9. kuṣṭhacikitsitam

Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3

ಅಥಾತಃ ಕುಷ್ಠಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨|| ವಿರುದ್ಧಾಧ್ಯಶನಾಸಾತ್ಮ್ಯವೇಗವಿಘಾತೈಃ ಸ್ನೇಹಾದೀನಾಂ ಚಾಯಥಾರಮ್ಭೈಃ ಪಾಪಕ್ರಿಯಯಾ ಪುರಾಕೃತಕರ್ಮಯೋಗಾಚ್ಚ ತ್ವಗ್ದೋಷಾ ಭವನ್ತಿ ||೩||

ವಿರುದ್ಧಾಧ್ಯಶನಾದೀನಿ ಕುಷ್ಠಕರಾಣಿ ವಿಶೇಷೇಣ ಕುಷ್ಠಸ್ಯ ಜನಕಾನೀತಿ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಾನ್ಯಪಿ ಪುನರುಕ್ತಾನಿ||೧-೩||

Adhikarana 2 (4) · Śloka 4

ತತ್ರ ತ್ವಗ್ದೋಷೀ ಮಾಂಸವಸಾದುಗ್ಧದಧಿತೈಲಕುಲತ್ಥಮಾಷನಿಷ್ಪಾವೇಕ್ಷುಪಿಷ್ಟವಿಕಾರಾಮ್ಲವಿರುದ್ಧಾಧ್ಯಶನಾಜೀರ್ಣವಿದಾಹ್ಯಭಿಷ್ಯನ್ದೀನಿ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಂ ವ್ಯವಾಯಂ ಚ ಪರಿಹರೇತ್ ||೪||

ನಿಷ್ಪಾವೋ ರಾಜಶಿಮ್ಬೀ| ದೋಷಧಾತುಮಲಸ್ರೋತಸಾಂ ಕ್ಲೇದಜನನಮಭಿಷ್ಯನ್ದಿ||೪||

Adhikarana 3 (5) · Śloka 5

ತತಃ ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಯವಗೋಧೂಮಕೋರದೂಷಶ್ಯಾಮಾಕೋದ್ದಾಲಕಾದೀನನವಾನ್ ಭುಞ್ಜೀತ ಮುದ್ಗಾಢಕ್ಯೋರನ್ಯತರಸ್ಯ ಯೂಷೇಣ ಸೂಪೇನ ವಾ ನಿಮ್ಬಪತ್ರಾರುಷ್ಕರವ್ಯಾಮಿಶ್ರೇಣ, ಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣ್ಯವಲ್ಗುಜಾಟರೂಷಕರೂಪಿಕಾಪುಷ್ಪೈಃ ಸರ್ಪಿಃಸಿದ್ಧೈಃ ಸರ್ಷಪತೈಲಸಿದ್ಧೈರ್ವಾ, ತಿಕ್ತವರ್ಗೇಣ ವಾಽಭಿಹಿತೇನ; ಮಾಂಸಸಾತ್ಮ್ಯಾಯ ವಾ ಜಾಙ್ಗಲಮಾಂಸಮಮೇದಸ್ಕಂ ವಿತರೇತ್; ತೈಲಂ ವಜ್ರಕಮಭ್ಯಙ್ಗಾರ್ಥೇ; ಆರಗ್ವಧಾದಿಕಷಾಯಮುತ್ಸಾದನಾರ್ಥೇ; ಪಾನಪರಿಷೇಕಾವಗಾಹಾದಿಷು ಚ ಖದಿರಕಷಾಯಮ್; ಇತ್ಯೇಷ ಆಹಾರಾಚಾರವಿಭಾಗಃ ||೫||

ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಉದ್ದಾಲಕಃ ಅರಣ್ಯಕೋದ್ರವಃ| ಉಪಕರಣಭೂತಂ ಸೂಪ್ಯದ್ರವ್ಯದ್ವಯಂ ಮುದ್ಗಾಢಕೀಲಕ್ಷಣಮಭಿಧಾಯಾಪರಮಪ್ಯುಪಕರಣಭೂತಂ ಶಾಕದ್ರವ್ಯಮಾಹ- ನಿಮ್ಬಪತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಶಾಕರೂಪಾಭ್ಯಾಂ ನಿಮ್ಬಪತ್ರಾರುಷ್ಕರಾಭ್ಯಾಂ ವ್ಯಾಮಿಶ್ರೇಣ ಸೂಪೇನ ಸಹ ಶಾಲ್ಯಾದಿಕಮನ್ನಂ ಭುಞ್ಜೀತ, ತಥಾ ಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣ್ಯಾದಿಭಿರಪಿ ಶಾಕೈಃ| ಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣೀ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಭೇದಃ| ರೂಪಿಕಾಪುಷ್ಪೈಃ ಅರ್ಕಪುಷ್ಪೈಃ| ಸಾರ್ಷಪತೈಲಂ ಕೇಚಿನ್ನೇಚ್ಛನ್ತಿ, ರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರದೂಷಣತ್ವಾತ್, ವಾತಕಫಕುಷ್ಠೇಷು ವದನ್ತ್ಯನ್ಯೇ| ತಿಕ್ತವರ್ಗೇಣ ಪ್ರಪುನ್ನಾಡಾವಲ್ಗುಜಪಟೋಲವಾರ್ತಾಕಾದಿನಾ| ಯದ್ಯಪಿ “ಯೋಷಿನ್ಮಾಂಸಸುರಾವರ್ಜೀ” ಇತ್ಯತ್ರ ಮಾಂಸಪ್ರತಿಷೇಧಃ, ತಥಾಽಪಿ ಮಾಂಸಸಾತ್ಮ್ಯಾಯ ಜಾಙ್ಗಲಮಾಂಸಮಮೇದಸ್ಕಂ ಮೇದೋರಹಿತಂ ಸ್ವಭಾವತೋ ವಿತರೇದ್ದದ್ಯಾತ್| ತತ್ರ ವಜ್ರಕಂ ಸಪ್ತಪರ್ಣಕರಞ್ಜೇತ್ಯಾದಿಕಂ ವಕ್ಷ್ಯತೇ| ಆರಗ್ವಧಾದಿಕಷಾಯಮುತ್ಸಾದನಾರ್ಥೇ ಇತಿ ಕಷಾಯೋಽತ್ರ ಕಲ್ಕಶ್ಚೂರ್ಣಂ ವಾ ಯೋಗ್ಯತಯಾ; ಕಷಾಯಶಬ್ದೋ ಹಿ ಚರಕೇ ಸ್ವರಸಾದಿಷು ಪಞ್ಚಸು ಪರಿಭಾಷಿತಃ; ಉತ್ಸಾದನಾರ್ಥೇ ಉದ್ಧರ್ಷಣಾರ್ಥೇ, ಅಥವಾ ಉದ್ವರ್ತನಾರ್ಥೇ; ಅನ್ಯೇ ತು ನಿಮ್ನವ್ರಣಸ್ಯ ಉನ್ನತಿಕರಣಾರ್ಥೇ| ಇತ್ಯೇಷ ಆಹಾರಾಚಾರವಿಭಾಗ ಇತಿ ಆಹಾರಸ್ಯ ಕ್ರಿಯಮಾಣಸ್ಯ ದ್ರವ್ಯರಸವಿಭಾಜನಮ್| ತತ್ರ, ವಜ್ರತೈಲಸ್ಯ ಪಾನೀಯತ್ವಾದ್, ಆರಗ್ವಧಾದೇರಪ್ಯತ್ರ ಸಂಸ್ಕಾರಾದೌ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕತ್ವಾತ್, ಆಹಾರವರ್ಗಸ್ಯೈವೋಪದೇಶಃ||೫||

Adhikarana 4 (6) · Śloka 6

ತತ್ರ ಪೂರ್ವರೂಪೇಷೂಭಯತಃ ಸಂಶೋಧನಮಾಸೇವೇತ | ತತ್ರ ತ್ವಕ್ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಶೋಧನಾಲೇಪನಾನಿ, ಶೋಣಿತಪ್ರಾಪ್ತೇ ಸಂಶೋಧನಾಲೇಪನಕಷಾಯಪಾನಶೋಣಿತಾವಸೇಚನಾನಿ, ಮಾಂಸಪ್ರಾಪ್ತೇ ಶೋಧನಾಲೇಪನಕಷಾಯಪಾನಶೋಣಿತಾವಸೇಚನಾರಿಷ್ಟಮನ್ಥಪ್ರಾಶಾಃ, ಚತುರ್ಥಕರ್ಮಗುಣಪ್ರಾಪ್ತಂ ಯಾಪ್ಯಮಾತ್ಮವತಃ ಸಂವಿಧಾನವತಶ್ಚ, ತತ್ರ ಸಂಶೋಧನಾಚ್ಛೋಣಿತಾವಸೇಚನಾಚ್ಚೋರ್ಧ್ವಂ ಭಲ್ಲಾತಶಿಲಾಜತುಧಾತುಮಾಕ್ಷೀಕಗುಗ್ಗುಲ್ವಗುರುತುವರಕಖದಿರಾಸನಾಯಸ್ಕೃತಿವಿಧಾನಮಾಸೇವೇತ; ಪಞ್ಚಮಂ ನೈವೋಪಕ್ರಮೇತ್ ||೬||

ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಉಭಯತಃ ಸಂಶೋಧನಂ ವಮನಂ ವಿರೇಚನಂ ಚ| ತ್ವಕ್ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೇ ರಸಪ್ರಾಪ್ತೇ, ರಸಸ್ಯ ತತ್ಸ್ಥಾನತ್ವಾತ್ | ಅತ್ರಾರಿಷ್ಟಗ್ರಹಣಮುಪಲಕ್ಷಣಂ, ತೇನಾಸವಸುರಯೋರಪ್ಯವರೋಧಃ| ಮೇದಃಪ್ರಾಪ್ತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಪದಿಶನ್ನಾಹ- ಚತುರ್ಥಕರ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ಚತುರ್ಥಕರ್ಮಗುಣಪ್ರಾಪ್ತಂ ಯಾಪ್ಯಮಿತಿ ತ್ವಗ್ಧಾತೋಶ್ಚತುರ್ಥಂ ಮೇದಃ, ತಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ ಶೋಧನಾದೀನಿ, ತೇಷಾಂ ತು ಗುಣಾಃ ಫಲಮ್; ಏತೇನೈತದುಕ್ತಂ- ಮೇದೋಗತಂ ಕುಷ್ಠಂ ಸಂಶೋಧನಾದಿಗುಣವಿಶಿಷ್ಟಂ ಯಾಪ್ಯಂ ಭವತೀತಿ| ಕಥಮ್ಭೂತಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ? ಆತ್ಮವತಃ ಆತ್ಮಗುಣೋಪಪನ್ನಸ್ಯ; ಆತ್ಮಗುಣಾಶ್ಚ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಕ್ಷಾನ್ತಿರನಸೂಯಾ ಶೌಚಮನಾಯಾಸೋ ಮಙ್ಗಲಕಾರ್ಯಾಣ್ಯಸ್ಪೃಹಾ ಚೇತಿ; ಅಥವಾ ಆತ್ಮವತೋಽಪಥ್ಯಪರಿಹಾರಪರಾಯಣಸ್ಯ ಸಮ್ಯಗಾಹಾರಾಚಾರಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಂವಿಧಾನವತಃ ಪರಿಚ್ಛದವತಃ ಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನಪರಸ್ಯ ಯಾಪ್ಯಂ ನಾನ್ಯಥಾ| ‘ಸಮ್ಯಗ್ವಿಧಾನವತ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ಪ್ರಭೂತೋಪಕರಣಯುಕ್ತಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಥವಾ ಚತುರ್ಥೇ ಮೇದಸಿ ಸ್ಥಿತಂ ಕುಷ್ಠಂ ಚತುರ್ಥಂ, ತಸ್ಯ ಕುಷ್ಠಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ ಗುಣಾಶ್ಚ ದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯೋಪದೇಹಪೂಯಾದಯಸ್ತೈಃ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಯುಕ್ತಂ ಯಾಪ್ಯಮ್| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಚತುರ್ಥಾಖ್ಯಪ್ರಾಪ್ತಂ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಸ ಏವಾರ್ಥಃ| ಅತ್ರ ಯಾಪನೇ ಸಂಶೋಧನಾಚ್ಛೋಣಿತಾವಸೇಕಾಚ್ಚೋರ್ಧ್ವಂ ಭಲ್ಲಾತಕಾದಿವಿಧಾನಮ್| ತತ್ರ ಭಲ್ಲಾತಕವಿಧಾನಮರ್ಶೋನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ, ಶಿಲಾಜತುಮಾಕ್ಷಿಕಧಾತುತುವರಕವಿಧಾನಂ ಪ್ರಮೇಹಪಿಡಕಾಚಿಕಿತ್ಸಿತನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ, ಖದಿರಾಸನಾಯಸ್ಕೃತಿವಿಧಾನಂ ಮಹಾಕುಷ್ಠವಿಧಾವುದ್ದಿಷ್ಟಮ್| ಪಞ್ಚಮಂ ನೈವೇತಿ ಅಸಾಧ್ಯತ್ವಾದಸ್ಥ್ಯಾದಿಗತಕುಷ್ಠಾನಾಮ್||೬||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

