Adhikarana 1 (1-12) · Śloka 12
അഥാതോ മിശ്രകചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧||
യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
പാല്യാമയാസ്തു വിസ്രാവ്യാ ഇത്യുക്തം പ്രാങ്നിബോധ താന് |
പരിപോടസ്തഥോത്പാത ഉന്മന്ഥോ ദുഃഖവര്ധനഃ ||൩||
പഞ്ചമഃ പരിലേഹീ ച കര്ണപാല്യാം ഗദാഃ സ്മൃതാഃ |
സൌകുമാര്യാച്ചിരോത്സൃഷ്ടേ സഹസാऽഭിപ്രവര്ധിതേ ||൪||
കര്ണശോഫോ ഭവേത് പാല്യാം സരുജഃ പരിപോടവാന് |
കൃഷ്ണാരുണനിഭഃ സ്തബ്ധഃ സ വാതാത് പരിപോടകഃ ||൫||
ഗുര്വാഭരണസംയോഗാത്താഡനാദ്ധര്ഷണാദപി |
ശോഫഃ പാല്യാം ഭവേച്ഛ്യാവോ ദാഹപാകരുനാന്വിതഃ ||൬||
രക്തോ വാ രക്തപിത്താഭ്യാമുത്പാതഃ സ ഗദോ മതഃ |
ബലാദ്വര്ധയതഃ കര്ണം പാല്യാം വായുഃ പ്രകുപ്യതി ||൭||
ഗൃഹീത്വാ സകഫം കുര്യാച്ഛോഫം തദ്വര്ണവേദനമ് |
ഉന്മന്ഥകഃ സകണ്ഡൂകോ വികാരഃ കഫവാതജഃ ||൮||
വര്ധമാനേ യദാ കര്ണേ കണ്ഡൂദാഹരുഗന്വിതഃ |
ശോഫോ ഭവതി പാകശ്ച ത്വക്സ്ഥോऽസൌ ദുഃഖവര്ധനഃ ||൯||
കഫാസൃക്കൃമയഃ കുര്യുഃ സര്ഷപാഭാ വികാരിണീഃ |
സ്രാവിണീഃ പിഡകാഃ പാല്യാം കണ്ഡൂദാഹരുഗന്വിതാഃ ||൧൦||
കഫാസൃക്കൃമിസമ്ഭൂതഃ സ വിസര്പന്നിതസ്തതഃ |
ലിഹ്യാത് സശഷ്കുലീം പാലീം പരിലേഹീതി സ സ്മൃതഃ ||൧൧||
പാല്യാമയാ ഹ്യമീ ഘോരാ നരസ്യാപ്രതികാരിണഃ |
മിഥ്യാഹാരബിഹാരസ്യ പാലിം ഹിംസ്യുരുപേക്ഷിതാഃ ||൧൨||
View original
अथातो मिश्रकचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
पाल्यामयास्तु विस्राव्या इत्युक्तं प्राङ्निबोध तान् |
परिपोटस्तथोत्पात उन्मन्थो दुःखवर्धनः ||३||
पञ्चमः परिलेही च कर्णपाल्यां गदाः स्मृताः |
सौकुमार्याच्चिरोत्सृष्टे सहसाऽभिप्रवर्धिते ||४||
कर्णशोफो भवेत् पाल्यां सरुजः परिपोटवान् |
कृष्णारुणनिभः स्तब्धः स वातात् परिपोटकः ||५||
गुर्वाभरणसंयोगात्ताडनाद्धर्षणादपि |
शोफः पाल्यां भवेच्छ्यावो दाहपाकरुनान्वितः ||६||
रक्तो वा रक्तपित्ताभ्यामुत्पातः स गदो मतः |
बलाद्वर्धयतः कर्णं पाल्यां वायुः प्रकुप्यति ||७||
गृहीत्वा सकफं कुर्याच्छोफं तद्वर्णवेदनम् |
उन्मन्थकः सकण्डूको विकारः कफवातजः ||८||
