Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
అథాతః కుష్ఠచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2|| విరుద్ధాధ్యశనాసాత్మ్యవేగవిఘాతైః స్నేహాదీనాం చాయథారంభైః పాపక్రియయా పురాకృతకర్మయోగాచ్చ త్వగ్దోషా భవంతి ||3||
अथातः कुष्ठचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२|| विरुद्धाध्यशनासात्म्यवेगविघातैः स्नेहादीनां चायथारम्भैः पापक्रियया पुराकृतकर्मयोगाच्च त्वग्दोषा भवन्ति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
తత్ర త్వగ్దోషీ మాంసవసాదుగ్ధదధితైలకులత్థమాషనిష్పావేక్షుపిష్టవికారామ్లవిరుద్ధాధ్యశనాజీర్ణవిదాహ్యభిష్యందీని దివాస్వప్నం వ్యవాయం చ పరిహరేత్ ||4||
तत्र त्वग्दोषी मांसवसादुग्धदधितैलकुलत्थमाषनिष्पावेक्षुपिष्टविकाराम्लविरुद्धाध्यशनाजीर्णविदाह्यभिष्यन्दीनि दिवास्वप्नं व्यवायं च परिहरेत् ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
తతః శాలిషష్టికయవగోధూమకోరదూషశ్యామాకోద్దాలకాదీననవాన్ భుంజీత ముద్గాఢక్యోరన్యతరస్య యూషేణ సూపేన వా నింబపత్రారుష్కరవ్యామిశ్రేణ, మండూకపర్ణ్యవల్గుజాటరూషకరూపికాపుష్పైః సర్పిఃసిద్ధైః సర్షపతైలసిద్ధైర్వా, తిక్తవర్గేణ వాఽభిహితేన; మాంససాత్మ్యాయ వా జాంగలమాంసమమేదస్కం వితరేత్; తైలం వజ్రకమభ్యంగార్థే; ఆరగ్వధాదికషాయముత్సాదనార్థే; పానపరిషేకావగాహాదిషు చ ఖదిరకషాయం; ఇత్యేష ఆహారాచారవిభాగః ||5||
ततः शालिषष्टिकयवगोधूमकोरदूषश्यामाकोद्दालकादीननवान् भुञ्जीत मुद्गाढक्योरन्यतरस्य यूषेण सूपेन वा निम्बपत्रारुष्करव्यामिश्रेण, मण्डूकपर्ण्यवल्गुजाटरूषकरूपिकापुष्पैः सर्पिःसिद्धैः सर्षपतैलसिद्धैर्वा, तिक्तवर्गेण वाऽभिहितेन; मांससात्म्याय वा जाङ्गलमांसममेदस्कं वितरेत्; तैलं वज्रकमभ्यङ्गार्थे; आरग्वधादिकषायमुत्सादनार्थे; पानपरिषेकावगाहादिषु च खदिरकषायम्; इत्येष आहाराचारविभागः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
తత్ర పూర్వరూపేషూభయతః సంశోధనమాసేవేత | తత్ర త్వక్సంప్రాప్తే శోధనాలేపనాని, శోణితప్రాప్తే సంశోధనాలేపనకషాయపానశోణితావసేచనాని, మాంసప్రాప్తే శోధనాలేపనకషాయపానశోణితావసేచనారిష్టమంథప్రాశాః, చతుర్థకర్మగుణప్రాప్తం యాప్యమాత్మవతః సంవిధానవతశ్చ, తత్ర సంశోధనాచ్ఛోణితావసేచనాచ్చోర్ధ్వం భల్లాతశిలాజతుధాతుమాక్షీకగుగ్గుల్వగురుతువరకఖదిరాసనాయస్కృతివిధానమాసేవేత; పంచమం నైవోపక్రమేత్ ||6||
तत्र पूर्वरूपेषूभयतः संशोधनमासेवेत | तत्र त्वक्सम्प्राप्ते शोधनालेपनानि, शोणितप्राप्ते संशोधनालेपनकषायपानशोणितावसेचनानि, मांसप्राप्ते शोधनालेपनकषायपानशोणितावसेचनारिष्टमन्थप्राशाः, चतुर्थकर्मगुणप्राप्तं याप्यमात्मवतः संविधानवतश्च, तत्र संशोधनाच्छोणितावसेचनाच्चोर्ध्वं भल्लातशिलाजतुधातुमाक्षीकगुग्गुल्वगुरुतुवरकखदिरासनायस्कृतिविधानमासेवेत; पञ्चमं नैवोपक्रमेत् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
తత్ర ప్రథమమేవ కుష్ఠినం స్నేహపానవిధానేనోపపాదయేత్ | మేషశృంగీశ్వదంష్ట్రాశారంగేష్టాగుడూచీద్విపంచమూలీసిద్ధం తైలం ఘృతం వా వాతకుష్ఠినాం పానాభ్యంగయోర్విదధ్యాత్, ధవాశ్వకర్ణకకుభపలాశపిచుమర్దపర్పటకమధుకరోధ్రసమంగాసిద్ధం సర్పిః పిత్తకుష్ఠినాం, ప్రియాలశాలారగ్వధనింబసప్తపర్ణచిత్రకమరిచవచాకుష్ఠసిద్ధం శ్లేష్మకుష్ఠినాం భల్లాతకాభయావిడంగసిద్ధం వా, సర్వేషాం తువరకతైలం భల్లాతకతైలం వేతి ||7||