ತತ್ರ ಪ್ರಥಮಮೇವ ಕುಷ್ಠಿನಂ ಸ್ನೇಹಪಾನವಿಧಾನೇನೋಪಪಾದಯೇತ್ | ಮೇಷಶೃಙ್ಗೀಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಶಾರ್ಙ್ಗೇಷ್ಟಾಗುಡೂಚೀದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲೀಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಘೃತಂ ವಾ ವಾತಕುಷ್ಠಿನಾಂ ಪಾನಾಭ್ಯಙ್ಗಯೋರ್ವಿದಧ್ಯಾತ್, ಧವಾಶ್ವಕರ್ಣಕಕುಭಪಲಾಶಪಿಚುಮರ್ದಪರ್ಪಟಕಮಧುಕರೋಧ್ರಸಮಙ್ಗಾಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಿತ್ತಕುಷ್ಠಿನಾಂ, ಪ್ರಿಯಾಲಶಾಲಾರಗ್ವಧನಿಮ್ಬಸಪ್ತಪರ್ಣಚಿತ್ರಕಮರಿಚವಚಾಕುಷ್ಠಸಿದ್ಧಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕುಷ್ಠಿನಾಂ ಭಲ್ಲಾತಕಾಭಯಾವಿಡಙ್ಗಸಿದ್ಧಂ ವಾ, ಸರ್ವೇಷಾಂ ತುವರಕತೈಲಂ ಭಲ್ಲಾತಕತೈಲಂ ವೇತಿ ||೭||

ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ನೇಹಪಾನವಿಧಾನೇನೇತಿ ವಮನಾದಿಶೋಧನಾಙ್ಗಸ್ಯೈವ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಪಾನವಿಧಾನೇನ; ನ ಪುನಃ ಸ್ವತನ್ತ್ರಸ್ಯ, ಕುಷ್ಠಾನಾಂ ರೂಕ್ಷಣೀಯತ್ವಾತ್| ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ ಪುನಃ ಕ್ರಮಾದನುಕ್ತಾನ್ಯಪಿ ವಮನವಿರೇಚನಶೋಣಿತಮೋಕ್ಷಣಾನಿ ಕ್ರಮೇಣೈವ ಪೂರ್ವರೂಪಾದೌ, ಅನೇನೈವ ಕ್ರಮೇಣ ಕರ್ಮಣಃ ಸರ್ವತ್ರೋಕ್ತತ್ವಾತ್| ಉಪಪಾದಯೇತ್ ಉಪಕ್ರಮೇತೇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಾನೇವ ಶೋಧನಾಙ್ಗಸ್ನೇಹಾನುತ್ಪಾದಯನ್ನಾಹ- ಮೇಷಶೃಙ್ಗೀತ್ಯಾದಿ| ಮೇಷಶೃಙ್ಗೀ ಕರ್ಕಟಶೃಙ್ಗೀ; ಗಯೀ ತು ಪುತ್ರಞ್ಜೀವಕಭೇದಮಾಹ| ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ ಗೋಕ್ಷುರಕಃ| ಶಾರ್ಙ್ಗೇಷ್ಟಾ ಕಾಕತಿಕ್ತಾ, ‘ಭುಮ್ಭುರಟಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ‘ಗೂಥಕರಞ್ಜ’ ಇತ್ಯಪರೇ| ಶೇಷಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ಏತೈಃ ಕಷಾಯಕಲ್ಕರೂಪೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಭಾಷಯಾ ತೈಲಂ ಘೃತಂ ವಾ ವಾತಕುಷ್ಠೇ ಏವ, ಕಫಾನುಬನ್ಧೇ ತೈಲಂ, ಪಿತ್ತಾನುಬನ್ಧೇ ಘೃತಮ್; ಅನ್ಯೇ ತು ಪಾನಾಯ ಘೃತಂ, ಅಭ್ಯಙ್ಗಾಯ ತೈಲಮಿತಿ| ಅಶ್ವಕರ್ಣೇತ್ಯಾದಿ ಅಶ್ವಕರ್ಣಃ ಪೂರ್ವದೇಶೇ ಗನ್ಧಮುಣ್ಡೋಽಶ್ವತ್ಥಸದೃಶಃ| ಕಕುಭಃ ಸುಗನ್ಧಿಮೂಲೋ ವಿಟಪಃ| ಪಲಾಶಃ ಕಿಂಶುಕಃ| ಪಿಚುಮರ್ದೋ ನಿಮ್ಬಃ| ಸಮಙ್ಗಾ ಸ್ಪರ್ಶರೋದನಿಕಾ, ಲಜ್ಜಾಲುರಿತಿ ಲೋಕೇ| ಪ್ರಿಯಾಲೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಿಯಾಲಶ್ಚಾರಃ| ಸರ್ಪಿರಿತಿ ಪೂರ್ವಯೋಗಾದನುವರ್ತತೇ, ಏವಮಗ್ರೇಽಪಿ| ಭಲ್ಲಾತಕೇತ್ಯಾದಿ| ತುವರಕಃ ಪಶ್ಚಿಮಸಮುದ್ರಭೂಮಿಷು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಏವ||೭||

Adhikarana 6 (8-9) · Śloka 9

ಸಪ್ತಪರ್ಣಾರಗ್ವಧಾತಿವಿಷೇಕ್ಷುರಪಾಠಾಕಟುರೋಹಿಣ್ಯಮೃತಾತ್ರಿಫಲಾಪಟೋಲಪಿಚುಮರ್ದಪರ್ಪಟಕದುರಾಲಭಾತ್ರಾಯಮಾಣಾಮುಸ್ತಾಚನ್ದನಪದ್ಮಕ- ಹರಿದ್ರೋಪಕುಲ್ಯಾವಿಶಾಲಾಮೂರ್ವಾಶತಾವರೀಸಾರಿವೇನ್ದ್ರಯವಾಟರೂಷಕಷಡ್ಗ್ರನ್ಥಾಮಧುಕಭೂನಿಮ್ಬಗೃಷ್ಟಿಕಾ ಇತಿ ಸಮಭಾಗಾಃ ಕಲ್ಕಃಸ್ಯಾತ್, ಕಲ್ಕಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ತದ್ದ್ವಿಗುಣೋ ಧಾತ್ರೀಫಲರಸಸ್ತಚ್ಚತುರ್ಗುಣಾ ಆಪಸ್ತದೈಕಧ್ಯಂ ಸಮಾಲೋಡ್ಯ ವಿಪಚೇತ್, ಏತನ್ಮಹಾತಿಕ್ತಕಂ ನಾಮ ಸರ್ಪಿಃ ಕುಷ್ಠವಿಷಮಜ್ವರರಕ್ತಪಿತ್ತಹೃದ್ರೋಗೋನ್ಮಾದಾಪಸ್ಮಾರಗುಲ್ಮಪಿಡಕಾಸೃಗ್ದರಗಲಗಣ್ಡಗಣ್ಡಮಾಲಾ- ಶ್ಲೀಪದಪಾಣ್ಡುರೋಗವಿಸರ್ಪಾರ್ಶಃಷಾಣ್ಢ್ಯಕಣ್ಡೂಪಾಮಾದೀಞ್ಛಮಯೇದಿತಿ ||೮|| ತ್ರಿಫಲಾಪಟೋಲಪಿಚುಮನ್ದಾಟರೂಷಕಕಟುರೋಹಿಣೀದುರಾಲಭಾತ್ರಾಯಮಾಣಾಃ ಪರ್ಪಟಕಶ್ಚೈತೇಷಾಂ ದ್ವಿಪಲಿಕಾನ್ ಭಾಗಾಞ್ಜಲದ್ರೋಣೇ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ಪಾದಾವಶೇಷಂ ಕಷಾಯಮಾದಾಯ ಕಲ್ಕಪೇಷ್ಯಾಣೀಮಾನಿ ಭೇಷಜಾನ್ಯರ್ಧಪಲಿಕಾನಿ ತ್ರಾಯಮಾಣಾಮುಸ್ತೇನ್ದ್ರಯವಚನ್ದನಕಿರಾತತಿಕ್ತಾನಿ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಶ್ಚೈತಾನಿ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥೇ ಸಮಾವಾಪ್ಯ ವಿಪಚೇತ್, ಏತತ್ತಿಕ್ತಕಂ ನಾಮ ಸರ್ಪಿಃ ಕುಷ್ಠವಿಷಮಜ್ವರಗುಲ್ಮಾರ್ಶೋಗ್ರಹಣೀದೋಷಶೋಫಪಾಣ್ಡುರೋಗವಿಸರ್ಪಷಾಣ್ಢ್ಯಶಮನಮೂರ್ಧ್ವಜತ್ರುಗತರೋಗಘ್ನಂ ಚೇತಿ ||೯||

ಹರಿದ್ರೋಪಕುಲ್ಯಾವಿಶಾಲೇತ್ಯತ್ರ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರದರ್ಶನಾದ್ಧರಿದ್ರಾದ್ವಯಂ, ಪಿಪ್ಪಲೀ ಗಜಪಿಪ್ಪಲೀ ಚೇತ್ಯುಪಕುಲ್ಯಾದ್ವಯಂ ಚ ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ, ವಿಶಾಲಾ ಇನ್ದ್ರವಾರುಣೀ, ಮೂರ್ವಾ ಚೋರಸ್ನಾಯುಃ, ಷಡ್ಗ್ರನ್ಥಾ ವಚಾ| ಪರಿಭಾಷಾವ್ಯಾಪಾರೋ ನಾಸ್ತ್ಯೇವಾತ್ರ ಮಹಾತಿಕ್ತಕೇ, ಸಾಮಾನ್ಯಕಲ್ಕಕಷಾಯಪರಿಮಾಣದ್ರವ್ಯಪರಿಮಾಣಯೋಶ್ಚೋಕ್ತತ್ವಾತ್| ಷಾಣ್ಢ್ಯಂ ಷಣ್ಢಭಾವಃ||೮-೯||