वर्धमाने यदा कर्णे कण्डूदाहरुगन्वितः |
शोफो भवति पाकश्च त्वक्स्थोऽसौ दुःखवर्धनः ||९||
कफासृक्कृमयः कुर्युः सर्षपाभा विकारिणीः |
स्राविणीः पिडकाः पाल्यां कण्डूदाहरुगन्विताः ||१०||
कफासृक्कृमिसम्भूतः स विसर्पन्नितस्ततः |
लिह्यात् सशष्कुलीं पालीं परिलेहीति स स्मृतः ||११||
पाल्यामया ह्यमी घोरा नरस्याप्रतिकारिणः |
मिथ्याहारबिहारस्य पालिं हिंस्युरुपेक्षिताः ||१२||
ചിരോത്സൃഷ്ടോ ബഹുകാലം യാവത് പരിത്യക്തഃ, സൌകുമാര്യഹേതുത്വാത്| ശഷ്കുലീ ബാഹ്യപാല്യധിഷ്ഠാനം||൧-൧൨||
Adhikarana 2 (13-27) · Śloka 28
തസ്മാദാശു ഭിഷക് തേഷു സ്നേഹാദിക്രമമാചരേത് |
തഥാऽഭ്യങ്ഗപരീഷേകപ്രദേഹാസൃഗ്വിമോക്ഷണമ് ||൧൩||
സാമാന്യതോ വിശേഷാച്ച വക്ഷ്യാമ്യഭ്യഞ്ജനം പ്രതി |
ഖരമഞ്ജരിയഷ്ട്യാഹ്വസൈന്ധവാമരദാരുഭിഃ ||൧൪||
സുപിഷ്ടൈഃ സാശ്വഗന്ധൈശ്ച മൂലകാവല്ഗുജൈഃ ഫലൈഃ |
സര്പിസ്തൈലവസാമജ്ജമധൂച്ഛിഷ്ടാനി പാചയേത് ||൧൫||
സക്ഷീരാണ്യഥ തൈഃ പാലിം പ്രദിഹ്യാത് പരിപോടകേ |
മഞ്ജിഷ്ഠാതിലയഷ്ട്യാഹ്വസാരിവോത്പലപദ്മകൈഃ ||൧൬||
സരോധ്രൈഃ സകദമ്ബൈശ്ച ബലാജമ്ബ്വാമ്രപല്ലവൈഃ |
സിദ്ധം ധാന്യാമ്ലസംയുക്തം തൈലമുത്പാതനാശനമ് ||൧൭||
താലപത്ര്യശ്വഗന്ധാര്കബാകുചീഫലസൈന്ധവൈഃ |
തൈലം കുലീരഗോധാഭ്യാം വസയാ സഹ പാചിതമ് ||൧൮||
സരലാലാങ്ഗലീഭ്യാം ച ഹിതമുന്മന്ഥനാശനമ് |
തഥാऽശ്മന്തകജമ്ബ്വാമ്രപത്രക്വാഥേന സേചനമ് ||൧൯||
പ്രപൌണ്ഡരീകമധുകമഞ്ജിഷ്ഠാരജനീദ്വയൈഃ |
ചൂര്ണൈരുദ്വര്തനൈഃ പാലീം തൈലാക്താമവചൂര്ണയേത് ||൨൦||
ലാക്ഷാവിഡങ്ഗകല്കേന തൈലം പക്ത്വാऽവചാരയേത് |
സ്വിന്നാം ഗോമയപിണ്ഡേന പ്രദിഹ്യാത് പരിലേഹികേ ||൨൧||
പിഷ്ടൈര്വിഡങ്ഗൈരഥവാ ത്രിവൃച്ഛ്യാമാര്കസംയുതൈഃ |
കരഞ്ജേങ്ഗുദിബീജൈര്വാ കുടജാരഗ്വധായുതൈഃ ||൨൨||
സര്വൈര്വാ സാര്ഷപം തൈലം സിദ്ധം മരിചസംയുതമ് |
സനിമ്ബപത്രൈരഭ്യങ്ഗേ മധൂച്ഛിഷ്ടാന്വിതം ഹിതമ് ||൨൩||
പാലീഷു വ്യാധിയുക്താസു തന്വീഷു കഠിനാസു ച |
പുഷ്ട്യര്ഥം മാര്ദവാര്ഥം ച കുര്യാദഭ്യഞ്ജനം ത്വിദമ് ||൨൪||
ലോപാകാനൂപമജ്ജാനം വസാം തൈലം നവം ഘൃതമ് |
പചേദ്ദശഗുണം ക്ഷീരമാവാപ്യ മധുരം ഗണമ് ||൨൫||
അപാമാര്ഗാശ്വഗന്ധേ ച തഥാ ലാക്ഷാരസം ശുഭമ് |