तत्र प्रथममेव कुष्ठिनं स्नेहपानविधानेनोपपादयेत् | मेषशृङ्गीश्वदंष्ट्राशार्ङ्गेष्टागुडूचीद्विपञ्चमूलीसिद्धं तैलं घृतं वा वातकुष्ठिनां पानाभ्यङ्गयोर्विदध्यात्, धवाश्वकर्णककुभपलाशपिचुमर्दपर्पटकमधुकरोध्रसमङ्गासिद्धं सर्पिः पित्तकुष्ठिनां, प्रियालशालारग्वधनिम्बसप्तपर्णचित्रकमरिचवचाकुष्ठसिद्धं श्लेष्मकुष्ठिनां भल्लातकाभयाविडङ्गसिद्धं वा, सर्वेषां तुवरकतैलं भल्लातकतैलं वेति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8-9) · Śloka 9
సప్తపర్ణారగ్వధాతివిషేక్షురపాఠాకటురోహిణ్యమృతాత్రిఫలాపటోలపిచుమర్దపర్పటకదురాలభాత్రాయమాణాముస్తాచందనపద్మక- హరిద్రోపకుల్యావిశాలామూర్వాశతావరీసారివేంద్రయవాటరూషకషడ్గ్రంథామధుకభూనింబగృష్టికా ఇతి సమభాగాః కల్కఃస్యాత్, కల్కాచ్చతుర్గుణం సర్పిః ప్రక్షిప్య తద్ద్విగుణో ధాత్రీఫలరసస్తచ్చతుర్గుణా ఆపస్తదైకధ్యం సమాలోడ్య విపచేత్, ఏతన్మహాతిక్తకం నామ సర్పిః కుష్ఠవిషమజ్వరరక్తపిత్తహృద్రోగోన్మాదాపస్మారగుల్మపిడకాసృగ్దరగలగండగండమాలా- శ్లీపదపాండురోగవిసర్పార్శఃషాంఢ్యకండూపామాదీంఛమయేదితి ||8|| త్రిఫలాపటోలపిచుమందాటరూషకకటురోహిణీదురాలభాత్రాయమాణాః పర్పటకశ్చైతేషాం ద్విపలికాన్ భాగాంజలద్రోణే ప్రక్షిప్య పాదావశేషం కషాయమాదాయ కల్కపేష్యాణీమాని భేషజాన్యర్ధపలికాని త్రాయమాణాముస్తేంద్రయవచందనకిరాతతిక్తాని పిప్పల్యశ్చైతాని ఘృతప్రస్థే సమావాప్య విపచేత్, ఏతత్తిక్తకం నామ సర్పిః కుష్ఠవిషమజ్వరగుల్మార్శోగ్రహణీదోషశోఫపాండురోగవిసర్పషాంఢ్యశమనమూర్ధ్వజత్రుగతరోగఘ్నం చేతి ||9||
सप्तपर्णारग्वधातिविषेक्षुरपाठाकटुरोहिण्यमृतात्रिफलापटोलपिचुमर्दपर्पटकदुरालभात्रायमाणामुस्ताचन्दनपद्मक- हरिद्रोपकुल्याविशालामूर्वाशतावरीसारिवेन्द्रयवाटरूषकषड्ग्रन्थामधुकभूनिम्बगृष्टिका इति समभागाः कल्कःस्यात्, कल्काच्चतुर्गुणं सर्पिः प्रक्षिप्य तद्द्विगुणो धात्रीफलरसस्तच्चतुर्गुणा आपस्तदैकध्यं समालोड्य विपचेत्, एतन्महातिक्तकं नाम सर्पिः कुष्ठविषमज्वररक्तपित्तहृद्रोगोन्मादापस्मारगुल्मपिडकासृग्दरगलगण्डगण्डमाला- श्लीपदपाण्डुरोगविसर्पार्शःषाण्ढ्यकण्डूपामादीञ्छमयेदिति ||८|| त्रिफलापटोलपिचुमन्दाटरूषककटुरोहिणीदुरालभात्रायमाणाः पर्पटकश्चैतेषां द्विपलिकान् भागाञ्जलद्रोणे प्रक्षिप्य पादावशेषं कषायमादाय कल्कपेष्याणीमानि भेषजान्यर्धपलिकानि त्रायमाणामुस्तेन्द्रयवचन्दनकिराततिक्तानि पिप्पल्यश्चैतानि घृतप्रस्थे समावाप्य विपचेत्, एतत्तिक्तकं नाम सर्पिः कुष्ठविषमज्वरगुल्मार्शोग्रहणीदोषशोफपाण्डुरोगविसर्पषाण्ढ्यशमनमूर्ध्वजत्रुगतरोगघ्नं चेति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10) · Śloka 11
అతోఽన్యతమేన ఘృతేన స్నిగ్ధస్విన్నస్యైకాం ద్వే తిస్రశ్చతస్రః పంచ వా సిరా విధ్యేత్; మండలాని చోత్సన్నాన్యవలిఖేదభీక్ష్ణం, ప్రచ్ఛయేద్వా, సముద్రఫేనశాకగోజీకాకోదుంబరికాపత్రైర్వాఽవఘృష్యాలేపయేల్లాక్షాసర్జరసరసాంజన- ప్రపున్నడావల్గుజతేజోవత్యశ్వమారకార్కకుటజారేవతమూలకల్కైర్మూత్రపిష్టైః పిత్తపిష్టైర్వా, స్వర్జికాతుత్థకాసీసవిడంగాగారధూమచిత్రకకటుకసుధాహరిద్రాసైంధవకల్కైర్వా, ఏతాన్యేవావాప్య క్షారకల్పేన నిఃస్రుతే పాలాశే క్షారే తతో విపాచ్య ఫాణీతమివ సంజాతమవతార్య లేపయేత్, జ్యోతిష్కఫలలాక్షామరిచపిప్పలీసుమనఃపత్రైర్వా, హరితాలమనఃశిలార్కక్షీరతిలశిగ్రుమరిచకల్కైర్వా, స్వర్జికాకుష్ఠతుత్థకుటజచిత్రకవిడంగమరిచరోధ్రమనఃశిలాకల్కైర్వా, హరీతకీకరంజికావిడంగసిద్ధార్థకలవణరోచనావల్గుజహరిద్రాకల్కైర్వా ||10|| సర్వే కుష్ఠాపహాః సిద్ధా లేపాః సప్త ప్రకీర్తితాః |11|
