Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
ਅਥਾਤਃ ਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧||
ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਧ੍ਯਸ਼ਨਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਵੇਗਵਿਘਾਤੈਃ ਸ੍ਨੇਹਾਦੀਨਾਂ ਚਾਯਥਾਰਮ੍ਭੈਃ ਪਾਪਕ੍ਰਿਯਯਾ ਪੁਰਾਕਤਕਰ੍ਮਯੋਗਾਚ੍ਚ ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ||੩||
View original
अथातः कुष्ठचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
विरुद्धाध्यशनासात्म्यवेगविघातैः स्नेहादीनां चायथारम्भैः पापक्रियया पुराकृतकर्मयोगाच्च त्वग्दोषा भवन्ति ||३||
ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਧ੍ਯਸ਼ਨਾਦੀਨਿ ਕੁਸ੍ਠਕਰਾਣਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕੁਸ੍ਠਸ੍ਯ ਜਨਕਾਨੀਤਿ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਾਨ੍ਯਪਿ ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਾਨਿ||੧-੩||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸੀ ਮਾਂਸਵਸਾਦੁਗ੍ਧਦਧਿਤੈਲਕੁਲਤ੍ਥਮਾਸਨਿਸ੍ਪਾਵੇਕ੍ਸੁਪਿਸ੍ਟਵਿਕਾਰਾਮ੍ਲਵਿਰੁਦ੍ਧਾਧ੍ਯਸ਼ਨਾਜੀਰ੍ਣਵਿਦਾਹ੍ਯਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀਨਿ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਵ੍ਯਵਾਯਂ ਚ ਪਰਿਹਰੇਤ੍ ||੪||
View original
तत्र त्वग्दोषी मांसवसादुग्धदधितैलकुलत्थमाषनिष्पावेक्षुपिष्टविकाराम्लविरुद्धाध्यशनाजीर्णविदाह्यभिष्यन्दीनि दिवास्वप्नं व्यवायं च परिहरेत् ||४||
ਨਿਸ੍ਪਾਵੋ ਰਾਜਸ਼ਿਮ੍ਬੀ| ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਕ੍ਲੇਦਜਨਨਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ||੪||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ਤਤਃ ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਯਵਗੋਧੂਮਕੋਰਦੂਸਸ਼੍ਯਾਮਾਕੋਦ੍ਦਾਲਕਾਦੀਨਨਵਾਨ੍ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਮੁਦ੍ਗਾਢਕ੍ਯੋਰਨ੍ਯਤਰਸ੍ਯ ਯੂਸੇਣ ਸੂਪੇਨ ਵਾ ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਾਰੁਸ੍ਕਰਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰੇਣ, ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣ੍ਯਵਲ੍ਗੁਜਾਟਰੂਸਕਰੂਪਿਕਾਪੁਸ੍ਪੈਃ ਸਰ੍ਪਿਃਸਿਦ੍ਧੈਃ ਸਰ੍ਸਪਤੈਲਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ਵਾ, ਤਿਕ੍ਤਵਰ੍ਗੇਣ ਵਾਭਿਹਿਤੇਨ; ਮਾਂਸਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਯ ਵਾ ਜਾਙ੍ਗਲਮਾਂਸਮਮੇਦਸ੍ਕਂ ਵਿਤਰੇਤ੍; ਤੈਲਂ ਵਜ੍ਰਕਮਭ੍ਯਙ੍ਗਾਰ੍ਥੇ; ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਕਸਾਯਮੁਤ੍ਸਾਦਨਾਰ੍ਥੇ; ਪਾਨਪਰਿਸੇਕਾਵਗਾਹਾਦਿਸੁ ਚ ਖਦਿਰਕਸਾਯਮ੍; ਇਤ੍ਯੇਸ ਆਹਾਰਾਚਾਰਵਿਭਾਗਃ ||੫||
View original
ततः शालिषष्टिकयवगोधूमकोरदूषश्यामाकोद्दालकादीननवान् भुञ्जीत मुद्गाढक्योरन्यतरस्य यूषेण सूपेन वा निम्बपत्रारुष्करव्यामिश्रेण, मण्डूकपर्ण्यवल्गुजाटरूषकरूपिकापुष्पैः सर्पिःसिद्धैः सर्षपतैलसिद्धैर्वा, तिक्तवर्गेण वाऽभिहितेन; मांससात्म्याय वा जाङ्गलमांसममेदस्कं वितरेत्; तैलं वज्रकमभ्यङ्गार्थे; आरग्वधादिकषायमुत्सादनार्थे; पानपरिषेकावगाहादिषु च खदिरकषायम्; इत्येष आहाराचारविभागः ||५||
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦ੍ਦਾਲਕਃ ਅਰਣ੍ਯਕੋਦ੍ਰਵਃ| ਉਪਕਰਣਭੂਤਂ ਸੂਪ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਦ੍ਵਯਂ ਮੁਦ੍ਗਾਢਕੀਲਕ੍ਸਣਮਭਿਧਾਯਾਪਰਮਪ੍ਯੁਪਕਰਣਭੂਤਂ ਸ਼ਾਕਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਹ- ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਾਕਰੂਪਾਭ੍ਯਾਂ ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਾਰੁਸ੍ਕਰਾਭ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰੇਣ ਸੂਪੇਨ ਸਹ ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿਕਮਨ੍ਨਂ ਭੁਞ੍ਜੀਤ, ਤਥਾ ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦਿਭਿਰਪਿ ਸ਼ਾਕੈਃ| ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣੀ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਭੇਦਃ| ਰੂਪਿਕਾਪੁਸ੍ਪੈਃ ਅਰ੍ਕਪੁਸ੍ਪੈਃ| ਸਾਰ੍ਸਪਤੈਲਂ ਕੇਚਿਨ੍ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਦੂਸਣਤ੍ਵਾਤ੍, ਵਾਤਕਫਕੁਸ੍ਠੇਸੁ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਤਿਕ੍ਤਵਰ੍ਗੇਣ ਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਡਾਵਲ੍ਗੁਜਪਟੋਲਵਾਰ੍ਤਾਕਾਦਿਨਾ| ਯਦ੍ਯਪਿ “ਯੋਸਿਨ੍ਮਾਂਸਸੁਰਾਵਰ੍ਜੀ” ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਮਾਂਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ, ਤਥਾਪਿ ਮਾਂਸਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਯ ਜਾਙ੍ਗਲਮਾਂਸਮਮੇਦਸ੍ਕਂ ਮੇਦੋਰਹਿਤਂ ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ਵਿਤਰੇਦ੍ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਵਜ੍ਰਕਂ ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਕਰਞ੍ਜੇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਕਸਾਯਮੁਤ੍ਸਾਦਨਾਰ੍ਥੇ ਇਤਿ ਕਸਾਯੋਤ੍ਰ ਕਲ੍ਕਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਯੋਗ੍ਯਤਯਾ; ਕਸਾਯਸ਼ਬ੍ਦੋ ਹਿ ਚਰਕੇ ਸ੍ਵਰਸਾਦਿਸੁ ਪਞ੍ਚਸੁ ਪਰਿਭਾਸਿਤਃ; ਉਤ੍ਸਾਦਨਾਰ੍ਥੇ ਉਦ੍ਧਰ੍ਸਣਾਰ੍ਥੇ, ਅਥਵਾ ਉਦ੍ਵਰ੍ਤਨਾਰ੍ਥੇ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਨਿਮ੍ਨਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਉਨ੍ਨਤਿਕਰਣਾਰ੍ਥੇ| ਇਤ੍ਯੇਸ ਆਹਾਰਾਚਾਰਵਿਭਾਗ ਇਤਿ ਆਹਾਰਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਸ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਰਸਵਿਭਾਜਨਮ੍| ਤਤ੍ਰ, ਵਜ੍ਰਤੈਲਸ੍ਯ ਪਾਨੀਯਤ੍ਵਾਦ੍, ਆਰਗ੍ਵਧਾਦੇਰਪ੍ਯਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਦੌ ਪ੍ਰਾਯੋਗਿਕਤ੍ਵਾਤ੍, ਆਹਾਰਵਰ੍ਗਸ੍ਯੈਵੋਪਦੇਸ਼ਃ||੫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪੇਸੂਭਯਤਃ ਸਂਸ਼ੋਧਨਮਾਸੇਵੇਤ |
ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਵਕ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸ਼ੋਧਨਾਲੇਪਨਾਨਿ, ਸ਼ੋਣਿਤਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਲੇਪਨਕਸਾਯਪਾਨਸ਼ੋਣਿਤਾਵਸੇਚਨਾਨਿ, ਮਾਂਸਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸ਼ੋਧਨਾਲੇਪਨਕਸਾਯਪਾਨਸ਼ੋਣਿਤਾਵਸੇਚਨਾਰਿਸ੍ਟਮਨ੍ਥਪ੍ਰਾਸ਼ਾਃ, ਚਤੁਰ੍ਥਕਰ੍ਮਗੁਣਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਯਾਪ੍ਯਮਾਤ੍ਮਵਤਃ ਸਂਵਿਧਾਨਵਤਸ਼੍ਚ, ਤਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਚ੍ਛੋਣਿਤਾਵਸੇਚਨਾਚ੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਭਲ੍ਲਾਤਸ਼ਿਲਾਜਤੁਧਾਤੁਮਾਕ੍ਸੀਕਗੁਗ੍ਗੁਲ੍ਵਗੁਰੁਤੁਵਰਕਖਦਿਰਾਸਨਾਯਸ੍ਕਤਿਵਿਧਾਨਮਾਸੇਵੇਤ; ਪਞ੍ਚਮਂ ਨੈਵੋਪਕ੍ਰਮੇਤ੍ ||੬||
View original
तत्र पूर्वरूपेषूभयतः संशोधनमासेवेत |
तत्र त्वक्सम्प्राप्ते शोधनालेपनानि, शोणितप्राप्ते संशोधनालेपनकषायपानशोणितावसेचनानि, मांसप्राप्ते शोधनालेपनकषायपानशोणितावसेचनारिष्टमन्थप्राशाः, चतुर्थकर्मगुणप्राप्तं याप्यमात्मवतः संविधानवतश्च, तत्र संशोधनाच्छोणितावसेचनाच्चोर्ध्वं भल्लातशिलाजतुधातुमाक्षीकगुग्गुल्वगुरुतुवरकखदिरासनायस्कृतिविधानमासेवेत; पञ्चमं नैवोपक्रमेत् ||६||
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਭਯਤਃ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਵਮਨਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਚ| ਤ੍ਵਕ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਰਸਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ, ਰਸਸ੍ਯ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨਤ੍ਵਾਤ੍ | ਅਤ੍ਰਾਰਿਸ੍ਟਗ੍ਰਹਣਮੁਪਲਕ੍ਸਣਂ, ਤੇਨਾਸਵਸੁਰਯੋਰਪ੍ਯਵਰੋਧਃ| ਮੇਦਃਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਪਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਚਤੁਰ੍ਥਕਰ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਤੁਰ੍ਥਕਰ੍ਮਗੁਣਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਯਾਪ੍ਯਮਿਤਿ ਤ੍ਵਗ੍ਧਾਤੋਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਮੇਦਃ, ਤਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸ਼ੋਧਨਾਦੀਨਿ, ਤੇਸਾਂ ਤੁ ਗੁਣਾਃ ਫਲਮ੍; ਏਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ- ਮੇਦੋਗਤਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਦਿਗੁਣਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਯਾਪ੍ਯਂ ਭਵਤੀਤਿ| ਕਥਮ੍ਭੂਤਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ? ਆਤ੍ਮਵਤਃ ਆਤ੍ਮਗੁਣੋਪਪਨ੍ਨਸ੍ਯ; ਆਤ੍ਮਗੁਣਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇਸੁ ਕ੍ਸਾਨ੍ਤਿਰਨਸੂਯਾ ਸ਼ੌਚਮਨਾਯਾਸੋ ਮਙ੍ਗਲਕਾਰ੍ਯਾਣ੍ਯਸ੍ਪਹਾ ਚੇਤਿ; ਅਥਵਾ ਆਤ੍ਮਵਤੋਪਥ੍ਯਪਰਿਹਾਰਪਰਾਯਣਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗਾਹਾਰਾਚਾਰਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਂਵਿਧਾਨਵਤਃ ਪਰਿਚ੍ਛਦਵਤਃ ਕਰ੍ਮਾਨੁਸ੍ਠਾਨਪਰਸ੍ਯ ਯਾਪ੍ਯਂ ਨਾਨ੍ਯਥਾ| ‘ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਧਾਨਵਤ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਪ੍ਰਭੂਤੋਪਕਰਣਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਥਵਾ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਮੇਦਸਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਚਤੁਰ੍ਥਂ, ਤਸ੍ਯ ਕੁਸ੍ਠਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਗੁਣਾਸ਼੍ਚ ਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯੋਪਦੇਹਪੂਯਾਦਯਸ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਯਾਪ੍ਯਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਚਤੁਰ੍ਥਾਖ੍ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰ ਯਾਪਨੇ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਚ੍ਛੋਣਿਤਾਵਸੇਕਾਚ੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਦਿਵਿਧਾਨਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਭਲ੍ਲਾਤਕਵਿਧਾਨਮਰ੍ਸ਼ੋਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ, ਸ਼ਿਲਾਜਤੁਮਾਕ੍ਸਿਕਧਾਤੁਤੁਵਰਕਵਿਧਾਨਂ ਪ੍ਰਮੇਹਪਿਡਕਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ, ਖਦਿਰਾਸਨਾਯਸ੍ਕਤਿਵਿਧਾਨਂ ਮਹਾਕੁਸ੍ਠਵਿਧਾਵੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਮ੍| ਪਞ੍ਚਮਂ ਨੈਵੇਤਿ ਅਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਦਸ੍ਥ੍ਯਾਦਿਗਤਕੁਸ੍ਠਾਨਾਮ੍||੬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਥਮਮੇਵ ਕੁਸ੍ਠਿਨਂ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਵਿਧਾਨੇਨੋਪਪਾਦਯੇਤ੍ |
ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗੀਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇਸ੍ਟਾਗੁਡੂਚੀਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲੀਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਘਤਂ ਵਾ ਵਾਤਕੁਸ੍ਠਿਨਾਂ ਪਾਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਯੋਰ੍ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍, ਧਵਾਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਕਕੁਭਪਲਾਸ਼ਪਿਚੁਮਰ੍ਦਪਰ੍ਪਟਕਮਧੁਕਰੋਧ੍ਰਸਮਙ੍ਗਾਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਤ੍ਤਕੁਸ੍ਠਿਨਾਂ, ਪ੍ਰਿਯਾਲਸ਼ਾਲਾਰਗ੍ਵਧਨਿਮ੍ਬਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਚਿਤ੍ਰਕਮਰਿਚਵਚਾਕੁਸ੍ਠਸਿਦ੍ਧਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕੁਸ੍ਠਿਨਾਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਭਯਾਵਿਡਙ੍ਗਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ, ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਤੁਵਰਕਤੈਲਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਤੈਲਂ ਵੇਤਿ ||੭||
View original
तत्र प्रथममेव कुष्ठिनं स्नेहपानविधानेनोपपादयेत् |
मेषशृङ्गीश्वदंष्ट्राशार्ङ्गेष्टागुडूचीद्विपञ्चमूलीसिद्धं तैलं घृतं वा वातकुष्ठिनां पानाभ्यङ्गयोर्विदध्यात्, धवाश्वकर्णककुभपलाशपिचुमर्दपर्पटकमधुकरोध्रसमङ्गासिद्धं सर्पिः पित्तकुष्ठिनां, प्रियालशालारग्वधनिम्बसप्तपर्णचित्रकमरिचवचाकुष्ठसिद्धं श्लेष्मकुष्ठिनां भल्लातकाभयाविडङ्गसिद्धं वा, सर्वेषां तुवरकतैलं भल्लातकतैलं वेति ||७||
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਵਿਧਾਨੇਨੇਤਿ ਵਮਨਾਦਿਸ਼ੋਧਨਾਙ੍ਗਸ੍ਯੈਵ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਪਾਨਵਿਧਾਨੇਨ; ਨ ਪੁਨਃ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ, ਕੁਸ੍ਠਾਨਾਂ ਰੂਕ੍ਸਣੀਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਕ੍ਰਮਾਦਨੁਕ੍ਤਾਨ੍ਯਪਿ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਸ਼ੋਣਿਤਮੋਕ੍ਸਣਾਨਿ ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਦੌ, ਅਨੇਨੈਵ ਕ੍ਰਮੇਣ ਕਰ੍ਮਣਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਉਪਪਾਦਯੇਤ੍ ਉਪਕ੍ਰਮੇਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਾਨੇਵ ਸ਼ੋਧਨਾਙ੍ਗਸ੍ਨੇਹਾਨੁਤ੍ਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗੀ ਕਰ੍ਕਟਸ਼ਙ੍ਗੀ; ਗਯੀ ਤੁ ਪੁਤ੍ਰਞ੍ਜੀਵਕਭੇਦਮਾਹ| ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾ ਗੋਕ੍ਸੁਰਕਃ| ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇਸ੍ਟਾ ਕਾਕਤਿਕ੍ਤਾ, ‘ਭੁਮ੍ਭੁਰਟਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ‘ਗੂਥਕਰਞ੍ਜ’ ਇਤ੍ਯਪਰੇ| ਸ਼ੇਸਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਏਤੈਃ ਕਸਾਯਕਲ੍ਕਰੂਪੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਪਰਿਭਾਸਯਾ ਤੈਲਂ ਘਤਂ ਵਾ ਵਾਤਕੁਸ੍ਠੇ ਏਵ, ਕਫਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਤੈਲਂ, ਪਿਤ੍ਤਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਘਤਮ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪਾਨਾਯ ਘਤਂ, ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਾਯ ਤੈਲਮਿਤਿ| ਅਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ ਅਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਃ ਪੂਰ੍ਵਦੇਸ਼ੇ ਗਨ੍ਧਮੁਣ੍ਡੋਸ਼੍ਵਤ੍ਥਸਦਸ਼ਃ| ਕਕੁਭਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਮੂਲੋ ਵਿਟਪਃ| ਪਲਾਸ਼ਃ ਕਿਂਸ਼ੁਕਃ| ਪਿਚੁਮਰ੍ਦੋ ਨਿਮ੍ਬਃ| ਸਮਙ੍ਗਾ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੋਦਨਿਕਾ, ਲਜ੍ਜਾਲੁਰਿਤਿ ਲੋਕੇ| ਪ੍ਰਿਯਾਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਿਯਾਲਸ਼੍ਚਾਰਃ| ਸਰ੍ਪਿਰਿਤਿ ਪੂਰ੍ਵਯੋਗਾਦਨੁਵਰ੍ਤਤੇ, ਏਵਮਗ੍ਰੇਪਿ| ਭਲ੍ਲਾਤਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੁਵਰਕਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮਸਮੁਦ੍ਰਭੂਮਿਸੁ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਏਵ||੭||
Adhikarana 6 (8-9) · Śloka 9
ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਾਰਗ੍ਵਧਾਤਿਵਿਸੇਕ੍ਸੁਰਪਾਠਾਕਟੁਰੋਹਿਣ੍ਯਮਤਾਤ੍ਰਿਫਲਾਪਟੋਲਪਿਚੁਮਰ੍ਦਪਰ੍ਪਟਕਦੁਰਾਲਭਾਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਮੁਸ੍ਤਾਚਨ੍ਦਨਪਦ੍ਮਕ- ਹਰਿਦ੍ਰੋਪਕੁਲ੍ਯਾਵਿਸ਼ਾਲਾਮੂਰ੍ਵਾਸ਼ਤਾਵਰੀਸਾਰਿਵੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਟਰੂਸਕਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਮਧੁਕਭੂਨਿਮ੍ਬਗਸ੍ਟਿਕਾ ਇਤਿ ਸਮਭਾਗਾਃ ਕਲ੍ਕਃਸ੍ਯਾਤ੍, ਕਲ੍ਕਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਤਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣੋ ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਰਸਸ੍ਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਾ ਆਪਸ੍ਤਦੈਕਧ੍ਯਂ ਸਮਾਲੋਡ੍ਯ ਵਿਪਚੇਤ੍, ਏਤਨ੍ਮਹਾਤਿਕ੍ਤਕਂ ਨਾਮ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕੁਸ੍ਠਵਿਸਮਜ੍ਵਰਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਦ੍ਰੋਗੋਨ੍ਮਾਦਾਪਸ੍ਮਾਰਗੁਲ੍ਮਪਿਡਕਾਸਗ੍ਦਰਗਲਗਣ੍ਡਗਣ੍ਡਮਾਲਾ- ਸ਼੍ਲੀਪਦਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਵਿਸਰ੍ਪਾਰ੍ਸ਼ਃਸਾਣ੍ਢ੍ਯਕਣ੍ਡੂਪਾਮਾਦੀਞ੍ਛਮਯੇਦਿਤਿ ||੮||
ਤ੍ਰਿਫਲਾਪਟੋਲਪਿਚੁਮਨ੍ਦਾਟਰੂਸਕਕਟੁਰੋਹਿਣੀਦੁਰਾਲਭਾਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਃ ਪਰ੍ਪਟਕਸ਼੍ਚੈਤੇਸਾਂ ਦ੍ਵਿਪਲਿਕਾਨ੍ ਭਾਗਾਞ੍ਜਲਦ੍ਰੋਣੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸਂ ਕਸਾਯਮਾਦਾਯ ਕਲ੍ਕਪੇਸ੍ਯਾਣੀਮਾਨਿ ਭੇਸਜਾਨ੍ਯਰ੍ਧਪਲਿਕਾਨਿ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਮੁਸ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਚਨ੍ਦਨਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਾਨਿ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਸ਼੍ਚੈਤਾਨਿ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਸਮਾਵਾਪ੍ਯ ਵਿਪਚੇਤ੍, ਏਤਤ੍ਤਿਕ੍ਤਕਂ ਨਾਮ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕੁਸ੍ਠਵਿਸਮਜ੍ਵਰਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਸ਼ੋਫਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਵਿਸਰ੍ਪਸਾਣ੍ਢ੍ਯਸ਼ਮਨਮੂਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੁਗਤਰੋਗਘ੍ਨਂ ਚੇਤਿ ||੯||
View original
सप्तपर्णारग्वधातिविषेक्षुरपाठाकटुरोहिण्यमृतात्रिफलापटोलपिचुमर्दपर्पटकदुरालभात्रायमाणामुस्ताचन्दनपद्मक- हरिद्रोपकुल्याविशालामूर्वाशतावरीसारिवेन्द्रयवाटरूषकषड्ग्रन्थामधुकभूनिम्बगृष्टिका इति समभागाः कल्कःस्यात्, कल्काच्चतुर्गुणं सर्पिः प्रक्षिप्य तद्द्विगुणो धात्रीफलरसस्तच्चतुर्गुणा आपस्तदैकध्यं समालोड्य विपचेत्, एतन्महातिक्तकं नाम सर्पिः कुष्ठविषमज्वररक्तपित्तहृद्रोगोन्मादापस्मारगुल्मपिडकासृग्दरगलगण्डगण्डमाला- श्लीपदपाण्डुरोगविसर्पार्शःषाण्ढ्यकण्डूपामादीञ्छमयेदिति ||८||
त्रिफलापटोलपिचुमन्दाटरूषककटुरोहिणीदुरालभात्रायमाणाः पर्पटकश्चैतेषां द्विपलिकान् भागाञ्जलद्रोणे प्रक्षिप्य पादावशेषं कषायमादाय कल्कपेष्याणीमानि भेषजान्यर्धपलिकानि त्रायमाणामुस्तेन्द्रयवचन्दनकिराततिक्तानि पिप्पल्यश्चैतानि घृतप्रस्थे समावाप्य विपचेत्, एतत्तिक्तकं नाम सर्पिः कुष्ठविषमज्वरगुल्मार्शोग्रहणीदोषशोफपाण्डुरोगविसर्पषाण्ढ्यशमनमूर्ध्वजत्रुगतरोगघ्नं चेति ||९||
ਹਰਿਦ੍ਰੋਪਕੁਲ੍ਯਾਵਿਸ਼ਾਲੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍ਧਰਿਦ੍ਰਾਦ੍ਵਯਂ, ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਗਜਪਿਪ੍ਪਲੀ ਚੇਤ੍ਯੁਪਕੁਲ੍ਯਾਦ੍ਵਯਂ ਚ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਂ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਾਰੁਣੀ, ਮੂਰ੍ਵਾ ਚੋਰਸ੍ਨਾਯੁਃ, ਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾ ਵਚਾ| ਪਰਿਭਾਸਾਵ੍ਯਾਪਾਰੋ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵਾਤ੍ਰ ਮਹਾਤਿਕ੍ਤਕੇ, ਸਾਮਾਨ੍ਯਕਲ੍ਕਕਸਾਯਪਰਿਮਾਣਦ੍ਰਵ੍ਯਪਰਿਮਾਣਯੋਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਸਾਣ੍ਢ੍ਯਂ ਸਣ੍ਢਭਾਵਃ||੮-੯||
Adhikarana 7 (10) · Śloka 11
ਅਤੋਨ੍ਯਤਮੇਨ ਘਤੇਨ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯੈਕਾਂ ਦ੍ਵੇ ਤਿਸ੍ਰਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ ਪਞ੍ਚ ਵਾ ਸਿਰਾ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍; ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਚੋਤ੍ਸਨ੍ਨਾਨ੍ਯਵਲਿਖੇਦਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ, ਪ੍ਰਚ੍ਛਯੇਦ੍ਵਾ, ਸਮੁਦ੍ਰਫੇਨਸ਼ਾਕਗੋਜੀਕਾਕੋਦੁਮ੍ਬਰਿਕਾਪਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾਵਘਸ੍ਯਾਲੇਪਯੇਲ੍ਲਾਕ੍ਸਾਸਰ੍ਜਰਸਰਸਾਞ੍ਜਨ- ਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਡਾਵਲ੍ਗੁਜਤੇਜੋਵਤ੍ਯਸ਼੍ਵਮਾਰਕਾਰ੍ਕਕੁਟਜਾਰੇਵਤਮੂਲਕਲ੍ਕੈਰ੍ਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟੈਃ ਪਿਤ੍ਤਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਵਾ, ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਤੁਤ੍ਥਕਾਸੀਸਵਿਡਙ੍ਗਾਗਾਰਧੂਮਚਿਤ੍ਰਕਕਟੁਕਸੁਧਾਹਰਿਦ੍ਰਾਸੈਨ੍ਧਵਕਲ੍ਕੈਰ੍ਵਾ, ਏਤਾਨ੍ਯੇਵਾਵਾਪ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰਕਲ੍ਪੇਨ ਨਿਃਸ੍ਰੁਤੇ ਪਾਲਾਸ਼ੇ ਕ੍ਸਾਰੇ ਤਤੋ ਵਿਪਾਚ੍ਯ ਫਾਣੀਤਮਿਵ ਸਞ੍ਜਾਤਮਵਤਾਰ੍ਯ ਲੇਪਯੇਤ੍, ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਕਫਲਲਾਕ੍ਸਾਮਰਿਚਪਿਪ੍ਪਲੀਸੁਮਨਃਪਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ, ਹਰਿਤਾਲਮਨਃਸ਼ਿਲਾਰ੍ਕਕ੍ਸੀਰਤਿਲਸ਼ਿਗ੍ਰੁਮਰਿਚਕਲ੍ਕੈਰ੍ਵਾ, ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਕੁਸ੍ਠਤੁਤ੍ਥਕੁਟਜਚਿਤ੍ਰਕਵਿਡਙ੍ਗਮਰਿਚਰੋਧ੍ਰਮਨਃਸ਼ਿਲਾਕਲ੍ਕੈਰ੍ਵਾ, ਹਰੀਤਕੀਕਰਞ੍ਜਿਕਾਵਿਡਙ੍ਗਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਲਵਣਰੋਚਨਾਵਲ੍ਗੁਜਹਰਿਦ੍ਰਾਕਲ੍ਕੈਰ੍ਵਾ ||੧੦||
ਸਰ੍ਵੇ ਕੁਸ੍ਠਾਪਹਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਲੇਪਾਃ ਸਪ੍ਤ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ |੧੧|
View original
अतोऽन्यतमेन घृतेन स्निग्धस्विन्नस्यैकां द्वे तिस्रश्चतस्रः पञ्च वा सिरा विध्येत्; मण्डलानि चोत्सन्नान्यवलिखेदभीक्ष्णं, प्रच्छयेद्वा, समुद्रफेनशाकगोजीकाकोदुम्बरिकापत्रैर्वाऽवघृष्यालेपयेल्लाक्षासर्जरसरसाञ्जन- प्रपुन्नडावल्गुजतेजोवत्यश्वमारकार्ककुटजारेवतमूलकल्कैर्मूत्रपिष्टैः पित्तपिष्टैर्वा, स्वर्जिकातुत्थकासीसविडङ्गागारधूमचित्रककटुकसुधाहरिद्रासैन्धवकल्कैर्वा, एतान्येवावाप्य क्षारकल्पेन निःस्रुते पालाशे क्षारे ततो विपाच्य फाणीतमिव सञ्जातमवतार्य लेपयेत्, ज्योतिष्कफललाक्षामरिचपिप्पलीसुमनःपत्रैर्वा, हरितालमनःशिलार्कक्षीरतिलशिग्रुमरिचकल्कैर्वा, स्वर्जिकाकुष्ठतुत्थकुटजचित्रकविडङ्गमरिचरोध्रमनःशिलाकल्कैर्वा, हरीतकीकरञ्जिकाविडङ्गसिद्धार्थकलवणरोचनावल्गुजहरिद्राकल्कैर्वा ||१०||
सर्वे कुष्ठापहाः सिद्धा लेपाः सप्त प्रकीर्तिताः |११|
ਸ਼ਾਕੋ ਮਹਾਖਰਪਤ੍ਰਃ, ‘ਸ਼ਾਖੋਟ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਗੋਜੀ ਗੋਜਿਹ੍ਵਾ; ਕਾਕੋਦੁਮ੍ਬਰਿਕਾ ਕਾਸ੍ਠੋਦੁਮ੍ਬਰਿਕਾ| ਤਮੇਵ ਪ੍ਰਲੇਪਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਲਾਕ੍ਸਾਸਰ੍ਜਰਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਰੇਵਤਃ ਕਿਰਮਾਲਕਃ| ਪਿਤ੍ਤਪਿਸ੍ਟੈਰਿਤਿ ਗੋਪਿਤ੍ਤਪਿਸ੍ਟੈਃ| ਏਤਾਨ੍ਯੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਃਸ੍ਰੁਤੇ ਗਾਲਿਤੇ| ਕ੍ਸਾਰਕਲ੍ਪਾਤਿਦੇਸ਼ੇਨ ਤਿਲਨਾਲਾਦਿਭਿਰਾਦੀਪਨਂ ਸਙ੍ਗੁਣੋਦਕਸ੍ਰਾਵਣਂ ਚ| ਸੁਵਰ੍ਚਿਕਾਤੁਤ੍ਥਕਾਸੀਸਾਦਿਚੂਰ੍ਣਂ ਪਰਿਵਾਪ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰਾਦ੍ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮਭਾਗਪ੍ਰਮਾਣਮ੍| ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਕਃ ਕਾਕਮਰ੍ਦਨਿਕਾ, ਤਸ੍ਯਾਃ ਫਲਮ੍| ਸੁਮਨਾ ਜਾਤੀ| ਹਰਿਤਾਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਰ੍ਵਿਟਪਸ਼ਾਕਃ, ਸ਼ੋਭਾਞ੍ਜਨਮਨ੍ਯੇ| ਹਰੀਤਕੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਰਞ੍ਜਿਕਾ ਵਕ੍ਸਕਰਞ੍ਜਃ| ਸਰ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਿਦ੍ਧਾ ਇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਫਲਸਿਦ੍ਧਿਬੋਧਨਾਰ੍ਥਮ੍||੧੦||-
Adhikarana 8 (11-12) · Śloka 12
ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਾਨਤਸ੍ਤੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦਦ੍ਰੂਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰੇਸੁ ਮੇ ਸ਼ਣੁ ||੧੧||
ਲਾਕ੍ਸਾ ਕੁਸ੍ਠਂ ਸਰ੍ਸਪਾਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਕੇਤਂ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਵ੍ਯੋਸਂ ਚਕ੍ਰਮਰ੍ਦਸ੍ਯ ਬੀਜਮ੍ |
ਕਤ੍ਵੈਕਸ੍ਥਂ ਤਕ੍ਰਪਿਸ੍ਟਃ ਪ੍ਰਲੇਪੋ ਦਦ੍ਰੂਸੂਕ੍ਤੋ ਮੂਲਕਾਦ੍ਬੀਜਯੁਕ੍ਤਃ ||੧੨||
View original
वैशेषिकानतस्तूर्ध्वं दद्रूश्वित्रेषु मे शृणु ||११||
लाक्षा कुष्ठं सर्षपाः श्रीनिकेतं रात्रिर्व्योषं चक्रमर्दस्य बीजम् |
कृत्वैकस्थं तक्रपिष्टः प्रलेपो दद्रूषूक्तो मूलकाद्बीजयुक्तः ||१२||
ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼੍ਰੀਨਿਕੇਤਂ ਨਵਨੀਤਧੂਪਃ ਸਰਲਨਿਰ੍ਯਾਸ ਇਤਿ| ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਹਰਿਦ੍ਰਾ||੧੧-੧੨||
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
ਸਿਨ੍ਧੂਦ੍ਭੂਤਂ ਚਕ੍ਰਮਰ੍ਦਸ੍ਯ ਬੀਜਮਿਕ੍ਸੂਦ੍ਭੂਤਂ ਕੇਸ਼ਰਂ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ੍ਯਸ਼ੈਲਮ੍ |
ਪਿਸ੍ਟੋ ਲੇਪੋਯਂ ਕਪਿਤ੍ਥਾਦ੍ਰਸੇਨ ਦਦ੍ਰੂਸ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਨਾਸ਼ਯਤ੍ਯੇਸ ਯੋਗਃ ||੧੩||
View original
सिन्धूद्भूतं चक्रमर्दस्य बीजमिक्षूद्भूतं केशरं तार्क्ष्यशैलम् |
पिष्टो लेपोऽयं कपित्थाद्रसेन दद्रूस्तूर्णं नाशयत्येष योगः ||१३||
ਸਿਨ੍ਧੂਦ੍ਭੂਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਿਨ੍ਧੂਦ੍ਭੂਤਂ ਸੈਨ੍ਧਵਮ੍| ਇਕ੍ਸੂਦ੍ਭੂਤੋ ਗੁਡਃ| ਕੇਸ਼ਰਂ ਬਕੁਲਮ੍| ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ੍ਯਸ਼ੈਲਂ ਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍||੧੩||
Adhikarana 10 (14) · Śloka 14
ਹੇਮਕ੍ਸੀਰੀ ਵ੍ਯਾਧਿਘਾਤਃ ਸ਼ਿਰੀਸੋ ਨਿਮ੍ਬਃ ਸਰ੍ਜੋ ਵਤ੍ਸਕਃ ਸਾਜਕਰ੍ਣਃ |
ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਤੀਵ੍ਰਾ ਨਾਸ਼ਯਨ੍ਤੀਹ ਦਦ੍ਰੂਃ ਸ੍ਨਾਨਾਲੇਪੋਦ੍ਧਰ੍ਸਣੇਸੂਪਯੁਕ੍ਤਾਃ ||੧੪||
View original
हेमक्षीरी व्याधिघातः शिरीषो निम्बः सर्जो वत्सकः साजकर्णः |
शीघ्रं तीव्रा नाशयन्तीह दद्रूः स्नानालेपोद्धर्षणेषूपयुक्ताः ||१४||
ਹੇਮਕ੍ਸੀਰੀ ਕਙ੍ਕੁਸ੍ਠਮ੍| ਵ੍ਯਾਧਿਘਾਤਃ ਕਿਰਮਾਲਕਃ| ਸਰ੍ਜੋ ਲਘੁਸਰ੍ਜਃ| ਅਜਕਰ੍ਣੋ ਮਹਾਸਰ੍ਜਃ, ‘ਗਨ੍ਧਮੁਣ੍ਡ’ ਇਤ੍ਯੇਕੇ| ਸ੍ਨਾਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ‘ਪਾਨਾਲੇਪੋਦ੍ਧਰ੍ਸਣੇਸੁ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਲੇਪਨੋਦ੍ਧਰ੍ਸਣਯੋਃ ਪੇਸਣੇ ਤਕ੍ਰਮਮ੍ਲਂ, ਕਪਿਤ੍ਥਰਸਮਨ੍ਯੇਨੁਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤਿ||੧੪||
Adhikarana 11 (15) · Śloka 15
ਭਦ੍ਰਾਸਞ੍ਜ੍ਞੋਦੁਮ੍ਬਰੀਮੂਲਤੁਲ੍ਯਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮੂਲਂ ਕ੍ਸੋਦਯਿਤ੍ਵਾ ਮਲਪ੍ਵਾਃ |
ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੋਯਂ ਪੀਤਮੁਸ੍ਣੇ ਸੁਖੋਸ੍ਣਂ ਸ੍ਫੋਟਾਞ੍ਛ੍ਵਿਤ੍ਰੇ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕੇ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ||੧੫||
View original
भद्रासञ्ज्ञोदुम्बरीमूलतुल्यं दत्त्वा मूलं क्षोदयित्वा मलप्वाः |
सिद्धं तोयं पीतमुष्णे सुखोष्णं स्फोटाञ्छ्वित्रे पुण्डरीके च कुर्यात् ||१५||
ਦਦ੍ਰੁਸੁ ਯੋਗਤ੍ਰਯਮਭਿਧਾਯ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰੇ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਭਦ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦੁਮ੍ਬਰੀ ਭਦ੍ਰਨਾਮਾ ਕਾਸ੍ਠੋਦੁਮ੍ਬਰਿਕਾ ਮਹਤੀ, ਮਲਪੂਃ ਸੈਵਾਲ੍ਪਵਿਟਪਾ, ਤਯੋਰ੍ਮੂਲਂ ਪਲਂ ਸੋਡਸ਼ਭਿਃ ਸਲਿਲਪਲੈਃ ਪਕ੍ਵਂ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਮੁਸ੍ਣਕਾਲੇ ਕੋਸ੍ਣਂ ਪੀਤਮਾਤਪਸਂਸ੍ਥਸ੍ਯ ਕਟੁਤੈਲਾਭ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਯ ਚ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰੇ ਸ੍ਫੋਟਜਨਨਮ੍| ਜੀਰ੍ਣੇ ਗਵ੍ਯਮਥਿਤੇਨ ਦਾਡਿਮਯੂਸੇਣ ਵਾ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਮ੍||੧੫||
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
ਦ੍ਵੈਪਂ ਦਗ੍ਧਂ ਚਰ੍ਮ ਮਾਤਙ੍ਗਜਂ ਵਾ ਭਿਨ੍ਨੇ ਸ੍ਫੋਟੇ ਤੈਲਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਲੇਪਃ |੧੬|
View original
द्वैपं दग्धं चर्म मातङ्गजं वा भिन्ने स्फोटे तैलयुक्तं प्रलेपः |१६|
ਸਞ੍ਜਾਤਭਿਨ੍ਨਸ੍ਫੋਟਸ੍ਯ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਿਣ ਉਤ੍ਤਰਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਦ੍ਵੈਪਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦ੍ਵੀਪੀ ਚਿਤ੍ਰਕਾਯੋ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ, ਤਸ੍ਯੇਦਂ ਚਰ੍ਮ ਦ੍ਵੈਪਮ੍| ਮਾਤਙ੍ਗੋ ਹਸ੍ਤੀ, ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਾਤਂ ਮਾਤਙ੍ਗਜਂ ਚਰ੍ਮ| ਤੈਲਮਤ੍ਰ ਵਿਸਾਣਿਕਾਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਤਦੁਕ੍ਤਮ੍- “ਆਵਰ੍ਤਕੀਮੂਲਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤੈਲੇਨਾਭ੍ਯਜ੍ਯਾਵਚੂਰ੍ਣਯੇਦ੍ ਗਜਦ੍ਵੀਪਿਚਰ੍ਮਮਸੀਚੂਰ੍ਣੇਨ, ਤ੍ਰਿਫਲਾਲੋਹਚੂਰ੍ਣੇਨ ਵਾ” ਇਤਿ|੧੬|-
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
ਪੂਤਿਃ ਕੀਟੋ ਰਾਜਵਕ੍ਸੋਦ੍ਭਵੇਨ ਕ੍ਸਾਰੇਣਾਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਮੇਕੋ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ||੧੬||
View original
पूतिः कीटो राजवृक्षोद्भवेन क्षारेणाक्तः श्वित्रमेको निहन्ति ||१६||