തത്സിദ്ധം പരിപൂതം ച സ്വനുഗുപ്തം നിധാപയേത് ||൨൬||
തേനാഭ്യഞ്ജ്യാത് സദാ പാലീം സുസ്വിന്നാമതിമര്ദിതാമ് |
ഏതേന പാല്യോ വര്ധന്തേ നിരുജോ നിരുപദ്രവാഃ ||൨൭||
മൃദ്വ്യഃ പുഷ്ടാഃ സമാഃ സ്നിഗ്ധാ ജായന്തേ ഭൂഷണക്ഷമാഃ |൨൮|
View original
तस्मादाशु भिषक् तेषु स्नेहादिक्रममाचरेत् |
तथाऽभ्यङ्गपरीषेकप्रदेहासृग्विमोक्षणम् ||१३||
सामान्यतो विशेषाच्च वक्ष्याम्यभ्यञ्जनं प्रति |
खरमञ्जरियष्ट्याह्वसैन्धवामरदारुभिः ||१४||
सुपिष्टैः साश्वगन्धैश्च मूलकावल्गुजैः फलैः |
सर्पिस्तैलवसामज्जमधूच्छिष्टानि पाचयेत् ||१५||
सक्षीराण्यथ तैः पालिं प्रदिह्यात् परिपोटके |
मञ्जिष्ठातिलयष्ट्याह्वसारिवोत्पलपद्मकैः ||१६||
सरोध्रैः सकदम्बैश्च बलाजम्ब्वाम्रपल्लवैः |
सिद्धं धान्याम्लसंयुक्तं तैलमुत्पातनाशनम् ||१७||
तालपत्र्यश्वगन्धार्कबाकुचीफलसैन्धवैः |
तैलं कुलीरगोधाभ्यां वसया सह पाचितम् ||१८||
सरलालाङ्गलीभ्यां च हितमुन्मन्थनाशनम् |
तथाऽश्मन्तकजम्ब्वाम्रपत्रक्वाथेन सेचनम् ||१९||
प्रपौण्डरीकमधुकमञ्जिष्ठारजनीद्वयैः |
चूर्णैरुद्वर्तनैः पालीं तैलाक्तामवचूर्णयेत् ||२०||
लाक्षाविडङ्गकल्केन तैलं पक्त्वाऽवचारयेत् |
स्विन्नां गोमयपिण्डेन प्रदिह्यात् परिलेहिके ||२१||
पिष्टैर्विडङ्गैरथवा त्रिवृच्छ्यामार्कसंयुतैः |
करञ्जेङ्गुदिबीजैर्वा कुटजारग्वधायुतैः ||२२||
सर्वैर्वा सार्षपं तैलं सिद्धं मरिचसंयुतम् |
सनिम्बपत्रैरभ्यङ्गे मधूच्छिष्टान्वितं हितम् ||२३||
पालीषु व्याधियुक्तासु तन्वीषु कठिनासु च |
पुष्ट्यर्थं मार्दवार्थं च कुर्यादभ्यञ्जनं त्विदम् ||२४||
लोपाकानूपमज्जानं वसां तैलं नवं घृतम् |
पचेद्दशगुणं क्षीरमावाप्य मधुरं गणम् ||२५||
अपामार्गाश्वगन्धे च तथा लाक्षारसं शुभम् |
तत्सिद्धं परिपूतं च स्वनुगुप्तं निधापयेत् ||२६||
तेनाभ्यञ्ज्यात् सदा पालीं सुस्विन्नामतिमर्दिताम् |
एतेन पाल्यो वर्धन्ते निरुजो निरुपद्रवाः ||२७||
मृद्व्यः पुष्टाः समाः स्निग्धा जायन्ते भूषणक्षमाः |२८|
