Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
అథాతః కుష్ఠచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1||
యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
విరుద్ధాధ్యశనాసాత్మ్యవేగవిఘాతైః స్నేహాదీనాం చాయథారంభైః పాపక్రియయా పురాకృతకర్మయోగాచ్చ త్వగ్దోషా భవంతి ||3||
View original
अथातः कुष्ठचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
विरुद्धाध्यशनासात्म्यवेगविघातैः स्नेहादीनां चायथारम्भैः पापक्रियया पुराकृतकर्मयोगाच्च त्वग्दोषा भवन्ति ||३||
విరుద్ధాధ్యశనాదీని కుష్ఠకరాణి విశేషేణ కుష్ఠస్య జనకానీతి ప్రాగుక్తాన్యపి పునరుక్తాని||1-3||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
తత్ర త్వగ్దోషీ మాంసవసాదుగ్ధదధితైలకులత్థమాషనిష్పావేక్షుపిష్టవికారామ్లవిరుద్ధాధ్యశనాజీర్ణవిదాహ్యభిష్యందీని దివాస్వప్నం వ్యవాయం చ పరిహరేత్ ||4||
View original
तत्र त्वग्दोषी मांसवसादुग्धदधितैलकुलत्थमाषनिष्पावेक्षुपिष्टविकाराम्लविरुद्धाध्यशनाजीर्णविदाह्यभिष्यन्दीनि दिवास्वप्नं व्यवायं च परिहरेत् ||४||
నిష్పావో రాజశింబీ| దోషధాతుమలస్రోతసాం క్లేదజననమభిష్యంది||4||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
తతః శాలిషష్టికయవగోధూమకోరదూషశ్యామాకోద్దాలకాదీననవాన్ భుంజీత ముద్గాఢక్యోరన్యతరస్య యూషేణ సూపేన వా నింబపత్రారుష్కరవ్యామిశ్రేణ, మండూకపర్ణ్యవల్గుజాటరూషకరూపికాపుష్పైః సర్పిఃసిద్ధైః సర్షపతైలసిద్ధైర్వా, తిక్తవర్గేణ వాఽభిహితేన; మాంససాత్మ్యాయ వా జాంగలమాంసమమేదస్కం వితరేత్; తైలం వజ్రకమభ్యంగార్థే; ఆరగ్వధాదికషాయముత్సాదనార్థే; పానపరిషేకావగాహాదిషు చ ఖదిరకషాయం; ఇత్యేష ఆహారాచారవిభాగః ||5||
View original
ततः शालिषष्टिकयवगोधूमकोरदूषश्यामाकोद्दालकादीननवान् भुञ्जीत मुद्गाढक्योरन्यतरस्य यूषेण सूपेन वा निम्बपत्रारुष्करव्यामिश्रेण, मण्डूकपर्ण्यवल्गुजाटरूषकरूपिकापुष्पैः सर्पिःसिद्धैः सर्षपतैलसिद्धैर्वा, तिक्तवर्गेण वाऽभिहितेन; मांससात्म्याय वा जाङ्गलमांसममेदस्कं वितरेत्; तैलं वज्रकमभ्यङ्गार्थे; आरग्वधादिकषायमुत्सादनार्थे; पानपरिषेकावगाहादिषु च खदिरकषायम्; इत्येष आहाराचारविभागः ||५||
తత్రేత్యాది| ఉద్దాలకః అరణ్యకోద్రవః| ఉపకరణభూతం సూప్యద్రవ్యద్వయం ముద్గాఢకీలక్షణమభిధాయాపరమప్యుపకరణభూతం శాకద్రవ్యమాహ- నింబపత్రేత్యాది| శాకరూపాభ్యాం నింబపత్రారుష్కరాభ్యాం వ్యామిశ్రేణ సూపేన సహ శాల్యాదికమన్నం భుంజీత, తథా మండూకపర్ణ్యాదిభిరపి శాకైః| మండూకపర్ణీ బ్రాహ్మీభేదః| రూపికాపుష్పైః అర్కపుష్పైః| సార్షపతైలం కేచిన్నేచ్ఛంతి, రక్తపిత్తప్రదూషణత్వాత్, వాతకఫకుష్ఠేషు వదంత్యన్యే| తిక్తవర్గేణ ప్రపున్నాడావల్గుజపటోలవార్తాకాదినా| యద్యపి “యోషిన్మాంససురావర్జీ” ఇత్యత్ర మాంసప్రతిషేధః, తథాఽపి మాంససాత్మ్యాయ జాంగలమాంసమమేదస్కం మేదోరహితం స్వభావతో వితరేద్దద్యాత్| తత్ర వజ్రకం సప్తపర్ణకరంజేత్యాదికం వక్ష్యతే| ఆరగ్వధాదికషాయముత్సాదనార్థే ఇతి కషాయోఽత్ర కల్కశ్చూర్ణం వా యోగ్యతయా; కషాయశబ్దో హి చరకే స్వరసాదిషు పంచసు పరిభాషితః; ఉత్సాదనార్థే ఉద్ధర్షణార్థే, అథవా ఉద్వర్తనార్థే; అన్యే తు నిమ్నవ్రణస్య ఉన్నతికరణార్థే| ఇత్యేష ఆహారాచారవిభాగ ఇతి ఆహారస్య క్రియమాణస్య ద్రవ్యరసవిభాజనం| తత్ర, వజ్రతైలస్య పానీయత్వాద్, ఆరగ్వధాదేరప్యత్ర సంస్కారాదౌ ప్రాయోగికత్వాత్, ఆహారవర్గస్యైవోపదేశః||5||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
తత్ర పూర్వరూపేషూభయతః సంశోధనమాసేవేత |
తత్ర త్వక్సంప్రాప్తే శోధనాలేపనాని, శోణితప్రాప్తే సంశోధనాలేపనకషాయపానశోణితావసేచనాని, మాంసప్రాప్తే శోధనాలేపనకషాయపానశోణితావసేచనారిష్టమంథప్రాశాః, చతుర్థకర్మగుణప్రాప్తం యాప్యమాత్మవతః సంవిధానవతశ్చ, తత్ర సంశోధనాచ్ఛోణితావసేచనాచ్చోర్ధ్వం భల్లాతశిలాజతుధాతుమాక్షీకగుగ్గుల్వగురుతువరకఖదిరాసనాయస్కృతివిధానమాసేవేత; పంచమం నైవోపక్రమేత్ ||6||
View original
तत्र पूर्वरूपेषूभयतः संशोधनमासेवेत |
तत्र त्वक्सम्प्राप्ते शोधनालेपनानि, शोणितप्राप्ते संशोधनालेपनकषायपानशोणितावसेचनानि, मांसप्राप्ते शोधनालेपनकषायपानशोणितावसेचनारिष्टमन्थप्राशाः, चतुर्थकर्मगुणप्राप्तं याप्यमात्मवतः संविधानवतश्च, तत्र संशोधनाच्छोणितावसेचनाच्चोर्ध्वं भल्लातशिलाजतुधातुमाक्षीकगुग्गुल्वगुरुतुवरकखदिरासनायस्कृतिविधानमासेवेत; पञ्चमं नैवोपक्रमेत् ||६||
తత్రేత్యాది| ఉభయతః సంశోధనం వమనం విరేచనం చ| త్వక్సంప్రాప్తే రసప్రాప్తే, రసస్య తత్స్థానత్వాత్ | అత్రారిష్టగ్రహణముపలక్షణం, తేనాసవసురయోరప్యవరోధః| మేదఃప్రాప్తే చికిత్సితముపదిశన్నాహ- చతుర్థకర్మేత్యాది| చతుర్థకర్మగుణప్రాప్తం యాప్యమితి త్వగ్ధాతోశ్చతుర్థం మేదః, తస్య కర్మాణి శోధనాదీని, తేషాం తు గుణాః ఫలం; ఏతేనైతదుక్తం- మేదోగతం కుష్ఠం సంశోధనాదిగుణవిశిష్టం యాప్యం భవతీతి| కథంభూతస్య పురుషస్య? ఆత్మవతః ఆత్మగుణోపపన్నస్య; ఆత్మగుణాశ్చ సర్వభూతేషు క్షాంతిరనసూయా శౌచమనాయాసో మంగలకార్యాణ్యస్పృహా చేతి; అథవా ఆత్మవతోఽపథ్యపరిహారపరాయణస్య సమ్యగాహారాచారస్యేత్యర్థః| సంవిధానవతః పరిచ్ఛదవతః కర్మానుష్ఠానపరస్య యాప్యం నాన్యథా| ‘సమ్యగ్విధానవత’ ఇతి కేచిత్ పఠంతి, ప్రభూతోపకరణయుక్తస్యేత్యర్థః| అథవా చతుర్థే మేదసి స్థితం కుష్ఠం చతుర్థం, తస్య కుష్ఠస్య కర్మాణి గుణాశ్చ దౌర్గంధ్యోపదేహపూయాదయస్తైః ప్రాప్తం యుక్తం యాప్యం| అన్యే తు ‘చతుర్థాఖ్యప్రాప్తం’ ఇతి పఠంతి, తత్రాపి స ఏవార్థః| అత్ర యాపనే సంశోధనాచ్ఛోణితావసేకాచ్చోర్ధ్వం భల్లాతకాదివిధానం| తత్ర భల్లాతకవిధానమర్శోనిర్దిష్టం, శిలాజతుమాక్షికధాతుతువరకవిధానం ప్రమేహపిడకాచికిత్సితనిర్దిష్టం, ఖదిరాసనాయస్కృతివిధానం మహాకుష్ఠవిధావుద్దిష్టం| పంచమం నైవేతి అసాధ్యత్వాదస్థ్యాదిగతకుష్ఠానాం||6||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