Adhikarana 7 (10) · Śloka 11

ಅತೋಽನ್ಯತಮೇನ ಘೃತೇನ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯೈಕಾಂ ದ್ವೇ ತಿಸ್ರಶ್ಚತಸ್ರಃ ಪಞ್ಚ ವಾ ಸಿರಾ ವಿಧ್ಯೇತ್; ಮಣ್ಡಲಾನಿ ಚೋತ್ಸನ್ನಾನ್ಯವಲಿಖೇದಭೀಕ್ಷ್ಣಂ, ಪ್ರಚ್ಛಯೇದ್ವಾ, ಸಮುದ್ರಫೇನಶಾಕಗೋಜೀಕಾಕೋದುಮ್ಬರಿಕಾಪತ್ರೈರ್ವಾಽವಘೃಷ್ಯಾಲೇಪಯೇಲ್ಲಾಕ್ಷಾಸರ್ಜರಸರಸಾಞ್ಜನ- ಪ್ರಪುನ್ನಡಾವಲ್ಗುಜತೇಜೋವತ್ಯಶ್ವಮಾರಕಾರ್ಕಕುಟಜಾರೇವತಮೂಲಕಲ್ಕೈರ್ಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟೈಃ ಪಿತ್ತಪಿಷ್ಟೈರ್ವಾ, ಸ್ವರ್ಜಿಕಾತುತ್ಥಕಾಸೀಸವಿಡಙ್ಗಾಗಾರಧೂಮಚಿತ್ರಕಕಟುಕಸುಧಾಹರಿದ್ರಾಸೈನ್ಧವಕಲ್ಕೈರ್ವಾ, ಏತಾನ್ಯೇವಾವಾಪ್ಯ ಕ್ಷಾರಕಲ್ಪೇನ ನಿಃಸ್ರುತೇ ಪಾಲಾಶೇ ಕ್ಷಾರೇ ತತೋ ವಿಪಾಚ್ಯ ಫಾಣೀತಮಿವ ಸಞ್ಜಾತಮವತಾರ್ಯ ಲೇಪಯೇತ್, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಕಫಲಲಾಕ್ಷಾಮರಿಚಪಿಪ್ಪಲೀಸುಮನಃಪತ್ರೈರ್ವಾ, ಹರಿತಾಲಮನಃಶಿಲಾರ್ಕಕ್ಷೀರತಿಲಶಿಗ್ರುಮರಿಚಕಲ್ಕೈರ್ವಾ, ಸ್ವರ್ಜಿಕಾಕುಷ್ಠತುತ್ಥಕುಟಜಚಿತ್ರಕವಿಡಙ್ಗಮರಿಚರೋಧ್ರಮನಃಶಿಲಾಕಲ್ಕೈರ್ವಾ, ಹರೀತಕೀಕರಞ್ಜಿಕಾವಿಡಙ್ಗಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಲವಣರೋಚನಾವಲ್ಗುಜಹರಿದ್ರಾಕಲ್ಕೈರ್ವಾ ||೧೦|| ಸರ್ವೇ ಕುಷ್ಠಾಪಹಾಃ ಸಿದ್ಧಾ ಲೇಪಾಃ ಸಪ್ತ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ |೧೧|

ಶಾಕೋ ಮಹಾಖರಪತ್ರಃ, ‘ಶಾಖೋಟ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ; ಗೋಜೀ ಗೋಜಿಹ್ವಾ; ಕಾಕೋದುಮ್ಬರಿಕಾ ಕಾಷ್ಠೋದುಮ್ಬರಿಕಾ| ತಮೇವ ಪ್ರಲೇಪಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಲಾಕ್ಷಾಸರ್ಜರಸೇತ್ಯಾದಿ| ಆರೇವತಃ ಕಿರಮಾಲಕಃ| ಪಿತ್ತಪಿಷ್ಟೈರಿತಿ ಗೋಪಿತ್ತಪಿಷ್ಟೈಃ| ಏತಾನ್ಯೇವೇತ್ಯಾದಿ| ನಿಃಸ್ರುತೇ ಗಾಲಿತೇ| ಕ್ಷಾರಕಲ್ಪಾತಿದೇಶೇನ ತಿಲನಾಲಾದಿಭಿರಾದೀಪನಂ ಷಙ್ಗುಣೋದಕಸ್ರಾವಣಂ ಚ| ಸುವರ್ಚಿಕಾತುತ್ಥಕಾಸೀಸಾದಿಚೂರ್ಣಂ ಪರಿವಾಪ್ಯ ಕ್ಷಾರಾದ್ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ತಮಭಾಗಪ್ರಮಾಣಮ್| ಸ್ವರ್ಜಿಕೇತ್ಯಾದಿ| ಜ್ಯೋತಿಷ್ಕಃ ಕಾಕಮರ್ದನಿಕಾ, ತಸ್ಯಾಃ ಫಲಮ್| ಸುಮನಾ ಜಾತೀ| ಹರಿತಾಲೇತ್ಯಾದಿ| ಶಿಗ್ರುರ್ವಿಟಪಶಾಕಃ, ಶೋಭಾಞ್ಜನಮನ್ಯೇ| ಹರೀತಕೀತ್ಯಾದಿ| ಕರಞ್ಜಿಕಾ ವೃಕ್ಷಕರಞ್ಜಃ| ಸರ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಸಿದ್ಧಾ ಇತಿ ವಿಶೇಷಣಂ ನಿಶ್ಚಿತಫಲಸಿದ್ಧಿಬೋಧನಾರ್ಥಮ್||೧೦||-

Adhikarana 8 (11-12) · Śloka 12

ವೈಶೇಷಿಕಾನತಸ್ತೂರ್ಧ್ವಂ ದದ್ರೂಶ್ವಿತ್ರೇಷು ಮೇ ಶೃಣು ||೧೧|| ಲಾಕ್ಷಾ ಕುಷ್ಠಂ ಸರ್ಷಪಾಃ ಶ್ರೀನಿಕೇತಂ ರಾತ್ರಿರ್ವ್ಯೋಷಂ ಚಕ್ರಮರ್ದಸ್ಯ ಬೀಜಮ್ | ಕೃತ್ವೈಕಸ್ಥಂ ತಕ್ರಪಿಷ್ಟಃ ಪ್ರಲೇಪೋ ದದ್ರೂಷೂಕ್ತೋ ಮೂಲಕಾದ್ಬೀಜಯುಕ್ತಃ ||೧೨||

ವೈಶೇಷಿಕಾನಿತ್ಯಾದಿ| ಶ್ರೀನಿಕೇತಂ ನವನೀತಧೂಪಃ ಸರಲನಿರ್ಯಾಸ ಇತಿ| ರಾತ್ರಿರ್ಹರಿದ್ರಾ||೧೧-೧೨||

Adhikarana 9 (13) · Śloka 13

ಸಿನ್ಧೂದ್ಭೂತಂ ಚಕ್ರಮರ್ದಸ್ಯ ಬೀಜಮಿಕ್ಷೂದ್ಭೂತಂ ಕೇಶರಂ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಶೈಲಮ್ | ಪಿಷ್ಟೋ ಲೇಪೋಽಯಂ ಕಪಿತ್ಥಾದ್ರಸೇನ ದದ್ರೂಸ್ತೂರ್ಣಂ ನಾಶಯತ್ಯೇಷ ಯೋಗಃ ||೧೩||

ಸಿನ್ಧೂದ್ಭೂತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಿನ್ಧೂದ್ಭೂತಂ ಸೈನ್ಧವಮ್| ಇಕ್ಷೂದ್ಭೂತೋ ಗುಡಃ| ಕೇಶರಂ ಬಕುಲಮ್| ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಶೈಲಂ ರಸಾಞ್ಜನಮ್||೧೩||

Adhikarana 10 (14) · Śloka 14

ಹೇಮಕ್ಷೀರೀ ವ್ಯಾಧಿಘಾತಃ ಶಿರೀಷೋ ನಿಮ್ಬಃ ಸರ್ಜೋ ವತ್ಸಕಃ ಸಾಜಕರ್ಣಃ | ಶೀಘ್ರಂ ತೀವ್ರಾ ನಾಶಯನ್ತೀಹ ದದ್ರೂಃ ಸ್ನಾನಾಲೇಪೋದ್ಧರ್ಷಣೇಷೂಪಯುಕ್ತಾಃ ||೧೪||

ಹೇಮಕ್ಷೀರೀ ಕಙ್ಕುಷ್ಠಮ್| ವ್ಯಾಧಿಘಾತಃ ಕಿರಮಾಲಕಃ| ಸರ್ಜೋ ಲಘುಸರ್ಜಃ| ಅಜಕರ್ಣೋ ಮಹಾಸರ್ಜಃ, ‘ಗನ್ಧಮುಣ್ಡ’ ಇತ್ಯೇಕೇ| ಸ್ನಾನೇತ್ಯಾದಿ| ‘ಪಾನಾಲೇಪೋದ್ಧರ್ಷಣೇಷು’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ| ಲೇಪನೋದ್ಧರ್ಷಣಯೋಃ ಪೇಷಣೇ ತಕ್ರಮಮ್ಲಂ, ಕಪಿತ್ಥರಸಮನ್ಯೇಽನುವರ್ತಯನ್ತಿ||೧೪||

Adhikarana 11 (15) · Śloka 15

ಭದ್ರಾಸಞ್ಜ್ಞೋದುಮ್ಬರೀಮೂಲತುಲ್ಯಂ ದತ್ತ್ವಾ ಮೂಲಂ ಕ್ಷೋದಯಿತ್ವಾ ಮಲಪ್ವಾಃ | ಸಿದ್ಧಂ ತೋಯಂ ಪೀತಮುಷ್ಣೇ ಸುಖೋಷ್ಣಂ ಸ್ಫೋಟಾಞ್ಛ್ವಿತ್ರೇ ಪುಣ್ಡರೀಕೇ ಚ ಕುರ್ಯಾತ್ ||೧೫||

ದದ್ರುಷು ಯೋಗತ್ರಯಮಭಿಧಾಯ ಶ್ವಿತ್ರೇ ವಿನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಭದ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಉದುಮ್ಬರೀ ಭದ್ರನಾಮಾ ಕಾಷ್ಠೋದುಮ್ಬರಿಕಾ ಮಹತೀ, ಮಲಪೂಃ ಸೈವಾಲ್ಪವಿಟಪಾ, ತಯೋರ್ಮೂಲಂ ಪಲಂ ಷೋಡಶಭಿಃ ಸಲಿಲಪಲೈಃ ಪಕ್ವಂ ಚತುರ್ಭಾಗಾವಶಿಷ್ಟಮುಷ್ಣಕಾಲೇ ಕೋಷ್ಣಂ ಪೀತಮಾತಪಸಂಸ್ಥಸ್ಯ ಕಟುತೈಲಾಭ್ಯಕ್ತಸ್ಯ ಚ ಶ್ವಿತ್ರೇ ಸ್ಫೋಟಜನನಮ್| ಜೀರ್ಣೇ ಗವ್ಯಮಥಿತೇನ ದಾಡಿಮಯೂಷೇಣ ವಾ ಭೋಕ್ತವ್ಯಮ್||೧೫||

Adhikarana 12 (16) · Śloka 16

ದ್ವೈಪಂ ದಗ್ಧಂ ಚರ್ಮ ಮಾತಙ್ಗಜಂ ವಾ ಭಿನ್ನೇ ಸ್ಫೋಟೇ ತೈಲಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಲೇಪಃ |೧೬|

ಸಞ್ಜಾತಭಿನ್ನಸ್ಫೋಟಸ್ಯ ಶ್ವಿತ್ರಿಣ ಉತ್ತರಕರ್ಮ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ದ್ವೈಪಮಿತ್ಯಾದಿ| ದ್ವೀಪೀ ಚಿತ್ರಕಾಯೋ ವ್ಯಾಘ್ರಃ, ತಸ್ಯೇದಂ ಚರ್ಮ ದ್ವೈಪಮ್| ಮಾತಙ್ಗೋ ಹಸ್ತೀ, ತಸ್ಮಾಜ್ಜಾತಂ ಮಾತಙ್ಗಜಂ ಚರ್ಮ| ತೈಲಮತ್ರ ವಿಷಾಣಿಕಾಸಿದ್ಧಮ್| ತದುಕ್ತಮ್- “ಆವರ್ತಕೀಮೂಲಸಿದ್ಧೇನ ತೈಲೇನಾಭ್ಯಜ್ಯಾವಚೂರ್ಣಯೇದ್ ಗಜದ್ವೀಪಿಚರ್ಮಮಸೀಚೂರ್ಣೇನ, ತ್ರಿಫಲಾಲೋಹಚೂರ್ಣೇನ ವಾ” ಇತಿ|೧೬|-