अतोऽन्यतमेन घृतेन स्निग्धस्विन्नस्यैकां द्वे तिस्रश्चतस्रः पञ्च वा सिरा विध्येत्; मण्डलानि चोत्सन्नान्यवलिखेदभीक्ष्णं, प्रच्छयेद्वा, समुद्रफेनशाकगोजीकाकोदुम्बरिकापत्रैर्वाऽवघृष्यालेपयेल्लाक्षासर्जरसरसाञ्जन- प्रपुन्नडावल्गुजतेजोवत्यश्वमारकार्ककुटजारेवतमूलकल्कैर्मूत्रपिष्टैः पित्तपिष्टैर्वा, स्वर्जिकातुत्थकासीसविडङ्गागारधूमचित्रककटुकसुधाहरिद्रासैन्धवकल्कैर्वा, एतान्येवावाप्य क्षारकल्पेन निःस्रुते पालाशे क्षारे ततो विपाच्य फाणीतमिव सञ्जातमवतार्य लेपयेत्, ज्योतिष्कफललाक्षामरिचपिप्पलीसुमनःपत्रैर्वा, हरितालमनःशिलार्कक्षीरतिलशिग्रुमरिचकल्कैर्वा, स्वर्जिकाकुष्ठतुत्थकुटजचित्रकविडङ्गमरिचरोध्रमनःशिलाकल्कैर्वा, हरीतकीकरञ्जिकाविडङ्गसिद्धार्थकलवणरोचनावल्गुजहरिद्राकल्कैर्वा ||१०|| सर्वे कुष्ठापहाः सिद्धा लेपाः सप्त प्रकीर्तिताः |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11-12) · Śloka 12
వైశేషికానతస్తూర్ధ్వం దద్రూశ్విత్రేషు మే శృణు ||11|| లాక్షా కుష్ఠం సర్షపాః శ్రీనికేతం రాత్రిర్వ్యోషం చక్రమర్దస్య బీజం | కృత్వైకస్థం తక్రపిష్టః ప్రలేపో దద్రూషూక్తో మూలకాద్బీజయుక్తః ||12||
वैशेषिकानतस्तूर्ध्वं दद्रूश्वित्रेषु मे शृणु ||११|| लाक्षा कुष्ठं सर्षपाः श्रीनिकेतं रात्रिर्व्योषं चक्रमर्दस्य बीजम् | कृत्वैकस्थं तक्रपिष्टः प्रलेपो दद्रूषूक्तो मूलकाद्बीजयुक्तः ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
సింధూద్భూతం చక్రమర్దస్య బీజమిక్షూద్భూతం కేశరం తార్క్ష్యశైలం | పిష్టో లేపోఽయం కపిత్థాద్రసేన దద్రూస్తూర్ణం నాశయత్యేష యోగః ||13||
सिन्धूद्भूतं चक्रमर्दस्य बीजमिक्षूद्भूतं केशरं तार्क्ष्यशैलम् | पिष्टो लेपोऽयं कपित्थाद्रसेन दद्रूस्तूर्णं नाशयत्येष योगः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (14) · Śloka 14
హేమక్షీరీ వ్యాధిఘాతః శిరీషో నింబః సర్జో వత్సకః సాజకర్ణః | శీఘ్రం తీవ్రా నాశయంతీహ దద్రూః స్నానాలేపోద్ధర్షణేషూపయుక్తాః ||14||
हेमक्षीरी व्याधिघातः शिरीषो निम्बः सर्जो वत्सकः साजकर्णः | शीघ्रं तीव्रा नाशयन्तीह दद्रूः स्नानालेपोद्धर्षणेषूपयुक्ताः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (15) · Śloka 15
భద్రాసంజ్ఞోదుంబరీమూలతుల్యం దత్త్వా మూలం క్షోదయిత్వా మలప్వాః | సిద్ధం తోయం పీతముష్ణే సుఖోష్ణం స్ఫోటాంఛ్విత్రే పుండరీకే చ కుర్యాత్ ||15||
भद्रासञ्ज्ञोदुम्बरीमूलतुल्यं दत्त्वा मूलं क्षोदयित्वा मलप्वाः | सिद्धं तोयं पीतमुष्णे सुखोष्णं स्फोटाञ्छ्वित्रे पुण्डरीके च कुर्यात् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
ద్వైపం దగ్ధం చర్మ మాతంగజం వా భిన్నే స్ఫోటే తైలయుక్తం ప్రలేపః |16|
द्वैपं दग्धं चर्म मातङ्गजं वा भिन्ने स्फोटे तैलयुक्तं प्रलेपः |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
పూతిః కీటో రాజవృక్షోద్భవేన క్షారేణాక్తః శ్విత్రమేకో నిహంతి ||16||
पूतिः कीटो राजवृक्षोद्भवेन क्षारेणाक्तः श्वित्रमेको निहन्ति ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (17) · Śloka 17
కృష్ణస్య సర్పస్య మసీ సుదగ్ధా బైభీతకం తైలమథ ద్వితీయం | ఏతత్ సమస్తం మృదితం ప్రలేపాచ్ఛ్విత్రాణి అర్వాణ్యపహంతి శీఘ్రం ||17||
कृष्णस्य सर्पस्य मसी सुदग्धा बैभीतकं तैलमथ द्वितीयम् | एतत् समस्तं मृदितं प्रलेपाच्छ्वित्राणि अर्वाण्यपहन्ति शीघ्रम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (18) · Śloka 18