తత్ర ప్రథమమేవ కుష్ఠినం స్నేహపానవిధానేనోపపాదయేత్ |
మేషశృంగీశ్వదంష్ట్రాశారంగేష్టాగుడూచీద్విపంచమూలీసిద్ధం తైలం ఘృతం వా వాతకుష్ఠినాం పానాభ్యంగయోర్విదధ్యాత్, ధవాశ్వకర్ణకకుభపలాశపిచుమర్దపర్పటకమధుకరోధ్రసమంగాసిద్ధం సర్పిః పిత్తకుష్ఠినాం, ప్రియాలశాలారగ్వధనింబసప్తపర్ణచిత్రకమరిచవచాకుష్ఠసిద్ధం శ్లేష్మకుష్ఠినాం భల్లాతకాభయావిడంగసిద్ధం వా, సర్వేషాం తువరకతైలం భల్లాతకతైలం వేతి ||7||
View original
तत्र प्रथममेव कुष्ठिनं स्नेहपानविधानेनोपपादयेत् |
मेषशृङ्गीश्वदंष्ट्राशार्ङ्गेष्टागुडूचीद्विपञ्चमूलीसिद्धं तैलं घृतं वा वातकुष्ठिनां पानाभ्यङ्गयोर्विदध्यात्, धवाश्वकर्णककुभपलाशपिचुमर्दपर्पटकमधुकरोध्रसमङ्गासिद्धं सर्पिः पित्तकुष्ठिनां, प्रियालशालारग्वधनिम्बसप्तपर्णचित्रकमरिचवचाकुष्ठसिद्धं श्लेष्मकुष्ठिनां भल्लातकाभयाविडङ्गसिद्धं वा, सर्वेषां तुवरकतैलं भल्लातकतैलं वेति ||७||
తత్రేత్యాది| స్నేహపానవిధానేనేతి వమనాదిశోధనాంగస్యైవ స్నేహస్య పానవిధానేన; న పునః స్వతంత్రస్య, కుష్ఠానాం రూక్షణీయత్వాత్| స్నిగ్ధస్య పునః క్రమాదనుక్తాన్యపి వమనవిరేచనశోణితమోక్షణాని క్రమేణైవ పూర్వరూపాదౌ, అనేనైవ క్రమేణ కర్మణః సర్వత్రోక్తత్వాత్| ఉపపాదయేత్ ఉపక్రమేతేత్యర్థః| తానేవ శోధనాంగస్నేహానుత్పాదయన్నాహ- మేషశృంగీత్యాది| మేషశృంగీ కర్కటశృంగీ; గయీ తు పుత్రంజీవకభేదమాహ| శ్వదంష్ట్రా గోక్షురకః| శారంగేష్టా కాకతిక్తా, ‘భుంభురటా’ ఇతి లోకే; ‘గూథకరంజ’ ఇత్యపరే| శేషం ప్రసిద్ధం| ఏతైః కషాయకల్కరూపైః సిద్ధం సామాన్యపరిభాషయా తైలం ఘృతం వా వాతకుష్ఠే ఏవ, కఫానుబంధే తైలం, పిత్తానుబంధే ఘృతం; అన్యే తు పానాయ ఘృతం, అభ్యంగాయ తైలమితి| అశ్వకర్ణేత్యాది అశ్వకర్ణః పూర్వదేశే గంధముండోఽశ్వత్థసదృశః| కకుభః సుగంధిమూలో విటపః| పలాశః కింశుకః| పిచుమర్దో నింబః| సమంగా స్పర్శరోదనికా, లజ్జాలురితి లోకే| ప్రియాలేత్యాది| ప్రియాలశ్చారః| సర్పిరితి పూర్వయోగాదనువర్తతే, ఏవమగ్రేఽపి| భల్లాతకేత్యాది| తువరకః పశ్చిమసముద్రభూమిషు ప్రసిద్ధ ఏవ||7||
Adhikarana 6 (8-9) · Śloka 9
సప్తపర్ణారగ్వధాతివిషేక్షురపాఠాకటురోహిణ్యమృతాత్రిఫలాపటోలపిచుమర్దపర్పటకదురాలభాత్రాయమాణాముస్తాచందనపద్మక- హరిద్రోపకుల్యావిశాలామూర్వాశతావరీసారివేంద్రయవాటరూషకషడ్గ్రంథామధుకభూనింబగృష్టికా ఇతి సమభాగాః కల్కఃస్యాత్, కల్కాచ్చతుర్గుణం సర్పిః ప్రక్షిప్య తద్ద్విగుణో ధాత్రీఫలరసస్తచ్చతుర్గుణా ఆపస్తదైకధ్యం సమాలోడ్య విపచేత్, ఏతన్మహాతిక్తకం నామ సర్పిః కుష్ఠవిషమజ్వరరక్తపిత్తహృద్రోగోన్మాదాపస్మారగుల్మపిడకాసృగ్దరగలగండగండమాలా- శ్లీపదపాండురోగవిసర్పార్శఃషాంఢ్యకండూపామాదీంఛమయేదితి ||8||
త్రిఫలాపటోలపిచుమందాటరూషకకటురోహిణీదురాలభాత్రాయమాణాః పర్పటకశ్చైతేషాం ద్విపలికాన్ భాగాంజలద్రోణే ప్రక్షిప్య పాదావశేషం కషాయమాదాయ కల్కపేష్యాణీమాని భేషజాన్యర్ధపలికాని త్రాయమాణాముస్తేంద్రయవచందనకిరాతతిక్తాని పిప్పల్యశ్చైతాని ఘృతప్రస్థే సమావాప్య విపచేత్, ఏతత్తిక్తకం నామ సర్పిః కుష్ఠవిషమజ్వరగుల్మార్శోగ్రహణీదోషశోఫపాండురోగవిసర్పషాంఢ్యశమనమూర్ధ్వజత్రుగతరోగఘ్నం చేతి ||9||
View original
सप्तपर्णारग्वधातिविषेक्षुरपाठाकटुरोहिण्यमृतात्रिफलापटोलपिचुमर्दपर्पटकदुरालभात्रायमाणामुस्ताचन्दनपद्मक- हरिद्रोपकुल्याविशालामूर्वाशतावरीसारिवेन्द्रयवाटरूषकषड्ग्रन्थामधुकभूनिम्बगृष्टिका इति समभागाः कल्कःस्यात्, कल्काच्चतुर्गुणं सर्पिः प्रक्षिप्य तद्द्विगुणो धात्रीफलरसस्तच्चतुर्गुणा आपस्तदैकध्यं समालोड्य विपचेत्, एतन्महातिक्तकं नाम सर्पिः कुष्ठविषमज्वररक्तपित्तहृद्रोगोन्मादापस्मारगुल्मपिडकासृग्दरगलगण्डगण्डमाला- श्लीपदपाण्डुरोगविसर्पार्शःषाण्ढ्यकण्डूपामादीञ्छमयेदिति ||८||
त्रिफलापटोलपिचुमन्दाटरूषककटुरोहिणीदुरालभात्रायमाणाः पर्पटकश्चैतेषां द्विपलिकान् भागाञ्जलद्रोणे प्रक्षिप्य पादावशेषं कषायमादाय कल्कपेष्याणीमानि भेषजान्यर्धपलिकानि त्रायमाणामुस्तेन्द्रयवचन्दनकिराततिक्तानि पिप्पल्यश्चैतानि घृतप्रस्थे समावाप्य विपचेत्, एतत्तिक्तकं नाम सर्पिः कुष्ठविषमज्वरगुल्मार्शोग्रहणीदोषशोफपाण्डुरोगविसर्पषाण्ढ्यशमनमूर्ध्वजत्रुगतरोगघ्नं चेति ||९||
హరిద్రోపకుల్యావిశాలేత్యత్ర తంత్రాంతరదర్శనాద్ధరిద్రాద్వయం, పిప్పలీ గజపిప్పలీ చేత్యుపకుల్యాద్వయం చ బోద్ధవ్యం, విశాలా ఇంద్రవారుణీ, మూర్వా చోరస్నాయుః, షడ్గ్రంథా వచా| పరిభాషావ్యాపారో నాస్త్యేవాత్ర మహాతిక్తకే, సామాన్యకల్కకషాయపరిమాణద్రవ్యపరిమాణయోశ్చోక్తత్వాత్| షాంఢ్యం షంఢభావః||8-9||
Adhikarana 7 (10) · Śloka 11
అతోఽన్యతమేన ఘృతేన స్నిగ్ధస్విన్నస్యైకాం ద్వే తిస్రశ్చతస్రః పంచ వా సిరా విధ్యేత్; మండలాని చోత్సన్నాన్యవలిఖేదభీక్ష్ణం, ప్రచ్ఛయేద్వా, సముద్రఫేనశాకగోజీకాకోదుంబరికాపత్రైర్వాఽవఘృష్యాలేపయేల్లాక్షాసర్జరసరసాంజన- ప్రపున్నడావల్గుజతేజోవత్యశ్వమారకార్కకుటజారేవతమూలకల్కైర్మూత్రపిష్టైః పిత్తపిష్టైర్వా, స్వర్జికాతుత్థకాసీసవిడంగాగారధూమచిత్రకకటుకసుధాహరిద్రాసైంధవకల్కైర్వా, ఏతాన్యేవావాప్య క్షారకల్పేన నిఃస్రుతే పాలాశే క్షారే తతో విపాచ్య ఫాణీతమివ సంజాతమవతార్య లేపయేత్, జ్యోతిష్కఫలలాక్షామరిచపిప్పలీసుమనఃపత్రైర్వా, హరితాలమనఃశిలార్కక్షీరతిలశిగ్రుమరిచకల్కైర్వా, స్వర్జికాకుష్ఠతుత్థకుటజచిత్రకవిడంగమరిచరోధ్రమనఃశిలాకల్కైర్వా, హరీతకీకరంజికావిడంగసిద్ధార్థకలవణరోచనావల్గుజహరిద్రాకల్కైర్వా ||10||