Adhikarana 13 (16) · Śloka 16

ಪೂತಿಃ ಕೀಟೋ ರಾಜವೃಕ್ಷೋದ್ಭವೇನ ಕ್ಷಾರೇಣಾಕ್ತಃ ಶ್ವಿತ್ರಮೇಕೋ ನಿಹನ್ತಿ ||೧೬||

ಪೂತಿಃ ಕೀಟಃ ಶಸ್ಯಾದೋ ವರ್ಷಾಕಾಲೇ ಕರ್ಬುರಕಃ ‘ತೇಲಿನೀ’ ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ, ಪೂರ್ವದೇಶೇ ‘ಪುಣ್ಡಾಲಿಕಾ’ ಇತಿ| ಸ ಚಾರಗ್ವಧಕ್ಷಾರೇಣ ಸಹಾಕ್ತೋ ಮಿಶ್ರಿತಃ| ರಾಜವೃಕ್ಷ ಆರಗ್ವಧಃ| ಏಕಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ| ಉದ್ದಾಲನತ್ವಾತ್ ಕ್ಷಾರೋದಕೇನಾತ್ರ ದ್ರವಕಾರ್ಯಮ್| ‘ಉಕ್ತಃ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ವದನ್ತಿ||೧೬||

Adhikarana 14 (17) · Śloka 17

ಕೃಷ್ಣಸ್ಯ ಸರ್ಪಸ್ಯ ಮಸೀ ಸುದಗ್ಧಾ ಬೈಭೀತಕಂ ತೈಲಮಥ ದ್ವಿತೀಯಮ್ | ಏತತ್ ಸಮಸ್ತಂ ಮೃದಿತಂ ಪ್ರಲೇಪಾಚ್ಛ್ವಿತ್ರಾಣಿ ಅರ್ವಾಣ್ಯಪಹನ್ತಿ ಶೀಘ್ರಮ್ ||೧೭||

ಕೃಷ್ಣಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪೋ ಯದಾ ದಹ್ಯಮಾನೋಽತಿಕೃಷ್ಣತ್ವಂ ಗಚ್ಛತಿ ತದಾ ತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಮಸೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ, ಸ ಏವಾಗ್ನಿದಹ್ಯಮಾನೋ ಯದಾ ಶುಕ್ಲತ್ವಂ ಯಾತಿ ತದಾ ಕ್ಷಾರ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ||೧೭||

Adhikarana 15 (18) · Śloka 18

ಅಧ್ಯರ್ಧತೋಯೇ ಸುಭತಿಸ್ರುತಸ್ಯ ಕ್ಷಾರಸ್ಯ ಕಲ್ಪೇನ ತು ಸಪ್ತಕೃತ್ವಃ | ತೈಲಂ ಶೃತಂ ತೇನ ಚತುರ್ಗುಣೇನ ಶ್ವಿತ್ರಾಪಹಂ ಮ್ರಕ್ಷಣಮೇತದಗ್ರ್ಯಮ್ ||೧೮||

ಅಧ್ಯರ್ಧೇತ್ಯಾದಿ| ಕೃಷ್ಣಸ್ಯ ಸರ್ಪಸ್ಯೇತ್ಯನುವರ್ತಮಾನಾತ್ತಸ್ಯ ಕ್ಷಾರಾದಧ್ಯರ್ಧಂ ತೋಯಮಧಿಕಾರ್ಧಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕ್ಷಾರಸ್ಯ ಕಲ್ಪೇನ ಕ್ಷಾರಪಾಕವಿಧಿನಾ| ಸಪ್ತಕೃತ್ವಃ ಸಪ್ತವಾರಾನ್| ಮ್ರಕ್ಷಣಮ್ ಆಲೇಪನಮ್| ಅಗ್ರ್ಯಂ ಪ್ರಧಾನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧೮||

Adhikarana 16 (19-20) · Śloka 20

ಘೃತೇನ ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಪುನಾಡಬೀಜಂ ಕುಷ್ಠಂ ಚ ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಂ ಚ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ | ಶ್ವೇತಾಯ ದದ್ಯಾದ್ಗೃಹಕುಕ್ಕುಟಾಯ ಚತುರ್ಥಭಕ್ತಾಯ ಬುಭುಕ್ಷಿತಾಯ ||೧೯|| ತಸ್ಯೋಪಸಙ್ಗೃಹ್ಯ ಚ ತತ್ ಪುರೀಷಮುತ್ಪಾಚಿತಂ ಸರ್ವತ ಏವ ಲಿಮ್ಪೇತ್ | ಅಭ್ಯನ್ತರಂ ಮಾಸಮಿಮಂ ಪ್ರಯೋಗಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇಚ್ಛ್ವಿತ್ರಮಥೋ ನಿಹನ್ತಿ ||೨೦||

ಘೃತೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಚತುರ್ಥಭಕ್ತಾಯೇತಿ ಏಕಾಹಮುಪೋಷಿತಾಯ ದ್ವಿತೀಯೇಽಹನಿ ಸಾಯಂ ಧವಲಾಯ ಗ್ರಾಮ್ಯಕುಕ್ಕುಟಾಯಾತ್ಯನ್ತಬುಭುಕ್ಷಿತಾಯ ಪ್ರಪುನ್ನಾಡಬೀಜಾದಿಕಂ ಘೃತಯುಕ್ತಂ ಭಕ್ಷಯಿತುಂ ದದ್ಯಾತ್| ತಸ್ಯ ಪುರೀಷಮುಪಸಙ್ಗೃಹ್ಯ ಗೃಹೀತ್ವಾ ತೇನ ಪುರೀಷೇಣ ಮಾಸಮೇಕಂ ಶ್ವಿತ್ರಮಭ್ಯನ್ತರಂ ಧಾತ್ವನ್ತರ್ಗತಂ ಮಲಪ್ವಾದಿಭಿಃ ಪ್ರಯೋಗೈಃ ಸ್ಫೋಟಕಾದಿಭಿರುತ್ಪಾಚಿತಂ ಪಾಕಂ ನೀತಂ ಲಿಮ್ಪೇತ್; ಸ ಲೇಪಸ್ತಚ್ಛ್ವಿತ್ರಂ ನಿಹನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೧೯-೨೦||

Adhikarana 17 (21-22) · Śloka 22

ಕ್ಷಾರೇ ಸುದಗ್ಧೇ ಜಲಗಣ್ಡಜೇ ತು ಗಜಸ್ಯ ಮೂತ್ರೇಣ ಬಹುಸ್ರುತೇ ಚ | ದ್ರೋಣಪ್ರಮಾಣೇ ದಶಭಾಗಯುಕ್ತಂ ದತ್ತ್ವಾ ಪಚೇದ್ಬೀಜಮವಲ್ಗುಜಸ್ಯ ||೨೧|| ಏತದ್ಯದಾ ಚಿಕ್ಕಣತಾಮುಪೈತಿ ತದಾ ಸಮಸ್ತಂ ಗುಟಿಕಾ ವಿದಧ್ಯಾತ್ | ಶ್ವಿತ್ರಂ ಪ್ರಲಿಮ್ಪೇದಥ ಸಮ್ಪ್ರಘೃಷ್ಯ ತಯಾ ವ್ರಜೇದಾಶು ಸವರ್ಣಭಾವಮ್ ||೨೨||

ಕ್ಷಾರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಜಲಗಣ್ಡೋ ಜಲಗಣ್ಡೀರಕಃ, ನದೀಪಿಪ್ಪಲಿಕೇತ್ಯನ್ಯೇ| ‘ಗಜಲೇಣ್ಡಜೇ ಕ್ಷಾರೇ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ; ತಚ್ಚ ನ ಪಠನೀಯಂ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರವಿರೋಧಾತ್| ದಶಭಾಗಯುಕ್ತಂ ದಶಭಾಗಯೋಜಿತಮವಲ್ಗುಜಚೂರ್ಣಂ ಪ್ರಕ್ಷಿಪೇದಿತಿ||೨೧-೨೨||

Adhikarana 18 (23-24) · Śloka 24

ಕಷಾಯಕಲ್ಪೇನ ಸುಭಾವಿತಾಂ ತು ಜಲಂ ತ್ವಚಾ ಚೂತಹರೀತಕೀನಾಮ್ | ತಾಂ ತಾಮ್ರದೀಪೇ ಪ್ರಣಿಧಾಯ ಧೀಮಾನ್ ವರ್ತಿಂ ವಟಕ್ಷೀರಸುಭಾವಿತಾಂ ತು ||೨೩|| ಆದೀಪ್ಯ ತಜ್ಜಾತಮಸೀಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ತಾಂ ಚಾಪಿ ಪಥ್ಯಾಮ್ಭಸಿ ಭಾವಯಿತ್ವಾ | ಸಮ್ಪ್ರಚ್ಛಿತಂ ತದ್ಬಹುಶಃ ಕಿಲಾಸಂ ತೈಲೇನ ಸಿಕ್ತಂ ಕಟುನಾ ಪ್ರಯಾತಿ ||೨೪||

ಕಷಾಯೇತ್ಯಾದಿ| ಚೂತಹರೀತಕೀನಾಂ ತ್ವಚಾ ಕೃತ್ವಾ ಕಷಾಯಕಲ್ಪೇನ ಕ್ವಾಥಕಲ್ಪನಯಾ ಯಜ್ಜಲಂ ಕ್ವಾಥಃ, ತೇನ ಸುಭಾವಿತಾಂ ಪಿಚುವರ್ತಿಂ ಕಟುತೈಲೇನ ಸಿಕ್ತ್ವಾ, ತಾಂ ತಾಮ್ರದೀಪೇ ಪ್ರಣಿಧಾಯ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾ, ಆದೀಪ್ಯ ಪ್ರಜ್ವಾಲ್ಯ, ತಜ್ಜಾತಮಸೀಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ, ತತೋ ವಟಕ್ಷೀರಸುಭಾವಿತಾಂ ಕೃತ್ವಾ, ತತಸ್ತಾಮೇವ ಪಥ್ಯಾಕ್ವಾಥೇನ ಭಾವಯಿತ್ವಾ, ಕಟುನಾ ತೈಲೇನ ಸಿಕ್ತಂ ಕಿಲಾಶಂ ಬಹುಶಃ ಸಮ್ಪ್ರಚ್ಛಿತಂ ತಯಾ ಲೇಪಿತಮಪಯಾತಿ| “ಭಾವ್ಯದ್ರವ್ಯಸಮಂ ಕ್ವಾಥ್ಯಂ ಕ್ವಾಥಶ್ಚಾಷ್ಟಾಂಶಶೇಷಿತಃ” ಇತಿ| ಅಯಂ ಯೋಗೋಽನ್ಯತ್ರಾಪ್ಯುಕ್ತಃ- “ಪಥ್ಯಾಮ್ರತ್ವಕ್ಕಷಾಯೇಣ ಪಿಚುವರ್ತಿಃ ಸುಭಾವಿತಾ| ಕಟುತೈಲಯುತೇ ತಾಮ್ರಪಾತ್ರೇ ಪ್ರಜ್ವಾಲಯೇತ್ತತಃ|| ಮಸೀಂ ತಜ್ಜಾಂ ವಟಕ್ಷೀರಪಥ್ಯಾಕ್ವಾಥೇನ ಭಾವಯೇತ್| ಮ್ರಕ್ಷಿತಂ ಕಟುತೈಲಾಕ್ತಂ ತೇನ ಶ್ವಿತ್ರಂ ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ”- ಇತಿ| ಗಯದಾಸಸ್ತ- ‘ವಾರ್ತಿಂ ಪಟವಾರ್ತಿಂ ಪೂರ್ವಂ ವಟಕ್ಷೀರೇಣ ಭಾವಯೇತ್ತತಃ ಕಟುತೈಲೇನ’ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯತಿ| “ತೈಲೇನ ಸಿಕ್ತಂ ಕಟುನಾ ಸಮಸ್ತಮಾಲೇಪಯೇದೇವಮುಪೈತಿ ಶಾನ್ತಿಮ್”- ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ||೨೩-೨೪||