అధ్యర్ధతోయే సుభతిస్రుతస్య క్షారస్య కల్పేన తు సప్తకృత్వః | తైలం శృతం తేన చతుర్గుణేన శ్విత్రాపహం మ్రక్షణమేతదగ్ర్యం ||18||
अध्यर्धतोये सुभतिस्रुतस्य क्षारस्य कल्पेन तु सप्तकृत्वः | तैलं शृतं तेन चतुर्गुणेन श्वित्रापहं म्रक्षणमेतदग्र्यम् ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (19-20) · Śloka 20
ఘృతేన యుక్తం ప్రపునాడబీజం కుష్ఠం చ యష్టీమధుకం చ పిష్ట్వా | శ్వేతాయ దద్యాద్గృహకుక్కుటాయ చతుర్థభక్తాయ బుభుక్షితాయ ||19|| తస్యోపసంగృహ్య చ తత్ పురీషముత్పాచితం సర్వత ఏవ లింపేత్ | అభ్యంతరం మాసమిమం ప్రయోగం ప్రయోజయేచ్ఛ్విత్రమథో నిహంతి ||20||
घृतेन युक्तं प्रपुनाडबीजं कुष्ठं च यष्टीमधुकं च पिष्ट्वा | श्वेताय दद्याद्गृहकुक्कुटाय चतुर्थभक्ताय बुभुक्षिताय ||१९|| तस्योपसङ्गृह्य च तत् पुरीषमुत्पाचितं सर्वत एव लिम्पेत् | अभ्यन्तरं मासमिमं प्रयोगं प्रयोजयेच्छ्वित्रमथो निहन्ति ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (21-22) · Śloka 22
క్షారే సుదగ్ధే జలగండజే తు గజస్య మూత్రేణ బహుస్రుతే చ | ద్రోణప్రమాణే దశభాగయుక్తం దత్త్వా పచేద్బీజమవల్గుజస్య ||21|| ఏతద్యదా చిక్కణతాముపైతి తదా సమస్తం గుటికా విదధ్యాత్ | శ్విత్రం ప్రలింపేదథ సంప్రఘృష్య తయా వ్రజేదాశు సవర్ణభావం ||22||
क्षारे सुदग्धे जलगण्डजे तु गजस्य मूत्रेण बहुस्रुते च | द्रोणप्रमाणे दशभागयुक्तं दत्त्वा पचेद्बीजमवल्गुजस्य ||२१|| एतद्यदा चिक्कणतामुपैति तदा समस्तं गुटिका विदध्यात् | श्वित्रं प्रलिम्पेदथ सम्प्रघृष्य तया व्रजेदाशु सवर्णभावम् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (23-24) · Śloka 24
కషాయకల్పేన సుభావితాం తు జలం త్వచా చూతహరీతకీనాం | తాం తామ్రదీపే ప్రణిధాయ ధీమాన్ వర్తిం వటక్షీరసుభావితాం తు ||23|| ఆదీప్య తజ్జాతమసీం గృహీత్వా తాం చాపి పథ్యాంభసి భావయిత్వా | సంప్రచ్ఛితం తద్బహుశః కిలాసం తైలేన సిక్తం కటునా ప్రయాతి ||24||
कषायकल्पेन सुभावितां तु जलं त्वचा चूतहरीतकीनाम् | तां ताम्रदीपे प्रणिधाय धीमान् वर्तिं वटक्षीरसुभावितां तु ||२३|| आदीप्य तज्जातमसीं गृहीत्वा तां चापि पथ्याम्भसि भावयित्वा | सम्प्रच्छितं तद्बहुशः किलासं तैलेन सिक्तं कटुना प्रयाति ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (25-26) · Śloka 26
ఆవల్గుజం బీజమగ్ర్యం నదీజం కాకాహ్వానోదుంబరీ యా చ లాక్షా | లౌహం చూర్ణం మాగధీ తార్క్ష్యశైలం తుల్యాః కార్యాః కృష్ణవర్ణాస్తిలాశ్చ ||25|| వర్తిం కృత్వా తాం గవాం పిత్తపిష్టాం లేపః కార్యః శ్విత్రిణాం శ్విత్రహారీ | లేపాత్ పిత్తం శైఖినం శ్విత్రహారి హ్రీబేరం వా దగ్ధమేతేన యుక్తం ||26||
आवल्गुजं बीजमग्र्यं नदीजं काकाह्वानोदुम्बरी या च लाक्षा | लौहं चूर्णं मागधी तार्क्ष्यशैलं तुल्याः कार्याः कृष्णवर्णास्तिलाश्च ||२५|| वर्तिं कृत्वा तां गवां पित्तपिष्टां लेपः कार्यः श्वित्रिणां श्वित्रहारी | लेपात् पित्तं शैखिनं श्वित्रहारि ह्रीबेरं वा दग्धमेतेन युक्तम् ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (27-28) · Śloka 29
తుత్థాలకటుకావ్యోషసింహార్కహయమారకాః | కుష్ఠావల్గుజభల్లాతక్షీరిణీసర్షపాః స్నుహీ ||27|| తిల్వకారిష్టపీలూనాం పత్రాణ్యారగ్వధస్య చ | బీజం విడంగాశ్వహంత్రోర్హరిద్రే బృహతీద్వయం ||28|| ఆభ్యాం శ్విత్రాణి యోగాభ్యాం లేపాన్నశ్యంత్యశేషతః |29|