ਪੂਤਿਃ ਕੀਟਃ ਸ਼ਸ੍ਯਾਦੋ ਵਰ੍ਸਾਕਾਲੇ ਕਰ੍ਬੁਰਕਃ ‘ਤੇਲਿਨੀ’ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ, ਪੂਰ੍ਵਦੇਸ਼ੇ ‘ਪੁਣ੍ਡਾਲਿਕਾ’ ਇਤਿ| ਸ ਚਾਰਗ੍ਵਧਕ੍ਸਾਰੇਣ ਸਹਾਕ੍ਤੋ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਃ| ਰਾਜਵਕ੍ਸ ਆਰਗ੍ਵਧਃ| ਏਕਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ| ਉਦ੍ਦਾਲਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕੇਨਾਤ੍ਰ ਦ੍ਰਵਕਾਰ੍ਯਮ੍| ‘ਉਕ੍ਤਃ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਵਦਨ੍ਤਿ||੧੬||
Adhikarana 14 (17) · Śloka 17
ਕਸ੍ਣਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਸ੍ਯ ਮਸੀ ਸੁਦਗ੍ਧਾ ਬੈਭੀਤਕਂ ਤੈਲਮਥ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮ੍ |
ਏਤਤ੍ ਸਮਸ੍ਤਂ ਮਦਿਤਂ ਪ੍ਰਲੇਪਾਚ੍ਛ੍ਵਿਤ੍ਰਾਣਿ ਅਰ੍ਵਾਣ੍ਯਪਹਨ੍ਤਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮ੍ ||੧੭||
View original
कृष्णस्य सर्पस्य मसी सुदग्धा बैभीतकं तैलमथ द्वितीयम् |
एतत् समस्तं मृदितं प्रलेपाच्छ्वित्राणि अर्वाण्यपहन्ति शीघ्रम् ||१७||
ਕਸ੍ਣਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸ੍ਣਸਰ੍ਪੋ ਯਦਾ ਦਹ੍ਯਮਾਨੋਤਿਕਸ੍ਣਤ੍ਵਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਤਦਾ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਮਸੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ, ਸ ਏਵਾਗ੍ਨਿਦਹ੍ਯਮਾਨੋ ਯਦਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਤ੍ਵਂ ਯਾਤਿ ਤਦਾ ਕ੍ਸਾਰ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ||੧੭||
Adhikarana 15 (18) · Śloka 18
ਅਧ੍ਯਰ੍ਧਤੋਯੇ ਸੁਭਤਿਸ੍ਰੁਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪੇਨ ਤੁ ਸਪ੍ਤਕਤ੍ਵਃ |
ਤੈਲਂ ਸ਼ਤਂ ਤੇਨ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਾਪਹਂ ਮ੍ਰਕ੍ਸਣਮੇਤਦਗ੍ਰ੍ਯਮ੍ ||੧੮||
View original
अध्यर्धतोये सुभतिस्रुतस्य क्षारस्य कल्पेन तु सप्तकृत्वः |
तैलं शृतं तेन चतुर्गुणेन श्वित्रापहं म्रक्षणमेतदग्र्यम् ||१८||
ਅਧ੍ਯਰ੍ਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸ੍ਣਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਸ੍ਯੇਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਮਾਨਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰਾਦਧ੍ਯਰ੍ਧਂ ਤੋਯਮਧਿਕਾਰ੍ਧਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪੇਨ ਕ੍ਸਾਰਪਾਕਵਿਧਿਨਾ| ਸਪ੍ਤਕਤ੍ਵਃ ਸਪ੍ਤਵਾਰਾਨ੍| ਮ੍ਰਕ੍ਸਣਮ੍ ਆਲੇਪਨਮ੍| ਅਗ੍ਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਧਾਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੮||
Adhikarana 16 (19-20) · Śloka 20
ਘਤੇਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਪੁਨਾਡਬੀਜਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਚ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਂ ਚ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ |
ਸ਼੍ਵੇਤਾਯ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਗਹਕੁਕ੍ਕੁਟਾਯ ਚਤੁਰ੍ਥਭਕ੍ਤਾਯ ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤਾਯ ||੧੯||
ਤਸ੍ਯੋਪਸਙ੍ਗਹ੍ਯ ਚ ਤਤ੍ ਪੁਰੀਸਮੁਤ੍ਪਾਚਿਤਂ ਸਰ੍ਵਤ ਏਵ ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍ |
ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਮਾਸਮਿਮਂ ਪ੍ਰਯੋਗਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਚ੍ਛ੍ਵਿਤ੍ਰਮਥੋ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ||੨੦||
View original
घृतेन युक्तं प्रपुनाडबीजं कुष्ठं च यष्टीमधुकं च पिष्ट्वा |
श्वेताय दद्याद्गृहकुक्कुटाय चतुर्थभक्ताय बुभुक्षिताय ||१९||
तस्योपसङ्गृह्य च तत् पुरीषमुत्पाचितं सर्वत एव लिम्पेत् |
अभ्यन्तरं मासमिमं प्रयोगं प्रयोजयेच्छ्वित्रमथो निहन्ति ||२०||
ਘਤੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਤੁਰ੍ਥਭਕ੍ਤਾਯੇਤਿ ਏਕਾਹਮੁਪੋਸਿਤਾਯ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਹਨਿ ਸਾਯਂ ਧਵਲਾਯ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਕੁਕ੍ਕੁਟਾਯਾਤ੍ਯਨ੍ਤਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤਾਯ ਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਡਬੀਜਾਦਿਕਂ ਘਤਯੁਕ੍ਤਂ ਭਕ੍ਸਯਿਤੁਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਸ੍ਯ ਪੁਰੀਸਮੁਪਸਙ੍ਗਹ੍ਯ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਪੁਰੀਸੇਣ ਮਾਸਮੇਕਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਮਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਰ੍ਗਤਂ ਮਲਪ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਯੋਗੈਃ ਸ੍ਫੋਟਕਾਦਿਭਿਰੁਤ੍ਪਾਚਿਤਂ ਪਾਕਂ ਨੀਤਂ ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍; ਸ ਲੇਪਸ੍ਤਚ੍ਛ੍ਵਿਤ੍ਰਂ ਨਿਹਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੯-੨੦||
Adhikarana 17 (21-22) · Śloka 22
ਕ੍ਸਾਰੇ ਸੁਦਗ੍ਧੇ ਜਲਗਣ੍ਡਜੇ ਤੁ ਗਜਸ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਬਹੁਸ੍ਰੁਤੇ ਚ |
ਦ੍ਰੋਣਪ੍ਰਮਾਣੇ ਦਸ਼ਭਾਗਯੁਕ੍ਤਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਚੇਦ੍ਬੀਜਮਵਲ੍ਗੁਜਸ੍ਯ ||੨੧||
ਏਤਦ੍ਯਦਾ ਚਿਕ੍ਕਣਤਾਮੁਪੈਤਿ ਤਦਾ ਸਮਸ੍ਤਂ ਗੁਟਿਕਾ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ |
ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਲਿਮ੍ਪੇਦਥ ਸਮ੍ਪ੍ਰਘਸ੍ਯ ਤਯਾ ਵ੍ਰਜੇਦਾਸ਼ੁ ਸਵਰ੍ਣਭਾਵਮ੍ ||੨੨||
View original
क्षारे सुदग्धे जलगण्डजे तु गजस्य मूत्रेण बहुस्रुते च |
द्रोणप्रमाणे दशभागयुक्तं दत्त्वा पचेद्बीजमवल्गुजस्य ||२१||
एतद्यदा चिक्कणतामुपैति तदा समस्तं गुटिका विदध्यात् |
श्वित्रं प्रलिम्पेदथ सम्प्रघृष्य तया व्रजेदाशु सवर्णभावम् ||२२||
ਕ੍ਸਾਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਲਗਣ੍ਡੋ ਜਲਗਣ੍ਡੀਰਕਃ, ਨਦੀਪਿਪ੍ਪਲਿਕੇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ‘ਗਜਲੇਣ੍ਡਜੇ ਕ੍ਸਾਰੇ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਚ੍ਚ ਨ ਪਠਨੀਯਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਵਿਰੋਧਾਤ੍| ਦਸ਼ਭਾਗਯੁਕ੍ਤਂ ਦਸ਼ਭਾਗਯੋਜਿਤਮਵਲ੍ਗੁਜਚੂਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਦਿਤਿ||੨੧-੨੨||
Adhikarana 18 (23-24) · Śloka 24
ਕਸਾਯਕਲ੍ਪੇਨ ਸੁਭਾਵਿਤਾਂ ਤੁ ਜਲਂ ਤ੍ਵਚਾ ਚੂਤਹਰੀਤਕੀਨਾਮ੍ |
ਤਾਂ ਤਾਮ੍ਰਦੀਪੇ ਪ੍ਰਣਿਧਾਯ ਧੀਮਾਨ੍ ਵਰ੍ਤਿਂ ਵਟਕ੍ਸੀਰਸੁਭਾਵਿਤਾਂ ਤੁ ||੨੩||
ਆਦੀਪ੍ਯ ਤਜ੍ਜਾਤਮਸੀਂ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਤਾਂ ਚਾਪਿ ਪਥ੍ਯਾਮ੍ਭਸਿ ਭਾਵਯਿਤ੍ਵਾ |
ਸਮ੍ਪ੍ਰਚ੍ਛਿਤਂ ਤਦ੍ਬਹੁਸ਼ਃ ਕਿਲਾਸਂ ਤੈਲੇਨ ਸਿਕ੍ਤਂ ਕਟੁਨਾ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ||੨੪||
View original
कषायकल्पेन सुभावितां तु जलं त्वचा चूतहरीतकीनाम् |
तां ताम्रदीपे प्रणिधाय धीमान् वर्तिं वटक्षीरसुभावितां तु ||२३||
आदीप्य तज्जातमसीं गृहीत्वा तां चापि पथ्याम्भसि भावयित्वा |
सम्प्रच्छितं तद्बहुशः किलासं तैलेन सिक्तं कटुना प्रयाति ||२४||
ਕਸਾਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚੂਤਹਰੀਤਕੀਨਾਂ ਤ੍ਵਚਾ ਕਤ੍ਵਾ ਕਸਾਯਕਲ੍ਪੇਨ ਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਪਨਯਾ ਯਜ੍ਜਲਂ ਕ੍ਵਾਥਃ, ਤੇਨ ਸੁਭਾਵਿਤਾਂ ਪਿਚੁਵਰ੍ਤਿਂ ਕਟੁਤੈਲੇਨ ਸਿਕ੍ਤ੍ਵਾ, ਤਾਂ ਤਾਮ੍ਰਦੀਪੇ ਪ੍ਰਣਿਧਾਯ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ, ਆਦੀਪ੍ਯ ਪ੍ਰਜ੍ਵਾਲ੍ਯ, ਤਜ੍ਜਾਤਮਸੀਂ ਗਹੀਤ੍ਵਾ, ਤਤੋ ਵਟਕ੍ਸੀਰਸੁਭਾਵਿਤਾਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਤਤਸ੍ਤਾਮੇਵ ਪਥ੍ਯਾਕ੍ਵਾਥੇਨ ਭਾਵਯਿਤ੍ਵਾ, ਕਟੁਨਾ ਤੈਲੇਨ ਸਿਕ੍ਤਂ ਕਿਲਾਸ਼ਂ ਬਹੁਸ਼ਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਚ੍ਛਿਤਂ ਤਯਾ ਲੇਪਿਤਮਪਯਾਤਿ| “ਭਾਵ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮਂ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਂ ਕ੍ਵਾਥਸ਼੍ਚਾਸ੍ਟਾਂਸ਼ਸ਼ੇਸਿਤਃ” ਇਤਿ| ਅਯਂ ਯੋਗੋਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤਃ- “ਪਥ੍ਯਾਮ੍ਰਤ੍ਵਕ੍ਕਸਾਯੇਣ ਪਿਚੁਵਰ੍ਤਿਃ ਸੁਭਾਵਿਤਾ| ਕਟੁਤੈਲਯੁਤੇ ਤਾਮ੍ਰਪਾਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਾਲਯੇਤ੍ਤਤਃ|| ਮਸੀਂ ਤਜ੍ਜਾਂ ਵਟਕ੍ਸੀਰਪਥ੍ਯਾਕ੍ਵਾਥੇਨ ਭਾਵਯੇਤ੍| ਮ੍ਰਕ੍ਸਿਤਂ ਕਟੁਤੈਲਾਕ੍ਤਂ ਤੇਨ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ”- ਇਤਿ| ਗਯਦਾਸਸ੍ਤ- ‘ਵਾਰ੍ਤਿਂ ਪਟਵਾਰ੍ਤਿਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਟਕ੍ਸੀਰੇਣ ਭਾਵਯੇਤ੍ਤਤਃ ਕਟੁਤੈਲੇਨ’ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ| “ਤੈਲੇਨ ਸਿਕ੍ਤਂ ਕਟੁਨਾ ਸਮਸ੍ਤਮਾਲੇਪਯੇਦੇਵਮੁਪੈਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍”- ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ||੨੩-੨੪||
Adhikarana 19 (25-26) · Śloka 26
ਆਵਲ੍ਗੁਜਂ ਬੀਜਮਗ੍ਰ੍ਯਂ ਨਦੀਜਂ ਕਾਕਾਹ੍ਵਾਨੋਦੁਮ੍ਬਰੀ ਯਾ ਚ ਲਾਕ੍ਸਾ |
ਲੌਹਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਮਾਗਧੀ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ੍ਯਸ਼ੈਲਂ ਤੁਲ੍ਯਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ ਕਸ੍ਣਵਰ੍ਣਾਸ੍ਤਿਲਾਸ਼੍ਚ ||੨੫||
ਵਰ੍ਤਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਾਂ ਗਵਾਂ ਪਿਤ੍ਤਪਿਸ੍ਟਾਂ ਲੇਪਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਿਣਾਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਹਾਰੀ |
ਲੇਪਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ਼ੈਖਿਨਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਹਾਰਿ ਹ੍ਰੀਬੇਰਂ ਵਾ ਦਗ੍ਧਮੇਤੇਨ ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ||੨੬||
View original
आवल्गुजं बीजमग्र्यं नदीजं काकाह्वानोदुम्बरी या च लाक्षा |
लौहं चूर्णं मागधी तार्क्ष्यशैलं तुल्याः कार्याः कृष्णवर्णास्तिलाश्च ||२५||
वर्तिं कृत्वा तां गवां पित्तपिष्टां लेपः कार्यः श्वित्रिणां श्वित्रहारी |
लेपात् पित्तं शैखिनं श्वित्रहारि ह्रीबेरं वा दग्धमेतेन युक्तम् ||२६||
ਆਵਲ੍ਗੁਜਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਗ੍ਰ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ, ਨਦੀਜਂ ਤਾਪੀਨਦੀਸਮੁਤ੍ਥੋ ਮਾਕ੍ਸਿਕਧਾਤੁਃ, ਕਾਕਾਹ੍ਵਾਨੋਦੁਮ੍ਬਰੀ ਕਾਕਸਞ੍ਜ੍ਞੋਦੁਮ੍ਬਰਿਕਾ, ਯਾ ਚ ਲਾਕ੍ਸਾ ਸਾਪਿ ਤਜ੍ਜਾ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਾਤ੍, ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ੍ਯਸ਼ੈਲਂ ਰਸਾਞ੍ਜਨਂ, ਤੇਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾਃ ਕਸ੍ਣਵਰ੍ਣਾਸ੍ਤਿਲਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ, ਤੈਰ੍ਵਰ੍ਤਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਯਾ ਲੇਪਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਅਨ੍ਯੇ ‘ਤਾਪ੍ਯੁਦ੍ਭੂਤੋਵਲ੍ਗੁਜਂ ਬੀਜਮਗ੍ਰ੍ਯਂ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਤਾਪ੍ਯੁਦ੍ਭੂਤੋ ਮਾਕ੍ਸਿਕਧਾਤੁਃ| ਸ਼ਿਖਿਨ ਇਦਂ ਸ਼ੈਖਿਨਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਮਯੂਰਪਿਤ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੫-੨੬||
Adhikarana 20 (27-28) · Śloka 29
ਤੁਤ੍ਥਾਲਕਟੁਕਾਵ੍ਯੋਸਸਿਂਹਾਰ੍ਕਹਯਮਾਰਕਾਃ |
ਕੁਸ੍ਠਾਵਲ੍ਗੁਜਭਲ੍ਲਾਤਕ੍ਸੀਰਿਣੀਸਰ੍ਸਪਾਃ ਸ੍ਨੁਹੀ ||੨੭||
ਤਿਲ੍ਵਕਾਰਿਸ੍ਟਪੀਲੂਨਾਂ ਪਤ੍ਰਾਣ੍ਯਾਰਗ੍ਵਧਸ੍ਯ ਚ |
ਬੀਜਂ ਵਿਡਙ੍ਗਾਸ਼੍ਵਹਨ੍ਤ੍ਰੋਰ੍ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਬਹਤੀਦ੍ਵਯਮ੍ ||੨੮||
ਆਭ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਾਣਿ ਯੋਗਾਭ੍ਯਾਂ ਲੇਪਾਨ੍ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਸ਼ੇਸਤਃ |੨੯|
View original
तुत्थालकटुकाव्योषसिंहार्कहयमारकाः |
कुष्ठावल्गुजभल्लातक्षीरिणीसर्षपाः स्नुही ||२७||
तिल्वकारिष्टपीलूनां पत्राण्यारग्वधस्य च |
बीजं विडङ्गाश्वहन्त्रोर्हरिद्रे बृहतीद्वयम् ||२८||
आभ्यां श्वित्राणि योगाभ्यां लेपान्नश्यन्त्यशेषतः |२९|
ਤੁਤ੍ਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਲਂ ਹਰਿਤਾਲਮ੍| ਸਿਂਹੋ ਰਕ੍ਤਸ਼ੋਭਾਞ੍ਜਨਃ | ਕ੍ਸੀਰਿਣੀ ਅਰ੍ਕਪੁਸ੍ਪੀ| ਤੁਤ੍ਥਾਲਕਟੁਕੇਤ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਲੋਕਦ੍ਵਯੇਨ ਯੋਗਦ੍ਵਯਂ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍||੨੭-੨੮||-
Adhikarana 21 (29-33) · Śloka 33
ਵਾਯਸੀਫਲ੍ਗੁਤਿਕ੍ਤਾਨਾਂ ਸ਼ਤਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ ||੨੯||
ਦ੍ਵੇ ਲੋਹਰਜਸਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾਤ੍ਰ੍ਯਾਢਕਂ ਤਥਾ |
ਤ੍ਰਿਦ੍ਰੋਣੇਪਾਂ ਪਚੇਦ੍ਯਾਵਦ੍ਭਾਗੌ ਦ੍ਵਾਵਸਨਾਦਪਿ ||੩੦||
ਸ਼ਿਸ੍ਟੌ ਚ ਵਿਪਚੇਦ੍ਭੂਯ ਏਤੈਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪ੍ਰਪੇਸਿਤੈਃ |
ਕਲ੍ਕੈਰਿਨ੍ਦ੍ਰਯਵਵ੍ਯੋਸਤ੍ਵਗ੍ਦਾਰੁਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੈਃ ||੩੧||
ਪਾਰਾਵਤਪਦੀਦਨ੍ਤੀਬਾਕੁਚੀਕੇਸ਼ਰਾਹ੍ਵਯੈਃ |
ਕਣ੍ਟਕਾਰ੍ਯਾ ਚ ਤਤ੍ਪਕ੍ਵਂ ਘਤਂ ਕੁਸ੍ਠਿਸੁ ਯੋਜਯੇਤ੍ ||੩੨||
ਦੋਸਧਾਤ੍ਵਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਪਾਨਾਦਭ੍ਯਙ੍ਗਾਤ੍ਤ੍ਵਗ੍ਗਤਂ ਤਥਾ |
ਅਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯਂ ਨਣਾਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਨੀਲਂ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ ||੩੩||
View original
वायसीफल्गुतिक्तानां शतं दत्त्वा पृथक् पृथक् ||२९||
द्वे लोहरजसः प्रस्थे त्रिफलात्र्याढकं तथा |
त्रिद्रोणेऽपां पचेद्यावद्भागौ द्वावसनादपि ||३०||
शिष्टौ च विपचेद्भूय एतैः श्लक्ष्णप्रपेषितैः |
कल्कैरिन्द्रयवव्योषत्वग्दारुचतुरङ्गुलैः ||३१||
पारावतपदीदन्तीबाकुचीकेशराह्वयैः |
कण्टकार्या च तत्पक्वं घृतं कुष्ठिषु योजयेत् ||३२||
दोषधात्वाश्रितं पानादभ्यङ्गात्त्वग्गतं तथा |
अप्यसाध्यं नृणां कुष्ठं नाम्ना नीलं नियच्छति ||३३||
ਵਾਯਸੀ ਕਾਕਤਿਕ੍ਤਾ ‘ਚਿਰਪੋਟਿਕਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ‘ਕਾਕਮਾਚੀ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਫਲ੍ਗੁਃ ਕਾਕੋਦੁਮ੍ਬਰਿਕਾ, ‘ਅਵਲ੍ਗੁਃ’ ਇਤ੍ਯਪਰੇ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਅਵਲ੍ਗੁਃ ਬਾਕੁਚੀ; ਤਿਕ੍ਤਾ ਕਟੁਕਾ| ਪਾਰਾਵਤਪਦੀ ਈਸਲ੍ਲੋਹਿਤੋ ਹਂਸਪਦੀਭੇਦਃ| ਕੇਸ਼ਰਾਹ੍ਵਯੋ ਬਕੁਲਃ| ਤ੍ਰਿਦ੍ਰੋਣੇਪਾਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਅਪਾਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਮਾਤ੍ਰਾ, ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਤ੍; ਤੇਨ ਜਲਸਡ੍ਦ੍ਰੋਣਾਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਸਨਾਤ੍ ਬੀਜਕਸਾਰਾਦ੍ਦ੍ਵੌ ਪ੍ਰਸ੍ਥੌ| ਸ਼ਿਸ੍ਟੌ ਉਰ੍ਵਰਿਤੌ ਦ੍ਵੌ, ਚਤੁਰ੍ਥਭਾਗਂ ਸਰ੍ਪਿਃ, ਸਰ੍ਪਿਸਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ਮਿਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਦਿਕਲ੍ਕਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਵਿਪਚੇਦਿਤਿ||੨੯-੩੩||
Adhikarana 22 (34-38) · Śloka 38
ਤ੍ਰਿਫਲਾਤ੍ਵਕ੍ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਸੁਰਸਾ ਮਦਯਨ੍ਤਿਕਾ |
ਵਾਯਸ੍ਯਾਰਗ੍ਵਧਸ਼੍ਚੈਸਾਂ ਤੁਲਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ ||੩੪||
ਕਾਕਮਾਚ੍ਯਰ੍ਕਵਰੁਣਦਨ੍ਤੀਕੁਟਜਚਿਤ੍ਰਕਾਤ੍ |
ਦਾਰ੍ਵੀਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਪਥਗ੍ਦਸ਼ਪਲਂ ਤਥਾ ||੩੫||
ਤ੍ਰਿਦ੍ਰੋਣੇਪਾਂ ਪਚੇਦ੍ਯਾਵਤ੍ ਸਟ੍ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਰਿਸ਼ੇਸਿਤਮ੍ |
ਸ਼ਕਦ੍ਰਸਦਧਿਕ੍ਸੀਰਮੂਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪਥਗਾਢਕਮ੍ ||੩੬||
ਤਦ੍ਵਦ੍ਧਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਸਾਧ੍ਯਂ ਭੂਨਿਮ੍ਬਵ੍ਯੋਸਚਿਤ੍ਰਕੈਃ |
ਕਰਞ੍ਜਫਲਨੀਲਿਕਾਸ਼੍ਯਾਮਾਵਲ੍ਗੁਜਪੀਲੁਭਿਃ ||੩੭||
ਨੀਲਿਨੀਨਿਮ੍ਬਕੁਸੁਮੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕੁਸ੍ਠਾਪਹਂ ਘਤਮ੍ |
ਮ੍ਰਕ੍ਸਣਾਦਙ੍ਗਸਾਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਿਣਾਂ ਜਨਯੇਨ੍ਨਣਾਮ੍ |
ਭਗਨ੍ਦਰਂ ਕਮੀਨਰ੍ਸ਼ੋ ਮਹਾਨੀਲਂ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ ||੩੮||
View original
त्रिफलात्वक् त्रिकटुकं सुरसा मदयन्तिका |
वायस्यारग्वधश्चैषां तुलां कुर्यात् पृथक् पृथक् ||३४||
काकमाच्यर्कवरुणदन्तीकुटजचित्रकात् |
दार्वीनिदिग्धिकाभ्यां तु पृथग्दशपलं तथा ||३५||
त्रिद्रोणेऽपां पचेद्यावत् षट्प्रस्थं परिशेषितम् |
शकृद्रसदधिक्षीरमूत्राणां पृथगाढकम् ||३६||
तद्वद्धृतस्य तत्साध्यं भूनिम्बव्योषचित्रकैः |
करञ्जफलनीलिकाश्यामावल्गुजपीलुभिः ||३७||
नीलिनीनिम्बकुसुमैः सिद्धं कुष्ठापहं घृतम् |
म्रक्षणादङ्गसावर्ण्यं श्वित्रिणां जनयेन्नृणाम् |
भगन्दरं कृमीनर्शो महानीलं नियच्छति ||३८||
ਤ੍ਰਿਫਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਦਯਨ੍ਤਿਕਾ ਨਖਾਦਿਰਾਗਜਨਨੀ ‘ਮੇਂਹਦੀ’ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ| ਵਾਯਸੀ ਕਾਕਮਾਚੀ| ਸ਼ਕਦਾਦੀਨਿ ਗਵਾਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਣਿ| ਨੀਲਿਕਾ ਨੀਲਾਞ੍ਜਨਿਕਾ ਸ਼ਾਰਦਫਲਾ| ਨੀਲਿਨੀ ਨੀਲਿਕਾ| ਮ੍ਰਕ੍ਸਣਾਦਭ੍ਯਙ੍ਗਾਤ੍| ਅਨਾਰ੍ਸੇ ਨੀਲਮਹਾਨੀਲਘਤੇ, ਏਤੇ ਚੇਦਸ਼ੇ ਜੇਜ੍ਜਟਗਯਦਾਸਾਭ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੇ, ਅਤਸ੍ਤਨ੍ਮਤਾਨੁਸਾਰਿਣਾ ਮਯਾਪਿ ਪਠਿਤੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੇ ਚ| ਜਲਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯਾਤਿਬਾਹੁਲ੍ਯਮਤ੍ਰ ਯੋਗੇ, ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਦ੍ਧਵਾਗ੍ਭਟੀਯਂ ਮਹਾਨੀਲਘਤਂ ਲਿਖ੍ਯਤੇ; ਯਥਾ- “ਮਦਯਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਸਵਾਯਸ੍ਯਾਃ ਸੁਰਭ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਗ੍ਰਹਸ੍ਯ ਚ| ਸ਼ਤਂ ਪਲਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਵਰਾਯਾਸ੍ਤ੍ਵਾਢਕਤ੍ਰਯਮ੍|| ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਵਹ੍ਨਿਕਪੋਤਾਵਤ੍ਸਕਖਦਿਰਾਰ੍ਕਮੂਲਦਨ੍ਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਯਃ| ਸਨਿਸ਼ਾਦ੍ਵਯਾ ਦਸ਼ਪਲਾਃ ਕ੍ਵਾਥੇਮੀਸਾਂ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ|| ਬੀਜਂ ਕਰਞ੍ਜੇਙ੍ਗੁਦਸ਼ਿਗ੍ਰੁਨਿਮ੍ਬਾਨ੍ਨੀਲੀਂ ਸਨੀਲੋਤ੍ਪਲਚਨ੍ਦ੍ਰਰੇਖਾਮ੍| ਸ਼੍ਯਾਮਾਂ ਕਿਰਾਤਂ ਕਟੁਕਤ੍ਰਯਂ ਚ ਪਞ੍ਚਾਢਕਂ ਤਤ੍ਰ ਚ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਾਤ੍|| ਸ਼ਮਯਤ੍ਯਚਿਰੇਣ ਘਤਂ ਮਦੁਹੁਤਵਹਸਾਧਿਤਂ ਮਹਾਨੀਲਮ੍| ਨ ਕਿਲਾਸਮੇਵ ਕੇਵਲਮਪਿ ਚ ਵ੍ਰਣਗੁਹ੍ਯਰੋਗਵਲ੍ਮੀਕਾਨ੍ ” (ਅ. ਸਂ. ਚਿ. ੩੨) ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੩੪-੩੮||
Adhikarana 23 (39) · Śloka 39
ਮੂਤ੍ਰਂ ਗਵ੍ਯਂ ਚਿਤ੍ਰਕਵ੍ਯੋਸਯੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃਕੁਮ੍ਭੇ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਹਿ |
ਪਕ੍ਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਿਭਿਃ ਪੇਯਮੇਤਤ੍ |
ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਕੁਸ੍ਠਦਿਸ੍ਟਂ ਵਿਧਾਨਮ੍ ||੩੯||
View original
मूत्रं गव्यं चित्रकव्योषयुक्तं सर्पिःकुम्भे क्षौद्रयुक्तं स्थितं हि |