సర్వే కుష్ఠాపహాః సిద్ధా లేపాః సప్త ప్రకీర్తితాః |11|
View original
अतोऽन्यतमेन घृतेन स्निग्धस्विन्नस्यैकां द्वे तिस्रश्चतस्रः पञ्च वा सिरा विध्येत्; मण्डलानि चोत्सन्नान्यवलिखेदभीक्ष्णं, प्रच्छयेद्वा, समुद्रफेनशाकगोजीकाकोदुम्बरिकापत्रैर्वाऽवघृष्यालेपयेल्लाक्षासर्जरसरसाञ्जन- प्रपुन्नडावल्गुजतेजोवत्यश्वमारकार्ककुटजारेवतमूलकल्कैर्मूत्रपिष्टैः पित्तपिष्टैर्वा, स्वर्जिकातुत्थकासीसविडङ्गागारधूमचित्रककटुकसुधाहरिद्रासैन्धवकल्कैर्वा, एतान्येवावाप्य क्षारकल्पेन निःस्रुते पालाशे क्षारे ततो विपाच्य फाणीतमिव सञ्जातमवतार्य लेपयेत्, ज्योतिष्कफललाक्षामरिचपिप्पलीसुमनःपत्रैर्वा, हरितालमनःशिलार्कक्षीरतिलशिग्रुमरिचकल्कैर्वा, स्वर्जिकाकुष्ठतुत्थकुटजचित्रकविडङ्गमरिचरोध्रमनःशिलाकल्कैर्वा, हरीतकीकरञ्जिकाविडङ्गसिद्धार्थकलवणरोचनावल्गुजहरिद्राकल्कैर्वा ||१०||
सर्वे कुष्ठापहाः सिद्धा लेपाः सप्त प्रकीर्तिताः |११|
శాకో మహాఖరపత్రః, ‘శాఖోట’ ఇత్యన్యే; గోజీ గోజిహ్వా; కాకోదుంబరికా కాష్ఠోదుంబరికా| తమేవ ప్రలేపం నిర్దిశన్నాహ- లాక్షాసర్జరసేత్యాది| ఆరేవతః కిరమాలకః| పిత్తపిష్టైరితి గోపిత్తపిష్టైః| ఏతాన్యేవేత్యాది| నిఃస్రుతే గాలితే| క్షారకల్పాతిదేశేన తిలనాలాదిభిరాదీపనం షంగుణోదకస్రావణం చ| సువర్చికాతుత్థకాసీసాదిచూర్ణం పరివాప్య క్షారాద్ ద్వాత్రింశత్తమభాగప్రమాణం| స్వర్జికేత్యాది| జ్యోతిష్కః కాకమర్దనికా, తస్యాః ఫలం| సుమనా జాతీ| హరితాలేత్యాది| శిగ్రుర్విటపశాకః, శోభాంజనమన్యే| హరీతకీత్యాది| కరంజికా వృక్షకరంజః| సర్వేత్యాది| సిద్ధా ఇతి విశేషణం నిశ్చితఫలసిద్ధిబోధనార్థం||10||-
Adhikarana 8 (11-12) · Śloka 12
వైశేషికానతస్తూర్ధ్వం దద్రూశ్విత్రేషు మే శృణు ||11||
లాక్షా కుష్ఠం సర్షపాః శ్రీనికేతం రాత్రిర్వ్యోషం చక్రమర్దస్య బీజం |
కృత్వైకస్థం తక్రపిష్టః ప్రలేపో దద్రూషూక్తో మూలకాద్బీజయుక్తః ||12||
View original
वैशेषिकानतस्तूर्ध्वं दद्रूश्वित्रेषु मे शृणु ||११||
लाक्षा कुष्ठं सर्षपाः श्रीनिकेतं रात्रिर्व्योषं चक्रमर्दस्य बीजम् |
कृत्वैकस्थं तक्रपिष्टः प्रलेपो दद्रूषूक्तो मूलकाद्बीजयुक्तः ||१२||
వైశేషికానిత్యాది| శ్రీనికేతం నవనీతధూపః సరలనిర్యాస ఇతి| రాత్రిర్హరిద్రా||11-12||
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
సింధూద్భూతం చక్రమర్దస్య బీజమిక్షూద్భూతం కేశరం తార్క్ష్యశైలం |
పిష్టో లేపోఽయం కపిత్థాద్రసేన దద్రూస్తూర్ణం నాశయత్యేష యోగః ||13||
View original
सिन्धूद्भूतं चक्रमर्दस्य बीजमिक्षूद्भूतं केशरं तार्क्ष्यशैलम् |
पिष्टो लेपोऽयं कपित्थाद्रसेन दद्रूस्तूर्णं नाशयत्येष योगः ||१३||
సింధూద్భూతమిత్యాది| సింధూద్భూతం సైంధవం| ఇక్షూద్భూతో గుడః| కేశరం బకులం| తార్క్ష్యశైలం రసాంజనం||13||
Adhikarana 10 (14) · Śloka 14
హేమక్షీరీ వ్యాధిఘాతః శిరీషో నింబః సర్జో వత్సకః సాజకర్ణః |
శీఘ్రం తీవ్రా నాశయంతీహ దద్రూః స్నానాలేపోద్ధర్షణేషూపయుక్తాః ||14||
View original
हेमक्षीरी व्याधिघातः शिरीषो निम्बः सर्जो वत्सकः साजकर्णः |
शीघ्रं तीव्रा नाशयन्तीह दद्रूः स्नानालेपोद्धर्षणेषूपयुक्ताः ||१४||
హేమక్షీరీ కంకుష్ఠం| వ్యాధిఘాతః కిరమాలకః| సర్జో లఘుసర్జః| అజకర్ణో మహాసర్జః, ‘గంధముండ’ ఇత్యేకే| స్నానేత్యాది| ‘పానాలేపోద్ధర్షణేషు’ ఇత్యన్యే పఠంతి| లేపనోద్ధర్షణయోః పేషణే తక్రమమ్లం, కపిత్థరసమన్యేఽనువర్తయంతి||14||
Adhikarana 11 (15) · Śloka 15
భద్రాసంజ్ఞోదుంబరీమూలతుల్యం దత్త్వా మూలం క్షోదయిత్వా మలప్వాః |
సిద్ధం తోయం పీతముష్ణే సుఖోష్ణం స్ఫోటాంఛ్విత్రే పుండరీకే చ కుర్యాత్ ||15||
View original
भद्रासञ्ज्ञोदुम्बरीमूलतुल्यं दत्त्वा मूलं क्षोदयित्वा मलप्वाः |
सिद्धं तोयं पीतमुष्णे सुखोष्णं स्फोटाञ्छ्वित्रे पुण्डरीके च कुर्यात् ||१५||
దద్రుషు యోగత్రయమభిధాయ శ్విత్రే వినిర్దిశన్నాహ- భద్రేత్యాది| ఉదుంబరీ భద్రనామా కాష్ఠోదుంబరికా మహతీ, మలపూః సైవాల్పవిటపా, తయోర్మూలం పలం షోడశభిః సలిలపలైః పక్వం చతుర్భాగావశిష్టముష్ణకాలే కోష్ణం పీతమాతపసంస్థస్య కటుతైలాభ్యక్తస్య చ శ్విత్రే స్ఫోటజననం| జీర్ణే గవ్యమథితేన దాడిమయూషేణ వా భోక్తవ్యం||15||
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
ద్వైపం దగ్ధం చర్మ మాతంగజం వా భిన్నే స్ఫోటే తైలయుక్తం ప్రలేపః |16|
View original
द्वैपं दग्धं चर्म मातङ्गजं वा भिन्ने स्फोटे तैलयुक्तं प्रलेपः |१६|
సంజాతభిన్నస్ఫోటస్య శ్విత్రిణ ఉత్తరకర్మ నిర్దిశన్నాహ- ద్వైపమిత్యాది| ద్వీపీ చిత్రకాయో వ్యాఘ్రః, తస్యేదం చర్మ ద్వైపం| మాతంగో హస్తీ, తస్మాజ్జాతం మాతంగజం చర్మ| తైలమత్ర విషాణికాసిద్ధం| తదుక్తం- “ఆవర్తకీమూలసిద్ధేన తైలేనాభ్యజ్యావచూర్ణయేద్ గజద్వీపిచర్మమసీచూర్ణేన, త్రిఫలాలోహచూర్ణేన వా” ఇతి|16|-
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
పూతిః కీటో రాజవృక్షోద్భవేన క్షారేణాక్తః శ్విత్రమేకో నిహంతి ||16||
View original
पूतिः कीटो राजवृक्षोद्भवेन क्षारेणाक्तः श्वित्रमेको निहन्ति ||१६||