तुत्थालकटुकाव्योषसिंहार्कहयमारकाः | कुष्ठावल्गुजभल्लातक्षीरिणीसर्षपाः स्नुही ||२७|| तिल्वकारिष्टपीलूनां पत्राण्यारग्वधस्य च | बीजं विडङ्गाश्वहन्त्रोर्हरिद्रे बृहतीद्वयम् ||२८|| आभ्यां श्वित्राणि योगाभ्यां लेपान्नश्यन्त्यशेषतः |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (29-33) · Śloka 33
వాయసీఫల్గుతిక్తానాం శతం దత్త్వా పృథక్ పృథక్ ||29|| ద్వే లోహరజసః ప్రస్థే త్రిఫలాత్ర్యాఢకం తథా | త్రిద్రోణేఽపాం పచేద్యావద్భాగౌ ద్వావసనాదపి ||30|| శిష్టౌ చ విపచేద్భూయ ఏతైః శ్లక్ష్ణప్రపేషితైః | కల్కైరింద్రయవవ్యోషత్వగ్దారుచతురంగులైః ||31|| పారావతపదీదంతీబాకుచీకేశరాహ్వయైః | కంటకార్యా చ తత్పక్వం ఘృతం కుష్ఠిషు యోజయేత్ ||32|| దోషధాత్వాశ్రితం పానాదభ్యంగాత్త్వగ్గతం తథా | అప్యసాధ్యం నృణాం కుష్ఠం నామ్నా నీలం నియచ్ఛతి ||33||
वायसीफल्गुतिक्तानां शतं दत्त्वा पृथक् पृथक् ||२९|| द्वे लोहरजसः प्रस्थे त्रिफलात्र्याढकं तथा | त्रिद्रोणेऽपां पचेद्यावद्भागौ द्वावसनादपि ||३०|| शिष्टौ च विपचेद्भूय एतैः श्लक्ष्णप्रपेषितैः | कल्कैरिन्द्रयवव्योषत्वग्दारुचतुरङ्गुलैः ||३१|| पारावतपदीदन्तीबाकुचीकेशराह्वयैः | कण्टकार्या च तत्पक्वं घृतं कुष्ठिषु योजयेत् ||३२|| दोषधात्वाश्रितं पानादभ्यङ्गात्त्वग्गतं तथा | अप्यसाध्यं नृणां कुष्ठं नाम्ना नीलं नियच्छति ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (34-38) · Śloka 38
త్రిఫలాత్వక్ త్రికటుకం సురసా మదయంతికా | వాయస్యారగ్వధశ్చైషాం తులాం కుర్యాత్ పృథక్ పృథక్ ||34|| కాకమాచ్యర్కవరుణదంతీకుటజచిత్రకాత్ | దార్వీనిదిగ్ధికాభ్యాం తు పృథగ్దశపలం తథా ||35|| త్రిద్రోణేఽపాం పచేద్యావత్ షట్ప్రస్థం పరిశేషితం | శకృద్రసదధిక్షీరమూత్రాణాం పృథగాఢకం ||36|| తద్వద్ధృతస్య తత్సాధ్యం భూనింబవ్యోషచిత్రకైః | కరంజఫలనీలికాశ్యామావల్గుజపీలుభిః ||37|| నీలినీనింబకుసుమైః సిద్ధం కుష్ఠాపహం ఘృతం | మ్రక్షణాదంగసావర్ణ్యం శ్విత్రిణాం జనయేన్నృణాం | భగందరం కృమీనర్శో మహానీలం నియచ్ఛతి ||38||
त्रिफलात्वक् त्रिकटुकं सुरसा मदयन्तिका | वायस्यारग्वधश्चैषां तुलां कुर्यात् पृथक् पृथक् ||३४|| काकमाच्यर्कवरुणदन्तीकुटजचित्रकात् | दार्वीनिदिग्धिकाभ्यां तु पृथग्दशपलं तथा ||३५|| त्रिद्रोणेऽपां पचेद्यावत् षट्प्रस्थं परिशेषितम् | शकृद्रसदधिक्षीरमूत्राणां पृथगाढकम् ||३६|| तद्वद्धृतस्य तत्साध्यं भूनिम्बव्योषचित्रकैः | करञ्जफलनीलिकाश्यामावल्गुजपीलुभिः ||३७|| नीलिनीनिम्बकुसुमैः सिद्धं कुष्ठापहं घृतम् | म्रक्षणादङ्गसावर्ण्यं श्वित्रिणां जनयेन्नृणाम् | भगन्दरं कृमीनर्शो महानीलं नियच्छति ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (39) · Śloka 39
మూత్రం గవ్యం చిత్రకవ్యోషయుక్తం సర్పిఃకుంభే క్షౌద్రయుక్తం స్థితం హి | పక్షాదూర్ధ్వం శ్విత్రిభిః పేయమేతత్ | కుర్యాచ్చాస్మిన్ కుష్ఠదిష్టం విధానం ||39||
मूत्रं गव्यं चित्रकव्योषयुक्तं सर्पिःकुम्भे क्षौद्रयुक्तं स्थितं हि | पक्षादूर्ध्वं श्वित्रिभिः पेयमेतत् | कुर्याच्चास्मिन् कुष्ठदिष्टं विधानम् ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (40) · Śloka 40
పూతీకార్కస్నుఙ్నరేంద్రద్రుమాణాం మూత్రైః పిష్టాః పల్లవాః సౌమనాశ్చ | లేపః శ్విత్రం హంతి దద్రూర్వ్రణాంశ్చ దుష్టాన్యర్శాంస్యేష నాడీవ్రణాంశ్చ ||40||