Adhikarana 19 (25-26) · Śloka 26

ಆವಲ್ಗುಜಂ ಬೀಜಮಗ್ರ್ಯಂ ನದೀಜಂ ಕಾಕಾಹ್ವಾನೋದುಮ್ಬರೀ ಯಾ ಚ ಲಾಕ್ಷಾ | ಲೌಹಂ ಚೂರ್ಣಂ ಮಾಗಧೀ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಶೈಲಂ ತುಲ್ಯಾಃ ಕಾರ್ಯಾಃ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣಾಸ್ತಿಲಾಶ್ಚ ||೨೫|| ವರ್ತಿಂ ಕೃತ್ವಾ ತಾಂ ಗವಾಂ ಪಿತ್ತಪಿಷ್ಟಾಂ ಲೇಪಃ ಕಾರ್ಯಃ ಶ್ವಿತ್ರಿಣಾಂ ಶ್ವಿತ್ರಹಾರೀ | ಲೇಪಾತ್ ಪಿತ್ತಂ ಶೈಖಿನಂ ಶ್ವಿತ್ರಹಾರಿ ಹ್ರೀಬೇರಂ ವಾ ದಗ್ಧಮೇತೇನ ಯುಕ್ತಮ್ ||೨೬||

ಆವಲ್ಗುಜಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಗ್ರ್ಯಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ, ನದೀಜಂ ತಾಪೀನದೀಸಮುತ್ಥೋ ಮಾಕ್ಷಿಕಧಾತುಃ, ಕಾಕಾಹ್ವಾನೋದುಮ್ಬರೀ ಕಾಕಸಞ್ಜ್ಞೋದುಮ್ಬರಿಕಾ, ಯಾ ಚ ಲಾಕ್ಷಾ ಸಾಽಪಿ ತಜ್ಜಾ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯಾತ್, ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಶೈಲಂ ರಸಾಞ್ಜನಂ, ತೇಸ್ತುಲ್ಯಾಃ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣಾಸ್ತಿಲಾಃ ಕಾರ್ಯಾಃ, ತೈರ್ವರ್ತಿಂ ಕೃತ್ವಾ ತಯಾ ಲೇಪಃ ಕಾರ್ಯಃ| ಅನ್ಯೇ ‘ತಾಪ್ಯುದ್ಭೂತೋಽವಲ್ಗುಜಂ ಬೀಜಮಗ್ರ್ಯಂ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ತತ್ರಾಪಿ ತಾಪ್ಯುದ್ಭೂತೋ ಮಾಕ್ಷಿಕಧಾತುಃ| ಶಿಖಿನ ಇದಂ ಶೈಖಿನಂ ಪಿತ್ತಂ ಮಯೂರಪಿತ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೨೫-೨೬||

Adhikarana 20 (27-28) · Śloka 29

ತುತ್ಥಾಲಕಟುಕಾವ್ಯೋಷಸಿಂಹಾರ್ಕಹಯಮಾರಕಾಃ | ಕುಷ್ಠಾವಲ್ಗುಜಭಲ್ಲಾತಕ್ಷೀರಿಣೀಸರ್ಷಪಾಃ ಸ್ನುಹೀ ||೨೭|| ತಿಲ್ವಕಾರಿಷ್ಟಪೀಲೂನಾಂ ಪತ್ರಾಣ್ಯಾರಗ್ವಧಸ್ಯ ಚ | ಬೀಜಂ ವಿಡಙ್ಗಾಶ್ವಹನ್ತ್ರೋರ್ಹರಿದ್ರೇ ಬೃಹತೀದ್ವಯಮ್ ||೨೮|| ಆಭ್ಯಾಂ ಶ್ವಿತ್ರಾಣಿ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಂ ಲೇಪಾನ್ನಶ್ಯನ್ತ್ಯಶೇಷತಃ |೨೯|

ತುತ್ಥೇತ್ಯಾದಿ| ಆಲಂ ಹರಿತಾಲಮ್| ಸಿಂಹೋ ರಕ್ತಶೋಭಾಞ್ಜನಃ | ಕ್ಷೀರಿಣೀ ಅರ್ಕಪುಷ್ಪೀ| ತುತ್ಥಾಲಕಟುಕೇತ್ಯಾದಿಶ್ಲೋಕದ್ವಯೇನ ಯೋಗದ್ವಯಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್||೨೭-೨೮||-

Adhikarana 21 (29-33) · Śloka 33

ವಾಯಸೀಫಲ್ಗುತಿಕ್ತಾನಾಂ ಶತಂ ದತ್ತ್ವಾ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ ||೨೯|| ದ್ವೇ ಲೋಹರಜಸಃ ಪ್ರಸ್ಥೇ ತ್ರಿಫಲಾತ್ರ್ಯಾಢಕಂ ತಥಾ | ತ್ರಿದ್ರೋಣೇಽಪಾಂ ಪಚೇದ್ಯಾವದ್ಭಾಗೌ ದ್ವಾವಸನಾದಪಿ ||೩೦|| ಶಿಷ್ಟೌ ಚ ವಿಪಚೇದ್ಭೂಯ ಏತೈಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪ್ರಪೇಷಿತೈಃ | ಕಲ್ಕೈರಿನ್ದ್ರಯವವ್ಯೋಷತ್ವಗ್ದಾರುಚತುರಙ್ಗುಲೈಃ ||೩೧|| ಪಾರಾವತಪದೀದನ್ತೀಬಾಕುಚೀಕೇಶರಾಹ್ವಯೈಃ | ಕಣ್ಟಕಾರ್ಯಾ ಚ ತತ್ಪಕ್ವಂ ಘೃತಂ ಕುಷ್ಠಿಷು ಯೋಜಯೇತ್ ||೩೨|| ದೋಷಧಾತ್ವಾಶ್ರಿತಂ ಪಾನಾದಭ್ಯಙ್ಗಾತ್ತ್ವಗ್ಗತಂ ತಥಾ | ಅಪ್ಯಸಾಧ್ಯಂ ನೃಣಾಂ ಕುಷ್ಠಂ ನಾಮ್ನಾ ನೀಲಂ ನಿಯಚ್ಛತಿ ||೩೩||

ವಾಯಸೀ ಕಾಕತಿಕ್ತಾ ‘ಚಿರಪೋಟಿಕಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ‘ಕಾಕಮಾಚೀ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ; ಫಲ್ಗುಃ ಕಾಕೋದುಮ್ಬರಿಕಾ, ‘ಅವಲ್ಗುಃ’ ಇತ್ಯಪರೇ ಪಠನ್ತಿ, ಅವಲ್ಗುಃ ಬಾಕುಚೀ; ತಿಕ್ತಾ ಕಟುಕಾ| ಪಾರಾವತಪದೀ ಈಷಲ್ಲೋಹಿತೋ ಹಂಸಪದೀಭೇದಃ| ಕೇಶರಾಹ್ವಯೋ ಬಕುಲಃ| ತ್ರಿದ್ರೋಣೇಽಪಾಮಿತ್ಯತ್ರ ಅಪಾಂ ದ್ವಿಗುಣಮಾತ್ರಾ, ದ್ರವತ್ವಾತ್; ತೇನ ಜಲಷಡ್ದ್ರೋಣಾಃ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯನ್ತೇ| ಅಸನಾತ್ ಬೀಜಕಸಾರಾದ್ದ್ವೌ ಪ್ರಸ್ಥೌ| ಶಿಷ್ಟೌ ಉರ್ವರಿತೌ ದ್ವೌ, ಚತುರ್ಥಭಾಗಂ ಸರ್ಪಿಃ, ಸರ್ಪಿಷಶ್ಚತುರ್ಥಾಂಶಮಿನ್ದ್ರಯವಾದಿಕಲ್ಕಂ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ವಿಪಚೇದಿತಿ||೨೯-೩೩||

Adhikarana 22 (34-38) · Śloka 38

ತ್ರಿಫಲಾತ್ವಕ್ ತ್ರಿಕಟುಕಂ ಸುರಸಾ ಮದಯನ್ತಿಕಾ | ವಾಯಸ್ಯಾರಗ್ವಧಶ್ಚೈಷಾಂ ತುಲಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ ||೩೪|| ಕಾಕಮಾಚ್ಯರ್ಕವರುಣದನ್ತೀಕುಟಜಚಿತ್ರಕಾತ್ | ದಾರ್ವೀನಿದಿಗ್ಧಿಕಾಭ್ಯಾಂ ತು ಪೃಥಗ್ದಶಪಲಂ ತಥಾ ||೩೫|| ತ್ರಿದ್ರೋಣೇಽಪಾಂ ಪಚೇದ್ಯಾವತ್ ಷಟ್ಪ್ರಸ್ಥಂ ಪರಿಶೇಷಿತಮ್ | ಶಕೃದ್ರಸದಧಿಕ್ಷೀರಮೂತ್ರಾಣಾಂ ಪೃಥಗಾಢಕಮ್ ||೩೬|| ತದ್ವದ್ಧೃತಸ್ಯ ತತ್ಸಾಧ್ಯಂ ಭೂನಿಮ್ಬವ್ಯೋಷಚಿತ್ರಕೈಃ | ಕರಞ್ಜಫಲನೀಲಿಕಾಶ್ಯಾಮಾವಲ್ಗುಜಪೀಲುಭಿಃ ||೩೭|| ನೀಲಿನೀನಿಮ್ಬಕುಸುಮೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ಕುಷ್ಠಾಪಹಂ ಘೃತಮ್ | ಮ್ರಕ್ಷಣಾದಙ್ಗಸಾವರ್ಣ್ಯಂ ಶ್ವಿತ್ರಿಣಾಂ ಜನಯೇನ್ನೃಣಾಮ್ | ಭಗನ್ದರಂ ಕೃಮೀನರ್ಶೋ ಮಹಾನೀಲಂ ನಿಯಚ್ಛತಿ ||೩೮||

ತ್ರಿಫಲೇತ್ಯಾದಿ| ಮದಯನ್ತಿಕಾ ನಖಾದಿರಾಗಜನನೀ ‘ಮೇಂಹದೀ’ ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ| ವಾಯಸೀ ಕಾಕಮಾಚೀ| ಶಕೃದಾದೀನಿ ಗವಾಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಣಿ| ನೀಲಿಕಾ ನೀಲಾಞ್ಜನಿಕಾ ಶಾರದಫಲಾ| ನೀಲಿನೀ ನೀಲಿಕಾ| ಮ್ರಕ್ಷಣಾದಭ್ಯಙ್ಗಾತ್| ಅನಾರ್ಷೇ ನೀಲಮಹಾನೀಲಘೃತೇ, ಏತೇ ಚೇದೃಶೇ ಜೇಜ್ಜಟಗಯದಾಸಾಭ್ಯಾಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತೇ, ಅತಸ್ತನ್ಮತಾನುಸಾರಿಣಾ ಮಯಾಽಪಿ ಪಠಿತೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತೇ ಚ| ಜಲಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಕ್ವಾಥ್ಯದ್ರವ್ಯಸ್ಯಾತಿಬಾಹುಲ್ಯಮತ್ರ ಯೋಗೇ, ತಸ್ಮಾದ್ವೃದ್ಧವಾಗ್ಭಟೀಯಂ ಮಹಾನೀಲಘೃತಂ ಲಿಖ್ಯತೇ; ಯಥಾ- “ಮದಯನ್ತ್ಯಾಃ ಸವಾಯಸ್ಯಾಃ ಸುರಭ್ಯಾಃ ಪ್ರಗ್ರಹಸ್ಯ ಚ| ಶತಂ ಪಲಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ವರಾಯಾಸ್ತ್ವಾಢಕತ್ರಯಮ್|| ವ್ಯಾಘ್ರೀವಹ್ನಿಕಪೋತಾವತ್ಸಕಖದಿರಾರ್ಕಮೂಲದನ್ತ್ಯೇನ್ದ್ರಯಃ| ಸನಿಶಾದ್ವಯಾ ದಶಪಲಾಃ ಕ್ವಾಥೇಽಮೀಷಾಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ|| ಬೀಜಂ ಕರಞ್ಜೇಙ್ಗುದಶಿಗ್ರುನಿಮ್ಬಾನ್ನೀಲೀಂ ಸನೀಲೋತ್ಪಲಚನ್ದ್ರರೇಖಾಮ್| ಶ್ಯಾಮಾಂ ಕಿರಾತಂ ಕಟುಕತ್ರಯಂ ಚ ಪಞ್ಚಾಢಕಂ ತತ್ರ ಚ ಪಞ್ಚಗವ್ಯಾತ್|| ಶಮಯತ್ಯಚಿರೇಣ ಘೃತಂ ಮೃದುಹುತವಹಸಾಧಿತಂ ಮಹಾನೀಲಮ್| ನ ಕಿಲಾಸಮೇವ ಕೇವಲಮಪಿ ಚ ವ್ರಣಗುಹ್ಯರೋಗವಲ್ಮೀಕಾನ್ ” (ಅ. ಸಂ. ಚಿ. ೩೨) ಇತ್ಯಾದಿ||೩೪-೩೮||