పూతిః కీటః శస్యాదో వర్షాకాలే కర్బురకః ‘తేలినీ’ ఇతి ప్రసిద్ధః, పూర్వదేశే ‘పుండాలికా’ ఇతి| స చారగ్వధక్షారేణ సహాక్తో మిశ్రితః| రాజవృక్ష ఆరగ్వధః| ఏకః శ్రేష్ఠః| ఉద్దాలనత్వాత్ క్షారోదకేనాత్ర ద్రవకార్యం| ‘ఉక్తః’ ఇత్యన్యే వదంతి||16||
Adhikarana 14 (17) · Śloka 17
కృష్ణస్య సర్పస్య మసీ సుదగ్ధా బైభీతకం తైలమథ ద్వితీయం |
ఏతత్ సమస్తం మృదితం ప్రలేపాచ్ఛ్విత్రాణి అర్వాణ్యపహంతి శీఘ్రం ||17||
View original
कृष्णस्य सर्पस्य मसी सुदग्धा बैभीतकं तैलमथ द्वितीयम् |
एतत् समस्तं मृदितं प्रलेपाच्छ्वित्राणि अर्वाण्यपहन्ति शीघ्रम् ||१७||
కృష్ణస్యేత్యాది| కృష్ణసర్పో యదా దహ్యమానోఽతికృష్ణత్వం గచ్ఛతి తదా తచ్చూర్ణం మసీత్యుచ్యతే, స ఏవాగ్నిదహ్యమానో యదా శుక్లత్వం యాతి తదా క్షార ఇత్యుచ్యతే||17||
Adhikarana 15 (18) · Śloka 18
అధ్యర్ధతోయే సుభతిస్రుతస్య క్షారస్య కల్పేన తు సప్తకృత్వః |
తైలం శృతం తేన చతుర్గుణేన శ్విత్రాపహం మ్రక్షణమేతదగ్ర్యం ||18||
View original
अध्यर्धतोये सुभतिस्रुतस्य क्षारस्य कल्पेन तु सप्तकृत्वः |
तैलं शृतं तेन चतुर्गुणेन श्वित्रापहं म्रक्षणमेतदग्र्यम् ||१८||
అధ్యర్ధేత్యాది| కృష్ణస్య సర్పస్యేత్యనువర్తమానాత్తస్య క్షారాదధ్యర్ధం తోయమధికార్ధమిత్యర్థః| క్షారస్య కల్పేన క్షారపాకవిధినా| సప్తకృత్వః సప్తవారాన్| మ్రక్షణం ఆలేపనం| అగ్ర్యం ప్రధానమిత్యర్థః||18||
Adhikarana 16 (19-20) · Śloka 20
ఘృతేన యుక్తం ప్రపునాడబీజం కుష్ఠం చ యష్టీమధుకం చ పిష్ట్వా |
శ్వేతాయ దద్యాద్గృహకుక్కుటాయ చతుర్థభక్తాయ బుభుక్షితాయ ||19||
తస్యోపసంగృహ్య చ తత్ పురీషముత్పాచితం సర్వత ఏవ లింపేత్ |
అభ్యంతరం మాసమిమం ప్రయోగం ప్రయోజయేచ్ఛ్విత్రమథో నిహంతి ||20||
View original
घृतेन युक्तं प्रपुनाडबीजं कुष्ठं च यष्टीमधुकं च पिष्ट्वा |
श्वेताय दद्याद्गृहकुक्कुटाय चतुर्थभक्ताय बुभुक्षिताय ||१९||
तस्योपसङ्गृह्य च तत् पुरीषमुत्पाचितं सर्वत एव लिम्पेत् |
अभ्यन्तरं मासमिमं प्रयोगं प्रयोजयेच्छ्वित्रमथो निहन्ति ||२०||
ఘృతేనేత్యాది| చతుర్థభక్తాయేతి ఏకాహముపోషితాయ ద్వితీయేఽహని సాయం ధవలాయ గ్రామ్యకుక్కుటాయాత్యంతబుభుక్షితాయ ప్రపున్నాడబీజాదికం ఘృతయుక్తం భక్షయితుం దద్యాత్| తస్య పురీషముపసంగృహ్య గృహీత్వా తేన పురీషేణ మాసమేకం శ్విత్రమభ్యంతరం ధాత్వంతర్గతం మలప్వాదిభిః ప్రయోగైః స్ఫోటకాదిభిరుత్పాచితం పాకం నీతం లింపేత్; స లేపస్తచ్ఛ్విత్రం నిహంతీత్యర్థః||19-20||
Adhikarana 17 (21-22) · Śloka 22
క్షారే సుదగ్ధే జలగండజే తు గజస్య మూత్రేణ బహుస్రుతే చ |
ద్రోణప్రమాణే దశభాగయుక్తం దత్త్వా పచేద్బీజమవల్గుజస్య ||21||
ఏతద్యదా చిక్కణతాముపైతి తదా సమస్తం గుటికా విదధ్యాత్ |
శ్విత్రం ప్రలింపేదథ సంప్రఘృష్య తయా వ్రజేదాశు సవర్ణభావం ||22||
View original
क्षारे सुदग्धे जलगण्डजे तु गजस्य मूत्रेण बहुस्रुते च |
द्रोणप्रमाणे दशभागयुक्तं दत्त्वा पचेद्बीजमवल्गुजस्य ||२१||
एतद्यदा चिक्कणतामुपैति तदा समस्तं गुटिका विदध्यात् |
श्वित्रं प्रलिम्पेदथ सम्प्रघृष्य तया व्रजेदाशु सवर्णभावम् ||२२||
క్షార ఇత్యాది| జలగండో జలగండీరకః, నదీపిప్పలికేత్యన్యే| ‘గజలేండజే క్షారే’ ఇత్యన్యే పఠంతి; తచ్చ న పఠనీయం తంత్రాంతరవిరోధాత్| దశభాగయుక్తం దశభాగయోజితమవల్గుజచూర్ణం ప్రక్షిపేదితి||21-22||
Adhikarana 18 (23-24) · Śloka 24
కషాయకల్పేన సుభావితాం తు జలం త్వచా చూతహరీతకీనాం |
తాం తామ్రదీపే ప్రణిధాయ ధీమాన్ వర్తిం వటక్షీరసుభావితాం తు ||23||
ఆదీప్య తజ్జాతమసీం గృహీత్వా తాం చాపి పథ్యాంభసి భావయిత్వా |
సంప్రచ్ఛితం తద్బహుశః కిలాసం తైలేన సిక్తం కటునా ప్రయాతి ||24||
View original
कषायकल्पेन सुभावितां तु जलं त्वचा चूतहरीतकीनाम् |
तां ताम्रदीपे प्रणिधाय धीमान् वर्तिं वटक्षीरसुभावितां तु ||२३||
आदीप्य तज्जातमसीं गृहीत्वा तां चापि पथ्याम्भसि भावयित्वा |
सम्प्रच्छितं तद्बहुशः किलासं तैलेन सिक्तं कटुना प्रयाति ||२४||
కషాయేత్యాది| చూతహరీతకీనాం త్వచా కృత్వా కషాయకల్పేన క్వాథకల్పనయా యజ్జలం క్వాథః, తేన సుభావితాం పిచువర్తిం కటుతైలేన సిక్త్వా, తాం తామ్రదీపే ప్రణిధాయ స్థాపయిత్వా, ఆదీప్య ప్రజ్వాల్య, తజ్జాతమసీం గృహీత్వా, తతో వటక్షీరసుభావితాం కృత్వా, తతస్తామేవ పథ్యాక్వాథేన భావయిత్వా, కటునా తైలేన సిక్తం కిలాశం బహుశః సంప్రచ్ఛితం తయా లేపితమపయాతి| “భావ్యద్రవ్యసమం క్వాథ్యం క్వాథశ్చాష్టాంశశేషితః” ఇతి| అయం యోగోఽన్యత్రాప్యుక్తః- “పథ్యామ్రత్వక్కషాయేణ పిచువర్తిః సుభావితా| కటుతైలయుతే తామ్రపాత్రే ప్రజ్వాలయేత్తతః|| మసీం తజ్జాం వటక్షీరపథ్యాక్వాథేన భావయేత్| మ్రక్షితం కటుతైలాక్తం తేన శ్విత్రం ప్రణశ్యతి”- ఇతి| గయదాసస్త- ‘వార్తిం పటవార్తిం పూర్వం వటక్షీరేణ భావయేత్తతః కటుతైలేన’ ఇతి వ్యాఖ్యానయతి| “తైలేన సిక్తం కటునా సమస్తమాలేపయేదేవముపైతి శాంతిం”- ఇతి కేచిత్ పఠంతి||23-24||
Adhikarana 19 (25-26) · Śloka 26
ఆవల్గుజం బీజమగ్ర్యం నదీజం కాకాహ్వానోదుంబరీ యా చ లాక్షా |
లౌహం చూర్ణం మాగధీ తార్క్ష్యశైలం తుల్యాః కార్యాః కృష్ణవర్ణాస్తిలాశ్చ ||25||
వర్తిం కృత్వా తాం గవాం పిత్తపిష్టాం లేపః కార్యః శ్విత్రిణాం శ్విత్రహారీ |
లేపాత్ పిత్తం శైఖినం శ్విత్రహారి హ్రీబేరం వా దగ్ధమేతేన యుక్తం ||26||
View original
आवल्गुजं बीजमग्र्यं नदीजं काकाह्वानोदुम्बरी या च लाक्षा |
लौहं चूर्णं मागधी तार्क्ष्यशैलं तुल्याः कार्याः कृष्णवर्णास्तिलाश्च ||२५||
वर्तिं कृत्वा तां गवां पित्तपिष्टां लेपः कार्यः श्वित्रिणां श्वित्रहारी |
लेपात् पित्तं शैखिनं श्वित्रहारि ह्रीबेरं वा दग्धमेतेन युक्तम् ||२६||
