Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਮਹਾਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧||
ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातो महाकुष्ठचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨਧ੍ਯਾਯੇ ਮਹਤਾਂ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਕੁਸ੍ਠਾਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਨ੍ਮਹਚ੍ਚ ਤਤ੍ ਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚੇਤ੍ਯੇਕੇ ਵ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ; ਤਨ੍ਨ, “ਕੁਸ੍ਠਾਨਾਂ ਮਹਤਾਂ ਚਾਪਿ” (ਸੂ.ਅ.੩) ਇਤ੍ਯਾਦਿਕੇਨਾਧ੍ਯਾਪਨਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਨੀਯੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਰੋਧਾਤ੍; ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਾਤ੍ਵਨੁਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਮਹਾਨ੍ਤੀਤ੍ਯਤੋ ਮਹਤਾਂ ਧਾਤ੍ਵਨੁਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਾਨਾਂ ਕੁਸ੍ਠਾਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਜ੍ਯਾਯਸੀਤਿ; ਗਯੀ ਤੁ ਮਹਤਾਂ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਕਾਕਣਕਵਰ੍ਜਿਤਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਹ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਕੁਸ੍ਠੇਸੁ ਮੇਹੇਸੁ ਕਫਾਮਯੇਸੁ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸ਼ੋਫੇਸੁ ਚ ਦਾਰੁਣੇਸੁ |
ਕਸ਼ਤ੍ਵਮਿਚ੍ਛਤ੍ਸੁ ਚ ਮੇਦੁਰੇਸੁ ਯੋਗਾਨਿਮਾਨਗ੍ਰ੍ਯਮਤਿਰ੍ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ||੩||
View original
कुष्ठेषु मेहेषु कफामयेषु सर्वाङ्गशोफेषु च दारुणेषु |
कृशत्वमिच्छत्सु च मेदुरेषु योगानिमानग्र्यमतिर्विदध्यात् ||३||
ਕੁਸ੍ਠੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੁਸ੍ਠਾਦੀਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਪਿ ਦਾਰੁਣੇਸ੍ਵਿਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਕਫਾਮਯਾ ਅਗ੍ਨਿਸਾਦਕਫਪ੍ਰਸੇਕਾਦਯਃ| ਮੇਦੁਰਾ ਮੇਦਸ੍ਵਿਨਃ| ਅਗ੍ਰ੍ਯਮਤਿਰਿਤਿ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ਵਿਹਿਤਮ੍, ਅਗ੍ਰ੍ਯਮਤਿਃ ਕੁਸ਼ਾਗ੍ਰੀਯਮਤਿਃ; ਪ੍ਰਕਤਿਵਯੋਬਲਸ਼ਰੀਰਾਦੀਨਾਮਵਸ੍ਥਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਯੋ ਜਾਨਾਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
ਕ੍ਸੁਣ੍ਣਾਨ੍ ਯਵਾਨ੍ਨਿਸ੍ਪੂਤਾਨ੍ ਰਾਤ੍ਰੌ ਗੋਮੂਤ੍ਰਪਰ੍ਯੁਸਿਤਾਨ੍ ਮਹਤਿ ਕਿਲਿਞ੍ਜੇ ਸ਼ੋਸਯੇਤ੍, ਏਵਂ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਭਾਵਯੇਚ੍ਛੋਸਯੇਚ੍ਚ, ਤਤਸ੍ਤਾਨ੍ ਕਪਾਲਭਸ੍ਟਾਨ੍ ਸ਼ਕ੍ਤੂਨ੍ ਕਾਰਯਿਤ੍ਵਾ, ਪ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਾਤਰੇਵ ਕੁਸ੍ਠਿਨਂ ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਂ ਵਾ ਸਾਲਸਾਰਾਦਿਕਸਾਯੇਣ ਕਣ੍ਟਕਿਵਕ੍ਸਕਸਾਯੇਣ ਵਾ ਪਾਯਯੇਦ੍ਭਲ੍ਲਾਤਕਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਡਾਵਲ੍ਗੁਜਾਰ੍ਕਚਿਤ੍ਰਕਵਿਡਙ੍ਗਮੁਸ੍ਤਚੂਰ੍ਣਚਤੁਰ੍ਭਾਗਯੁਕ੍ਤਾਨ੍; ਏਵਮੇਵ ਸਾਲਸਾਰਾਦਿਕਸਾਯਪਰਿਪੀਤਾਨਾਮਾਰਗ੍ਵਧਾਦਿਕਸਾਯਪਰਿਪੀਤਾਨਾਂ ਵਾ ਗਵਾਸ਼੍ਵਾਸ਼ਕਦ੍ਭੂਤਾਨਾਂ ਵਾ ਯਵਾਨਾਂ ਸ਼ਕ੍ਤੂਨ੍ ਕਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਦੀਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਾਨ੍ਯਾਵਾਪ੍ਯ ਖਦਿਰਾਸ਼ਨਨਿਮ੍ਬਰਾਜਵਕ੍ਸਰੋਹੀਤਕਗੁਡੂਚੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਕਸਾਯੇਣ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਮਧੁਰੇਣ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਯੁਕ੍ਤੇਨ ਦਾਡਿਮਾਮਲਕਵੇਤਸਾਮ੍ਲੇਨ ਸੈਨ੍ਧਵਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤੇਨ ਪਾਯਯੇਤ੍; ਏਸ ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਥਕਲ੍ਪਃ ||੪||
ਯਾਵਕਾਂਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਧਾਨੋਲੁਮ੍ਬਕਕੁਲ੍ਮਾਸਾਪੂਪਪੂਰ੍ਣਕੋਸ਼ੋਤ੍ਕਾਰਿਕਾਸ਼ਸ੍ਕੁਲਿਕਾਕੁਣਾਵੀਪ੍ਰਭਤੀਨ੍ ਸੇਵੇਤ; ਯਵਵਿਧਾਨੇਨ ਗੋਧੂਮਵੇਣੁਯਵਾਨੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ ||੫||
View original
क्षुण्णान् यवान्निष्पूतान् रात्रौ गोमूत्रपर्युषितान् महति किलिञ्जे शोषयेत्, एवं सप्तरात्रं भावयेच्छोषयेच्च, ततस्तान् कपालभृष्टान् शक्तून् कारयित्वा, प्रातः प्रातरेव कुष्ठिनं प्रमेहिणं वा सालसारादिकषायेण कण्टकिवृक्षकषायेण वा पाययेद्भल्लातकप्रपुन्नाडावल्गुजार्कचित्रकविडङ्गमुस्तचूर्णचतुर्भागयुक्तान्; एवमेव सालसारादिकषायपरिपीतानामारग्वधादिकषायपरिपीतानां वा गवाश्वाशकृद्भूतानां वा यवानां शक्तून् कारयित्वा भल्लातकादीनां चूर्णान्यावाप्य खदिराशननिम्बराजवृक्षरोहीतकगुडूचीनामन्यतमस्य कषायेण शर्करामधुमधुरेण द्राक्षायुक्तेन दाडिमामलकवेतसाम्लेन सैन्धवलवणान्वितेन पाययेत्; एष सर्वमन्थकल्पः ||४||
यावकांश्च भक्ष्यान् धानोलुम्बककुल्माषापूपपूर्णकोशोत्कारिकाशष्कुलिकाकुणावीप्रभृतीन् सेवेत; यवविधानेन गोधूमवेणुयवानुपयुञ्जीत ||५||