पक्षादूर्ध्वं श्वित्रिभिः पेयमेतत् |
कुर्याच्चास्मिन् कुष्ठदिष्टं विधानम् ||३९||
ਮੂਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਤ੍ਰਮਧੁਨੀ ਤੁਲ੍ਯੇ| ਚਿਤ੍ਰਕਸ੍ਯ ਵ੍ਯੋਸਸ੍ਯ ਚ ਤਾਵਤੀ ਮਾਤ੍ਰਾ ਯਾਵਤ੍ਯਾ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਟੁਕਤ੍ਵਮਰਿਸ੍ਟਸ੍ਯ, ਕੁਮ੍ਭਲੇਪਾਰ੍ਥਮੇਵ ਤਦਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਕਿਲਾਸੇ ਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੇਵ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਾਰ੍ਥਮਤਿਦੇਸ਼ੇਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਦਿ||੩੯||
Adhikarana 24 (40) · Śloka 40
ਪੂਤੀਕਾਰ੍ਕਸ੍ਨੁਙ੍ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਰੁਮਾਣਾਂ ਮੂਤ੍ਰੈਃ ਪਿਸ੍ਟਾਃ ਪਲ੍ਲਵਾਃ ਸੌਮਨਾਸ਼੍ਚ |
ਲੇਪਃ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਂ ਹਨ੍ਤਿ ਦਦ੍ਰੂਰ੍ਵ੍ਰਣਾਂਸ਼੍ਚ ਦੁਸ੍ਟਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸ੍ਯੇਸ ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਾਂਸ਼੍ਚ ||੪੦||
View original
पूतीकार्कस्नुङ्नरेन्द्रद्रुमाणां मूत्रैः पिष्टाः पल्लवाः सौमनाश्च |
लेपः श्वित्रं हन्ति दद्रूर्व्रणांश्च दुष्टान्यर्शांस्येष नाडीव्रणांश्च ||४०||
ਪੂਤੀਕਃ ਚਿਰਬਿਲ੍ਵਃ| ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਰੁਮ ਆਰਗ੍ਵਧਃ| ਸੁਮਨਾ ਜਾਤੀ||੪੦||
Adhikarana 25 (41) · Śloka 41
ਅਸ੍ਮਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਿਃਸ੍ਰੁਤੇ ਦੁਸ੍ਟਰਕ੍ਤੇ ਜਾਤਪ੍ਰਾਣਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਸ੍ਨੇਹਯਿਤ੍ਵਾ |
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਯੋਗੈਸ਼੍ਛਰ੍ਦਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਗਾਢਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਦੋਸਂ ਨਿਰ੍ਹਰੇਚ੍ਚਾਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ ||੪੧||
View original
अस्मादूर्ध्वं निःस्रुते दुष्टरक्ते जातप्राणं सर्पिषा स्नेहयित्वा |
तीक्ष्णैर्योगैश्छर्दयित्वा प्रगाढं पश्चाद्दोषं निर्हरेच्चाप्रमत्तः ||४१||
ਇਦਾਨੀਮਾਦਾਵਪਿ ਕਤਵਮਨਸ੍ਯ ਕਤਵਿਰੇਚਨਸ੍ਯਾਪਿ ਕੁਸ੍ਠਿਨਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰੇਵ ਸ਼ੋਧਨਸ਼ੋਣਿਤਾਵਸੇਕਯੋਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਾਮੁਪਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਸ੍ਮਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੪੧||
Adhikarana 26 (42) · Śloka 42
ਦੁਰ੍ਵਾਨ੍ਤੋ ਵਾ ਦੁਰ੍ਵਿਰਿਕ੍ਤੋਪਿ ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਸ੍ਠੀ ਦੋਸੈਰੁਦ੍ਧਤੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਦੇਹਃ |
ਨਿਃਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਂ ਯਾਤ੍ਯਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮਾਸ਼ੁ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਤ੍ਸ੍ਨਾਨ੍ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਦੋਸਾਨ੍ ||੪੨||
View original
दुर्वान्तो वा दुर्विरिक्तोऽपि वा स्यात् कुष्ठी दोषैरुद्धतैर्व्याप्तदेहः |
निःसन्दिग्धं यात्यसाध्यत्वमाशु तस्मात् कृत्स्नान्निर्हरेत्तस्य दोषान् ||४२||
ਕੁਤਃ ਪੁਨਰਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਦੋਸਾਸ਼੍ਚ ਹਰਣੀਯਾ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਦੁਰ੍ਵਾਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ਦੁਸ੍ਟਸ਼ੋਣਿਤਮਨਿਰ੍ਹ੍ਰਿਯਮਾਣਮਪਿ||੪੨||
Adhikarana 27 (43) · Śloka 43
ਪਕ੍ਸਾਤ੍ ਪਕ੍ਸਾਚ੍ਛਰ੍ਦਨਾਨ੍ਯਭ੍ਯੁਪੇਯਾਨ੍ਮਾਸਾਨ੍ਮਾਸਾਤ੍ ਸ੍ਰਂਸਨਂ ਚਾਪਿ ਦੇਯਮ੍ |
ਸ੍ਰਾਵ੍ਯਂ ਰਕ੍ਤਂ ਵਤ੍ਸਰੇ ਹਿ ਦ੍ਵਿਰਲ੍ਪਂ ਨਸ੍ਯਂ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ||੪੩||
View original
पक्षात् पक्षाच्छर्दनान्यभ्युपेयान्मासान्मासात् स्रंसनं चापि देयम् |
स्राव्यं रक्तं वत्सरे हि द्विरल्पं नस्यं दद्याच्च त्रिरात्रात्त्रिरात्रात् ||४३||
ਕੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣ ਸ਼ੋਧਨਂ ਸ਼ੋਣਿਤਾਵਸੇਚਨਂ ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਪਕ੍ਸਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਤ੍ਸਰੇ ਹਿ ਦ੍ਵਿਰਲ੍ਪਮਿਤਿ ਵਰ੍ਸੇ ਦ੍ਵੌ ਵਾਰੌ ਸਡ੍ਭਿਃ ਸਡ੍ਭਿਰ੍ਮਾਸੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੩||
Adhikarana 28 (44-49) · Śloka 49
ਪਥ੍ਯਾ ਵ੍ਯੋਸਂ ਸੇਕ੍ਸੁਜਾਤਂ ਸਤੈਲਂ ਲੀਢ੍ਵਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਕੁਸ੍ਠਰੋਗਾਤ੍ |
ਧਾਤ੍ਰੀਪਥ੍ਯਾਕ੍ਸੋਪਕੁਲ੍ਯਾਵਿਡਙ੍ਗਾਨ੍ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਜ੍ਯਾਭ੍ਯਾਮੇਕਤੋ ਵਾਵਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ ||੪੪||
ਪੀਤ੍ਵਾ ਮਾਸਂ ਵਾ ਪਲਾਂਸ਼ਾਂ ਹਰਿਦ੍ਰਾਂ ਮੂਤ੍ਰੇਣਾਨ੍ਤਂ ਪਾਪਰੋਗਸ੍ਯ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ |
ਏਵਂ ਪੇਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਸ੍ਟਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਵਨ੍ਮੂਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਃ ||੪੫||
ਤਦ੍ਵਤ੍ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ੍ਯਂ ਮਾਸਮਾਤ੍ਰਂ ਚ ਪੇਯਂ, ਤੇਨਾਜਸ੍ਰਂ ਦੇਹਮਾਲੇਪਯੇਚ੍ਚ |
ਆਰਿਸ੍ਟੀਤ੍ਵਕ੍ ਸਾਪ੍ਤਪਰ੍ਣੀ ਚ ਤੁਲ੍ਯਾ ਲਾਕ੍ਸਾ ਮੁਸ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲ੍ਯੌ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ||੪੬||
ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਕ੍ਸੌ ਵਾਸਕੋ ਦੇਵਦਾਰੁ ਪਥ੍ਯਾਵਹ੍ਨੀ ਵ੍ਯੋਸਧਾਤ੍ਰੀਵਿਡਙ੍ਗਾਃ |
ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਂਸ਼ਂ ਯੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਡਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਪਲੋਨ੍ਮਾਨਮਸ਼੍ਨਨ੍ ||੪੭||
ਕੁਸ੍ਠਾਜ੍ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਤ੍ਰੈਫਲਂ ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦ੍ਰੋਣਂ ਵ੍ਯੋਸਯੁਕ੍ਤਂ ਚ ਯੁਞ੍ਜਨ੍ |
ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਮ੍ਬੁਦ੍ਰੋਣਸਿਦ੍ਧੇਕ੍ਸਪੀਡੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਨਾਸ਼ਯੇਚ੍ਚਾਪਿ ਕੁਸ੍ਠਮ੍ ||੪੮||
ਆਰਗ੍ਵਧੇ ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣੇ ਪਟੋਲੇ ਸਵਕ੍ਸਕੇ ਨਕ੍ਤਮਾਲੇ ਸਨਿਮ੍ਬੇ ਜੀਰ੍ਣਂ ਪਕ੍ਵਂ ਤਦ੍ਧਰਿਦ੍ਰਾਦ੍ਵਯੇਨ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਸ੍ਠਂ ਮੁਸ੍ਕਕੇ ਚਾਪਿ ਸਰ੍ਪਿਃ ||੪੯||
View original
पथ्या व्योषं सेक्षुजातं सतैलं लीढ्वा शीघ्रं मुच्यते कुष्ठरोगात् |
धात्रीपथ्याक्षोपकुल्याविडङ्गान् क्षौद्राज्याभ्यामेकतो वाऽवलिह्यात् ||४४||
पीत्वा मासं वा पलांशां हरिद्रां मूत्रेणान्तं पापरोगस्य गच्छेत् |
एवं पेयश्चित्रकः श्लक्ष्णपिष्टः पिप्पल्यो वा पूर्ववन्मूत्रयुक्ताः ||४५||
तद्वत्तार्क्ष्यं मासमात्रं च पेयं, तेनाजस्रं देहमालेपयेच्च |
आरिष्टीत्वक् साप्तपर्णी च तुल्या लाक्षा मुस्तं पञ्चमूल्यौ हरिद्रे ||४६||
मञ्जिष्ठाक्षौ वासको देवदारु पथ्यावह्नी व्योषधात्रीविडङ्गाः |
सामान्यांशं योजयित्वा विडङ्गैश्चूर्णं कृत्वा तत्पलोन्मानमश्नन् ||४७||
कुष्ठाज्जन्तुर्मुच्यते त्रैफलं वा सर्पिर्द्रोणं व्योषयुक्तं च युञ्जन् |
गोमूत्राम्बुद्रोणसिद्धेऽक्षपीडे सिद्धं सर्पिर्नाशयेच्चापि कुष्ठम् ||४८||
आरग्वधे सप्तपर्णे पटोले सवृक्षके नक्तमाले सनिम्बे जीर्णं पक्वं तद्धरिद्राद्वयेन हन्यात् कुष्ठं मुष्कके चापि सर्पिः ||४९||
ਪ੍ਰਾਯੋਗਿਕਾਨੇਵ ਯੋਗਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਪਥ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੇਕ੍ਸੁਜਾਤਂ ਸਗੁਡਮ੍| ਤੈਲਗੁਡਯੋਃ ਕੁਸ੍ਠਕਾਰਿਤ੍ਵੇਪਿ ਹਰੀਤਕੀਤ੍ਰਿਕਟੁਸਂਯੁਕ੍ਤਯੋਃ ਕੁਸ੍ਠਹਾਰਿਤ੍ਵਂ, ਸਂਯੋਗਸ਼ਕ੍ਤੇਰਚਿਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਂ ਪਠਨ੍ਤਿ- “ਪਥ੍ਯਾਵ੍ਯੋਸਂ ਤੈਲਯੁਕ੍ਤਂ ਗੁਡਂ ਚ ਨਿਤ੍ਯਂ ਖਾਦਨ੍ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਕੁਸ੍ਠਰੋਗਾਤ੍”- ਇਤਿ| ਧਾਤ੍ਰੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਕ੍ਸੋ ਬਿਭੀਤਕਃ| ਪੀਤ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਲਾਂਸ਼ਾਂ ਪਲਮੇਵ ਅਂਸ਼ੋ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਤਥਾ ਤਾਂ ਪਲਪਰਿਮਾਣਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਏਵਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰੇਣ| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਹਰਿਦ੍ਰਾਵਤ੍ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪਲਮਾਤ੍ਰਾਂ ਮਾਸਮੇਵ| ਤਦ੍ਵਦਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਤਦ੍ਵਤ੍ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ੍ਯਂ ਤਥਾ ਰਸਾਞ੍ਜਨਮਪ੍ਯਭ੍ਯਾਸੇਨ ਪਲਮਾਤ੍ਰਂ ਮਾਸਂ ਪੇਯਮ੍| ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਪ੍ਯੇਤਾਨਿ ਕੁਸ੍ਠਹਰਾਣਿ ਰਸਾਯਨਾਨ੍ਯਪਿ| ਤੇਨਾਜਸ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਨ ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੇਨ ਰਸਾਞ੍ਜਨੇਨ| ਆਰਿਸ੍ਟੀਤ੍ਵਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਕ੍ਰਮਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਪਲਂ ਪਲਂ ਮਾਸਮੇਵ| ਤ੍ਰੈਫਲਂ ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ‘ਕੁਸ੍ਠਾਜ੍ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਮੁਚ੍ਯਤੇ’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਨ੍ਯਥਾ ਪਠਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ, ਸ ਚ ਵਿਸ੍ਤਰਭਯਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਃ| ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੋਮੂਤ੍ਰਮੇਵਾਮ੍ਬੁ ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਮ੍ਬੁ, ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣੈਵ ਕ੍ਵਾਥੋ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਮ੍ਬੁਨੋਸ੍ਤੁਲ੍ਯਯੋਰ੍ਦ੍ਰੋਣ ਇਤ੍ਯੇਕੇ| ਅਕ੍ਸਪੀਡੋ ਯਵਤਿਕ੍ਤਾ| ਸਾਮਾਨ੍ਯਪਰਿਭਾਸਾਕਲ੍ਪੇਨ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਾਧਨੀਯਮ੍| ਆਰਗ੍ਵਧੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਯਾਧਿਘਾਤਾਦਿਭਿਰ੍ਮੁਸ੍ਕਕਾਨ੍ਤੈਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਪਰਿਭਾਸਾਕਲ੍ਪਨਯਾ| ਵ੍ਯਾਧਿਘਾਤਾਦ੍ਯਂ ਘਤਂ ਦਹ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਕੁਸ੍ਠਿਨਃ| “ਵਾਸਾਦਾਰ੍ਵੀਤਿਕ੍ਤਵਲ੍ਲੀਕਰਞ੍ਜਵ੍ਯਾਧਿਘ੍ਨਾਗ੍ਨਿਕ੍ਸਾਰਵਕ੍ਸਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ| ਵਤ੍ਸਾਖ੍ਯਾਨਾਰਿਸ੍ਟਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦੈਸ਼੍ਚ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਰ੍ਵਕੁਸ੍ਠਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ”- ਇਤਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਪਠਿਤੋ ਯੋਗੋ ਨ ਸੌਸ਼੍ਰੁਤਃ, ਜੇਜ੍ਜਟਾਚਾਰ੍ਯੇਣਾਨੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਪਠਨੀਯਃ||੪੪-੪੯||
Adhikarana 29 (50) · Śloka 50
ਰੋਧ੍ਰਾਰਿਸ੍ਟਂ ਪਦ੍ਮਕਂ ਰਕ੍ਤਸਾਰਃ ਸਪ੍ਤਾਹ੍ਵਾਕ੍ਸੌ ਵਕ੍ਸਕੋ ਬੀਜਕਸ਼੍ਚ |
ਯੋਜ੍ਯਾਃ ਸ੍ਨਾਨੇ ਦਹ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਜਨ੍ਤੋਃ ਪੇਯਾ ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ ਤ੍ਰਿਭਣ੍ਡੀ ||੫੦||
View original
रोध्रारिष्टं पद्मकं रक्तसारः सप्ताह्वाक्षौ वृक्षको बीजकश्च |
योज्याः स्नाने दह्यमानस्य जन्तोः पेया वा स्यात् क्षौद्रयुक्ता त्रिभण्डी ||५०||
ਤਸ੍ਯੈਵ ਬਹੁਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਬਲਵਤੋ ਦਾਹਪ੍ਰਸ਼ਮਨਹੇਤੁਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਰੋਧ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਪ੍ਤਾਹ੍ਵਃ ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਃ| ਰੋਧ੍ਰਾਦਿਭਿਃ ਸਡਙ੍ਗੋਦਕਕਲ੍ਪਨਯਾ ਨ ਤੁ ਕਸਾਯਕਲ੍ਪਨਯਾ, ਨਾਪਿ ਕਸਾਯੇਣ ਸ੍ਨਾਨਮ੍| ਤਸ੍ਯੈਵ ਬਹੁਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਬਲਵਤੋ ਦਾਹਪ੍ਰਸ਼ਮਨਹੇਤੁਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਪੇਯਾ ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਿਭਣ੍ਡੀ ਤ੍ਰਿਵਤ੍; ਕੋਸ੍ਠਬਲਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਤ੍ਰਿਵਤੋ ਮਾਤ੍ਰਾ||੫੦||
Adhikarana 30 (51) · Śloka 51
ਖਾਦੇਤ੍ ਕੁਸ੍ਠੀ ਮਾਂਸਸ਼ਾ(ਪਾ)ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਨ੍ ਮੁਦ੍ਗਾਨ੍ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਨਿਮ੍ਬਤੋਯੇ ਸਤੈਲਾਨ੍ |੫੧|
View original
खादेत् कुष्ठी मांसशा(पा)ते पुराणान् मुद्गान् सिद्धान्निम्बतोये सतैलान् |५१|
ਪਿਤ੍ਤਕੁਸ੍ਠਿਨਾਂ ਮਾਂਸਕ੍ਸਰਣੇ ਕਮਿਸਮ੍ਭਵੇਪਿ ਪਾਨਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਖਾਦੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਡਙ੍ਗਕਲ੍ਪੇਨ ਨਿਮ੍ਬਤੋਯਂ ਪਰਿਕਲ੍ਪ੍ਯ ਮੁਦ੍ਗਾਨਾਂ ਸਾਧਨਮ੍|੫੧|-
Adhikarana 31 (51-53) · Śloka 53
ਨਿਮ੍ਬਕ੍ਵਾਥਂ ਜਾਤਸਤ੍ਤ੍ਵਃ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਕ੍ਵਾਥਂ ਵਾਰ੍ਕਾਲਰ੍ਕਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਾਨਾਮ੍ ||੫੧||
ਜਗ੍ਧੇਸ੍ਵਙ੍ਗੇਸ੍ਵਸ਼੍ਵਮਾਰਸ੍ਯ ਮੂਲਂ ਲੇਪੋ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਡਙ੍ਗੈਃ ਸਮੂਤ੍ਰੈਃ |
ਮੂਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚੈਨਂ ਸੇਚਯੇਦ੍ਭੋਜਯੇਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਹਾਰਾਨ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਵਿਡਙ੍ਗੈਃ ||੫੨||
ਕਾਰਞ੍ਜਂ ਵਾ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਵਾ ਕ੍ਸਤੇਸੁ ਕ੍ਸੇਪ੍ਯਂ ਤੈਲਂ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਕੋਸ਼ਾਮ੍ਰਯੋਰ੍ਵਾ |
ਪਕ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਵਾ ਕਟੂਸ੍ਣੈਃ ਸਤਿਕ੍ਤੈਃ ਸ਼ੇਸਂ ਚ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੁਸ੍ਟਵਤ੍ ਸਂਵਿਧਾਨਮ੍ ||੫੩||
View original
निम्बक्वाथं जातसत्त्वः पिबेद्वा क्वाथं वाऽर्कालर्कसप्तच्छदानाम् ||५१||
जग्धेष्वङ्गेष्वश्वमारस्य मूलं लेपो युक्तः स्याद्विडङ्गैः समूत्रैः |
मूत्रैश्चैनं सेचयेद्भोजयेच्च सर्वाहारान् सम्प्रयुक्तान् विडङ्गैः ||५२||
कारञ्जं वा सार्षपं वा क्षतेषु क्षेप्यं तैलं शिग्रुकोशाम्रयोर्वा |
पक्वं सर्वैर्वा कटूष्णैः सतिक्तैः शेषं च स्याद्दुष्टवत् संविधानम् ||५३||
ਨਿਮ੍ਬੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਾਤਸਤ੍ਤ੍ਵੋ ਜਾਤਕਮਿਃ| ਕ੍ਵਾਥਂ ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਾਤਕਮਿਰੇਵ ਪਿਬੇਤ੍| ਜਗ੍ਧੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਮਿਜਗ੍ਧੇਸ੍ਵਙ੍ਗੇਸੁ ਹਯਮਾਰਸ੍ਯ ਮੂਲਂ ਸਕਮਿਹਰਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਲੇਪਯੇਤ੍| ਮੂਤ੍ਰੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰੈਵ ਗੋਮੂਤ੍ਰਪਰਿਸੇਚਨਮ੍| ਭੋਜਯੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਰਞ੍ਜਸਰ੍ਸਪਸ਼ੋਭਾਞ੍ਜਨਕੋਸ਼ਾਮ੍ਰਬੀਜਤੈਲਾਨਿ ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਯੋਗੀਨਿ, ਤਾਨਿ ਚਾਪਕ੍ਵਾਨ੍ਯੇਵ| ਪਕ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਸਰ੍ਵੈਃ ਕਟੁਕੈਰ੍ਮਰਿਚਾਦਿਭਿਃ, ਤਿਕ੍ਤੈਸ੍ਤੁ ਨਿਮ੍ਬਾਦਿਭਿਃ, ਸਾਮਾਨ੍ਯਕਸਾਯਪਰਿਭਾਸਯਾ ਕਸਾਯੀਕਤੈਃ ਪਕ੍ਵਾਨੀਤਿ | ਅਤ੍ਰ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਮਪ੍ਯਸ੍ਤਿ, ਤਦ੍ਵਿਸ੍ਤਰਭਯਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਮ੍| ਸ਼ੇਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੁਸ੍ਟਵਦ੍ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਵਤ੍, ਤੁਲ੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਤ੍ਰ “ਸ਼ੇਸਂ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਸਂਵਿਧਾਨਮ੍” ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਪੂਰ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਵਿਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪਠਨ੍ਤਿ ‘ਕੁਸ੍ਠਵਤ੍ ਸਂਵਿਧਾਨਮ੍’ ਇਤਿ, ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਗਯੀ||੫੧-੫੩||
Adhikarana 32 (54-63) · Śloka 64
ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਕਰਞ੍ਜਾਰ੍ਕਮਾਲਤੀਕਰਵੀਰਜਮ੍ |
ਸ੍ਨੁਹੀਸ਼ਿਰੀਸਾਯੋਰ੍ਮੂਲਂ ਚਿਤ੍ਰਕਾਸ੍ਫੋਤਯੋਰਪਿ ||੫੪||
ਵਿਸਲਾਙ੍ਗਲਵਜ੍ਰਾਖ੍ਯਕਾਸੀਸਾਲਮਨਃਸ਼ਿਲਾਃ |
ਕਰਞ੍ਜਬੀਜਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਰਜਨੀਦ੍ਵਯਮ੍ ||੫੫||
ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਾਨ੍ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਿ ਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਡਂ ਚ ਸਂਹਰੇਤ੍ |
ਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟੈਃ ਪਚੇਦੇਤੈਸ੍ਤੈਲਂ ਕੁਸ੍ਠਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੫੬||
ਏਤਦ੍ਵਜ੍ਰਕਮਭ੍ਯਙ੍ਗਾਨ੍ਨਾਡੀਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਾਪਹਮ੍ |
ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਃ ਕਰਞ੍ਜੌ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੇ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍ ||੫੭||
ਕੁਟਜਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਡਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣੌ ਮਗਾਦਨੀ |
ਲਾਕ੍ਸਾ ਸਰ੍ਜਰਸੋਰ੍ਕਸ਼੍ਚ ਸਾਸ੍ਫੋਤਾਰਗ੍ਵਧੌ ਸ੍ਨੁਹੀ ||੫੮||
ਸ਼ਿਰੀਸਸ੍ਤੁਵਰਾਖ੍ਯਸ੍ਤੁ ਕੁਟਜਾਰੁਸ੍ਕਰੌ ਵਚਾ |
ਕੁਸ੍ਠਂ ਕਮਿਘ੍ਨਂ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ ਲਾਙ੍ਗਲੀ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਤਥਾ ||੫੯||
ਮਾਲਤੀ ਕਟੁਤੁਮ੍ਬੀ ਚ ਗਨ੍ਧਾਹ੍ਵਾ ਮੂਲਕਂ ਤਥਾ |
ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਕਰਵੀਰਸ਼੍ਚ ਗਹਧੂਮਂ ਵਿਸਂ ਤਥਾ ||੬੦||
ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕਂ ਸਸਿਨ੍ਦੂਰਂ ਤੇਜੋਹ੍ਵਾਤੁਤ੍ਥਕਾਹ੍ਵਯੇ |
ਸਮਭਾਗਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕਲ੍ਕਪੇਸ੍ਯਾਣਿ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੬੧||
ਗੋਮੂਤ੍ਰਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਿਲਤੈਲਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍ |
ਕਾਰਞ੍ਜਂ ਯਾ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਂ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਵਾ ਮਹਾਗੁਣਮ੍ ||੬੨||
ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਗਣ੍ਡਮਾਲਾਭਗਨ੍ਦਰਾਨ੍ |
ਨਾਡੀਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਘੋਰਾਨ੍ ਨਾਸ਼ਯੇਨ੍ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ||੬੩||
ਮਹਾਵਜ੍ਰਕਮਿਤ੍ਯੇਤਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਤੈਲਂ ਮਹਾਗੁਣਮ੍ |੬੪|
View original
सप्तपर्णकरञ्जार्कमालतीकरवीरजम् |