पूतीकार्कस्नुङ्नरेन्द्रद्रुमाणां मूत्रैः पिष्टाः पल्लवाः सौमनाश्च | लेपः श्वित्रं हन्ति दद्रूर्व्रणांश्च दुष्टान्यर्शांस्येष नाडीव्रणांश्च ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (41) · Śloka 41
అస్మాదూర్ధ్వం నిఃస్రుతే దుష్టరక్తే జాతప్రాణం సర్పిషా స్నేహయిత్వా | తీక్ష్ణైర్యోగైశ్ఛర్దయిత్వా ప్రగాఢం పశ్చాద్దోషం నిర్హరేచ్చాప్రమత్తః ||41||
अस्मादूर्ध्वं निःस्रुते दुष्टरक्ते जातप्राणं सर्पिषा स्नेहयित्वा | तीक्ष्णैर्योगैश्छर्दयित्वा प्रगाढं पश्चाद्दोषं निर्हरेच्चाप्रमत्तः ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (42) · Śloka 42
దుర్వాంతో వా దుర్విరిక్తోఽపి వా స్యాత్ కుష్ఠీ దోషైరుద్ధతైర్వ్యాప్తదేహః | నిఃసందిగ్ధం యాత్యసాధ్యత్వమాశు తస్మాత్ కృత్స్నాన్నిర్హరేత్తస్య దోషాన్ ||42||
दुर्वान्तो वा दुर्विरिक्तोऽपि वा स्यात् कुष्ठी दोषैरुद्धतैर्व्याप्तदेहः | निःसन्दिग्धं यात्यसाध्यत्वमाशु तस्मात् कृत्स्नान्निर्हरेत्तस्य दोषान् ||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (43) · Śloka 43
పక్షాత్ పక్షాచ్ఛర్దనాన్యభ్యుపేయాన్మాసాన్మాసాత్ స్రంసనం చాపి దేయం | స్రావ్యం రక్తం వత్సరే హి ద్విరల్పం నస్యం దద్యాచ్చ త్రిరాత్రాత్త్రిరాత్రాత్ ||43||
पक्षात् पक्षाच्छर्दनान्यभ्युपेयान्मासान्मासात् स्रंसनं चापि देयम् | स्राव्यं रक्तं वत्सरे हि द्विरल्पं नस्यं दद्याच्च त्रिरात्रात्त्रिरात्रात् ||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (44-49) · Śloka 49
పథ్యా వ్యోషం సేక్షుజాతం సతైలం లీఢ్వా శీఘ్రం ముచ్యతే కుష్ఠరోగాత్ | ధాత్రీపథ్యాక్షోపకుల్యావిడంగాన్ క్షౌద్రాజ్యాభ్యామేకతో వాఽవలిహ్యాత్ ||44|| పీత్వా మాసం వా పలాంశాం హరిద్రాం మూత్రేణాంతం పాపరోగస్య గచ్ఛేత్ | ఏవం పేయశ్చిత్రకః శ్లక్ష్ణపిష్టః పిప్పల్యో వా పూర్వవన్మూత్రయుక్తాః ||45|| తద్వత్తార్క్ష్యం మాసమాత్రం చ పేయం, తేనాజస్రం దేహమాలేపయేచ్చ | ఆరిష్టీత్వక్ సాప్తపర్ణీ చ తుల్యా లాక్షా ముస్తం పంచమూల్యౌ హరిద్రే ||46|| మంజిష్ఠాక్షౌ వాసకో దేవదారు పథ్యావహ్నీ వ్యోషధాత్రీవిడంగాః | సామాన్యాంశం యోజయిత్వా విడంగైశ్చూర్ణం కృత్వా తత్పలోన్మానమశ్నన్ ||47|| కుష్ఠాజ్జంతుర్ముచ్యతే త్రైఫలం వా సర్పిర్ద్రోణం వ్యోషయుక్తం చ యుంజన్ | గోమూత్రాంబుద్రోణసిద్ధేఽక్షపీడే సిద్ధం సర్పిర్నాశయేచ్చాపి కుష్ఠం ||48|| ఆరగ్వధే సప్తపర్ణే పటోలే సవృక్షకే నక్తమాలే సనింబే జీర్ణం పక్వం తద్ధరిద్రాద్వయేన హన్యాత్ కుష్ఠం ముష్కకే చాపి సర్పిః ||49||
पथ्या व्योषं सेक्षुजातं सतैलं लीढ्वा शीघ्रं मुच्यते कुष्ठरोगात् | धात्रीपथ्याक्षोपकुल्याविडङ्गान् क्षौद्राज्याभ्यामेकतो वाऽवलिह्यात् ||४४|| पीत्वा मासं वा पलांशां हरिद्रां मूत्रेणान्तं पापरोगस्य गच्छेत् | एवं पेयश्चित्रकः श्लक्ष्णपिष्टः पिप्पल्यो वा पूर्ववन्मूत्रयुक्ताः ||४५|| तद्वत्तार्क्ष्यं मासमात्रं च पेयं, तेनाजस्रं देहमालेपयेच्च | आरिष्टीत्वक् साप्तपर्णी च तुल्या लाक्षा मुस्तं पञ्चमूल्यौ हरिद्रे ||४६|| मञ्जिष्ठाक्षौ वासको देवदारु पथ्यावह्नी व्योषधात्रीविडङ्गाः | सामान्यांशं योजयित्वा विडङ्गैश्चूर्णं कृत्वा तत्पलोन्मानमश्नन् ||४७|| कुष्ठाज्जन्तुर्मुच्यते त्रैफलं वा सर्पिर्द्रोणं व्योषयुक्तं च युञ्जन् | गोमूत्राम्बुद्रोणसिद्धेऽक्षपीडे सिद्धं सर्पिर्नाशयेच्चापि कुष्ठम् ||४८|| आरग्वधे सप्तपर्णे पटोले सवृक्षके नक्तमाले सनिम्बे जीर्णं पक्वं तद्धरिद्राद्वयेन हन्यात् कुष्ठं मुष्कके चापि सर्पिः ||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (50) · Śloka 50