ਕ੍ਸੁਣ੍ਣਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਿਲਿਞ੍ਜੋ ਵਂਸ਼ਾਦਿਤ੍ਵਗ੍ਗ੍ਰਥਿਤਃ ਪੇਟਿਕਾਕਾਰਃ| ਕਪਾਲੋ ਘਟਾਦਿਕਰ੍ਪਰਃ| ਕਣ੍ਟਕਿਵਕ੍ਸਾਃ ਖਦਿਰਬਦਰਾਰਿਮੇਦਸ੍ਰੁਗ੍ਦਾਰੁਪ੍ਰਭਤਯਃ| ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਦਿਚੂਰ੍ਣਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਨਿਤਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤੁਪ੍ਰਯੋਗੇਸੁ ਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਮਾਤ੍ਰਾਪਰਿਭਾਸੇਯਮ੍| ਏਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰਿਪੀਤਾਨਾਂ ਭਾਵਿਤਾਨਾਮ੍| ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਲਵੇਤਸਸੈਨ੍ਧਵਾਦੀਨਾਮਤ੍ਰ ਯਾਵਤਾਮ੍ਲਲਵਣਤਾ ਤਾਵਤੀ ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਪਰਿਮਾਣਮਾਤ੍ਰਾ| ਯਾਵਕਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਧਾਨਾਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਭਸ੍ਟਯਵਾਃ, ਉਲੁਮ੍ਬਕਾਃ ਸਰਸਾ ਭਸ੍ਟਯਵਾਃ, ਕੁਲ੍ਮਾਸਾ ਯਵਪਿਸ੍ਟਮਯਾ ਅਮ੍ਲਰਸਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਃ ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਾਦਯਃ, ਅਪੂਪਾਃ ਸ੍ਥੂਲਪੂਪਾਃ, ਪੂਰ੍ਣਕੋਸ਼ਾਃ ਯਵਪਿਸ੍ਟਮਯਾ ਏਵ ਕੁਸ੍ਠਹਿਤਸ਼ਮੀਧਾਨ੍ਯਸ੍ਵਿਨ੍ਨਵਿਦਲਾਦਿਪੂਰ੍ਣਕੋਸ੍ਠਾਃ, ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਸਂਯਾਵਪ੍ਰਕਾਰਾ, ਸ਼ਸ੍ਕੁਲ੍ਯੋ ਯਵਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਸਂਸ੍ਕਤੈਸ੍ਤਿਲੈਰ੍ਯਵਪਿਸ੍ਟੇਨ ਸ਼ਸ੍ਕੁਲੀਕਲ੍ਪੇਨ ਵਿਧੇਯਾਃ, ਕੁਣਾਵੀ ਯਵਪਰ੍ਪਟੀ, ਪ੍ਰਭਤਿਗ੍ਰਹਣਾਦਨ੍ਤਰ੍ਗਤਗੁਡਾਦਯਃ | ਕੁਣਾਵੀਤ੍ਯਤ੍ਰ ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕੋਨਾਡਿ(ਲਿ)ਕੇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ| ਗਯੀ ਤੁ ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾਗ੍ਰੇ ਚਿਤ੍ਰੇਤਿ ਪਠਤਿ, ਚਿਤ੍ਰਾ ਅਪੂਪਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਵੇਣੁਯਵਾ ਵਂਸ਼ਫਲਾਨਿ||੪-੫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ਅਰਿਸ੍ਟਾਨਤੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਪੂਤੀਕਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਸੁਰਦਾਰੁਸਾਰਿਵਾਦਨ੍ਤੀਤ੍ਰਿਵਤ੍ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਟ੍ਪਲਿਕਾ ਭਾਗਾ ਬਦਰਕੁਡਵਸ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾਕੁਡਵ ਇਤ੍ਯੇਤੇਸਾਂ ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ, ਤਤਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਧੁਘਤੈਰਨ੍ਤਃਪ੍ਰਲਿਪ੍ਤੇ ਘਤਭਾਜਨੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਕਤਸਂਸ੍ਕਾਰੇ ਸਪ੍ਤੋਦਕਕੁਡਵਾਨਯੋਰਜੋਰ੍ਧਕੁਡਵਮਰ੍ਧਤੁਲਾਂ ਚ ਗੁਡਸ੍ਯਾਭਿਹਿਤਾਨਿ ਚੂਰ੍ਣਾਨ੍ਯਾਵਾਪ੍ਯ ਸ੍ਵਨੁਗੁਪ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯਵਪਲ੍ਲੇ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਵਾਸਯੇਤ੍, ਤਤੋ ਯਥਾਬਲਮੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ, ਏਸੋਰਿਸ੍ਟਃ ਕੁਸ੍ਠਮੇਹਮੇਦਃਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਸ਼੍ਵਯਥੂਨਪਹਨ੍ਤਿ |
ਏਵਂ ਸ਼ਾਲਸਾਰਾਦੌ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਾਵਾਰਗ੍ਵਧਾਦੌ ਚਾਰਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ||੬||
View original
अरिष्टानतो वक्ष्यामः- पूतीकचव्यचित्रकसुरदारुसारिवादन्तीत्रिवृत्त्रिकटुकानां प्रत्येकं षट्पलिका भागा बदरकुडवस्त्रिफलाकुडव इत्येतेषां चूर्णानि, ततः पिप्पलीमधुघृतैरन्तःप्रलिप्ते घृतभाजने प्राक्कृतसंस्कारे सप्तोदककुडवानयोरजोऽर्धकुडवमर्धतुलां च गुडस्याभिहितानि चूर्णान्यावाप्य स्वनुगुप्तं कृत्वा यवपल्ले सप्तरात्रं वासयेत्, ततो यथाबलमुपयुञ्जीत, एषोऽरिष्टः कुष्ठमेहमेदःपाण्डुरोगश्वयथूनपहन्ति |
एवं शालसारादौ न्यग्रोधादावारग्वधादौ चारिष्टान् कुर्वीत ||६||
ਇਦਾਨੀਂ ਮਦ੍ਯਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਨਾਂ ਵਾਤਕਫਕੁਸ੍ਠਿਨਾਮਰਿਸ੍ਟਾਂਸ੍ਤਤ ਆਸਵਸੁਰੇ ਚ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਰਿਸ੍ਟਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾਃ ਸਮੁਦਿਤਾਯਾਃ ਕੁਡਵ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਯਾਃ ਸਞ੍ਜ੍ਞਿਨ ਏਵ ਪ੍ਰਧਾਨਤ੍ਵਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮੇਵ ਕੁਡਵਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਜਲਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤ ਕੁਡਵਾ ਅਸ੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਾਨੀਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਃ; ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਗਯੀ, ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵੇਵ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇਸ੍ਵਸ੍ਟਪਲਦ੍ਰਵਸ੍ਯ ਕੁਡਵਤ੍ਵਾਤ੍| ਏਸ ਪਿਣ੍ਡਾਰਿਸ੍ਟਸਞ੍ਜ੍ਞਕਃ ਕੁਸ੍ਠਹਰਖਦਿਰਾਦਿਕਸਾਯੇਣਾਲੋਡ੍ਯ ਪਾਤਵ੍ਯਃ| ਪਿਣ੍ਡਾਸਵਸ੍ਯ ਪਲਦ੍ਵਯਂ ਪਲਂ ਵਾ, ਕੁਸ੍ਠਹਰਸ੍ਯ ਖਦਿਰਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯਾਞ੍ਜਲਿਮਾਤ੍ਰਾ; ਯਥਾਨਲਮੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤੇਤ੍ਯੇਕੇ| ਅਤ੍ਰ ਚੂਰ੍ਣਾਨਾਮਤਿਬਾਹੁਲ੍ਯਾਤ੍ ਪੂਤ ਏਵਾਰਿਸ੍ਟਃ ਪੇਯ ਇਤ੍ਯੇਕੇ, ਪਿਣ੍ਡਾਸਵਵਦਪੂਤ ਏਵ ਪੇਯ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਯੋਗੇ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਾਨ੍ਤਰਮਪ੍ਯਸ੍ਤਿ, ਤਚ੍ਚ ਵਿਸ੍ਤਰਭਯਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਮ੍||੬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ਆਸਵਾਨਤੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਪਲਾਸ਼ਭਸ੍ਮਪਰਿਸ੍ਰੁਤਸ੍ਯੋਸ੍ਣੋਦਕਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤੀਭੂਤਸ੍ਯ ਤ੍ਰਯੋ ਭਾਗਾ ਦ੍ਵੌ ਫਾਣਿਤਸ੍ਯੈਕਧ੍ਯਮਰਿਸ੍ਟਕਲ੍ਪੇਨ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍, ਏਵਂ ਤਿਲਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਸਾਰੇਸੁ; ਸ਼ਾਲਸਾਰਾਦੌ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਾਵਾਰਗ੍ਵਧਾਦੌ ਮੂਤ੍ਰੇਸੁ ਚਾਸਵਾਨ੍ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ||੭||
View original
आसवानतो वक्ष्यामः- पलाशभस्मपरिस्रुतस्योष्णोदकस्य शीतीभूतस्य त्रयो भागा द्वौ फाणितस्यैकध्यमरिष्टकल्पेन विदध्यात्, एवं तिलादीनां क्षारेषु; शालसारादौ न्यग्रोधादावारग्वधादौ मूत्रेषु चासवान् विदध्यात् ||७||
ਪਲਾਸ਼ੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਯੋ ਭਾਗਾ ਆਢਕਤ੍ਰਯਮ੍| ਦ੍ਵੌ ਭਾਗੌ ਫਾਣਿਤਸ੍ਯ ਆਢਕਦ੍ਵਯਮ੍| ਅਰਿਸ੍ਟਕਲ੍ਪੇਨੇਤਿ ਪੂਤੀਕਾਦਿਵਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਾਦਿ ਸਰ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮੁਨ੍ਨੇਯਮ੍| ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਿਲਾਦੀਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਤਿਲਾਦਿਰਸ਼੍ਮਰੀਪਠਿਤਃ ‘ਤਿਲਾਪਾਮਾਰ੍ਗਕਦਲੀਪਲਾਲ’ (ਚਿ.ਅ.੭) ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਃ||੭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ਅਥ ਸੁਰਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਸ਼ਿਂਸ਼ਪਾਖਦੀਰਯੋਃ ਸਾਰਮਾਦਾਯੋਤ੍ਪਾਟ੍ਯ ਚੋਤ੍ਤਮਾਰਣੀਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਕੋਸ਼ਵਤੀਸ੍ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮੇਕਤਃ ਕਸਾਯਕਲ੍ਪੇਨ ਵਿਪਾਚ੍ਯੋਦਕਮਾਦਦੀਤ ਮਣ੍ਡੋਦਕਾਰ੍ਥਂ, ਕਿਣ੍ਵਪਿਸ੍ਟਮਭਿਸੁਣੁਯਾਚ੍ਚ ਯਥੋਕ੍ਤਮ੍ |
ਏਵਂ ਸੁਰਾਃ ਸ਼ਾਲਸਾਰਾਦੌ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਾਵਾਰਗ੍ਵਧਾਦੌ ਚ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ||੮||
View original
अथ सुरा वक्ष्यामः- शिंशपाखदीरयोः सारमादायोत्पाट्य चोत्तमारणीब्राह्मीकोशवतीस्तत्सर्वमेकतः कषायकल्पेन विपाच्योदकमाददीत मण्डोदकार्थं, किण्वपिष्टमभिषुणुयाच्च यथोक्तम् |
एवं सुराः शालसारादौ न्यग्रोधादावारग्वधादौ च विदध्यात् ||८||
ਸੁਰਾਵਿਧਾਨਮਾਹ- ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਤ੍ਤਮਾਰਣੀ ਉਤ੍ਤਮਕਰਣੀ, ਕੋਸ਼ਵਤੀ ਦੇਵਦਾਲੀ| ਉਦਕਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਕ੍ਵਾਥੇ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਕਿਣ੍ਵਪਿਸ੍ਟਮਭਿਸੁਣੁਯਾਤ੍ ਸਨ੍ਦਧ੍ਯਾਤ੍, ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਰੇਚਨਾਧਿਕਾਰੇ| ਕਸਾਯਕਲ੍ਪੇਨ ਵਿਪਾਚ੍ਯੇਤਿ ਸ਼ਿਂਸ਼ਪਾਖਦਿਰਯੋਃ ਸਾਰਭਾਗਦ੍ਵਯਮਾਦਾਯ, ਏਕਂ ਚ ਭਾਗਮੁਤ੍ਤਮਾਰਣ੍ਯਾਦੀਨਾਂ; ਕੁਤ ਏਤਦਿਤਿ? ਸਾਰਾਣਾਂ ਕੁਸ੍ਠਹਰਤ੍ਵਾਤ੍; ਤੁਲਾਮੇਕਾਂ ਚਤੁਰ੍ਭਿਰੁਦਕਦ੍ਰੋਣੈਰੁਤ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਦ੍ਰੋਣਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਮਵਤਾਰ੍ਯ, ਕਿਣ੍ਵਪਿਸ੍ਟਯੋਰਾਸੁਤੀਬਲਵਚਨੇਨ ਪ੍ਰਮਾਣਾਦਿਕਲ੍ਪਨਮ੍| ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ਸੁਰਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ਅਤੋਵਲੇਹਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਖਦਿਰਾਸਨਨਿਮ੍ਬਰਾਜਵਕ੍ਸਸ਼ਾਲਸਾਰਕ੍ਵਾਥੇ ਤਤ੍ਸਾਰਪਿਣ੍ਡਾਞ੍ਛ੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਵਿਪਚੇਤ੍, ਤਤੋ ਨਾਤਿਦ੍ਰਵਂ ਨਾਤਿਸਾਨ੍ਦ੍ਰਮਵਤਾਰ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਪਾਣਿਤਲਂ ਪੂਰ੍ਣਮਪ੍ਰਾਤਰਾਸ਼ੋ ਮਧੁਮਿਸ਼੍ਰਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍; ਏਵਂ ਸ਼ਾਲਸਾਰਾਦੌ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਾਵਾਰਗ੍ਵਧਾਦੌ ਚ ਲੇਹਾਨ੍ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੯||
View original
अतोऽवलेहान् वक्ष्यामः- खदिरासननिम्बराजवृक्षशालसारक्वाथे तत्सारपिण्डाञ्छ्लक्ष्णपिष्टान् प्रक्षिप्य विपचेत्, ततो नातिद्रवं नातिसान्द्रमवतार्य तस्य पाणितलं पूर्णमप्रातराशो मधुमिश्रं लिह्यात्; एवं शालसारादौ न्यग्रोधादावारग्वधादौ च लेहान् कारयेत् ||९||
ਅਤੋਵਲੇਹਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਖਦਿਰਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਰੋਣਮੇਕਂ ਪਾਨੀਯਸ੍ਯ ਦ੍ਰੋਣਚਤੁਸ੍ਟਯਮ੍, ਏਤਦ੍ਦ੍ਰੋਣਸ਼ੇਸਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ, ਪੁਨਃ ਪਾਕਾਦ੍ਘਨੀਭਵਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਚਰਕਕੁਟਜਾਵਲੇਹਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਣਪ੍ਰਮਾਣੋਹਬੀਜੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਾਰ੍ਧਪਲਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਮੇਵ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਸ੍ਟਾਨਾਂ ਪਿਣ੍ਡਾਨ੍ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਫਾਣਿਤੀਭੂਤਮਵਤਾਰਯੇਤ੍; ਯਦ੍ਯਪਿ ਪਾਣਿਤਲਂ ਕਰ੍ਸਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਪੂਰ੍ਣਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਪਾਣਿਤਲਂ ਹਸ੍ਤਤਲਮਙ੍ਗੁਲਿਰਹਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਮ੍| ਅਪ੍ਰਾਤਰਾਸ਼ਃ ਸਾਯਮੇਵ ਭੁਞ੍ਜਾਨਃ| ਗਯੀ ਤੁ ਸ਼ਾਲਸਾਰਂ ਨ ਪਠਤਿ, ਖਦਿਰਾਦੀਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯੇਵ ਪਠਤਿ||੯||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ਅਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਕ੍ਰਿਯਾਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਸ਼ਾਲਸਾਰਾਦੀਨਾਂ ਸਾਰਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਸ੍ਥਮਾਹਤ੍ਯਾਰਗ੍ਵਧਾਦਿਕਸਾਯਪਰਿਪੀਤਮਨੇਕਸ਼ਃ ਸ਼ਾਲਸਾਰਾਦਿਕਸਾਯੇਣੈਵ ਪਾਯਯੇਤ੍; ਏਵਂ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦੀਨਾਂ ਫਲੇਸੁ, ਪੁਸ੍ਪੇਸ੍ਵਾਰਗ੍ਵਧਾਦੀਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੧੦||
View original
अतश्चूर्णक्रियां वक्ष्यामः- शालसारादीनां सारचूर्णप्रस्थमाहृत्यारग्वधादिकषायपरिपीतमनेकशः शालसारादिकषायेणैव पाययेत्; एवं न्यग्रोधादीनां फलेषु, पुष्पेष्वारग्वधादीनां चूर्णक्रियां कारयेत् ||१०||
ਅਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰਿਪੀਤਂ ਭਾਵਿਤਮ੍| ਸ਼ਾਲਸਾਰਾਦਿਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਭਾਵ੍ਯੇ ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਕ੍ਵਥਨੀਯਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮੇਵ , ਚਤੁਰ੍ਭਿਰੁਦਕਪ੍ਰਸ੍ਥੈਰੁਤ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਾਸ੍ਟਭਾਗਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਮਵਤਾਰ੍ਯ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਂ ਚੂਰ੍ਣਮਾਰ੍ਦ੍ਰੀਕਤ੍ਯ ਸ਼ੋਸਯੇਤ੍; ਏਵਂ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਭਾਵਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਕਰ੍ਸਂ, ਸ਼ਾਲਸਾਰਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਪਲਂ, ਸੋਡਸ਼ਭਿਰੁਦਕਪਲੈਰ੍ਨਿਃਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਪਾਦਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟੇਨ ਤੇਨ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣੇਨ ਪਿਬੇਤ੍, ਕੁਸ੍ਠਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮਮਾਤ੍ਰਾਰ੍ਹਤ੍ਵਾਤ੍||੧੦||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਯਸ੍ਕਤੀਰ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਲੋਹਪਤ੍ਰਾਣਿ ਤਨੂਨਿ ਲਵਣਵਰ੍ਗਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਾਨਿ ਗੋਮਯਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਤਪ੍ਤਾਨਿ ਤ੍ਰਿਫਲਾਸ਼ਾਲਸਾਰਾਦਿਕਸਾਯੇਣ ਨਿਰ੍ਵਾਪਯੇਤ੍ ਸੋਡਸ਼ਵਾਰਾਨ੍, ਤਤਃ ਖਦਿਰਾਙ੍ਗਾਰਤਪ੍ਤਾਨ੍ਯੁਪਸ਼ਾਨ੍ਤਤਾਪਾਨਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਕਾਰਯੇਦ੍ਧਨਤਾਨ੍ਤਵਪਰਿਸ੍ਰਾਵਿਤਾਨਿ , ਤਤੋ ਯਥਾਬਲਂ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਭ੍ਯਾਂ ਸਂਸਜ੍ਯੋਪਯੁਞ੍ਜੀਤ, ਜੀਰ੍ਣੇ ਯਥਾਵ੍ਯਾਧ੍ਯਨਮ੍ਲਮਲਵਣਮਾਹਾਰਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ, ਏਵਂ ਤੁਲਾਮੁਪਯੁਜ੍ਯ ਕੁਸ੍ਠਮੇਹਮੇਦਃਸ਼੍ਵਯਥੁਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੋਨ੍ਮਾਦਾਪਸ੍ਮਾਰਾਨਪਹਤ੍ਯ ਵਰ੍ਸਸ਼ਤਂ ਜੀਵਤਿ, ਤੁਲਾਯਾਂ ਤੁਲਾਯਾਂ ਵਰ੍ਸਸ਼ਤਮੁਤ੍ਕਰ੍ਸਃ, ਏਤੇਨ ਸਰ੍ਵਲੌਹੇਸ੍ਵਯਸ੍ਕਤਯੋ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ ||੧੧||
View original
अत ऊर्ध्वमयस्कृतीर्वक्ष्यामः- तीक्ष्णलोहपत्राणि तनूनि लवणवर्गप्रदिग्धानि गोमयाग्निप्रतप्तानि त्रिफलाशालसारादिकषायेण निर्वापयेत् षोडशवारान्, ततः खदिराङ्गारतप्तान्युपशान्ततापानि सूक्ष्मचूर्णानि कारयेद्धनतान्तवपरिस्रावितानि , ततो यथाबलं मात्रां सर्पिर्मधुभ्यां संसृज्योपयुञ्जीत, जीर्णे यथाव्याध्यनम्लमलवणमाहारं कुर्वीत, एवं तुलामुपयुज्य कुष्ठमेहमेदःश्वयथुपाण्डुरोगोन्मादापस्मारानपहत्य वर्षशतं जीवति, तुलायां तुलायां वर्षशतमुत्कर्षः, एतेन सर्वलौहेष्वयस्कृतयो व्याख्याताः ||११||
ਅਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਨੂਨਿ ਅਘਨਾਨਿ ਤਿਲੋਤ੍ਸੇਧਮਾਤ੍ਰਾਣਿ| ਲਵਣਵਰ੍ਗਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਾਨਿ ਸੈਨ੍ਧਵਸੌਵਰ੍ਚਲੋਦ੍ਭਿਦਵਿਡਸਾਮੁਦ੍ਰਲਵਣਾਦਿਕਲ੍ਕੇਨ ਲਿਪ੍ਤਾਨਿ| ਖਦਿਰਾਙ੍ਗਾਰਤਾਪਨਮਪਿ ਸੋਡਸ਼ਵਾਰਾਨ੍| ਘਨਤਾਨ੍ਤਵਂ ਨਿਬਿਡਵਸ੍ਤ੍ਰਮ੍| ਮਾਤ੍ਰਾਮਿਤਿ ਅਲ੍ਪਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਪਞ੍ਚਗੁਞ੍ਜਾਦਿਕ੍ਰਮਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਲੌਹਮਾਸਚਤੁਸ੍ਟਯਮ੍| ਸਂਸਜ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸਸ੍ਟ੍ਵਾ, ਸਮ੍ਯਕ੍ਸਸ੍ਟਿਸ੍ਤੁ ਲੌਹਮਯਪਾਤ੍ਰੇ ਲੌਹਦਣ੍ਡਮਰ੍ਦਨੇਨ ਮਧੁਘਤਲੌਹੈਃ ਸਮ੍ਯਗੇਕੀਭਾਵਃ| ਉਪਯੁਕ੍ਤੇ ਪੁਨਰਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਡਙ੍ਗਕਲ੍ਪੇਨ ਕੁਸ੍ਠਹਰਖਦਿਰਾਦਿਕ੍ਵਥਿਤਜਲਂ ਸਸ੍ਟਿਗੁਣਮਨੁਪਾਨਂ, ਪਾਰਮ੍ਪਰ੍ਯੋਪਦੇਸ਼ਾਤ੍ | ਏਵਂ ਪ੍ਰਮੇਹਾਦੌ ਪ੍ਰਮੇਹਾਦਿਹਰਕ੍ਵਥਿਤਮੇਵ ਜਲਮਨੁਪਾਨਮ੍| ਏਵਮਾਹਾਰੋਪਿ ਯਥਾਵ੍ਯਾਧਿ ਯਥਾਰੋਗਮੇਵ ਕੁਸ੍ਠੇ ਕੁਸ੍ਠਹਰਃ, ਮੇਹੇ ਮੇਹਹਰ ਇਤਿ; ਅਨਮ੍ਲਲਵਣਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਥਾ ਵ੍ਯਾਧਿਹਰਃ| ਏਤੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ ਏਤੇਨ ਕ੍ਵਥਿਤਲੌਹਰਸਾਯਨਕ੍ਰਮੇਣ, ਸਰ੍ਵਲੌਹੇਸੁ ਤ੍ਰਪੁਸੀਸਤਾਮ੍ਰਰਜਤਸੁਵਰ੍ਣੇਸੁ, ਅਯਸ੍ਕਤਯੋ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਕਥਿਤਾਃ||੧੧||
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛਯਾਮਾਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥਸਪ੍ਤਲਾਕੇਵੁਕਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀਤਿਲ੍ਵਕਤ੍ਰਿਫਲਾਪਲਾਸ਼ਸ਼ਿਂਸ਼ਪਾਨਾਂ ਸ੍ਵਰਸਮਾਦਾਯ ਪਾਲਾਸ਼੍ਯਾਂ ਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਮਭ੍ਯਾਸਿਚ੍ਯ ਖਦਿਰਾਙ੍ਗਾਰਤਪ੍ਤਮਯਃਪਿਣ੍ਡਂ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਕਤ੍ਵੋ ਨਿਰ੍ਵਾਪ੍ਯ ਤਮਾਦਾਯ ਪੁਨਰਾਸਿਚ੍ਯ ਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਂ ਗੋਮਯਾਗ੍ਨਿਨਾ ਵਿਪਚੇਤ੍, ਤਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਭਾਗਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਮਵਤਾਰ੍ਯ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯ ਭੂਯੋਗ੍ਨਿਤਪ੍ਤਾਨ੍ਯਯਃਪਤ੍ਰਾਣਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਤ੍, ਸਿਧ੍ਯਤਿ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਚੂਰ੍ਣਭਾਗਂ ਦ੍ਵੌ ਮਧੁਨਸ੍ਤਾਵਦ੍ਧਤਸ੍ਯੇਤਿ ਦਦ੍ਯਾਤ੍, ਤਤਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਮਾਯਸੇ ਪਾਤ੍ਰੇ ਸ੍ਵਨੁਗੁਪ੍ਤਂ ਨਿਦਧ੍ਯਾਤ੍, ਤਤੋ ਯਥਾਯੋਗਂ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਕੁਞ੍ਚਂ ਵੋਪਯੁਞ੍ਜੀਤ, ਜੀਰ੍ਣੇ ਯਥਾਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਹਾਰਮੁਪਸੇਵੇਤ |
ਏਸੌਸਧਾਯਸ੍ਕਤਿਰਸਾਧ੍ਯਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਪ੍ਰਮੇਹਂ ਵਾ ਸਾਧਯਤਿ, ਸ੍ਥੂਲਮਪਕਰ੍ਸਤਿ, ਸ਼ੋਫਮੁਪਹਨ੍ਤਿ, ਸਨ੍ਨਮਗ੍ਨਿਮੁਦ੍ਧਰਤਿ, ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣਾਂ, ਵਰ੍ਸਸ਼ਤਾਯੁਸ਼੍ਚਾਨਯਾ ਪੁਰੁਸੋ ਭਵਤਿ |
ਸ਼ਾਲਸਾਰਾਦਿਕ੍ਵਾਥਮਾਸਿਚ੍ਯ ਪਾਲਾਸ਼੍ਯਾਂ ਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਮਯੋਘਨਾਂਸ੍ਤਪ੍ਤਾਨ੍ਨਿਰ੍ਵਾਪ੍ਯ ਕਤਸਂਸ੍ਕਾਰੇ ਕਲਸ਼ੇਭ੍ਯਾਸਿਚ੍ਯ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਚੂਰ੍ਣਭਾਗਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਗੁਡਮਿਤਿ ਚ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਨੁਗੁਪ੍ਤਂ ਨਿਦਧ੍ਯਾਤ੍, ਏਤਾਂ ਮਹੌਸਧਾਯਸ੍ਕਤਿਂ ਮਾਸਮਰ੍ਧਮਾਸਂ ਵਾ ਸ੍ਥਿਤਾਂ ਯਥਾਬਲਮੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ |
ਏਵਂ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਾਵਾਰੇਵਤਾਦਿਸੁ ਚ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ||੧੨||
View original
त्रिवृच्छयामाग्निमन्थसप्तलाकेवुकशङ्खिनीतिल्वकत्रिफलापलाशशिंशपानां स्वरसमादाय पालाश्यां द्रोण्यामभ्यासिच्य खदिराङ्गारतप्तमयःपिण्डं त्रिसप्तकृत्वो निर्वाप्य तमादाय पुनरासिच्य स्थाल्यां गोमयाग्निना विपचेत्, ततश्चतुर्थभागावशिष्टमवतार्य परिस्राव्य भूयोऽग्नितप्तान्ययःपत्राणि प्रक्षिपेत्, सिध्यति चास्मिन् पिप्पल्यादिचूर्णभागं द्वौ मधुनस्तावद्धृतस्येति दद्यात्, ततः प्रशान्तमायसे पात्रे स्वनुगुप्तं निदध्यात्, ततो यथायोगं शुक्तिं प्रकुञ्चं वोपयुञ्जीत, जीर्णे यथाव्याध्याहारमुपसेवेत |
एषौषधायस्कृतिरसाध्यं कुष्ठं प्रमेहं वा साधयति, स्थूलमपकर्षति, शोफमुपहन्ति, सन्नमग्निमुद्धरति, विशेषेण चोपदिश्यते राजयक्ष्मिणां, वर्षशतायुश्चानया पुरुषो भवति |
शालसारादिक्वाथमासिच्य पालाश्यां द्रोण्यामयोघनांस्तप्तान्निर्वाप्य कृतसंस्कारे कलशेऽभ्यासिच्य पिप्पल्यादिचूर्णभागं क्षौद्रं गुडमिति च दत्त्वा स्वनुगुप्तं निदध्यात्, एतां महौषधायस्कृतिं मासमर्धमासं वा स्थितां यथाबलमुपयुञ्जीत |