स्नुहीशिरीषायोर्मूलं चित्रकास्फोतयोरपि ||५४||
विषलाङ्गलवज्राख्यकासीसालमनःशिलाः |
करञ्जबीजं त्रिकटु त्रिफलां रजनीद्वयम् ||५५||
सिद्धार्थकान् विडङ्गानि प्रपुन्नाडं च संहरेत् |
मूत्रपिष्टैः पचेदेतैस्तैलं कुष्ठविनाशनम् ||५६||
एतद्वज्रकमभ्यङ्गान्नाडीदुष्टव्रणापहम् |
सिद्धार्थकः करञ्जौ द्वौ द्वे हरिद्रे रसाञ्जनम् ||५७||
कुटजश्च प्रपुन्नाडसप्तपर्णौ मृगादनी |
लाक्षा सर्जरसोऽर्कश्च सास्फोतारग्वधौ स्नुही ||५८||
शिरीषस्तुवराख्यस्तु कुटजारुष्करौ वचा |
कुष्ठं कृमिघ्नं मञ्जिष्ठा लाङ्गली चित्रकं तथा ||५९||
मालती कटुतुम्बी च गन्धाह्वा मूलकं तथा |
सैन्धवं करवीरश्च गृहधूमं विषं तथा ||६०||
कम्पिल्लकं ससिन्दूरं तेजोह्वातुत्थकाह्वये |
समभागानि सर्वाणि कल्कपेष्याणि कारयेत् ||६१||
गोमूत्रं द्विगुणं दद्यात्तिलतैलाच्चतुर्गुणम् |
कारञ्जं या महावीर्यं सार्षपं वा महागुणम् ||६२||
अभ्यङ्गात् सर्वकुष्ठानि गण्डमालाभगन्दरान् |
नाडीदुष्टव्रणान् घोरान् नाशयेन्नात्र संशयः ||६३||
महावज्रकमित्येतन्नाम्ना तैलं महागुणम् |६४|
ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਾਲਤੀ ਜਾਤੀ| ਸ੍ਨੁਹੀ ਸੇਹੁਣ੍ਡਃ| ਆਸ੍ਫੋਤਾ ਸਾਰਿਵਾ| ਵਿਸਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਲਾਙ੍ਗਲਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਲਿਹਾਰਿਕੋਚ੍ਯਤੇ| ਵਜ੍ਰਾਖ੍ਯਃ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸੇਹੁਣ੍ਡਃ| ਆਲਂ ਹਰਿਤਾਲਮ੍| ਸ਼ੇਸਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੋ ਭੇਸਜਕਲ੍ਕਃ, ਸ੍ਨੇਹਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੋ ਦ੍ਰਵਃ, ਇਤਿ ਨ੍ਯਾਯੇਨ ਪਕ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਵਜ੍ਰਤੈਲੇ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣੈਵ ਦ੍ਰਵਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਤੈਲਂ ਤਿਲਤੈਲਮ੍| ਗਯੀ ਤੁ ਵਜ੍ਰਕਤੈਲੇ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਾਧਿਕਾਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਗਪਿ ਸਰ੍ਸਪਤੈਲਸ੍ਯ ਵਿਧਾਨਾਤ੍ ਸਰ੍ਸਪਤੈਲਂ ਵਿਪਾਚ੍ਯਮਾਹ| ਅਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਕੇਚਿਨ੍ਮਹਾਵਜ੍ਰਕਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਚ੍ਚ ਨਿਬਨ੍ਧਕਾਰੈਰ੍ਨ ਪਠਿਤਮ੍||੫੪-੬੩||-
Adhikarana 33 (64-65) · Śloka 66
ਪਿਤ੍ਤਾਵਾਪੈਰ੍ਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟੈਸ੍ਤੈਲਂ ਲਾਕ੍ਸਾਦਿਕੈਃ ਕਤਮ੍ ||੬੪||
ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਕਟੁਕਾਲਾਬ੍ਵਾਂ ਨਿਦਧੀਤ ਚਿਕਿਤ੍ਸਕਃ |
ਪੀਤਵਨ੍ਤਂ ਤਤੋ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਤੇਨਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਚ ਮਾਨਵਮ੍ ||੬੫||
ਸ਼ਾਯਯੇਦਾਤਪੇ ਤਸ੍ਯ ਦੋਸਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ |੬੬|
View original
पित्तावापैर्मूत्रपिष्टैस्तैलं लाक्षादिकैः कृतम् ||६४||
सप्ताहं कटुकालाब्वां निदधीत चिकित्सकः |
पीतवन्तं ततो मात्रां तेनाभ्यक्तं च मानवम् ||६५||
शाययेदातपे तस्य दोषा गच्छन्ति सर्वशः |६६|
ਕੁਸ੍ਠਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣੇ ਬਹਿਃਸ਼ੋਧਨਂ ਤੈਲਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯਾਨ੍ਤਃਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥਂ ਤੈਲਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਪਿਤ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਤ੍ਤਾਵਾਪੈਃ ਗੋਪਿਤ੍ਤਾਵਾਪੈਃ| ਮੂਤ੍ਰਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰਂ, ਤਚ੍ਚ ਤੈਲਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍| ਤੈਲਂ ਤਿਲਤੈਲਮ੍| ਲਾਕ੍ਸਾਦਿਕੋ ‘ਲਾਕ੍ਸਾਰੇਵਤਕੁਟਜਾਸ਼੍ਵਮਾਰਕਟ੍ਫਲ’ (ਸੂ. ੩੮) ਇਤ੍ਯਾਦਿਕੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣੀਯੋਕ੍ਤਃ; ਅਥਵਾਤ੍ਰੈਵ ਪਠਿਤੋ ਲਾਕ੍ਸਾਸਰ੍ਜਰਸਰਸਾਞ੍ਜਨਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਡਧਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ਵਮਾਰਕਾਰ੍ਕਕੁਟਜਾਰੇਵਾਤਾਦਿਕਃ, ਦ੍ਵਯੋਰਪ੍ਯਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਤ੍ਵਾਤ੍| ਕਤਂ ਸਂਸ੍ਕਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦੋਸਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਗਯੀ ਤੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ ਇਤਿ ਬਹ੍ਵਰ੍ਥੇ ਸ਼ਸ੍, ਵੈਫਲ੍ਯਗਮਨਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਕਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੬੪-੬੫||-
Adhikarana 34 (66) · Śloka 67
ਸ੍ਰੁਤਦੋਸਂ ਸਮੁਤ੍ਥਾਪ੍ਯ ਸ੍ਨਾਤਂ ਖਦਿਰਵਾਰਿਣਾ ||੬੬||
ਯਵਾਗੂਂ ਪਾਯਯੇਦੇਨਂ ਸਾਧਿਤਾਂ ਖਦਿਰਾਮ੍ਬੁਨਾ |੬੭|
View original
स्रुतदोषं समुत्थाप्य स्नातं खदिरवारिणा ||६६||
यवागूं पाययेदेनं साधितां खदिराम्बुना |६७|
ਸ੍ਰੁਤਦੋਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਖਦਿਰਵਾਰਿਣਾ ਖਦਿਰੋਦਕੇਨ ਸਡਙ੍ਗੋਦਕਕਲ੍ਪਨਯਾ ਕਲ੍ਪਿਤੇਨ| ਉਸ੍ਣਾਭਿਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤਖਦਿਰਾਮ੍ਬੁਨਾ ਸ੍ਨਾਨਂ ਕਥਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ? ਆਤਪਸਨ੍ਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤੋਦਕਸ੍ਨਾਨਂ ਕੁਸ੍ਠਾਕ੍ਸਿਰੋਗਕਦਿਤਿ ਚੇਤ੍; ਤਨ੍ਨ, ਤਤ੍ਰ ਤੋਯਾਵਗਾਹੋ ਨਿਸਿਦ੍ਧਃ, ਨ ਪੁਨਸ੍ਤੋਯਪਰਿਸੇਕਃ| “ਸ੍ਰੁਤਦੋਸਂ ਤਤਃ ਸ੍ਨਾਤਂ ਸ਼ੀਤੇਨ ਖਦਿਰਾਮ੍ਬੁਨਾ” ਇਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪਾਠਃ||੬੬||
Adhikarana 35 (67) · Śloka 68
ਏਵਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨੇ ਵਰ੍ਗੇ ਕੁਸ੍ਠਘ੍ਨੇਸ੍ਵੌਸਧੇਸੁ ਚ ||੬੭||
ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤੈਲਾਨਿ ਸਰ੍ਪੀਂਸਿ ਪ੍ਰਦੇਹੋਦ੍ਧਰ੍ਸਣਾਨਿ ਚ |੬੮|
View original
एवं संशोधने वर्गे कुष्ठघ्नेष्वौषधेषु च ||६७||
कुर्यात्तैलानि सर्पींषि प्रदेहोद्धर्षणानि च |६८|
ਏਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਂਸ਼ੋਧਨੇ ਵਰ੍ਗੇ ਇਤਿ ਸਂਸ਼ੋਧਨਸਂਸ਼ਮਨੀਯਾਧ੍ਯਾਯੋਕ੍ਤਾਨਿ ਤ੍ਰਿਵਦਾਦੀਨਿ| ਕੁਸ੍ਠਘ੍ਨੇਸ੍ਵੌਸਧੇਸੁ ਚੇਤਿ ਖਦਿਰਾਦਿਸ੍ਵਪਿ||੬੭||-
Adhikarana 36 (68) · Śloka 68
ਪ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਾਤਸ਼੍ਚ ਸੇਵੇਤ ਯੋਗਾਨ੍ ਵੈਰੇਚਨਾਞ੍ ਸ਼ੁਭਾਨ੍ |
ਪਞ੍ਚ ਸਟ੍ ਸਪ੍ਤ ਚਾਸ੍ਟੌ ਵਾ ਯੈਰੁਤ੍ਥਾਨਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ ||੬੮||
View original
प्रातः प्रातश्च सेवेत योगान् वैरेचनाञ् शुभान् |
पञ्च षट् सप्त चाष्टौ वा यैरुत्थानं न गच्छति ||६८||
ਇਦਾਨੀਂ ਬਹੁਦੋਸਾਣਾਮਾਭ੍ਯਾਸਿਕਮਨੁਲੋਮਨਮਾਹ- ਪ੍ਰਾਤਰਿਤ੍ਯਾਦਿ||੬੮||
Adhikarana 37 (69) · Śloka 69
ਕਾਰਭਂ ਵਾ ਪਿਬੇਨ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਜੀਰ੍ਣੇ ਤਤ੍ਕ੍ਸੀਰਭੋਜਨਮ੍ |
ਜਾਤਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਮਾਸੈਃ ਸਡ੍ਭਿਰਪੋਹਤਿ ||੬੯||
View original
कारभं वा पिबेन्मूत्रं जीर्णे तत्क्षीरभोजनम् |
जातसत्त्वानि कुष्ठानि मासैः षड्भिरपोहति ||६९||
ਕਾਰਭਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਰਭਾ ਉਸ੍ਟ੍ਰੀ| ਅਯਂ ਪ੍ਰਯੋਗੋ ਨ ਸੌਸ਼੍ਰੁਤ ਇਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਃ, ਗਯਦਾਸੇਨ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਤ੍ਵਾਨ੍ਮਯਾਪਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਃ||੬੯||
Adhikarana 38 (70-71) · Śloka 71
ਦਿਦਕ੍ਸੁਰਨ੍ਤਂ ਕੁਸ੍ਠਸ੍ਯ ਖਦਿਰਂ ਕੁਸ੍ਠਪੀਡਿਤਃ |
ਸਰ੍ਵਥੈਵ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਸ੍ਨਾਨਪਾਨਾਸ਼ਨਾਦਿਸੁ ||੭੦||
ਯਥਾ ਹਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍ ਕੁਸ੍ਠਮਾਤੁਰਮੋਜਸਾ |
ਤਥਾ ਹਨ੍ਤ੍ਯੁਪਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਖਦਿਰਃ ਕੁਸ੍ਠਮੋਜਸਾ ||੭੧||
View original
दिदृक्षुरन्तं कुष्ठस्य खदिरं कुष्ठपीडितः |
सर्वथैव प्रयुञ्जीत स्नानपानाशनादिषु ||७०||
यथा हन्ति प्रवृद्धत्वात् कुष्ठमातुरमोजसा |
तथा हन्त्युपयुक्तस्तु खदिरः कुष्ठमोजसा ||७१||
ਕੁਸ੍ਠੇਸੁ ਖਦਿਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਥੋਪਯੋਗਿਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਦਿਦਕ੍ਸੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਿਦਕ੍ਸੁਰ੍ਦ੍ਰਸ੍ਟੁਮਿਚ੍ਛੁਃ| ਅਨ੍ਤਂ ਵਿਨਾਸ਼ਮ੍| ਖਦਿਰਃ ਕੁਸ੍ਠਮੋਜਸਾ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਓਜਃਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪ੍ਰਭਾਵੋ ਵੀਰ੍ਯਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ||੭੦-੭੧||
Adhikarana 39 (72) · Śloka 72
ਨੀਚਰੋਮਨਖਃ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਹਿਤਾਸ਼੍ਯੌਸਧਤਤ੍ਪਰਃ |
ਯੋਸਿਨ੍ਮਾਂਸਸੁਰਾਵਰ੍ਜੀ ਕੁਸ੍ਠੀ ਕੁਸ੍ਠਮਪੋਹਤਿ ||੭੨||
View original
नीचरोमनखः श्रान्तो हिताश्यौषधतत्परः |
योषिन्मांससुरावर्जी कुष्ठी कुष्ठमपोहति ||७२||
ਇਦਾਨੀਂ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਵਿਧਿਮਾਹ- ਨੀਚਰੋਮੇਤ੍ਯਾਦਿ||੭੨||
Adhikarana puShpikA · Śloka 9
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਨਵਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੯||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने कुष्ठचिकित्सितं नाम नवमोऽध्यायः ||९||
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਨਵਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੯||