Adhikarana 23 (39) · Śloka 39

ಮೂತ್ರಂ ಗವ್ಯಂ ಚಿತ್ರಕವ್ಯೋಷಯುಕ್ತಂ ಸರ್ಪಿಃಕುಮ್ಭೇ ಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತಂ ಸ್ಥಿತಂ ಹಿ | ಪಕ್ಷಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಶ್ವಿತ್ರಿಭಿಃ ಪೇಯಮೇತತ್ | ಕುರ್ಯಾಚ್ಚಾಸ್ಮಿನ್ ಕುಷ್ಠದಿಷ್ಟಂ ವಿಧಾನಮ್ ||೩೯||

ಮೂತ್ರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಮೂತ್ರಮಧುನೀ ತುಲ್ಯೇ| ಚಿತ್ರಕಸ್ಯ ವ್ಯೋಷಸ್ಯ ಚ ತಾವತೀ ಮಾತ್ರಾ ಯಾವತ್ಯಾ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಕಟುಕತ್ವಮರಿಷ್ಟಸ್ಯ, ಕುಮ್ಭಲೇಪಾರ್ಥಮೇವ ತದಿತ್ಯನ್ಯೇ| ಕಿಲಾಸೇ ಕುಷ್ಠಚಿಕಿತ್ಸಿತಮೇವ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪಾರ್ಥಮತಿದೇಶೇನ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಕುರ್ಯಾಚ್ಚಾಸ್ಮಿನ್ನಿತ್ಯಾದಿ||೩೯||

Adhikarana 24 (40) · Śloka 40

ಪೂತೀಕಾರ್ಕಸ್ನುಙ್ನರೇನ್ದ್ರದ್ರುಮಾಣಾಂ ಮೂತ್ರೈಃ ಪಿಷ್ಟಾಃ ಪಲ್ಲವಾಃ ಸೌಮನಾಶ್ಚ | ಲೇಪಃ ಶ್ವಿತ್ರಂ ಹನ್ತಿ ದದ್ರೂರ್ವ್ರಣಾಂಶ್ಚ ದುಷ್ಟಾನ್ಯರ್ಶಾಂಸ್ಯೇಷ ನಾಡೀವ್ರಣಾಂಶ್ಚ ||೪೦||

ಪೂತೀಕಃ ಚಿರಬಿಲ್ವಃ| ನರೇನ್ದ್ರದ್ರುಮ ಆರಗ್ವಧಃ| ಸುಮನಾ ಜಾತೀ||೪೦||

Adhikarana 25 (41) · Śloka 41

ಅಸ್ಮಾದೂರ್ಧ್ವಂ ನಿಃಸ್ರುತೇ ದುಷ್ಟರಕ್ತೇ ಜಾತಪ್ರಾಣಂ ಸರ್ಪಿಷಾ ಸ್ನೇಹಯಿತ್ವಾ | ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ಯೋಗೈಶ್ಛರ್ದಯಿತ್ವಾ ಪ್ರಗಾಢಂ ಪಶ್ಚಾದ್ದೋಷಂ ನಿರ್ಹರೇಚ್ಚಾಪ್ರಮತ್ತಃ ||೪೧||

ಇದಾನೀಮಾದಾವಪಿ ಕೃತವಮನಸ್ಯ ಕೃತವಿರೇಚನಸ್ಯಾಪಿ ಕುಷ್ಠಿನಃ ಪುನಃ ಪುನರೇವ ಶೋಧನಶೋಣಿತಾವಸೇಕಯೋಃ ಕರ್ತವ್ಯತಾಮುಪದಿಶನ್ನಾಹ- ಅಸ್ಮಾದೂರ್ಧ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ||೪೧||

Adhikarana 26 (42) · Śloka 42

ದುರ್ವಾನ್ತೋ ವಾ ದುರ್ವಿರಿಕ್ತೋಽಪಿ ವಾ ಸ್ಯಾತ್ ಕುಷ್ಠೀ ದೋಷೈರುದ್ಧತೈರ್ವ್ಯಾಪ್ತದೇಹಃ | ನಿಃಸನ್ದಿಗ್ಧಂ ಯಾತ್ಯಸಾಧ್ಯತ್ವಮಾಶು ತಸ್ಮಾತ್ ಕೃತ್ಸ್ನಾನ್ನಿರ್ಹರೇತ್ತಸ್ಯ ದೋಷಾನ್ ||೪೨||

ಕುತಃ ಪುನರಶೇಷೇಣ ಶೋಣಿತಂ ದೋಷಾಶ್ಚ ಹರಣೀಯಾ ಇತ್ಯಾಹ- ದುರ್ವಾನ್ತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಪಿಶಬ್ದಾದ್ದುಷ್ಟಶೋಣಿತಮನಿರ್ಹ್ರಿಯಮಾಣಮಪಿ||೪೨||

Adhikarana 27 (43) · Śloka 43

ಪಕ್ಷಾತ್ ಪಕ್ಷಾಚ್ಛರ್ದನಾನ್ಯಭ್ಯುಪೇಯಾನ್ಮಾಸಾನ್ಮಾಸಾತ್ ಸ್ರಂಸನಂ ಚಾಪಿ ದೇಯಮ್ | ಸ್ರಾವ್ಯಂ ರಕ್ತಂ ವತ್ಸರೇ ಹಿ ದ್ವಿರಲ್ಪಂ ನಸ್ಯಂ ದದ್ಯಾಚ್ಚ ತ್ರಿರಾತ್ರಾತ್ತ್ರಿರಾತ್ರಾತ್ ||೪೩||

ಕೇನ ಕ್ರಮೇಣ ಶೋಧನಂ ಶೋಣಿತಾವಸೇಚನಂ ಚ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ- ಪಕ್ಷಾದಿತ್ಯಾದಿ| ವತ್ಸರೇ ಹಿ ದ್ವಿರಲ್ಪಮಿತಿ ವರ್ಷೇ ದ್ವೌ ವಾರೌ ಷಡ್ಭಿಃ ಷಡ್ಭಿರ್ಮಾಸೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ||೪೩||

Adhikarana 28 (44-49) · Śloka 49

ಪಥ್ಯಾ ವ್ಯೋಷಂ ಸೇಕ್ಷುಜಾತಂ ಸತೈಲಂ ಲೀಢ್ವಾ ಶೀಘ್ರಂ ಮುಚ್ಯತೇ ಕುಷ್ಠರೋಗಾತ್ | ಧಾತ್ರೀಪಥ್ಯಾಕ್ಷೋಪಕುಲ್ಯಾವಿಡಙ್ಗಾನ್ ಕ್ಷೌದ್ರಾಜ್ಯಾಭ್ಯಾಮೇಕತೋ ವಾಽವಲಿಹ್ಯಾತ್ ||೪೪|| ಪೀತ್ವಾ ಮಾಸಂ ವಾ ಪಲಾಂಶಾಂ ಹರಿದ್ರಾಂ ಮೂತ್ರೇಣಾನ್ತಂ ಪಾಪರೋಗಸ್ಯ ಗಚ್ಛೇತ್ | ಏವಂ ಪೇಯಶ್ಚಿತ್ರಕಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟಃ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯೋ ವಾ ಪೂರ್ವವನ್ಮೂತ್ರಯುಕ್ತಾಃ ||೪೫|| ತದ್ವತ್ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಂ ಮಾಸಮಾತ್ರಂ ಚ ಪೇಯಂ, ತೇನಾಜಸ್ರಂ ದೇಹಮಾಲೇಪಯೇಚ್ಚ | ಆರಿಷ್ಟೀತ್ವಕ್ ಸಾಪ್ತಪರ್ಣೀ ಚ ತುಲ್ಯಾ ಲಾಕ್ಷಾ ಮುಸ್ತಂ ಪಞ್ಚಮೂಲ್ಯೌ ಹರಿದ್ರೇ ||೪೬|| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಕ್ಷೌ ವಾಸಕೋ ದೇವದಾರು ಪಥ್ಯಾವಹ್ನೀ ವ್ಯೋಷಧಾತ್ರೀವಿಡಙ್ಗಾಃ | ಸಾಮಾನ್ಯಾಂಶಂ ಯೋಜಯಿತ್ವಾ ವಿಡಙ್ಗೈಶ್ಚೂರ್ಣಂ ಕೃತ್ವಾ ತತ್ಪಲೋನ್ಮಾನಮಶ್ನನ್ ||೪೭|| ಕುಷ್ಠಾಜ್ಜನ್ತುರ್ಮುಚ್ಯತೇ ತ್ರೈಫಲಂ ವಾ ಸರ್ಪಿರ್ದ್ರೋಣಂ ವ್ಯೋಷಯುಕ್ತಂ ಚ ಯುಞ್ಜನ್ | ಗೋಮೂತ್ರಾಮ್ಬುದ್ರೋಣಸಿದ್ಧೇಽಕ್ಷಪೀಡೇ ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿರ್ನಾಶಯೇಚ್ಚಾಪಿ ಕುಷ್ಠಮ್ ||೪೮|| ಆರಗ್ವಧೇ ಸಪ್ತಪರ್ಣೇ ಪಟೋಲೇ ಸವೃಕ್ಷಕೇ ನಕ್ತಮಾಲೇ ಸನಿಮ್ಬೇ ಜೀರ್ಣಂ ಪಕ್ವಂ ತದ್ಧರಿದ್ರಾದ್ವಯೇನ ಹನ್ಯಾತ್ ಕುಷ್ಠಂ ಮುಷ್ಕಕೇ ಚಾಪಿ ಸರ್ಪಿಃ ||೪೯||