एवं न्यग्रोधादावारेवतादिषु च विदध्यात् ||१२||
ਔਸਧਾਯਸ੍ਕਤਿਮੁਪਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤ੍ਰਿਵਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਵਦ੍ਧਦਾਰਕਃ, ਸਪ੍ਤਲਾ ਯਵਤਿਕ੍ਤਾ, ਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀ ਤਦ੍ਭੇਦਃ, ਤਿਲ੍ਵਕਃ ਪਟ੍ਟਿਕਾਰੋਧ੍ਰਃ| ਸ੍ਵਰਸਮਾਦਾਯੇਤਿ ਪਞ੍ਚਸ਼ਤਪਲਾਨਿ; ਏਸਾਂ ਸ੍ਵਰਸਾਲਾਭੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਿਃ- ਤਤ੍ਰ ਚੂਰ੍ਣਾਨਾਮਾਢਕਮੁਦਕਦ੍ਰੋਣੇ ਰਾਤ੍ਰਿਪਰ੍ਯੁਸਿਤਂ ਸ੍ਵਰਸਵਦ੍ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ; ਵਦ੍ਧਵੈਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਕ੍ਵਾਥੇਪਿ ਸ੍ਵਰਸਸ਼ਬ੍ਦਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਵਦਾਦਿਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਸ਼ਤਪਲਾਨਿ| ਗਯੀ ਤੁ ਤ੍ਰਿਵਦਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ਿਂਸ਼ਪਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਨਾਂ ਦ੍ਰੋਣਮਪਾਂ ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਦ੍ਰੋਣੈਰੁਤ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਦ੍ਰੋਣਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਕਸਾਯਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਿਤਿ ਮਨ੍ਯਤੇ| ਪਾਲਾਸ਼੍ਯਾਂ ਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਮਭ੍ਯਾਸਿਚ੍ਯੇਤਿ ਦ੍ਰੋਣੀ ਜਲਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਣੀ, ਅਭ੍ਯਾਸਿਚ੍ਯ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ, ਸਾ ਚਾਰ੍ਦ੍ਰਪਲਾਸ਼ਮਯੀ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ| ਖਦਿਰਾਙ੍ਗਾਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਲੌਹਪਿਣ੍ਡਂ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਪਲਪ੍ਰਮਾਣਮ੍| ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਕਤ੍ਵ ਇਤਿ ਏਕਵਿਂਸ਼ਤਿਵਾਰਾਨ੍| ਤਮਾਦਾਯੇਤਿ ਦ੍ਰਵਂ ਪੁਨਰਾਸਿਚ੍ਯ ਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਂ ਗੋਮਯਾਗ੍ਨਿਨਾ ਵਿਪਚੇਦਿਤਿ ਅਯਃਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਗੋਮਯਾਗ੍ਨਿਨਾ ਵਿਪਚੇਤ੍| ਤਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਮਵਤਾਰ੍ਯ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯ ਭੂਯੋਗ੍ਨਿਤਪ੍ਤਾਨ੍ਯਯਃਪਤ੍ਰਾਣਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਦਿਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਕਸਾਯੇ ਪੂਰ੍ਵਲੋਹਪਤ੍ਰਾਣਿ ਖਦਿਰਾਙ੍ਗਾਰਤਪ੍ਤਾਨਿ ਪੁਨਰਪਿ ਨਿਰ੍ਵਾਪ੍ਯ, ਏਤਾਨਿ ਚ ਲੋਹਪਤ੍ਰਾਣਿ ਤੇਨੈਵ ਕਸਾਯੇਣ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਸ੍ਟਾਨਿ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਕਸਾਯੇ ਪੁਨਰਾਪਚੇਤ੍, ਸਿਧ੍ਯਤਿ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਚੂਰ੍ਣਭਾਗਂ ਦਦ੍ਯਾਲ੍ਲੋਹਪਿਣ੍ਡਸਮਮੇਵ, ਸਿਦ੍ਧਸ਼ੀਤੇ ਦ੍ਵੌ ਮਧੁਨਃ ਦ੍ਵੌ ਗੁਡਸ੍ਯੇਤਿ ਪਲਸ਼ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਘਤਸ੍ਯਾਪਿ ਤਾਵਤ੍ ਪਲਸ਼ਤਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਗਯੀ ਤੁ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸਾਮਨ੍ਯਥਾ ਭਾਗਕਲ੍ਪਨਂ ਕਤਵਾਨ੍, ਤਚ੍ਚ ਵਿਸ੍ਤਰਭਯਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਮ੍| ਤਤਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਿਦ੍ਧਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਃ ਅਰ੍ਧਪਲਮ੍| ਪ੍ਰਕੁਞ੍ਚਃ ਪਲਮ੍| ਸਨ੍ਨਮਗ੍ਨਿਮੁਦ੍ਧਰਤਿ ਉਤ੍ਕਰ੍ਸਯਤਿ| ਅਤ ਔਸਧਾਯਸ੍ਕਤ੍ਯਰਿਸ੍ਟਮਾਹ- ਸ਼ਾਲੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਸ਼ਾਲਸਾਰਾਦਿਕ੍ਵਾਥਦ੍ਰੋਣਂ ਪਲਾਸ਼ਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਮਭ੍ਯਾਸਿਚ੍ਯ, ਅਪਰੇ ਪਞ੍ਚਸ਼ਤਪਲਾਨਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਯੋਘਨਂ ਕਰ੍ਮਕਾਰਭਾਣ੍ਡਿਭਿਸ੍ਤਪ੍ਤਾਯਸ੍ਤਾਡਨਾਭਿਃ ਪੂਰ੍ਵਵਦੇਕਵਿਂਸ਼ਤਿਵਾਰਾਨਭਿਸਂਯੋਜ੍ਯ ਸ਼ੀਤੀਕਤ੍ਯ, ਤਾਨਿ ਚ ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਸਾਧਿਤਲੋਹਪਤ੍ਰਾਣਿ ਤੇਨੈਵ ਕਸਾਯੇਣ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਸ੍ਟਾਨਿ ਅਰਿਸ੍ਟਸਂਸ੍ਕਾਰਵਿਧਿਨਾ ਵਿਹਿਤਸਂਸ੍ਕਾਰੇ ਕਲਸ਼ੇ ਯਾਵਤਾ ਚ ਮਨ੍ਦਕਟੁਕਮਰਿਸ੍ਟਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਾਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਾਂਸ਼ਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ, ਮਾਸਂ ਸ਼ੀਤੇਰ੍ਧਮਾਸਮੁਸ੍ਣੇ ਚ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਮਧੁ ਪੁਰਾਣਮਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ, ਤਚ੍ਚ ਕਸਾਯਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੇਨ, ਤਤ੍ਸਮ ਏਵ ਜੀਰ੍ਣਗੁਡਃ| ‘ਅਯੋਘਨਾਂਸ੍ਤਪ੍ਤਾਨ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਘਨਸ਼ਬ੍ਦੇਨੈਵ ਲੋਹਪਿਣ੍ਡੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਅਯਃਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਲੌਹਪ੍ਰਾਪਣਾਯ ਸੀਸਕਾਦਿਪਰਿਹਾਰਾਯ ਚ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ, ਅਤ੍ਰ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿ ਲੌਹਸਮਂ ਤਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਗੁਡਂ ਚ ਦਦ੍ਯਾਤ੍, ਲੌਹਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਯੋਗੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਮ੍| ਏਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਆਰੇਵਤਾਦਿਸੁ ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਸੁ| ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ਅਯਸ੍ਕਤਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍||੧੨||
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ਅਤਃ ਖਦਿਰਵਿਧਾਨਮੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਦੇਸ਼ਜਾਤਮਨੁਪਹਤਂ ਮਧ੍ਯਮਵਯਸਂ ਖਦਿਰਂ ਪਰਿਤਃ ਖਾਨਯਿਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਮਂ ਮੂਲਂ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾਯੋਮਯਂ ਕੁਮ੍ਭਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਨਿਦਧ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾ ਰਸਗ੍ਰਹਣਸਮਰ੍ਥੋ ਭਵਤਿ, ਤਤਸ੍ਤਂ ਗੋਮਯਮਦਾਵਲਿਪ੍ਤਮਵਕੀਰ੍ਯੇਨ੍ਧਨੈਰ੍ਗੋਮਯਮਿਸ਼੍ਰੈਰਾਦੀਪਯੇਦ੍ਯਥਾਸ੍ਯ ਦਹ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਰਸਃ ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਧਸ੍ਤਾਤ੍, ਤਦ੍ਯਦਾ ਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਣਂ ਭਾਜਨਮਿਤਿ, ਅਥੈਨਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯ ਰਸਮਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਾਤ੍ਰੇ ਨਿਧਾਯਾਨੁਗੁਪ੍ਤਂ ਨਿਦਧ੍ਯਾਤ੍, ਤਤੋ ਯਥਾਯੋਗਂ ਮਾਤ੍ਰਾਮਾਮਲਕਰਸਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਿਃ ਸਂਸਜ੍ਯੋਪਯੁਞ੍ਜੀਤ, ਜੀਰ੍ਣੇ ਭਲ੍ਲਾਤਕਵਿਧਾਨਵਦਾਹਾਰਃ ਪਰਿਹਾਰਸ਼੍ਚ, ਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਚੋਪਯੁਕ੍ਤੇ ਸ਼ਤਂ ਵਰ੍ਸਾਣਾਮਾਯੁਸੋਭਿਵਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵਤਿ |
ਖਦਿਰਸਾਰਤੁਲਾਮੁਦਕਦ੍ਰੋਣੇ ਵਿਪਾਚ੍ਯ ਸੋਡਸ਼ਾਂਸ਼ਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਮਵਤਾਰ੍ਯਾਨੁਗੁਪ੍ਤਂ ਨਿਦਧ੍ਯਾਤ੍, ਤਮਾਮਲਕਰਸਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਿਃ ਸਂਸਜ੍ਯੋਪਯੁਞ੍ਜੀਤ |
ਏਸ ਏਵ ਸਰ੍ਵਵਕ੍ਸਸਾਰੇਸੁ ਕਲ੍ਪਃ |
ਖਦਿਰਸਾਰਚੂਰ੍ਣਤੁਲਾਂ ਖਦਿਰਸਾਰਕ੍ਵਾਥਮਾਤ੍ਰਾਂ ਵਾ ਪ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਾਤਰੁਪਸੇਵੇਤ, ਖਦਿਰਸਾਰਕ੍ਵਾਥਸਿਦ੍ਧਮਾਵਿਕਂ ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਃ ||੧੩||
View original
अतः खदिरविधानमुपदेक्ष्यामः- प्रशस्तदेशजातमनुपहतं मध्यमवयसं खदिरं परितः खानयित्वा तस्य मध्यमं मूलं छित्त्वाऽयोमयं कुम्भं तस्मिन्नन्तरे निदध्याद्यथा रसग्रहणसमर्थो भवति, ततस्तं गोमयमृदाऽवलिप्तमवकीर्येन्धनैर्गोमयमिश्रैरादीपयेद्यथाऽस्य दह्यमानस्य रसः स्रवत्यधस्तात्, तद्यदा जानीयात् पूर्णं भाजनमिति, अथैनमुद्धृत्य परिस्राव्य रसमन्यस्मिन् पात्रे निधायानुगुप्तं निदध्यात्, ततो यथायोगं मात्रामामलकरसमधुसर्पिर्भिः संसृज्योपयुञ्जीत, जीर्णे भल्लातकविधानवदाहारः परिहारश्च, प्रस्थे चोपयुक्ते शतं वर्षाणामायुषोऽभिवृद्धिर्भवति |
खदिरसारतुलामुदकद्रोणे विपाच्य षोडशांशावशिष्टमवतार्यानुगुप्तं निदध्यात्, तमामलकरसमधुसर्पिर्भिः संसृज्योपयुञ्जीत |
एष एव सर्ववृक्षसारेषु कल्पः |
खदिरसारचूर्णतुलां खदिरसारक्वाथमात्रां वा प्रातः प्रातरुपसेवेत, खदिरसारक्वाथसिद्धमाविकं वा सर्पिः ||१३||
ਅਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਖਦਿਰਰਸੇਨ ਤੁਲ੍ਯ ਆਮਲਕਰਸਃ| ਮਧੁਘਤੇ ਤੁ ਸਮਸ੍ਤੇ ਤਾਵਤੀ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪਾਦਿਕੇ| ਭਲ੍ਲਾਤਕਵਿਧਾਨਵਦਤ੍ਰਾਹਾਰੇ ਕ੍ਸੀਰਂ ਕੁਸ੍ਠਕਰਮਪਿ ਨ ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ, ਰਸਾਯਨਸ਼ਕ੍ਤੇਰਚਿਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍; ਸ਼ੇਸਂ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਖਦਿਰਸਾਰਸ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰਸਾਲਾਭੇਨੁਕਲ੍ਪਿਕਂ ਸ੍ਵਰਸਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ - ਖਦਿਰਸਾਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨੇਹਕਸਾਯਪਰਿਭਾਸਾਕਲ੍ਪਨਯਾ ਕਸਾਯਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਪਾਦਿਕਂ ਸਰ੍ਪਿਃ; ਅਪਥ੍ਯਮਪ੍ਯਾਵਿਕਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਥ੍ਯਤ੍ਵੇਨਾਤ੍ਰਾਭਿਹਿਤਂ, ਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਯੋਗਸ਼ਕ੍ਤੇਰਚਿਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸਰ੍ਪਿਰੇਵ ਪਠਨ੍ਤਿ ਨ ਪੁਨਰਾਵਿਕਮ੍||੧੩||