రోధ్రారిష్టం పద్మకం రక్తసారః సప్తాహ్వాక్షౌ వృక్షకో బీజకశ్చ | యోజ్యాః స్నానే దహ్యమానస్య జంతోః పేయా వా స్యాత్ క్షౌద్రయుక్తా త్రిభండీ ||50||
रोध्रारिष्टं पद्मकं रक्तसारः सप्ताह्वाक्षौ वृक्षको बीजकश्च | योज्याः स्नाने दह्यमानस्य जन्तोः पेया वा स्यात् क्षौद्रयुक्ता त्रिभण्डी ||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (51) · Śloka 51
ఖాదేత్ కుష్ఠీ మాంసశా(పా)తే పురాణాన్ ముద్గాన్ సిద్ధాన్నింబతోయే సతైలాన్ |51|
खादेत् कुष्ठी मांसशा(पा)ते पुराणान् मुद्गान् सिद्धान्निम्बतोये सतैलान् |५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (51-53) · Śloka 53
నింబక్వాథం జాతసత్త్వః పిబేద్వా క్వాథం వాఽర్కాలర్కసప్తచ్ఛదానాం ||51|| జగ్ధేష్వంగేష్వశ్వమారస్య మూలం లేపో యుక్తః స్యాద్విడంగైః సమూత్రైః | మూత్రైశ్చైనం సేచయేద్భోజయేచ్చ సర్వాహారాన్ సంప్రయుక్తాన్ విడంగైః ||52|| కారంజం వా సార్షపం వా క్షతేషు క్షేప్యం తైలం శిగ్రుకోశామ్రయోర్వా | పక్వం సర్వైర్వా కటూష్ణైః సతిక్తైః శేషం చ స్యాద్దుష్టవత్ సంవిధానం ||53||
निम्बक्वाथं जातसत्त्वः पिबेद्वा क्वाथं वाऽर्कालर्कसप्तच्छदानाम् ||५१|| जग्धेष्वङ्गेष्वश्वमारस्य मूलं लेपो युक्तः स्याद्विडङ्गैः समूत्रैः | मूत्रैश्चैनं सेचयेद्भोजयेच्च सर्वाहारान् सम्प्रयुक्तान् विडङ्गैः ||५२|| कारञ्जं वा सार्षपं वा क्षतेषु क्षेप्यं तैलं शिग्रुकोशाम्रयोर्वा | पक्वं सर्वैर्वा कटूष्णैः सतिक्तैः शेषं च स्याद्दुष्टवत् संविधानम् ||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (54-63) · Śloka 64
సప్తపర్ణకరంజార్కమాలతీకరవీరజం | స్నుహీశిరీషాయోర్మూలం చిత్రకాస్ఫోతయోరపి ||54|| విషలాంగలవజ్రాఖ్యకాసీసాలమనఃశిలాః | కరంజబీజం త్రికటు త్రిఫలాం రజనీద్వయం ||55|| సిద్ధార్థకాన్ విడంగాని ప్రపున్నాడం చ సంహరేత్ | మూత్రపిష్టైః పచేదేతైస్తైలం కుష్ఠవినాశనం ||56|| ఏతద్వజ్రకమభ్యంగాన్నాడీదుష్టవ్రణాపహం | సిద్ధార్థకః కరంజౌ ద్వౌ ద్వే హరిద్రే రసాంజనం ||57|| కుటజశ్చ ప్రపున్నాడసప్తపర్ణౌ మృగాదనీ | లాక్షా సర్జరసోఽర్కశ్చ సాస్ఫోతారగ్వధౌ స్నుహీ ||58|| శిరీషస్తువరాఖ్యస్తు కుటజారుష్కరౌ వచా | కుష్ఠం కృమిఘ్నం మంజిష్ఠా లాంగలీ చిత్రకం తథా ||59|| మాలతీ కటుతుంబీ చ గంధాహ్వా మూలకం తథా | సైంధవం కరవీరశ్చ గృహధూమం విషం తథా ||60|| కంపిల్లకం ససిందూరం తేజోహ్వాతుత్థకాహ్వయే | సమభాగాని సర్వాణి కల్కపేష్యాణి కారయేత్ ||61|| గోమూత్రం ద్విగుణం దద్యాత్తిలతైలాచ్చతుర్గుణం | కారంజం యా మహావీర్యం సార్షపం వా మహాగుణం ||62|| అభ్యంగాత్ సర్వకుష్ఠాని గండమాలాభగందరాన్ | నాడీదుష్టవ్రణాన్ ఘోరాన్ నాశయేన్నాత్ర సంశయః ||63|| మహావజ్రకమిత్యేతన్నామ్నా తైలం మహాగుణం |64|
सप्तपर्णकरञ्जार्कमालतीकरवीरजम् | स्नुहीशिरीषायोर्मूलं चित्रकास्फोतयोरपि ||५४|| विषलाङ्गलवज्राख्यकासीसालमनःशिलाः | करञ्जबीजं त्रिकटु त्रिफलां रजनीद्वयम् ||५५|| सिद्धार्थकान् विडङ्गानि प्रपुन्नाडं च संहरेत् | मूत्रपिष्टैः पचेदेतैस्तैलं कुष्ठविनाशनम् ||५६|| एतद्वज्रकमभ्यङ्गान्नाडीदुष्टव्रणापहम् | सिद्धार्थकः करञ्जौ द्वौ द्वे हरिद्रे रसाञ्जनम् ||५७|| कुटजश्च प्रपुन्नाडसप्तपर्णौ मृगादनी | लाक्षा सर्जरसोऽर्कश्च सास्फोतारग्वधौ स्नुही ||५८|| शिरीषस्तुवराख्यस्तु कुटजारुष्करौ वचा | कुष्ठं कृमिघ्नं