തസ്മാദിത്യാദി| സ്നേഹ ആദിര്യസ്യ വമനാദേഃ സ തഥാ| തത്ര വാതികേऽഭ്യങ്ഗാനുവാസനപ്രദേഹാദി, പൈത്തികേ വിരേചനം, ശ്ലൈഷ്മികേ വമനം, രക്തപൈത്തികേ രക്താപകര്ഷണവിരേകപരിഷേകാദികാ ക്രിയാ, കൃമിജേ കൃമിഘ്നശ്ച വിധിരിതി| ഖരമഞ്ജരിഃ അപാമാര്ഗഃ| അവല്ഗുജാ ബാകുചികാ| പരിപോടകേ പാലിം ചതുഃസ്നേഹേന സകിട്ടേനൈവ പ്രദിഹ്യാത്| താലപത്രീ മുശലീ| കുലീരഗോധാഭ്യാമിതി കുലീരഃ കര്കടഃ, ഗോധാ ‘ഗോസാപ്’ ഇതി ഭാഷാ| സരലാ ധൂപകാഷ്ഠഃ| അശ്മന്തകാദിപത്രക്വാഥപരിഷിക്താം ലാക്ഷാവിഡങ്ഗകല്കസിദ്ധേന തൈലേനാഭ്യക്താം പ്രപൌണ്ഡരീകാദിചൂര്ണൈരവചൂര്ണയേത്| ത്രിവൃദാദിസംയുതൈര്വിഡങ്ഗൈര്ഗോമൂത്രപിഷ്ടൈഃ പ്രദിഹ്യാത്| ഗയീ തു പരിലേഹികേ പിപ്പലീകൃമിഘ്നവചാകല്കേന ഗോമൂത്രപിഷ്ടേന ച പ്രദിഹ്യാദിതി വ്യാഖ്യാനയതി; തദനുഗതശ്ച പാഠോ ന ലഭ്യതേ| സര്വൈരനന്തരോക്തൈഃ; ഗോമൂത്രപിഷ്ടൈരേവ കരഞ്ജാദിഭിശ്ചതുര്ഭിഃ| അത്രാപി ഗോമൂത്രം ചതുര്ഗുണമ്| അന്യേ ത്വേവം പഠന്തി- “നിമ്ബപത്രൈര്മൂത്രസിക്തേ ഹ്യങ്ഗേ ചാഭ്യഞ്ജനം ഹിതമ്” ഇതി| ലോപാകഃ ലാങ്ഗടകഃ| ആനൂപാ മഹിഷാദയഃ| വസാ പുനസ്തേഷാമേവ| മധുരഗണഃ കാകോല്യാദിഃ||൧൩-൨൭||-
Adhikarana 3 (28-31) · Śloka 31
നീലീദലം ഭൃങ്ഗരജോऽര്ജുനത്വക് പിണ്ഡീതകം കൃഷ്ണമയോരജശ്ച |
ബീജോദ്ഭവം സാഹചരം ച പുഷ്പം പഥ്യാക്ഷധാത്രീസഹിതം വിചൂര്ണ്യ ||൨൮||
ഏകീകൃതം സര്വമിദം പ്രമായ പങ്കേന തുല്യം നലിനീഭവേന |
സംയോജ്യ പക്ഷം കലശേ നിധായ ലൌഹേ ഘടേ സദ്മനി സാപിധാനേ ||൨൯||
അനേന തൈലം വിപചേദ്വിമിശ്രം രസേന ഭൃങ്ഗത്രിഫലാഭ വേന |
ആസന്നപാകേ ച പരീക്ഷണാര്ഥം പത്രം ബലാകാഭവമാക്ഷിപേച്ച ||൩൦||
ഭവേദ്യദാ തദ്ഭ്രമരാങ്ഗനീലം തദാ വിപക്വം വിനിധായ പാത്രേ |
കൃഷ്ണായസേ മാസമവസ്ഥിതം തദഭ്യങ്ഗയോഗാത് പലിതാനി ഹന്യാത് ||൩൧||
View original
नीलीदलं भृङ्गरजोऽर्जुनत्वक् पिण्डीतकं कृष्णमयोरजश्च |
बीजोद्भवं साहचरं च पुष्पं पथ्याक्षधात्रीसहितं विचूर्ण्य ||२८||
एकीकृतं सर्वमिदं प्रमाय पङ्केन तुल्यं नलिनीभवेन |
संयोज्य पक्षं कलशे निधाय लौहे घटे सद्मनि सापिधाने ||२९||
अनेन तैलं विपचेद्विमिश्रं रसेन भृङ्गत्रिफलाभ वेन |
आसन्नपाके च परीक्षणार्थं पत्रं बलाकाभवमाक्षिपेच्च ||३०||
भवेद्यदा तद्भ्रमराङ्गनीलं तदा विपक्वं विनिधाय पात्रे |
कृष्णायसे मासमवस्थितं तदभ्यङ्गयोगात् पलितानि हन्यात् ||३१||
പലിതേ നീലീതൈലമാഹ- നീലീദലമിത്യാദി| നീലീ നീലാഞ്ജനികാ ശാരദഫലാ, ‘ശ്രീഫലീ’ ഇതി ലോകേ| ഭൃങ്ഗരാജോ മാര്കവഃ| പിണ്ഡീതകം കൃഷ്ണം, കൃഷ്ണപുഷ്പോ മദനഃ| ബീജോദ്ഭവം സാഹചരം ച പുഷ്പം ബീജകസഹചരയോഃ പുഷ്പമ്; അന്യേ തു ബീജോദ്ഭവമിത്യാഹുഃ, അസ്മിന് യോഗേ കേചിത് സാഹചരം ശ്യാമാപുഷ്പം ഇതി വദന്തി| ഏകീകൃതം സര്വമിദം പ്രമായേതി അദഃ ഏതത്, പ്രമായ തോലയിത്വാ, നലിനീഭവേന പങ്കേന തുല്യം പദ്മതലകര്ദമേന സഹേത്യര്ഥഃ| സംയോജ്യ മേലയിത്വാ| സദ്മനി ഗൃഹേ| സാപിധാനേ സുഷ്ഠു ആവൃതേ സഝമ്പനേ കലശേ ഇതി ജ്ഞേയമ്| അനേനേത്യാദി| പക്ഷാദുദ്ധൃത്യാനേന തൈലം വിപചേത്| സ്നേഹചതുര്ഥാംശോ ഭേഷജകല്കഃ, സ്നേഹാച്ചതുര്ഗുണോ ദ്രവ ഇതി ന്യായഃ സ്വയമേവോഹ്യഃ| ആസന്നപാകേ ചേത്യാദി| താവത് കാലം പാചയേദ് യാവദേവ ബലാകാപക്ഷം നീലം ഭവതീതി; ഏതേന പുനഃ പുനര്ദ്രവം നിക്ഷിപ്യ പചേദിത്യുക്തം ഭവതി||൨൮-൩൧||
Adhikarana 4 (32-37) · Śloka 37
സൈരീയജമ്ബ്വര്ജുനകാശ്മരീജം പുഷ്പം തിലാന്മാര്കവചൂതബീജേ |
പുനര്നവേ കര്ദമകണ്ടകാര്യൌ കാസീസപിണ്ഡീതകബീജസാരമ് ||൩൨||
ഫലത്രയം ലോഹരജോऽഞ്ജനം ച യഷ്ട്യാഹ്വയം നീരജസാരിവേ ച |
പിഷ്ട്വാऽഥ സര്വം സഹ മോദയന്ത്യാ സാരാമ്ഭസാ ബീജകസമ്ഭവേന ||൩൩||
സാരാമ്ഭസഃ സപ്തഭിരേവ പശ്ചാത് പ്രസ്ഥൈഃ സമാലോഡ്യ ദശാഹഗുപ്തമ് |
ലൌഹേ സുപാത്രേ വിനിധായ തൈലമക്ഷോദ്ഭവം തച്ച പചേത് പ്രയത്നാത് ||൩൪||
പക്വം ച ലൌഹേऽഭിനവേ നിധായ നസ്യം വിദധ്യാത് പരിശുദ്ധകായഃ |
അഭ്യങ്ഗയോഗൈശ്ച നിയുജ്യമാനം ഭുഞ്ജീത മാഷാന് കൃശരാമഥോ വാ ||൩൫||
മാസോപരിഷ്ടാദ്ധനകുഞ്ചിതാഗ്രാഃ കേശാ ഭവന്തി ഭ്രമരാഞ്ജനാഭാഃ |
കേശാസ്തഥാऽന്യേ ഖലതൌ ഭവേയുര്ജരാ ന ചൈനം സഹസാऽഭ്യുപൈതി ||൩൬||
ബലം പരം സമ്ഭവതീന്ദ്രിയാണാം ഭവേച്ച വക്ത്രം വലിഭിര്വിമുക്തമ് |
നാകാമിനേऽനര്ഥിനി നാകൃതായ നൈവാരയേ തൈലമിദം പ്രദേയമ് ||൩൭||
View original
सैरीयजम्ब्वर्जुनकाश्मरीजं पुष्पं तिलान्मार्कवचूतबीजे |
पुनर्नवे कर्दमकण्टकार्यौ कासीसपिण्डीतकबीजसारम् ||३२||
फलत्रयं लोहरजोऽञ्जनं च यष्ट्याह्वयं नीरजसारिवे च |
पिष्ट्वाऽथ सर्वं सह मोदयन्त्या साराम्भसा बीजकसम्भवेन ||३३||
साराम्भसः सप्तभिरेव पश्चात् प्रस्थैः समालोड्य दशाहगुप्तम् |
लौहे सुपात्रे विनिधाय तैलमक्षोद्भवं तच्च पचेत् प्रयत्नात् ||३४||
पक्वं च लौहेऽभिनवे निधाय नस्यं विदध्यात् परिशुद्धकायः |
अभ्यङ्गयोगैश्च नियुज्यमानं भुञ्जीत माषान् कृशरामथो वा ||३५||
मासोपरिष्टाद्धनकुञ्चिताग्राः केशा भवन्ति भ्रमराञ्जनाभाः |
केशास्तथाऽन्ये खलतौ भवेयुर्जरा न चैनं सहसाऽभ्युपैति ||३६||
बलं परं सम्भवतीन्द्रियाणां भवेच्च वक्त्रं वलिभिर्विमुक्तम् |
नाकामिनेऽनर्थिनि नाकृताय नैवारये तैलमिदं प्रदेयम् ||३७||
സൈരീയകാദീനാം പുഷ്പാണി| സൈരീയകഃ കണ്ടസേലീയാകഃ, മാര്കവചൂതയോര്ബീജേ, മാര്കവോ ഭൃങ്ഗരാജഃ| ചൂത ആമ്രഃ| പുനര്നവേ ദ്വേ ശുക്ലലോഹിതേ| കര്ദമഃ പദ്മിനീമൂലപങ്കഃ| പിണ്ഡീതകോ മദനകഃ, തസ്യ യത്ഫലം പാണ്ഡുരവര്ണം ഭവതി തദിഹ ഗ്രാഹ്യമ്| ബീജസാരം അസനസാരമ്| അഞ്ജനം നീലവര്ണം രസാഞ്ജനം, അന്യേ സ്രോതോऽഞ്ജനമാഹുഃ| നീരജം നീലോത്പലമ്| പിഷ്ട്വാ സര്വം കര്ഷപ്രമാണമിത്യര്ഥഃ| മോദയന്തീ മല്ലികേതി ലോകേ ഖ്യാതാ| സാരാമ്ഭസാ ബീജകസമ്ഭവേന ബീജകസാരോദകേന| തൈലമക്ഷോദ്ഭവം ബിഭീതകതൈലം, തദാഢകപ്രമാണം പചേദിതി| ലൌഹപാത്രേ നിധായ സ്ഥാപയേത്, ‘മാസമാത്രമ്’ ഇതി ശേഷഃ| ഏഷ പലിതേ ഖലതൌ ച യോഗഃ; വലിഃ ത്വക്സങ്കോചഃ, അനര്ഥിനി അതാത്പര്യാര്ഥപരേ, അകൃതായ കൃതഘ്നായ||൩൨-൩൭||
Adhikarana 5 (38-42) · Śloka 42
ലാക്ഷാ രോധ്രം ദ്വേ ഹരിദ്രേ ശിലാലേ കുഷ്ഠം നാഗം ഗൈരികാ വര്ണകാശ്ച |
മഞ്ജിഷ്ഠോഗ്രാ സ്യാത് സുരാഷ്ട്രോദ്ഭവാ ച പത്തങ്ഗം വൈ രോചനാ ചാഞ്ജനം ച ||൩൮||
ഹേമാങ്ഗത്വക് പാണ്ഡുപത്രം വടസ്യ കാലീയം സ്യാത് പദ്മകം പദ്മമധ്യമ് |
രക്തം ശ്വേതം ചന്ദനം പാരദം ച കാകോല്യാദിഃ ക്ഷീരപിഷ്ടശ്ച വര്ഗഃ ||൩൯||
മേദോ മജ്ജാ സിക്ഥകം ഗോഘൃതം ച ദുഗ്ധം ക്വാഥഃ ക്ഷീരിണാം ച ദ്രുമാണാമ് |
ഏതത് സര്വം പക്വമൈകധ്യതസ്തു വക്ത്രാഭ്യങ്ഗേ സര്പിരുക്തം പ്രധാനമ് ||൪൦||
ഹന്യാദ് വ്യങ്ഗം നീലികാം ചാതിവൃദ്ധാം വക്ത്രേ ജാതാഃ സ്ഫോടികാശ്ചാപി കാശ്ചിത് |