ఆవల్గుజమిత్యాది| అగ్ర్యం శ్రేష్ఠం, నదీజం తాపీనదీసముత్థో మాక్షికధాతుః, కాకాహ్వానోదుంబరీ కాకసంజ్ఞోదుంబరికా, యా చ లాక్షా సాఽపి తజ్జా సాన్నిధ్యాత్, తార్క్ష్యశైలం రసాంజనం, తేస్తుల్యాః కృష్ణవర్ణాస్తిలాః కార్యాః, తైర్వర్తిం కృత్వా తయా లేపః కార్యః| అన్యే ‘తాప్యుద్భూతోఽవల్గుజం బీజమగ్ర్యం’ ఇతి పఠంతి; తత్రాపి తాప్యుద్భూతో మాక్షికధాతుః| శిఖిన ఇదం శైఖినం పిత్తం మయూరపిత్తమిత్యర్థః||25-26||
Adhikarana 20 (27-28) · Śloka 29
తుత్థాలకటుకావ్యోషసింహార్కహయమారకాః |
కుష్ఠావల్గుజభల్లాతక్షీరిణీసర్షపాః స్నుహీ ||27||
తిల్వకారిష్టపీలూనాం పత్రాణ్యారగ్వధస్య చ |
బీజం విడంగాశ్వహంత్రోర్హరిద్రే బృహతీద్వయం ||28||
ఆభ్యాం శ్విత్రాణి యోగాభ్యాం లేపాన్నశ్యంత్యశేషతః |29|
View original
तुत्थालकटुकाव्योषसिंहार्कहयमारकाः |
कुष्ठावल्गुजभल्लातक्षीरिणीसर्षपाः स्नुही ||२७||
तिल्वकारिष्टपीलूनां पत्राण्यारग्वधस्य च |
बीजं विडङ्गाश्वहन्त्रोर्हरिद्रे बृहतीद्वयम् ||२८||
आभ्यां श्वित्राणि योगाभ्यां लेपान्नश्यन्त्यशेषतः |२९|
తుత్థేత్యాది| ఆలం హరితాలం| సింహో రక్తశోభాంజనః | క్షీరిణీ అర్కపుష్పీ| తుత్థాలకటుకేత్యాదిశ్లోకద్వయేన యోగద్వయం బోద్ధవ్యం||27-28||-
Adhikarana 21 (29-33) · Śloka 33
వాయసీఫల్గుతిక్తానాం శతం దత్త్వా పృథక్ పృథక్ ||29||
ద్వే లోహరజసః ప్రస్థే త్రిఫలాత్ర్యాఢకం తథా |
త్రిద్రోణేఽపాం పచేద్యావద్భాగౌ ద్వావసనాదపి ||30||
శిష్టౌ చ విపచేద్భూయ ఏతైః శ్లక్ష్ణప్రపేషితైః |
కల్కైరింద్రయవవ్యోషత్వగ్దారుచతురంగులైః ||31||
పారావతపదీదంతీబాకుచీకేశరాహ్వయైః |
కంటకార్యా చ తత్పక్వం ఘృతం కుష్ఠిషు యోజయేత్ ||32||
దోషధాత్వాశ్రితం పానాదభ్యంగాత్త్వగ్గతం తథా |
అప్యసాధ్యం నృణాం కుష్ఠం నామ్నా నీలం నియచ్ఛతి ||33||
View original
वायसीफल्गुतिक्तानां शतं दत्त्वा पृथक् पृथक् ||२९||
द्वे लोहरजसः प्रस्थे त्रिफलात्र्याढकं तथा |
त्रिद्रोणेऽपां पचेद्यावद्भागौ द्वावसनादपि ||३०||
शिष्टौ च विपचेद्भूय एतैः श्लक्ष्णप्रपेषितैः |
कल्कैरिन्द्रयवव्योषत्वग्दारुचतुरङ्गुलैः ||३१||
पारावतपदीदन्तीबाकुचीकेशराह्वयैः |
कण्टकार्या च तत्पक्वं घृतं कुष्ठिषु योजयेत् ||३२||
दोषधात्वाश्रितं पानादभ्यङ्गात्त्वग्गतं तथा |
अप्यसाध्यं नृणां कुष्ठं नाम्ना नीलं नियच्छति ||३३||
వాయసీ కాకతిక్తా ‘చిరపోటికా’ ఇతి లోకే, ‘కాకమాచీ’ ఇత్యన్యే; ఫల్గుః కాకోదుంబరికా, ‘అవల్గుః’ ఇత్యపరే పఠంతి, అవల్గుః బాకుచీ; తిక్తా కటుకా| పారావతపదీ ఈషల్లోహితో హంసపదీభేదః| కేశరాహ్వయో బకులః| త్రిద్రోణేఽపామిత్యత్ర అపాం ద్విగుణమాత్రా, ద్రవత్వాత్; తేన జలషడ్ద్రోణాః ప్రక్షిప్యంతే| అసనాత్ బీజకసారాద్ద్వౌ ప్రస్థౌ| శిష్టౌ ఉర్వరితౌ ద్వౌ, చతుర్థభాగం సర్పిః, సర్పిషశ్చతుర్థాంశమింద్రయవాదికల్కం ప్రక్షిప్య విపచేదితి||29-33||
Adhikarana 22 (34-38) · Śloka 38
త్రిఫలాత్వక్ త్రికటుకం సురసా మదయంతికా |
వాయస్యారగ్వధశ్చైషాం తులాం కుర్యాత్ పృథక్ పృథక్ ||34||
కాకమాచ్యర్కవరుణదంతీకుటజచిత్రకాత్ |
దార్వీనిదిగ్ధికాభ్యాం తు పృథగ్దశపలం తథా ||35||
త్రిద్రోణేఽపాం పచేద్యావత్ షట్ప్రస్థం పరిశేషితం |
శకృద్రసదధిక్షీరమూత్రాణాం పృథగాఢకం ||36||
తద్వద్ధృతస్య తత్సాధ్యం భూనింబవ్యోషచిత్రకైః |
కరంజఫలనీలికాశ్యామావల్గుజపీలుభిః ||37||
నీలినీనింబకుసుమైః సిద్ధం కుష్ఠాపహం ఘృతం |
మ్రక్షణాదంగసావర్ణ్యం శ్విత్రిణాం జనయేన్నృణాం |
భగందరం కృమీనర్శో మహానీలం నియచ్ఛతి ||38||
View original
त्रिफलात्वक् त्रिकटुकं सुरसा मदयन्तिका |
वायस्यारग्वधश्चैषां तुलां कुर्यात् पृथक् पृथक् ||३४||
काकमाच्यर्कवरुणदन्तीकुटजचित्रकात् |
दार्वीनिदिग्धिकाभ्यां तु पृथग्दशपलं तथा ||३५||
त्रिद्रोणेऽपां पचेद्यावत् षट्प्रस्थं परिशेषितम् |
शकृद्रसदधिक्षीरमूत्राणां पृथगाढकम् ||३६||
तद्वद्धृतस्य तत्साध्यं भूनिम्बव्योषचित्रकैः |
करञ्जफलनीलिकाश्यामावल्गुजपीलुभिः ||३७||
नीलिनीनिम्बकुसुमैः सिद्धं कुष्ठापहं घृतम् |
म्रक्षणादङ्गसावर्ण्यं श्वित्रिणां जनयेन्नृणाम् |
भगन्दरं कृमीनर्शो महानीलं नियच्छति ||३८||
త్రిఫలేత్యాది| మదయంతికా నఖాదిరాగజననీ ‘మేంహదీ’ ఇతి ప్రసిద్ధా| వాయసీ కాకమాచీ| శకృదాదీని గవాం గ్రాహ్యాణి| నీలికా నీలాంజనికా శారదఫలా| నీలినీ నీలికా| మ్రక్షణాదభ్యంగాత్| అనార్షే నీలమహానీలఘృతే, ఏతే చేదృశే జేజ్జటగయదాసాభ్యాం వ్యాఖ్యాతే, అతస్తన్మతానుసారిణా మయాఽపి పఠితే వ్యాఖ్యాతే చ| జలాపేక్షయా క్వాథ్యద్రవ్యస్యాతిబాహుల్యమత్ర యోగే, తస్మాద్వృద్ధవాగ్భటీయం మహానీలఘృతం లిఖ్యతే; యథా- “మదయంత్యాః సవాయస్యాః సురభ్యాః ప్రగ్రహస్య చ| శతం పలానాం ప్రత్యేకం వరాయాస్త్వాఢకత్రయం|| వ్యాఘ్రీవహ్నికపోతావత్సకఖదిరార్కమూలదంత్యేంద్రయః| సనిశాద్వయా దశపలాః క్వాథేఽమీషాం క్షిపేత్ పిష్ట్వా|| బీజం కరంజేంగుదశిగ్రునింబాన్నీలీం సనీలోత్పలచంద్రరేఖాం| శ్యామాం కిరాతం కటుకత్రయం చ పంచాఢకం తత్ర చ పంచగవ్యాత్|| శమయత్యచిరేణ ఘృతం మృదుహుతవహసాధితం మహానీలం| న కిలాసమేవ కేవలమపి చ వ్రణగుహ్యరోగవల్మీకాన్ ” (అ. సం. చి. 32) ఇత్యాది||34-38||
Adhikarana 23 (39) · Śloka 39
మూత్రం గవ్యం చిత్రకవ్యోషయుక్తం సర్పిఃకుంభే క్షౌద్రయుక్తం స్థితం హి |
పక్షాదూర్ధ్వం శ్విత్రిభిః పేయమేతత్ |
కుర్యాచ్చాస్మిన్ కుష్ఠదిష్టం విధానం ||39||
View original
मूत्रं गव्यं चित्रकव्योषयुक्तं सर्पिःकुम्भे क्षौद्रयुक्तं स्थितं हि |