मञ्जिष्ठा लाङ्गली चित्रकं तथा ||५९|| मालती कटुतुम्बी च गन्धाह्वा मूलकं तथा | सैन्धवं करवीरश्च गृहधूमं विषं तथा ||६०|| कम्पिल्लकं ससिन्दूरं तेजोह्वातुत्थकाह्वये | समभागानि सर्वाणि कल्कपेष्याणि कारयेत् ||६१|| गोमूत्रं द्विगुणं दद्यात्तिलतैलाच्चतुर्गुणम् | कारञ्जं या महावीर्यं सार्षपं वा महागुणम् ||६२|| अभ्यङ्गात् सर्वकुष्ठानि गण्डमालाभगन्दरान् | नाडीदुष्टव्रणान् घोरान् नाशयेन्नात्र संशयः ||६३|| महावज्रकमित्येतन्नाम्ना तैलं महागुणम् |६४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (64-65) · Śloka 66
పిత్తావాపైర్మూత్రపిష్టైస్తైలం లాక్షాదికైః కృతం ||64|| సప్తాహం కటుకాలాబ్వాం నిదధీత చికిత్సకః | పీతవంతం తతో మాత్రాం తేనాభ్యక్తం చ మానవం ||65|| శాయయేదాతపే తస్య దోషా గచ్ఛంతి సర్వశః |66|
पित्तावापैर्मूत्रपिष्टैस्तैलं लाक्षादिकैः कृतम् ||६४|| सप्ताहं कटुकालाब्वां निदधीत चिकित्सकः | पीतवन्तं ततो मात्रां तेनाभ्यक्तं च मानवम् ||६५|| शाययेदातपे तस्य दोषा गच्छन्ति सर्वशः |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (66) · Śloka 67
స్రుతదోషం సముత్థాప్య స్నాతం ఖదిరవారిణా ||66|| యవాగూం పాయయేదేనం సాధితాం ఖదిరాంబునా |67|
स्रुतदोषं समुत्थाप्य स्नातं खदिरवारिणा ||६६|| यवागूं पाययेदेनं साधितां खदिराम्बुना |६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (67) · Śloka 68
ఏవం సంశోధనే వర్గే కుష్ఠఘ్నేష్వౌషధేషు చ ||67|| కుర్యాత్తైలాని సర్పీంషి ప్రదేహోద్ధర్షణాని చ |68|
एवं संशोधने वर्गे कुष्ठघ्नेष्वौषधेषु च ||६७|| कुर्यात्तैलानि सर्पींषि प्रदेहोद्धर्षणानि च |६८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (68) · Śloka 68
ప్రాతః ప్రాతశ్చ సేవేత యోగాన్ వైరేచనాఞ్ శుభాన్ | పంచ షట్ సప్త చాష్టౌ వా యైరుత్థానం న గచ్ఛతి ||68||
प्रातः प्रातश्च सेवेत योगान् वैरेचनाञ् शुभान् | पञ्च षट् सप्त चाष्टौ वा यैरुत्थानं न गच्छति ||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (69) · Śloka 69
కారభం వా పిబేన్మూత్రం జీర్ణే తత్క్షీరభోజనం | జాతసత్త్వాని కుష్ఠాని మాసైః షడ్భిరపోహతి ||69||
कारभं वा पिबेन्मूत्रं जीर्णे तत्क्षीरभोजनम् | जातसत्त्वानि कुष्ठानि मासैः षड्भिरपोहति ||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (70-71) · Śloka 71
దిదృక్షురంతం కుష్ఠస్య ఖదిరం కుష్ఠపీడితః | సర్వథైవ ప్రయుంజీత స్నానపానాశనాదిషు ||70|| యథా హంతి ప్రవృద్ధత్వాత్ కుష్ఠమాతురమోజసా | తథా హంత్యుపయుక్తస్తు ఖదిరః కుష్ఠమోజసా ||71||
दिदृक्षुरन्तं कुष्ठस्य खदिरं कुष्ठपीडितः | सर्वथैव प्रयुञ्जीत स्नानपानाशनादिषु ||७०|| यथा हन्ति प्रवृद्धत्वात् कुष्ठमातुरमोजसा | तथा हन्त्युपयुक्तस्तु खदिरः कुष्ठमोजसा ||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (72) · Śloka 72
నీచరోమనఖః శ్రాంతో హితాశ్యౌషధతత్పరః | యోషిన్మాంససురావర్జీ కుష్ఠీ కుష్ఠమపోహతి ||72||
नीचरोमनखः श्रान्तो हिताश्यौषधतत्परः | योषिन्मांससुरावर्जी कुष्ठी कुष्ठमपोहति ||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 9
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం చికిత్సాస్థానే కుష్ఠచికిత్సితం నామ నవమోఽధ్యాయః ||9||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने कुष्ठचिकित्सितं नाम नवमोऽध्यायः ||९||
🔊 Audio coming soon