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
ਅਮਤਵਲ੍ਲੀਸ੍ਵਰਸਂ ਕ੍ਵਾਥਂ ਵਾ ਪ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਾਤਰੁਪਸੇਵੇਤ, ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਃ, ਅਪਰਾਹ੍ਣੇ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਮੋਦਨਮਾਮਲਕਯੂਸੇਣ ਭੁਞ੍ਜੀਤ; ਏਵਂ ਮਾਸਮੁਪਯੁਜ੍ਯ ਸਰ੍ਵਕੁਸ੍ਠੈਰ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤ ਇਤਿ ||੧੪||
View original
अमृतवल्लीस्वरसं क्वाथं वा प्रातः प्रातरुपसेवेत, तत्सिद्धं वा सर्पिः, अपराह्णे ससर्पिष्कमोदनमामलकयूषेण भुञ्जीत; एवं मासमुपयुज्य सर्वकुष्ठैर्विमुच्यत इति ||१४||
ਅਮਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਮਤਵਲ੍ਲੀ ਗੁਡੂਚੀ||੧੪||
Adhikarana 13 (15-16) · Śloka 16
ਕਸ੍ਣਤਿਲਭਲ੍ਲਾਤਕਤੈਲਾਮਲਕਰਸਸਰ੍ਪਿਸਾਂ ਦ੍ਰੋਣਂ ਸ਼ਾਲਸਾਰਾਦਿਕਸਾਯਸ੍ਯ ਚ, ਤ੍ਰਿਫਲਾਤ੍ਰਿਕਟੁਕਪਰੂਸਫਲਮਜ੍ਜਵਿਡਙ੍ਗਫਲਸਾਰਚਿਤ੍ਰਾਰ੍ਕਾਵਲ੍ਗੁਜਹਰਿਦ੍ਰਾਦ੍ਵਯਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਨ੍ਦ੍ਰਯਵਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਾਤਿਵਿਸਾਰਸਾਞ੍ਜਨਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੂਣਾਂ ਪਾਲਿਕਾ ਭਾਗਾਸ੍ਤਾਨੈਕਧ੍ਯਂ ਸ੍ਨੇਹਪਾਕਵਿਧਾਨੇਨ ਪਚੇਤ੍, ਤਤ੍ ਸਾਧੁਸਿਦ੍ਧਮਵਤਾਰ੍ਯ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯਾਨੁਗੁਪ੍ਤਂ ਨਿਦਧ੍ਯਾਤ੍, ਤਤ ਉਪਸਂਸ੍ਕਤਸ਼ਰੀਰਃ ਪ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਾਤਰੁਤ੍ਥਾਯ ਪਾਣਿਸ਼ੁਕ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਤਿਸਂਸਜ੍ਯੋਪਯੁਞ੍ਜੀਤ, ਜੀਰ੍ਣੇ ਮੁਦ੍ਗਾਮਲਕਯੂਸੇਣਾਲਵਣੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਖਦਿਰੋਦਕਸਿਦ੍ਧਂ ਮਦ੍ਵੋਦਨਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍ ਖਦਿਰੋਦਕਸੇਵੀ, ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਦ੍ਰੋਣਮੁਪਯੁਜ੍ਯ ਸਰ੍ਵਕੁਸ੍ਠੈਰ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਤਨੁਃ ਸ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ ਵਰ੍ਸਸ਼ਤਾਯੁਰਰੋਗੋ ਭਵਤਿ ||੧੫||
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਸੁਰਾਮਨ੍ਥਾਸਵਾਰਿਸ੍ਟਾਂਲ੍ਲੇਹਾਂਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਾਨ੍ਯਯਸ੍ਕਤੀਃ |
ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੋਪਿ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਬੀਜੇਨਾਨੇਨ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ||੧੬||
View original
कृष्णतिलभल्लातकतैलामलकरससर्पिषां द्रोणं शालसारादिकषायस्य च, त्रिफलात्रिकटुकपरूषफलमज्जविडङ्गफलसारचित्रार्कावल्गुजहरिद्राद्वयत्रिवृद्दन्तीद्रवन्तीन्द्रयवयष्टीमधुकातिविषारसाञ्जनप्रियङ्गूणां पालिका भागास्तानैकध्यं स्नेहपाकविधानेन पचेत्, तत् साधुसिद्धमवतार्य परिस्राव्यानुगुप्तं निदध्यात्, तत उपसंस्कृतशरीरः प्रातः प्रातरुत्थाय पाणिशुक्तिमात्रं क्षौद्रेण प्रतिसंसृज्योपयुञ्जीत, जीर्णे मुद्गामलकयूषेणालवणेन सर्पिष्मन्तं खदिरोदकसिद्धं मृद्वोदनमश्नीयात् खदिरोदकसेवी, इत्येवं द्रोणमुपयुज्य सर्वकुष्ठैर्विमुक्तः शुद्धतनुः स्मृतिमान् वर्षशतायुररोगो भवति ||१५||
भवति चात्र- सुरामन्थासवारिष्टांल्लेहांश्चूर्णान्ययस्कृतीः |
सहस्रशोऽपि कुर्वीत बीजेनानेन बुद्धिमान् ||१६||
ਸ੍ਨੇਹਸਾਮਾਨ੍ਯਾਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਕਂ ਸ੍ਨੇਹਵਿਸ਼ੇਸਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਕਸ੍ਣਤਿਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸ੍ਣਤਿਲਾਨਾਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਨਾਂ ਚ ਤੈਲਮ੍| ਤਦੇਤਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਸਹ ਸ੍ਨੇਹਦ੍ਰੋਣਤ੍ਰਯਮਾਮਲਕਰਸਸ਼ਾਲਸਾਰਾਦਿਕਸਾਯਦ੍ਰੋਣਾਭ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕੀਕਤੈਰ੍ਵਿਪਚੇਤ੍| ਉਪਸਂਸ੍ਕਤਸ਼ਰੀਰੋ ਵਮਨਾਦਿਭਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਾਣਿਸ਼ੁਕ੍ਤਿਃ ਪਲਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੋਪੀਤ੍ਯਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਖਦਿਰਸਾਰਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਸਾਰਸ੍ਨੇਹਯੋਰਨੁਕ੍ਤਯੋਰੁਕ੍ਤੇਨ ਕਲ੍ਪੇਨ ਕਲ੍ਪਨਮਿਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚਿਨੋਤਿ||੧੫-੧੬||
Adhikarana puShpikA · Śloka 10
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਮਹਾਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਦਸ਼ਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੧੦||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने महाकुष्ठचिकित्सितं नाम दशमोऽध्यायः ||१०||
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਦਸ਼ਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੦||