പദ്മാകാരം നിര്വലീകം ച വക്ത്രം കുര്യാദേതത് പീനഗണ്ഡം മനോജ്ഞമ് ||൪൧||
രാജ്ഞാമേതദ്യോഷിതാം ചാപി നിത്യം കുര്യാദ്വൈദ്യസ്തത്സമാനാം നൃണാം ച |
കുഷ്ഠഘ്നം വൈ സര്പിരേതത് പ്രധാനം യേഷാം പാദേ സന്തി വൈപാദികാശ്ച ||൪൨||
View original
लाक्षा रोध्रं द्वे हरिद्रे शिलाले कुष्ठं नागं गैरिका वर्णकाश्च |
मञ्जिष्ठोग्रा स्यात् सुराष्ट्रोद्भवा च पत्तङ्गं वै रोचना चाञ्जनं च ||३८||
हेमाङ्गत्वक् पाण्डुपत्रं वटस्य कालीयं स्यात् पद्मकं पद्ममध्यम् |
रक्तं श्वेतं चन्दनं पारदं च काकोल्यादिः क्षीरपिष्टश्च वर्गः ||३९||
मेदो मज्जा सिक्थकं गोघृतं च दुग्धं क्वाथः क्षीरिणां च द्रुमाणाम् |
एतत् सर्वं पक्वमैकध्यतस्तु वक्त्राभ्यङ्गे सर्पिरुक्तं प्रधानम् ||४०||
हन्याद् व्यङ्गं नीलिकां चातिवृद्धां वक्त्रे जाताः स्फोटिकाश्चापि काश्चित् |
पद्माकारं निर्वलीकं च वक्त्रं कुर्यादेतत् पीनगण्डं मनोज्ञम् ||४१||
राज्ञामेतद्योषितां चापि नित्यं कुर्याद्वैद्यस्तत्समानां नृणां च |
कुष्ठघ्नं वै सर्पिरेतत् प्रधानं येषां पादे सन्ति वैपादिकाश्च ||४२||
ലാക്ഷാമിത്യാദി| വലിഃ ത്വക്സങ്കോചഃ||൩൮-൪൨||
Adhikarana 6 (43) · Śloka 43
ഹരീതകീചൂര്ണമരിഷ്ടപത്രം ചൂതത്വചം ദാഡിമപുഷ്പവൃന്തമ് |
പത്രം ച ദദ്യാന്മദയന്തികായാ ലേപോऽങ്ഗരാഗോ നരദേവയോഗ്യഃ ||൪൩||
View original
हरीतकीचूर्णमरिष्टपत्रं चूतत्वचं दाडिमपुष्पवृन्तम् |
पत्रं च दद्यान्मदयन्तिकाया लेपोऽङ्गरागो नरदेवयोग्यः ||४३||
ഹരീതകീത്യാദി| അരിഷ്ടപത്രം നിമ്ബപത്രം, ഫേനിലവൃക്ഷപത്രം വാ| ചൂതത്വക് ആമ്രത്വക്| മദയന്തികാ ‘മേന്ദീ’ ഇതി ലോകേ, യസ്യാഃ പിഷ്ടൈഃ പത്രൈര്നഖാനാം രാഗം സ്ത്രിയ ഉത്പാദയന്തി||൪൩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 25
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ മിശ്രകചികിത്സിതം നാമ പഞ്ചവിംശോऽധ്യായഃ ||൨൫||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने मिश्रकचिकित्सितं नाम पञ्चविंशोऽध्यायः ||२५||
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ പഞ്ചവിംശതിതമോऽധ്യായഃ||൨൫||