पक्षादूर्ध्वं श्वित्रिभिः पेयमेतत् |
कुर्याच्चास्मिन् कुष्ठदिष्टं विधानम् ||३९||
మూత్రమిత్యాది| మూత్రమధునీ తుల్యే| చిత్రకస్య వ్యోషస్య చ తావతీ మాత్రా యావత్యా కించిత్ కటుకత్వమరిష్టస్య, కుంభలేపార్థమేవ తదిత్యన్యే| కిలాసే కుష్ఠచికిత్సితమేవ సంక్షేపార్థమతిదేశేన నిర్దిశన్నాహ- కుర్యాచ్చాస్మిన్నిత్యాది||39||
Adhikarana 24 (40) · Śloka 40
పూతీకార్కస్నుఙ్నరేంద్రద్రుమాణాం మూత్రైః పిష్టాః పల్లవాః సౌమనాశ్చ |
లేపః శ్విత్రం హంతి దద్రూర్వ్రణాంశ్చ దుష్టాన్యర్శాంస్యేష నాడీవ్రణాంశ్చ ||40||
View original
पूतीकार्कस्नुङ्नरेन्द्रद्रुमाणां मूत्रैः पिष्टाः पल्लवाः सौमनाश्च |
लेपः श्वित्रं हन्ति दद्रूर्व्रणांश्च दुष्टान्यर्शांस्येष नाडीव्रणांश्च ||४०||
పూతీకః చిరబిల్వః| నరేంద్రద్రుమ ఆరగ్వధః| సుమనా జాతీ||40||
Adhikarana 25 (41) · Śloka 41
అస్మాదూర్ధ్వం నిఃస్రుతే దుష్టరక్తే జాతప్రాణం సర్పిషా స్నేహయిత్వా |
తీక్ష్ణైర్యోగైశ్ఛర్దయిత్వా ప్రగాఢం పశ్చాద్దోషం నిర్హరేచ్చాప్రమత్తః ||41||
View original
अस्मादूर्ध्वं निःस्रुते दुष्टरक्ते जातप्राणं सर्पिषा स्नेहयित्वा |
तीक्ष्णैर्योगैश्छर्दयित्वा प्रगाढं पश्चाद्दोषं निर्हरेच्चाप्रमत्तः ||४१||
ఇదానీమాదావపి కృతవమనస్య కృతవిరేచనస్యాపి కుష్ఠినః పునః పునరేవ శోధనశోణితావసేకయోః కర్తవ్యతాముపదిశన్నాహ- అస్మాదూర్ధ్వమిత్యాది||41||
Adhikarana 26 (42) · Śloka 42
దుర్వాంతో వా దుర్విరిక్తోఽపి వా స్యాత్ కుష్ఠీ దోషైరుద్ధతైర్వ్యాప్తదేహః |
నిఃసందిగ్ధం యాత్యసాధ్యత్వమాశు తస్మాత్ కృత్స్నాన్నిర్హరేత్తస్య దోషాన్ ||42||
View original
दुर्वान्तो वा दुर्विरिक्तोऽपि वा स्यात् कुष्ठी दोषैरुद्धतैर्व्याप्तदेहः |
निःसन्दिग्धं यात्यसाध्यत्वमाशु तस्मात् कृत्स्नान्निर्हरेत्तस्य दोषान् ||४२||
కుతః పునరశేషేణ శోణితం దోషాశ్చ హరణీయా ఇత్యాహ- దుర్వాంత ఇత్యాది| అపిశబ్దాద్దుష్టశోణితమనిర్హ్రియమాణమపి||42||
Adhikarana 27 (43) · Śloka 43
పక్షాత్ పక్షాచ్ఛర్దనాన్యభ్యుపేయాన్మాసాన్మాసాత్ స్రంసనం చాపి దేయం |
స్రావ్యం రక్తం వత్సరే హి ద్విరల్పం నస్యం దద్యాచ్చ త్రిరాత్రాత్త్రిరాత్రాత్ ||43||
View original
पक्षात् पक्षाच्छर्दनान्यभ्युपेयान्मासान्मासात् स्रंसनं चापि देयम् |
स्राव्यं रक्तं वत्सरे हि द्विरल्पं नस्यं दद्याच्च त्रिरात्रात्त्रिरात्रात् ||४३||
కేన క్రమేణ శోధనం శోణితావసేచనం చ కర్తవ్యమిత్యాహ- పక్షాదిత్యాది| వత్సరే హి ద్విరల్పమితి వర్షే ద్వౌ వారౌ షడ్భిః షడ్భిర్మాసైరిత్యర్థః||43||
Adhikarana 28 (44-49) · Śloka 49
పథ్యా వ్యోషం సేక్షుజాతం సతైలం లీఢ్వా శీఘ్రం ముచ్యతే కుష్ఠరోగాత్ |
ధాత్రీపథ్యాక్షోపకుల్యావిడంగాన్ క్షౌద్రాజ్యాభ్యామేకతో వాఽవలిహ్యాత్ ||44||
పీత్వా మాసం వా పలాంశాం హరిద్రాం మూత్రేణాంతం పాపరోగస్య గచ్ఛేత్ |
ఏవం పేయశ్చిత్రకః శ్లక్ష్ణపిష్టః పిప్పల్యో వా పూర్వవన్మూత్రయుక్తాః ||45||
తద్వత్తార్క్ష్యం మాసమాత్రం చ పేయం, తేనాజస్రం దేహమాలేపయేచ్చ |
ఆరిష్టీత్వక్ సాప్తపర్ణీ చ తుల్యా లాక్షా ముస్తం పంచమూల్యౌ హరిద్రే ||46||
మంజిష్ఠాక్షౌ వాసకో దేవదారు పథ్యావహ్నీ వ్యోషధాత్రీవిడంగాః |
సామాన్యాంశం యోజయిత్వా విడంగైశ్చూర్ణం కృత్వా తత్పలోన్మానమశ్నన్ ||47||
కుష్ఠాజ్జంతుర్ముచ్యతే త్రైఫలం వా సర్పిర్ద్రోణం వ్యోషయుక్తం చ యుంజన్ |
గోమూత్రాంబుద్రోణసిద్ధేఽక్షపీడే సిద్ధం సర్పిర్నాశయేచ్చాపి కుష్ఠం ||48||
ఆరగ్వధే సప్తపర్ణే పటోలే సవృక్షకే నక్తమాలే సనింబే జీర్ణం పక్వం తద్ధరిద్రాద్వయేన హన్యాత్ కుష్ఠం ముష్కకే చాపి సర్పిః ||49||
View original
पथ्या व्योषं सेक्षुजातं सतैलं लीढ्वा शीघ्रं मुच्यते कुष्ठरोगात् |
धात्रीपथ्याक्षोपकुल्याविडङ्गान् क्षौद्राज्याभ्यामेकतो वाऽवलिह्यात् ||४४||
पीत्वा मासं वा पलांशां हरिद्रां मूत्रेणान्तं पापरोगस्य गच्छेत् |
एवं पेयश्चित्रकः श्लक्ष्णपिष्टः पिप्पल्यो वा पूर्ववन्मूत्रयुक्ताः ||४५||
तद्वत्तार्क्ष्यं मासमात्रं च पेयं, तेनाजस्रं देहमालेपयेच्च |
आरिष्टीत्वक् साप्तपर्णी च तुल्या लाक्षा मुस्तं पञ्चमूल्यौ हरिद्रे ||४६||
मञ्जिष्ठाक्षौ वासको देवदारु पथ्यावह्नी व्योषधात्रीविडङ्गाः |
सामान्यांशं योजयित्वा विडङ्गैश्चूर्णं कृत्वा तत्पलोन्मानमश्नन् ||४७||
कुष्ठाज्जन्तुर्मुच्यते त्रैफलं वा सर्पिर्द्रोणं व्योषयुक्तं च युञ्जन् |
गोमूत्राम्बुद्रोणसिद्धेऽक्षपीडे सिद्धं सर्पिर्नाशयेच्चापि कुष्ठम् ||४८||
आरग्वधे सप्तपर्णे पटोले सवृक्षके नक्तमाले सनिम्बे जीर्णं पक्वं तद्धरिद्राद्वयेन हन्यात् कुष्ठं मुष्कके चापि सर्पिः ||४९||
ప్రాయోగికానేవ యోగాన్నిర్దిశన్నాహ- పథ్యేత్యాది| సేక్షుజాతం సగుడం| తైలగుడయోః కుష్ఠకారిత్వేఽపి హరీతకీత్రికటుసంయుక్తయోః కుష్ఠహారిత్వం, సంయోగశక్తేరచింత్యత్వాత్| అన్యే త్వేవం పఠంతి- “పథ్యావ్యోషం తైలయుక్తం గుడం చ నిత్యం ఖాదన్ముచ్యతే కుష్ఠరోగాత్”- ఇతి| ధాత్రీత్యాది| అక్షో బిభీతకః| పీత్వేత్యాది| పలాంశాం పలమేవ అంశో యస్యాః సా తథా తాం పలపరిమాణామిత్యర్థః| ఏవమిత్యాది ఏవం పూర్వోక్తప్రకారేణ| పిప్పల్య ఇత్యాది| పూర్వవత్ హరిద్రావత్ క్రమేణ పలమాత్రాం మాసమేవ| తద్వదిత్యాది|- తద్వత్ తార్క్ష్యం తథా రసాంజనమప్యభ్యాసేన పలమాత్రం మాసం పేయం| త్రీణ్యప్యేతాని కుష్ఠహరాణి రసాయనాన్యపి| తేనాజస్రమిత్యాది| తేన అనంతరోక్తేన రసాంజనేన| ఆరిష్టీత్వగిత్యాది| అత్రాపి క్రమాభ్యాసేన పలం పలం మాసమేవ| త్రైఫలం వేత్యాది| ‘కుష్ఠాజ్జంతుర్ముచ్యతే’ ఇత్యధ్యాహారః| అన్యే త్వన్యథా పఠంతి వ్యాఖ్యానయంతి చ, స చ విస్తరభయాన్న లిఖితః| గోమూత్రేత్యాది| గోమూత్రమేవాంబు గోమూత్రాంబు, గోమూత్రేణైవ క్వాథో నిర్వర్త్య ఇత్యర్థః; గోమూత్రాంబునోస్తుల్యయోర్ద్రోణ ఇత్యేకే| అక్షపీడో యవతిక్తా| సామాన్యపరిభాషాకల్పేన సర్పిః సాధనీయం| ఆరగ్వధే ఇత్యాది| వ్యాధిఘాతాదిభిర్ముష్కకాంతైః సామాన్యపరిభాషాకల్పనయా| వ్యాధిఘాతాద్యం ఘృతం దహ్యమానస్య పిత్తకుష్ఠినః| “వాసాదార్వీతిక్తవల్లీకరంజవ్యాధిఘ్నాగ్నిక్షారవృక్షాదిభిశ్చ| వత్సాఖ్యానారిష్టసప్తచ్ఛదైశ్చ సిద్ధం సర్పిః సర్వకుష్ఠం నిహంతి”- ఇతి తంత్రాంతరపఠితో యోగో న సౌశ్రుతః, జేజ్జటాచార్యేణానుక్తత్వాన్న పఠనీయః||44-49||