ಪ್ರಾಯೋಗಿಕಾನೇವ ಯೋಗಾನ್ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಪಥ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಸೇಕ್ಷುಜಾತಂ ಸಗುಡಮ್| ತೈಲಗುಡಯೋಃ ಕುಷ್ಠಕಾರಿತ್ವೇಽಪಿ ಹರೀತಕೀತ್ರಿಕಟುಸಂಯುಕ್ತಯೋಃ ಕುಷ್ಠಹಾರಿತ್ವಂ, ಸಂಯೋಗಶಕ್ತೇರಚಿನ್ತ್ಯತ್ವಾತ್| ಅನ್ಯೇ ತ್ವೇವಂ ಪಠನ್ತಿ- “ಪಥ್ಯಾವ್ಯೋಷಂ ತೈಲಯುಕ್ತಂ ಗುಡಂ ಚ ನಿತ್ಯಂ ಖಾದನ್ಮುಚ್ಯತೇ ಕುಷ್ಠರೋಗಾತ್”- ಇತಿ| ಧಾತ್ರೀತ್ಯಾದಿ| ಅಕ್ಷೋ ಬಿಭೀತಕಃ| ಪೀತ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಪಲಾಂಶಾಂ ಪಲಮೇವ ಅಂಶೋ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ತಥಾ ತಾಂ ಪಲಪರಿಮಾಣಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಏವಮಿತ್ಯಾದಿ ಏವಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಪ್ರಕಾರೇಣ| ಪಿಪ್ಪಲ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪೂರ್ವವತ್ ಹರಿದ್ರಾವತ್ ಕ್ರಮೇಣ ಪಲಮಾತ್ರಾಂ ಮಾಸಮೇವ| ತದ್ವದಿತ್ಯಾದಿ|- ತದ್ವತ್ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಂ ತಥಾ ರಸಾಞ್ಜನಮಪ್ಯಭ್ಯಾಸೇನ ಪಲಮಾತ್ರಂ ಮಾಸಂ ಪೇಯಮ್| ತ್ರೀಣ್ಯಪ್ಯೇತಾನಿ ಕುಷ್ಠಹರಾಣಿ ರಸಾಯನಾನ್ಯಪಿ| ತೇನಾಜಸ್ರಮಿತ್ಯಾದಿ| ತೇನ ಅನನ್ತರೋಕ್ತೇನ ರಸಾಞ್ಜನೇನ| ಆರಿಷ್ಟೀತ್ವಗಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರಾಪಿ ಕ್ರಮಾಭ್ಯಾಸೇನ ಪಲಂ ಪಲಂ ಮಾಸಮೇವ| ತ್ರೈಫಲಂ ವೇತ್ಯಾದಿ| ‘ಕುಷ್ಠಾಜ್ಜನ್ತುರ್ಮುಚ್ಯತೇ’ ಇತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರಃ| ಅನ್ಯೇ ತ್ವನ್ಯಥಾ ಪಠನ್ತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ, ಸ ಚ ವಿಸ್ತರಭಯಾನ್ನ ಲಿಖಿತಃ| ಗೋಮೂತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಗೋಮೂತ್ರಮೇವಾಮ್ಬು ಗೋಮೂತ್ರಾಮ್ಬು, ಗೋಮೂತ್ರೇಣೈವ ಕ್ವಾಥೋ ನಿರ್ವರ್ತ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ; ಗೋಮೂತ್ರಾಮ್ಬುನೋಸ್ತುಲ್ಯಯೋರ್ದ್ರೋಣ ಇತ್ಯೇಕೇ| ಅಕ್ಷಪೀಡೋ ಯವತಿಕ್ತಾ| ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಭಾಷಾಕಲ್ಪೇನ ಸರ್ಪಿಃ ಸಾಧನೀಯಮ್| ಆರಗ್ವಧೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ವ್ಯಾಧಿಘಾತಾದಿಭಿರ್ಮುಷ್ಕಕಾನ್ತೈಃ ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಭಾಷಾಕಲ್ಪನಯಾ| ವ್ಯಾಧಿಘಾತಾದ್ಯಂ ಘೃತಂ ದಹ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಪಿತ್ತಕುಷ್ಠಿನಃ| “ವಾಸಾದಾರ್ವೀತಿಕ್ತವಲ್ಲೀಕರಞ್ಜವ್ಯಾಧಿಘ್ನಾಗ್ನಿಕ್ಷಾರವೃಕ್ಷಾದಿಭಿಶ್ಚ| ವತ್ಸಾಖ್ಯಾನಾರಿಷ್ಟಸಪ್ತಚ್ಛದೈಶ್ಚ ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿಃ ಸರ್ವಕುಷ್ಠಂ ನಿಹನ್ತಿ”- ಇತಿ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಪಠಿತೋ ಯೋಗೋ ನ ಸೌಶ್ರುತಃ, ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯೇಣಾನುಕ್ತತ್ವಾನ್ನ ಪಠನೀಯಃ||೪೪-೪೯||

Adhikarana 29 (50) · Śloka 50

ರೋಧ್ರಾರಿಷ್ಟಂ ಪದ್ಮಕಂ ರಕ್ತಸಾರಃ ಸಪ್ತಾಹ್ವಾಕ್ಷೌ ವೃಕ್ಷಕೋ ಬೀಜಕಶ್ಚ | ಯೋಜ್ಯಾಃ ಸ್ನಾನೇ ದಹ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಜನ್ತೋಃ ಪೇಯಾ ವಾ ಸ್ಯಾತ್ ಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತಾ ತ್ರಿಭಣ್ಡೀ ||೫೦||

ತಸ್ಯೈವ ಬಹುಪಿತ್ತಸ್ಯಾಬಲವತೋ ದಾಹಪ್ರಶಮನಹೇತುಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ರೋಧ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಸಪ್ತಾಹ್ವಃ ಸಪ್ತಪರ್ಣಃ| ರೋಧ್ರಾದಿಭಿಃ ಷಡಙ್ಗೋದಕಕಲ್ಪನಯಾ ನ ತು ಕಷಾಯಕಲ್ಪನಯಾ, ನಾಪಿ ಕಷಾಯೇಣ ಸ್ನಾನಮ್| ತಸ್ಯೈವ ಬಹುಪಿತ್ತಸ್ಯ ಬಲವತೋ ದಾಹಪ್ರಶಮನಹೇತುಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಪೇಯಾ ವೇತ್ಯಾದಿ| ತ್ರಿಭಣ್ಡೀ ತ್ರಿವೃತ್; ಕೋಷ್ಠಬಲಾಪೇಕ್ಷಯಾ ತ್ರಿವೃತೋ ಮಾತ್ರಾ||೫೦||

Adhikarana 30 (51) · Śloka 51

ಖಾದೇತ್ ಕುಷ್ಠೀ ಮಾಂಸಶಾ(ಪಾ)ತೇ ಪುರಾಣಾನ್ ಮುದ್ಗಾನ್ ಸಿದ್ಧಾನ್ನಿಮ್ಬತೋಯೇ ಸತೈಲಾನ್ |೫೧|

ಪಿತ್ತಕುಷ್ಠಿನಾಂ ಮಾಂಸಕ್ಷರಣೇ ಕೃಮಿಸಮ್ಭವೇಽಪಿ ಪಾನಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಖಾದೇದಿತ್ಯಾದಿ| ಷಡಙ್ಗಕಲ್ಪೇನ ನಿಮ್ಬತೋಯಂ ಪರಿಕಲ್ಪ್ಯ ಮುದ್ಗಾನಾಂ ಸಾಧನಮ್|೫೧|-

Adhikarana 31 (51-53) · Śloka 53

ನಿಮ್ಬಕ್ವಾಥಂ ಜಾತಸತ್ತ್ವಃ ಪಿಬೇದ್ವಾ ಕ್ವಾಥಂ ವಾಽರ್ಕಾಲರ್ಕಸಪ್ತಚ್ಛದಾನಾಮ್ ||೫೧|| ಜಗ್ಧೇಷ್ವಙ್ಗೇಷ್ವಶ್ವಮಾರಸ್ಯ ಮೂಲಂ ಲೇಪೋ ಯುಕ್ತಃ ಸ್ಯಾದ್ವಿಡಙ್ಗೈಃ ಸಮೂತ್ರೈಃ | ಮೂತ್ರೈಶ್ಚೈನಂ ಸೇಚಯೇದ್ಭೋಜಯೇಚ್ಚ ಸರ್ವಾಹಾರಾನ್ ಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತಾನ್ ವಿಡಙ್ಗೈಃ ||೫೨|| ಕಾರಞ್ಜಂ ವಾ ಸಾರ್ಷಪಂ ವಾ ಕ್ಷತೇಷು ಕ್ಷೇಪ್ಯಂ ತೈಲಂ ಶಿಗ್ರುಕೋಶಾಮ್ರಯೋರ್ವಾ | ಪಕ್ವಂ ಸರ್ವೈರ್ವಾ ಕಟೂಷ್ಣೈಃ ಸತಿಕ್ತೈಃ ಶೇಷಂ ಚ ಸ್ಯಾದ್ದುಷ್ಟವತ್ ಸಂವಿಧಾನಮ್ ||೫೩||

ನಿಮ್ಬೇತ್ಯಾದಿ| ಜಾತಸತ್ತ್ವೋ ಜಾತಕೃಮಿಃ| ಕ್ವಾಥಂ ವೇತ್ಯಾದಿ| ಜಾತಕೃಮಿರೇವ ಪಿಬೇತ್| ಜಗ್ಧೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಕೃಮಿಜಗ್ಧೇಷ್ವಙ್ಗೇಷು ಹಯಮಾರಸ್ಯ ಮೂಲಂ ಸಕೃಮಿಹರಂ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಲೇಪಯೇತ್| ಮೂತ್ರೈರಿತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರೈವ ಗೋಮೂತ್ರಪರಿಷೇಚನಮ್| ಭೋಜಯೇದಿತ್ಯಾದಿ| ಕರಞ್ಜಸರ್ಷಪಶೋಭಾಞ್ಜನಕೋಶಾಮ್ರಬೀಜತೈಲಾನಿ ಸ್ವಭಾವತೋ ದುಷ್ಟವ್ರಣಯೋಗೀನಿ, ತಾನಿ ಚಾಪಕ್ವಾನ್ಯೇವ| ಪಕ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ|- ತಾನ್ಯೇವ ಸರ್ವೈಃ ಕಟುಕೈರ್ಮರಿಚಾದಿಭಿಃ, ತಿಕ್ತೈಸ್ತು ನಿಮ್ಬಾದಿಭಿಃ, ಸಾಮಾನ್ಯಕಷಾಯಪರಿಭಾಷಯಾ ಕಷಾಯೀಕೃತೈಃ ಪಕ್ವಾನೀತಿ | ಅತ್ರ ಪಾಠಾನ್ತರಮಪ್ಯಸ್ತಿ, ತದ್ವಿಸ್ತರಭಯಾನ್ನ ಲಿಖಿತಮ್| ಶೇಷಮಿತ್ಯಾದಿ| ದುಷ್ಟವದ್ ದುಷ್ಟವ್ರಣವತ್, ತುಲ್ಯಚಿಕಿತ್ಸಿತತ್ವಾತ್| ಅನ್ಯೇ ತ್ವತ್ರ “ಶೇಷಂ ಚ ಸ್ಯಾತ್ ಪೂರ್ವವತ್ ಸಂವಿಧಾನಮ್” ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ತತ್ರಾಪಿ ಪೂರ್ವಶಬ್ದೇನ ದುಷ್ಟವ್ರಣವಿಧಿರುಚ್ಯತೇ| ಅನ್ಯೇ ತು ಪಠನ್ತಿ ‘ಕುಷ್ಠವತ್ ಸಂವಿಧಾನಮ್’ ಇತಿ, ತನ್ನೇಚ್ಛತಿ ಗಯೀ||೫೧-೫೩||

Adhikarana 32 (54-63) · Śloka 64

ಸಪ್ತಪರ್ಣಕರಞ್ಜಾರ್ಕಮಾಲತೀಕರವೀರಜಮ್ | ಸ್ನುಹೀಶಿರೀಷಾಯೋರ್ಮೂಲಂ ಚಿತ್ರಕಾಸ್ಫೋತಯೋರಪಿ ||೫೪|| ವಿಷಲಾಙ್ಗಲವಜ್ರಾಖ್ಯಕಾಸೀಸಾಲಮನಃಶಿಲಾಃ | ಕರಞ್ಜಬೀಜಂ ತ್ರಿಕಟು ತ್ರಿಫಲಾಂ ರಜನೀದ್ವಯಮ್ ||೫೫|| ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಾನ್ ವಿಡಙ್ಗಾನಿ ಪ್ರಪುನ್ನಾಡಂ ಚ ಸಂಹರೇತ್ | ಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟೈಃ ಪಚೇದೇತೈಸ್ತೈಲಂ ಕುಷ್ಠವಿನಾಶನಮ್ ||೫೬|| ಏತದ್ವಜ್ರಕಮಭ್ಯಙ್ಗಾನ್ನಾಡೀದುಷ್ಟವ್ರಣಾಪಹಮ್ | ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಃ ಕರಞ್ಜೌ ದ್ವೌ ದ್ವೇ ಹರಿದ್ರೇ ರಸಾಞ್ಜನಮ್ ||೫೭|| ಕುಟಜಶ್ಚ ಪ್ರಪುನ್ನಾಡಸಪ್ತಪರ್ಣೌ ಮೃಗಾದನೀ | ಲಾಕ್ಷಾ ಸರ್ಜರಸೋಽರ್ಕಶ್ಚ ಸಾಸ್ಫೋತಾರಗ್ವಧೌ ಸ್ನುಹೀ ||೫೮|| ಶಿರೀಷಸ್ತುವರಾಖ್ಯಸ್ತು ಕುಟಜಾರುಷ್ಕರೌ ವಚಾ | ಕುಷ್ಠಂ ಕೃಮಿಘ್ನಂ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ ಲಾಙ್ಗಲೀ ಚಿತ್ರಕಂ ತಥಾ ||೫೯|| ಮಾಲತೀ ಕಟುತುಮ್ಬೀ ಚ ಗನ್ಧಾಹ್ವಾ ಮೂಲಕಂ ತಥಾ | ಸೈನ್ಧವಂ ಕರವೀರಶ್ಚ ಗೃಹಧೂಮಂ ವಿಷಂ ತಥಾ ||೬೦|| ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕಂ ಸಸಿನ್ದೂರಂ ತೇಜೋಹ್ವಾತುತ್ಥಕಾಹ್ವಯೇ | ಸಮಭಾಗಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಕಲ್ಕಪೇಷ್ಯಾಣಿ ಕಾರಯೇತ್ ||೬೧|| ಗೋಮೂತ್ರಂ ದ್ವಿಗುಣಂ ದದ್ಯಾತ್ತಿಲತೈಲಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಮ್ | ಕಾರಞ್ಜಂ ಯಾ ಮಹಾವೀರ್ಯಂ ಸಾರ್ಷಪಂ ವಾ ಮಹಾಗುಣಮ್ ||೬೨|| ಅಭ್ಯಙ್ಗಾತ್ ಸರ್ವಕುಷ್ಠಾನಿ ಗಣ್ಡಮಾಲಾಭಗನ್ದರಾನ್ | ನಾಡೀದುಷ್ಟವ್ರಣಾನ್ ಘೋರಾನ್ ನಾಶಯೇನ್ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ||೬೩|| ಮಹಾವಜ್ರಕಮಿತ್ಯೇತನ್ನಾಮ್ನಾ ತೈಲಂ ಮಹಾಗುಣಮ್ |೬೪|

