചികിത്സിതം കാര്യം, “യാവദുച്ഛ്വസിതി പ്രാണീ താവത് കാര്യാ പ്രതിക്രിയാ| കദാऽപി ദൈവയോഗേന ദൃഷ്ടാരിഷ്ടോऽപി ജീവതി” ഇത്യുക്തത്വാത്| വല്മീകമിത്യാദി| തത്ര സംശോധനം കൃത്വാ ‘ഔഷധേന’ ഇതി ശേഷഃ| ആരേവതഃ കിരമാലകഃ| ശ്യാമാ ത്രിവൃദ്വിശേഷഃ| പലലം തിലപിഷ്ടിഃ| ഉപനാഹഃ പാചനമ്| കാലാനുസാരീ കൃഷ്ണസാരിവാ||൪൮-൫൬||
Adhikarana 22 (57-60) · Śloka 60
ധാത്ര്യാഃ സ്തന്യം ശോധയിത്വാ ബാലേ സാധ്യാऽഹിപൂതനാ |
പടോലപത്രത്രിഫലാരസാഞ്ജനവിപാചിതമ് ||൫൭||
പീതം ഘൃതം നാശയതി കൃച്ഛ്രാമപ്യഹിപൂതനാമ് |
ത്രിഫലാകോലഖദിരകഷായം വ്രണരോപണമ് ||൫൮||
കാസീസരോചനാതുത്ഥഹരിതാലരസാഞ്ജനൈഃ |
ലേപോऽമ്ലപിഷ്ടോ ബദരീത്വഗ്വാ സൈന്ധവസംയുതാ ||൫൯||
കപാലതുത്ഥജം ചൂര്ണം ചൂര്ണകാലേ പ്രയോജയേത് |
ചികിത്സേന്മുഷ്കകച്ഛൂം ചാപ്യഹിപൂതനപാമവത് ||൬൦||
View original
धात्र्याः स्तन्यं शोधयित्वा बाले साध्याऽहिपूतना |
पटोलपत्रत्रिफलारसाञ्जनविपाचितम् ||५७||
पीतं घृतं नाशयति कृच्छ्रामप्यहिपूतनाम् |
त्रिफलाकोलखदिरकषायं व्रणरोपणम् ||५८||
कासीसरोचनातुत्थहरितालरसाञ्जनैः |
लेपोऽम्लपिष्टो बदरीत्वग्वा सैन्धवसंयुता ||५९||
कपालतुत्थजं चूर्णं चूर्णकाले प्रयोजयेत् |
चिकित्सेन्मुष्ककच्छूं चाप्यहिपूतनपामवत् ||६०||
ധാത്ര്യാ ഇത്യാദി| കാസീസാദിഭിരമ്ലകാഞ്ജികാദിപിഷ്ടൈഃ പ്രലേപനം, ബദരീത്വക്സൈന്ധവൈര്വാ പ്രലേപനമ്| കപാലം പക്വമൃദ്ഭാണ്ഡഖണ്ഡഃ| അഹിപൂതനോക്തശ്ച ധാത്രീശോധനവര്ജം ഘൃതപാനാദിഃ||൫൭-൬൦||
Adhikarana 23 (61-63) · Śloka 63
ഗുദഭ്രംശേ ഗുദം സ്വിന്നം സ്നേഹാഭ്യക്തം പ്രവേശയേത് |
കാരയേദ്ഗോഫണാബന്ധം മധ്യച്ഛിദ്രേണ ചര്മണാ ||൬൧||
വിനിര്ഗമാര്ഥം വായോശ്ച സ്വേദയേച്ച മുഹുര്മുഹുഃ |
ക്ഷീരേ മഹത്പഞ്ചമൂലം മൂഷികാം ചാന്ത്രവര്ജിതാമ് ||൬൨||
പക്ത്വാ തസ്മിന് പചേത്തൈലം വാതഘ്നൌഷധസംയുതമ് |
ഗുദഭ്രംശമിദം കൃച്ഛ്രം പാനാഭ്യങ്ഗാത് പ്രസാധയേത് ||൬൩||
View original
गुदभ्रंशे गुदं स्विन्नं स्नेहाभ्यक्तं प्रवेशयेत् |
कारयेद्गोफणाबन्धं मध्यच्छिद्रेण चर्मणा ||६१||
विनिर्गमार्थं वायोश्च स्वेदयेच्च मुहुर्मुहुः |
क्षीरे महत्पञ्चमूलं मूषिकां चान्त्रवर्जिताम् ||६२||
पक्त्वा तस्मिन् पचेत्तैलं वातघ्नौषधसंयुतम् |
गुदभ्रंशमिदं कृच्छ्रं पानाभ्यङ्गात् प्रसाधयेत् ||६३||
ഗുദേത്യാദി| മൂഷികാം നിര്ഗതാന്ത്രാം കൃത്വാ മഹത്പഞ്ചമൂലസ്യ പ്രസ്ഥം ക്ഷീരപ്രസ്ഥേ ത്രിഗുണിതജലേ വിപചേത്, ക്ഷീരപ്രസ്ഥേऽവശിഷ്ടൈ തൈലകുഡവം ദത്ത്വാ, ഭദ്രദാര്വാദികല്കപാദം കൃത്വാ, പചേത്; തദ്യഥാബലം പാനാഭ്യങ്ഗാഭ്യാം ഗുദഭ്രംശം സാധയേത്||൬൧-൬൩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 20
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ ക്ഷുദ്രരോഗചികിത്സിതം നാമ വിംശോऽധ്യായഃ ||൨൦||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने क्षुद्ररोगचिकित्सितं नाम विंशोऽध्यायः ||२०||
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ വിംശതിതമോऽധ്യായഃ||൨൦||