Adhikarana 29 (50) · Śloka 50
రోధ్రారిష్టం పద్మకం రక్తసారః సప్తాహ్వాక్షౌ వృక్షకో బీజకశ్చ |
యోజ్యాః స్నానే దహ్యమానస్య జంతోః పేయా వా స్యాత్ క్షౌద్రయుక్తా త్రిభండీ ||50||
View original
रोध्रारिष्टं पद्मकं रक्तसारः सप्ताह्वाक्षौ वृक्षको बीजकश्च |
योज्याः स्नाने दह्यमानस्य जन्तोः पेया वा स्यात् क्षौद्रयुक्ता त्रिभण्डी ||५०||
తస్యైవ బహుపిత్తస్యాబలవతో దాహప్రశమనహేతుం నిర్దిశన్నాహ- రోధ్రేత్యాది| సప్తాహ్వః సప్తపర్ణః| రోధ్రాదిభిః షడంగోదకకల్పనయా న తు కషాయకల్పనయా, నాపి కషాయేణ స్నానం| తస్యైవ బహుపిత్తస్య బలవతో దాహప్రశమనహేతుం నిర్దిశన్నాహ- పేయా వేత్యాది| త్రిభండీ త్రివృత్; కోష్ఠబలాపేక్షయా త్రివృతో మాత్రా||50||
Adhikarana 30 (51) · Śloka 51
ఖాదేత్ కుష్ఠీ మాంసశా(పా)తే పురాణాన్ ముద్గాన్ సిద్ధాన్నింబతోయే సతైలాన్ |51|
View original
खादेत् कुष्ठी मांसशा(पा)ते पुराणान् मुद्गान् सिद्धान्निम्बतोये सतैलान् |५१|
పిత్తకుష్ఠినాం మాంసక్షరణే కృమిసంభవేఽపి పానం నిర్దిశన్నాహ- ఖాదేదిత్యాది| షడంగకల్పేన నింబతోయం పరికల్ప్య ముద్గానాం సాధనం|51|-
Adhikarana 31 (51-53) · Śloka 53
నింబక్వాథం జాతసత్త్వః పిబేద్వా క్వాథం వాఽర్కాలర్కసప్తచ్ఛదానాం ||51||
జగ్ధేష్వంగేష్వశ్వమారస్య మూలం లేపో యుక్తః స్యాద్విడంగైః సమూత్రైః |
మూత్రైశ్చైనం సేచయేద్భోజయేచ్చ సర్వాహారాన్ సంప్రయుక్తాన్ విడంగైః ||52||
కారంజం వా సార్షపం వా క్షతేషు క్షేప్యం తైలం శిగ్రుకోశామ్రయోర్వా |
పక్వం సర్వైర్వా కటూష్ణైః సతిక్తైః శేషం చ స్యాద్దుష్టవత్ సంవిధానం ||53||
View original
निम्बक्वाथं जातसत्त्वः पिबेद्वा क्वाथं वाऽर्कालर्कसप्तच्छदानाम् ||५१||
जग्धेष्वङ्गेष्वश्वमारस्य मूलं लेपो युक्तः स्याद्विडङ्गैः समूत्रैः |
मूत्रैश्चैनं सेचयेद्भोजयेच्च सर्वाहारान् सम्प्रयुक्तान् विडङ्गैः ||५२||
कारञ्जं वा सार्षपं वा क्षतेषु क्षेप्यं तैलं शिग्रुकोशाम्रयोर्वा |
पक्वं सर्वैर्वा कटूष्णैः सतिक्तैः शेषं च स्याद्दुष्टवत् संविधानम् ||५३||
నింబేత్యాది| జాతసత్త్వో జాతకృమిః| క్వాథం వేత్యాది| జాతకృమిరేవ పిబేత్| జగ్ధేష్విత్యాది| కృమిజగ్ధేష్వంగేషు హయమారస్య మూలం సకృమిహరం గోమూత్రేణ పిష్ట్వా లేపయేత్| మూత్రైరిత్యాది| తత్రైవ గోమూత్రపరిషేచనం| భోజయేదిత్యాది| కరంజసర్షపశోభాంజనకోశామ్రబీజతైలాని స్వభావతో దుష్టవ్రణయోగీని, తాని చాపక్వాన్యేవ| పక్వమిత్యాది|- తాన్యేవ సర్వైః కటుకైర్మరిచాదిభిః, తిక్తైస్తు నింబాదిభిః, సామాన్యకషాయపరిభాషయా కషాయీకృతైః పక్వానీతి | అత్ర పాఠాంతరమప్యస్తి, తద్విస్తరభయాన్న లిఖితం| శేషమిత్యాది| దుష్టవద్ దుష్టవ్రణవత్, తుల్యచికిత్సితత్వాత్| అన్యే త్వత్ర “శేషం చ స్యాత్ పూర్వవత్ సంవిధానం” ఇతి పఠంతి| తత్రాపి పూర్వశబ్దేన దుష్టవ్రణవిధిరుచ్యతే| అన్యే తు పఠంతి ‘కుష్ఠవత్ సంవిధానం’ ఇతి, తన్నేచ్ఛతి గయీ||51-53||
Adhikarana 32 (54-63) · Śloka 64
సప్తపర్ణకరంజార్కమాలతీకరవీరజం |
స్నుహీశిరీషాయోర్మూలం చిత్రకాస్ఫోతయోరపి ||54||
విషలాంగలవజ్రాఖ్యకాసీసాలమనఃశిలాః |
కరంజబీజం త్రికటు త్రిఫలాం రజనీద్వయం ||55||
సిద్ధార్థకాన్ విడంగాని ప్రపున్నాడం చ సంహరేత్ |
మూత్రపిష్టైః పచేదేతైస్తైలం కుష్ఠవినాశనం ||56||
ఏతద్వజ్రకమభ్యంగాన్నాడీదుష్టవ్రణాపహం |
సిద్ధార్థకః కరంజౌ ద్వౌ ద్వే హరిద్రే రసాంజనం ||57||
కుటజశ్చ ప్రపున్నాడసప్తపర్ణౌ మృగాదనీ |
లాక్షా సర్జరసోఽర్కశ్చ సాస్ఫోతారగ్వధౌ స్నుహీ ||58||
శిరీషస్తువరాఖ్యస్తు కుటజారుష్కరౌ వచా |
కుష్ఠం కృమిఘ్నం మంజిష్ఠా లాంగలీ చిత్రకం తథా ||59||
మాలతీ కటుతుంబీ చ గంధాహ్వా మూలకం తథా |
సైంధవం కరవీరశ్చ గృహధూమం విషం తథా ||60||
కంపిల్లకం ససిందూరం తేజోహ్వాతుత్థకాహ్వయే |
సమభాగాని సర్వాణి కల్కపేష్యాణి కారయేత్ ||61||
గోమూత్రం ద్విగుణం దద్యాత్తిలతైలాచ్చతుర్గుణం |
కారంజం యా మహావీర్యం సార్షపం వా మహాగుణం ||62||
అభ్యంగాత్ సర్వకుష్ఠాని గండమాలాభగందరాన్ |
నాడీదుష్టవ్రణాన్ ఘోరాన్ నాశయేన్నాత్ర సంశయః ||63||
మహావజ్రకమిత్యేతన్నామ్నా తైలం మహాగుణం |64|
View original
सप्तपर्णकरञ्जार्कमालतीकरवीरजम् |
स्नुहीशिरीषायोर्मूलं चित्रकास्फोतयोरपि ||५४||
विषलाङ्गलवज्राख्यकासीसालमनःशिलाः |
करञ्जबीजं त्रिकटु त्रिफलां रजनीद्वयम् ||५५||
सिद्धार्थकान् विडङ्गानि प्रपुन्नाडं च संहरेत् |
मूत्रपिष्टैः पचेदेतैस्तैलं कुष्ठविनाशनम् ||५६||
एतद्वज्रकमभ्यङ्गान्नाडीदुष्टव्रणापहम् |
सिद्धार्थकः करञ्जौ द्वौ द्वे हरिद्रे रसाञ्जनम् ||५७||
कुटजश्च प्रपुन्नाडसप्तपर्णौ मृगादनी |
लाक्षा सर्जरसोऽर्कश्च सास्फोतारग्वधौ स्नुही ||५८||
शिरीषस्तुवराख्यस्तु कुटजारुष्करौ वचा |
कुष्ठं कृमिघ्नं मञ्जिष्ठा लाङ्गली चित्रकं तथा ||५९||