ಸಪ್ತಪರ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ಮಾಲತೀ ಜಾತೀ| ಸ್ನುಹೀ ಸೇಹುಣ್ಡಃ| ಆಸ್ಫೋತಾ ಸಾರಿವಾ| ವಿಷಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ಲಾಙ್ಗಲಶಬ್ದೇನ ಕಲಿಹಾರಿಕೋಚ್ಯತೇ| ವಜ್ರಾಖ್ಯಃ ದ್ವಿತೀಯಸೇಹುಣ್ಡಃ| ಆಲಂ ಹರಿತಾಲಮ್| ಶೇಷಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ಸ್ನೇಹಚತುರ್ಥಾಂಶೋ ಭೇಷಜಕಲ್ಕಃ, ಸ್ನೇಹಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣೋ ದ್ರವಃ, ಇತಿ ನ್ಯಾಯೇನ ಪಕ್ತವ್ಯಮ್| ವಜ್ರತೈಲೇ ಗೋಮೂತ್ರೇಣೈವ ದ್ರವಕಾರ್ಯಮ್| ತೈಲಂ ತಿಲತೈಲಮ್| ಗಯೀ ತು ವಜ್ರಕತೈಲೇ ದುಷ್ಟವ್ರಣಾಧಿಕಾರಾತ್ ಪ್ರಾಗಪಿ ಸರ್ಷಪತೈಲಸ್ಯ ವಿಧಾನಾತ್ ಸರ್ಷಪತೈಲಂ ವಿಪಾಚ್ಯಮಾಹ| ಅಸ್ಯಾಗ್ರೇ ಕೇಚಿನ್ಮಹಾವಜ್ರಕಂ ಪಠನ್ತಿ, ತಚ್ಚ ನಿಬನ್ಧಕಾರೈರ್ನ ಪಠಿತಮ್||೫೪-೬೩||-

Adhikarana 33 (64-65) · Śloka 66

ಪಿತ್ತಾವಾಪೈರ್ಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟೈಸ್ತೈಲಂ ಲಾಕ್ಷಾದಿಕೈಃ ಕೃತಮ್ ||೬೪|| ಸಪ್ತಾಹಂ ಕಟುಕಾಲಾಬ್ವಾಂ ನಿದಧೀತ ಚಿಕಿತ್ಸಕಃ | ಪೀತವನ್ತಂ ತತೋ ಮಾತ್ರಾಂ ತೇನಾಭ್ಯಕ್ತಂ ಚ ಮಾನವಮ್ ||೬೫|| ಶಾಯಯೇದಾತಪೇ ತಸ್ಯ ದೋಷಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಸರ್ವಶಃ |೬೬|

ಕುಷ್ಠದುಷ್ಟವ್ರಣೇ ಬಹಿಃಶೋಧನಂ ತೈಲಂ ನಿರ್ದಿಶ್ಯಾನ್ತಃಶೋಧನಾರ್ಥಂ ತೈಲಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಪಿತ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ಪಿತ್ತಾವಾಪೈಃ ಗೋಪಿತ್ತಾವಾಪೈಃ| ಮೂತ್ರಂ ಗೋಮೂತ್ರಂ, ತಚ್ಚ ತೈಲಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಮ್| ತೈಲಂ ತಿಲತೈಲಮ್| ಲಾಕ್ಷಾದಿಕೋ ‘ಲಾಕ್ಷಾರೇವತಕುಟಜಾಶ್ವಮಾರಕಟ್ಫಲ’ (ಸೂ. ೩೮) ಇತ್ಯಾದಿಕೋ ದ್ರವ್ಯಸಙ್ಗ್ರಹಣೀಯೋಕ್ತಃ; ಅಥವಾಽತ್ರೈವ ಪಠಿತೋ ಲಾಕ್ಷಾಸರ್ಜರಸರಸಾಞ್ಜನಪ್ರಪುನ್ನಾಡಧಾನ್ಯಾಶ್ವಮಾರಕಾರ್ಕಕುಟಜಾರೇವಾತಾದಿಕಃ, ದ್ವಯೋರಪ್ಯಲ್ಪಾನ್ತರತ್ವಾತ್| ಕೃತಂ ಸಂಸ್ಕೃತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ದೋಷಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಸರ್ವಶಃ ಊರ್ಧ್ವಮಧಸ್ತಿರ್ಯಗಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಗಯೀ ತು ಸರ್ವಶ ಇತಿ ಬಹ್ವರ್ಥೇ ಶಸ್, ವೈಫಲ್ಯಗಮನಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಕೃತ್ಸ್ನಶ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೬೪-೬೫||-

Adhikarana 34 (66) · Śloka 67

ಸ್ರುತದೋಷಂ ಸಮುತ್ಥಾಪ್ಯ ಸ್ನಾತಂ ಖದಿರವಾರಿಣಾ ||೬೬|| ಯವಾಗೂಂ ಪಾಯಯೇದೇನಂ ಸಾಧಿತಾಂ ಖದಿರಾಮ್ಬುನಾ |೬೭|

ಸ್ರುತದೋಷಮಿತ್ಯಾದಿ| ಖದಿರವಾರಿಣಾ ಖದಿರೋದಕೇನ ಷಡಙ್ಗೋದಕಕಲ್ಪನಯಾ ಕಲ್ಪಿತೇನ| ಉಷ್ಣಾಭಿತಪ್ತಸ್ಯ ಶೀತಖದಿರಾಮ್ಬುನಾ ಸ್ನಾನಂ ಕಥಂ ಕ್ರಿಯತೇ? ಆತಪಸನ್ತಪ್ತಸ್ಯ ಶೀತೋದಕಸ್ನಾನಂ ಕುಷ್ಠಾಕ್ಷಿರೋಗಕೃದಿತಿ ಚೇತ್; ತನ್ನ, ತತ್ರ ತೋಯಾವಗಾಹೋ ನಿಷಿದ್ಧಃ, ನ ಪುನಸ್ತೋಯಪರಿಷೇಕಃ| “ಸ್ರುತದೋಷಂ ತತಃ ಸ್ನಾತಂ ಶೀತೇನ ಖದಿರಾಮ್ಬುನಾ” ಇತಿ ಕ್ವಚಿತ್ ಪಾಠಃ||೬೬||

Adhikarana 35 (67) · Śloka 68

ಏವಂ ಸಂಶೋಧನೇ ವರ್ಗೇ ಕುಷ್ಠಘ್ನೇಷ್ವೌಷಧೇಷು ಚ ||೬೭|| ಕುರ್ಯಾತ್ತೈಲಾನಿ ಸರ್ಪೀಂಷಿ ಪ್ರದೇಹೋದ್ಧರ್ಷಣಾನಿ ಚ |೬೮|

ಏವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಂಶೋಧನೇ ವರ್ಗೇ ಇತಿ ಸಂಶೋಧನಸಂಶಮನೀಯಾಧ್ಯಾಯೋಕ್ತಾನಿ ತ್ರಿವೃದಾದೀನಿ| ಕುಷ್ಠಘ್ನೇಷ್ವೌಷಧೇಷು ಚೇತಿ ಖದಿರಾದಿಷ್ವಪಿ||೬೭||-

Adhikarana 36 (68) · Śloka 68

ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಾತಶ್ಚ ಸೇವೇತ ಯೋಗಾನ್ ವೈರೇಚನಾಞ್ ಶುಭಾನ್ | ಪಞ್ಚ ಷಟ್ ಸಪ್ತ ಚಾಷ್ಟೌ ವಾ ಯೈರುತ್ಥಾನಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ ||೬೮||

ಇದಾನೀಂ ಬಹುದೋಷಾಣಾಮಾಭ್ಯಾಸಿಕಮನುಲೋಮನಮಾಹ- ಪ್ರಾತರಿತ್ಯಾದಿ||೬೮||

Adhikarana 37 (69) · Śloka 69

ಕಾರಭಂ ವಾ ಪಿಬೇನ್ಮೂತ್ರಂ ಜೀರ್ಣೇ ತತ್ಕ್ಷೀರಭೋಜನಮ್ | ಜಾತಸತ್ತ್ವಾನಿ ಕುಷ್ಠಾನಿ ಮಾಸೈಃ ಷಡ್ಭಿರಪೋಹತಿ ||೬೯||

ಕಾರಭಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕರಭಾ ಉಷ್ಟ್ರೀ| ಅಯಂ ಪ್ರಯೋಗೋ ನ ಸೌಶ್ರುತ ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ, ಗಯದಾಸೇನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತತ್ವಾನ್ಮಯಾಽಪಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಃ||೬೯||

Adhikarana 38 (70-71) · Śloka 71

ದಿದೃಕ್ಷುರನ್ತಂ ಕುಷ್ಠಸ್ಯ ಖದಿರಂ ಕುಷ್ಠಪೀಡಿತಃ | ಸರ್ವಥೈವ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಸ್ನಾನಪಾನಾಶನಾದಿಷು ||೭೦|| ಯಥಾ ಹನ್ತಿ ಪ್ರವೃದ್ಧತ್ವಾತ್ ಕುಷ್ಠಮಾತುರಮೋಜಸಾ | ತಥಾ ಹನ್ತ್ಯುಪಯುಕ್ತಸ್ತು ಖದಿರಃ ಕುಷ್ಠಮೋಜಸಾ ||೭೧||

ಕುಷ್ಠೇಷು ಖದಿರಸ್ಯ ಸರ್ವಥೋಪಯೋಗಿತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ದಿದೃಕ್ಷುರಿತ್ಯಾದಿ| ದಿದೃಕ್ಷುರ್ದ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛುಃ| ಅನ್ತಂ ವಿನಾಶಮ್| ಖದಿರಃ ಕುಷ್ಠಮೋಜಸಾ ಇತ್ಯತ್ರ ಓಜಃಶಬ್ದೇನ ಪ್ರಭಾವೋ ವೀರ್ಯಂ ಶಕ್ತಿರುಚ್ಯತೇ||೭೦-೭೧||

Adhikarana 39 (72) · Śloka 72

ನೀಚರೋಮನಖಃ ಶ್ರಾನ್ತೋ ಹಿತಾಶ್ಯೌಷಧತತ್ಪರಃ | ಯೋಷಿನ್ಮಾಂಸಸುರಾವರ್ಜೀ ಕುಷ್ಠೀ ಕುಷ್ಠಮಪೋಹತಿ ||೭೨||

ಇದಾನೀಂ ಪ್ರತಿಷೇಧವಿಧಿಮಾಹ- ನೀಚರೋಮೇತ್ಯಾದಿ||೭೨||

Adhikarana puShpikA · Śloka 9

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಕುಷ್ಠಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ನವಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೯||

ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ನವಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೯||