मालती कटुतुम्बी च गन्धाह्वा मूलकं तथा |
सैन्धवं करवीरश्च गृहधूमं विषं तथा ||६०||
कम्पिल्लकं ससिन्दूरं तेजोह्वातुत्थकाह्वये |
समभागानि सर्वाणि कल्कपेष्याणि कारयेत् ||६१||
गोमूत्रं द्विगुणं दद्यात्तिलतैलाच्चतुर्गुणम् |
कारञ्जं या महावीर्यं सार्षपं वा महागुणम् ||६२||
अभ्यङ्गात् सर्वकुष्ठानि गण्डमालाभगन्दरान् |
नाडीदुष्टव्रणान् घोरान् नाशयेन्नात्र संशयः ||६३||
महावज्रकमित्येतन्नाम्ना तैलं महागुणम् |६४|
సప్తపర్ణేత్యాది| మాలతీ జాతీ| స్నుహీ సేహుండః| ఆస్ఫోతా సారివా| విషం ప్రసిద్ధం| లాంగలశబ్దేన కలిహారికోచ్యతే| వజ్రాఖ్యః ద్వితీయసేహుండః| ఆలం హరితాలం| శేషం ప్రసిద్ధం| స్నేహచతుర్థాంశో భేషజకల్కః, స్నేహాచ్చతుర్గుణో ద్రవః, ఇతి న్యాయేన పక్తవ్యం| వజ్రతైలే గోమూత్రేణైవ ద్రవకార్యం| తైలం తిలతైలం| గయీ తు వజ్రకతైలే దుష్టవ్రణాధికారాత్ ప్రాగపి సర్షపతైలస్య విధానాత్ సర్షపతైలం విపాచ్యమాహ| అస్యాగ్రే కేచిన్మహావజ్రకం పఠంతి, తచ్చ నిబంధకారైర్న పఠితం||54-63||-
Adhikarana 33 (64-65) · Śloka 66
పిత్తావాపైర్మూత్రపిష్టైస్తైలం లాక్షాదికైః కృతం ||64||
సప్తాహం కటుకాలాబ్వాం నిదధీత చికిత్సకః |
పీతవంతం తతో మాత్రాం తేనాభ్యక్తం చ మానవం ||65||
శాయయేదాతపే తస్య దోషా గచ్ఛంతి సర్వశః |66|
View original
पित्तावापैर्मूत्रपिष्टैस्तैलं लाक्षादिकैः कृतम् ||६४||
सप्ताहं कटुकालाब्वां निदधीत चिकित्सकः |
पीतवन्तं ततो मात्रां तेनाभ्यक्तं च मानवम् ||६५||
शाययेदातपे तस्य दोषा गच्छन्ति सर्वशः |६६|
కుష్ఠదుష్టవ్రణే బహిఃశోధనం తైలం నిర్దిశ్యాంతఃశోధనార్థం తైలముద్దిశన్నాహ- పిత్తేత్యాది| పిత్తావాపైః గోపిత్తావాపైః| మూత్రం గోమూత్రం, తచ్చ తైలాచ్చతుర్గుణం| తైలం తిలతైలం| లాక్షాదికో ‘లాక్షారేవతకుటజాశ్వమారకట్ఫల’ (సూ. 38) ఇత్యాదికో ద్రవ్యసంగ్రహణీయోక్తః; అథవాఽత్రైవ పఠితో లాక్షాసర్జరసరసాంజనప్రపున్నాడధాన్యాశ్వమారకార్కకుటజారేవాతాదికః, ద్వయోరప్యల్పాంతరత్వాత్| కృతం సంస్కృతమిత్యర్థః| దోషా గచ్ఛంతి సర్వశః ఊర్ధ్వమధస్తిర్యగిత్యర్థః; గయీ తు సర్వశ ఇతి బహ్వర్థే శస్, వైఫల్యగమనాపేక్షయా కృత్స్నశ ఇత్యర్థః||64-65||-
Adhikarana 34 (66) · Śloka 67
స్రుతదోషం సముత్థాప్య స్నాతం ఖదిరవారిణా ||66||
యవాగూం పాయయేదేనం సాధితాం ఖదిరాంబునా |67|
View original
स्रुतदोषं समुत्थाप्य स्नातं खदिरवारिणा ||६६||
यवागूं पाययेदेनं साधितां खदिराम्बुना |६७|
స్రుతదోషమిత్యాది| ఖదిరవారిణా ఖదిరోదకేన షడంగోదకకల్పనయా కల్పితేన| ఉష్ణాభితప్తస్య శీతఖదిరాంబునా స్నానం కథం క్రియతే? ఆతపసంతప్తస్య శీతోదకస్నానం కుష్ఠాక్షిరోగకృదితి చేత్; తన్న, తత్ర తోయావగాహో నిషిద్ధః, న పునస్తోయపరిషేకః| “స్రుతదోషం తతః స్నాతం శీతేన ఖదిరాంబునా” ఇతి క్వచిత్ పాఠః||66||
Adhikarana 35 (67) · Śloka 68
ఏవం సంశోధనే వర్గే కుష్ఠఘ్నేష్వౌషధేషు చ ||67||
కుర్యాత్తైలాని సర్పీంషి ప్రదేహోద్ధర్షణాని చ |68|
View original
एवं संशोधने वर्गे कुष्ठघ्नेष्वौषधेषु च ||६७||
कुर्यात्तैलानि सर्पींषि प्रदेहोद्धर्षणानि च |६८|
ఏవమిత్యాది| సంశోధనే వర్గే ఇతి సంశోధనసంశమనీయాధ్యాయోక్తాని త్రివృదాదీని| కుష్ఠఘ్నేష్వౌషధేషు చేతి ఖదిరాదిష్వపి||67||-
Adhikarana 36 (68) · Śloka 68
ప్రాతః ప్రాతశ్చ సేవేత యోగాన్ వైరేచనాఞ్ శుభాన్ |
పంచ షట్ సప్త చాష్టౌ వా యైరుత్థానం న గచ్ఛతి ||68||
View original
प्रातः प्रातश्च सेवेत योगान् वैरेचनाञ् शुभान् |
पञ्च षट् सप्त चाष्टौ वा यैरुत्थानं न गच्छति ||६८||
ఇదానీం బహుదోషాణామాభ్యాసికమనులోమనమాహ- ప్రాతరిత్యాది||68||
Adhikarana 37 (69) · Śloka 69
కారభం వా పిబేన్మూత్రం జీర్ణే తత్క్షీరభోజనం |
జాతసత్త్వాని కుష్ఠాని మాసైః షడ్భిరపోహతి ||69||
View original
कारभं वा पिबेन्मूत्रं जीर्णे तत्क्षीरभोजनम् |
जातसत्त्वानि कुष्ठानि मासैः षड्भिरपोहति ||६९||
కారభమిత్యాది| కరభా ఉష్ట్రీ| అయం ప్రయోగో న సౌశ్రుత ఇతి జేజ్జటః, గయదాసేన వ్యాఖ్యాతత్వాన్మయాఽపి వ్యాఖ్యాతః||69||
Adhikarana 38 (70-71) · Śloka 71
దిదృక్షురంతం కుష్ఠస్య ఖదిరం కుష్ఠపీడితః |
సర్వథైవ ప్రయుంజీత స్నానపానాశనాదిషు ||70||
యథా హంతి ప్రవృద్ధత్వాత్ కుష్ఠమాతురమోజసా |
తథా హంత్యుపయుక్తస్తు ఖదిరః కుష్ఠమోజసా ||71||
View original
दिदृक्षुरन्तं कुष्ठस्य खदिरं कुष्ठपीडितः |
सर्वथैव प्रयुञ्जीत स्नानपानाशनादिषु ||७०||
यथा हन्ति प्रवृद्धत्वात् कुष्ठमातुरमोजसा |
तथा हन्त्युपयुक्तस्तु खदिरः कुष्ठमोजसा ||७१||
కుష్ఠేషు ఖదిరస్య సర్వథోపయోగిత్వం దర్శయన్నాహ- దిదృక్షురిత్యాది| దిదృక్షుర్ద్రష్టుమిచ్ఛుః| అంతం వినాశం| ఖదిరః కుష్ఠమోజసా ఇత్యత్ర ఓజఃశబ్దేన ప్రభావో వీర్యం శక్తిరుచ్యతే||70-71||
Adhikarana 39 (72) · Śloka 72
నీచరోమనఖః శ్రాంతో హితాశ్యౌషధతత్పరః |
యోషిన్మాంససురావర్జీ కుష్ఠీ కుష్ఠమపోహతి ||72||
View original
नीचरोमनखः श्रान्तो हिताश्यौषधतत्परः |
योषिन्मांससुरावर्जी कुष्ठी कुष्ठमपोहति ||७२||
ఇదానీం ప్రతిషేధవిధిమాహ- నీచరోమేత్యాది||72||
Adhikarana puShpikA · Śloka 9
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం చికిత్సాస్థానే కుష్ఠచికిత్సితం నామ నవమోఽధ్యాయః ||9||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने कुष्ठचिकित्सितं नाम नवमोऽध्यायः ||९||
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాం చికిత్సాస్థానే నవమోఽధ్యాయః||9||