Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਨੇਤ੍ਰਬਸ੍ਤਿਪ੍ਰਮਾਣਪ੍ਰਵਿਭਾਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातो नेत्रबस्तिप्रमाणप्रविभागचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਨੇਤ੍ਰਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਂ; ਬਸ੍ਤਿਰੇਣਾਦੀਨਾਂ ਮੂਤ੍ਰਾਧਾਰਃ, ਤਦਾਧੇਯਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਪਿ; ਤਯੋਃ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਸ਼੍ਚ , ਸ ਏਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਧੇਃ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰੋ ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਤ੍||੧-੨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਾਦੀਨਾਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਮਾਹੁਰਾਚਾਰ੍ਯਾਃ | ਕਸ੍ਮਾਤ੍? ਅਨੇਕਕਰ੍ਮਕਰਤ੍ਵਾਦ੍ਬਸ੍ਤੇਃ; ਇਹ ਖਲੁ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਨਾਨਾਵਿਧਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਯੋਗਾਦ੍ਦੋਸਾਣਾਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨਸਂਸ਼ਮਨਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਾਨਿ ਕਰੋਤਿ, ਕ੍ਸੀਣਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਵਾਜੀਕਰੋਤਿ, ਕਸ਼ਂ ਬਂਹਯਤਿ, ਸ੍ਥੂਲਂ ਕਰ੍ਸ਼ਯਤਿ, ਚਕ੍ਸੁਃ ਪ੍ਰੀਣਯਤਿ, ਵਲੀਪਲਿਤਮਪਹਨ੍ਤਿ, ਵਯਃ ਸ੍ਥਾਪਯਤਿ ||੩|| ਸ਼ਰੀਰੋਪਚਯਂ ਵਰ੍ਣਂ ਬਲਮਾਰੋਗ੍ਯਮਾਯੁਸਃ | ਕੁਰੁਤੇ ਪਰਿਵਦ੍ਧਿਂ ਚ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸਮ੍ਯਗੁਪਾਸਿਤਃ ||੪||
तत्र स्नेहादीनां कर्मणां बस्तिकर्म प्रधानतममाहुराचार्याः | कस्मात्? अनेककर्मकरत्वाद्बस्तेः; इह खलु बस्तिर्नानाविधद्रव्यसंयोगाद्दोषाणां संशोधनसंशमनसङ्ग्रहणानि करोति, क्षीणशुक्रं वाजीकरोति, कृशं बृंहयति, स्थूलं कर्शयति, चक्षुः प्रीणयति, वलीपलितमपहन्ति, वयः स्थापयति ||३|| शरीरोपचयं वर्णं बलमारोग्यमायुषः | कुरुते परिवृद्धिं च बस्तिः सम्यगुपासितः ||४||
🔊 Audio coming soon
ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਤੁ ਮੂਤ੍ਰਾਧਾਰਪੁਟਕੇਨ ਸਾਧ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ; ਬਸ੍ਤਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਹਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋ ਨਿਰੂਹੇ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤੌ ਚ| ਵਮਨਵਿਰੇਚਨੇ ਤੁ ਪ੍ਰਧਾਨਤਰੇ, ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਤੁ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਾਨੀਤਿ ਦੋਸਾਣਾਮੇਵਾਤਿਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਾਨਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਸੀਣਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਵਾਜੀਕਰੋਤਿ ਅਨੇਨਾਸ਼੍ਵ ਇਵ ਬਲਕਾਰਿਣੀ ਹਰ੍ਸਜਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰੁਕ੍ਤਾ| ਕਸ਼ਂ ਬਂਹਯਤੀਤ੍ਯੁਪਚਯਲਕ੍ਸਣਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰੁਕ੍ਤਾ| ਵਯਃ ਸ੍ਥਾਪਯਤੀਤ੍ਯਨੇਨ ਆਯੁਰ੍ਵਦ੍ਧਿਕਰਤ੍ਵਂ ਸੂਚਯਤਿ| ਏਤਦੇਵ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਤ੍ਵਸਾਧਨਂ ਸ਼੍ਲੋਕੇਨਾਪਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ਼ਰੀਰੋਪਚਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੩-੪||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ਤਥਾ ਜ੍ਵਰਾਤੀਸਾਰਤਿਮਿਰਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਧਿਮਨ੍ਥਾਰ੍ਦਿਤਾਕ੍ਸੇਪਕਪਕ੍ਸਾਘਾਤੈਕਾਙ੍ਗਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਰੋਗਾਧ੍ਮਾਨੋਦਰ- ਯੋਨਿਸ਼ੂਲਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ਼ੂਲਵਦ੍ਧ੍ਯੁਪਦਂਸ਼ਾਨਾਹਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਗੁਲ੍ਮਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸੋਦਾਵਰ੍ਤ- ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵਸ੍ਤਨ੍ਯਨਾਸ਼ਹਦ੍ਧਨੁਮਨ੍ਯਾਗ੍ਰਹਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ਼੍ਮਰੀਮੂਢਗਰ੍ਭਪ੍ਰਭਤਿਸੁ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਪਯੁਜ੍ਯਤੇ ||੫||
तथा ज्वरातीसारतिमिरप्रतिश्यायशिरोरोगाधिमन्थार्दिताक्षेपकपक्षाघातैकाङ्गसर्वाङ्गरोगाध्मानोदर- योनिशूलशर्कराशूलवृद्ध्युपदंशानाहमूत्रकृच्छ्रगुल्मवातशोणितवातमूत्रपुरीषोदावर्त- शुक्रार्तवस्तन्यनाशहृद्धनुमन्याग्रहशर्कराश्मरीमूढगर्भप्रभृतिषु चात्यर्थमुपयुज्यते ||५||
🔊 Audio coming soon
ਅਨੇਕਵ੍ਯਾਧਿਨਿਰ੍ਘਾਤਕਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਥਾ ਜ੍ਵਰਾਤੀਸਾਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜ੍ਵਰਾਦਿਸੁ ਚਾਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸੋ ਬਸ੍ਤੇਰ੍ਵਿਸਯਃ, ਸ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਦੇਵ ਜ੍ਞੇਯਃ||੫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਾਤੇ ਚ ਪਿਤ੍ਤੇ ਚ ਕਫੇ ਰਕ੍ਤੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ | ਸਂਸਰ੍ਗੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਚ ਬਸ੍ਤਿਰੇਵ ਹਿਤਃ ਸਦਾ ||੬||
भवति चात्र- बस्तिर्वाते च पित्ते च कफे रक्ते च शस्यते | संसर्गे सन्निपाते च बस्तिरेव हितः सदा ||६||
🔊 Audio coming soon
ਦੋਸਕਾਰ੍ਯੇ ਜ੍ਵਰਾਦੌ ਬਸ੍ਤਿਪ੍ਰਯੋਗਮਭਿਧਾਯ ਜ੍ਵਰਾਦਿਕਾਰਣੇ ਦੋਸੇਪਿ ਬਸ੍ਤੇਰ੍ਹਿਤਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਂਸਰ੍ਗੋ ਦੋਸਦ੍ਵਯਪ੍ਰਕੋਪਃ, ਪ੍ਰਕਤਿਸਮਸਮਵੇਤਜ੍ਵਰਾਦ੍ਯਾਰਮ੍ਭਕਦੋਸਤ੍ਰਯਪ੍ਰਕੋਪਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਤ੍ਰਾਭਿਪ੍ਰੇਤਃ||੬||
Adhikarana 5 (7-9) · Śloka 9
ਤਤ੍ਰ ਸਾਂਵਤ੍ਸਰਿਕਾਸ੍ਟਦ੍ਵਿਰਸ੍ਟਵਰ੍ਸਾਣਾਂ ਸਡਸ੍ਟਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਕਨਿਸ੍ਠਿਕਾਨਾਮਿਕਾਮਧ੍ਯਮਾਙ੍ਗੁਲਿਪਰਿਣਾਹਾਨ੍ਯਗ੍ਰੇਧ੍ਯਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਰ੍ਧਤਤੀਯਾਙ੍ਗੁਲਸਨ੍ਨਿਵਿਸ੍ਟਕਰ੍ਣਿਕਾਨਿ ਕਙ੍ਕਸ਼੍ਯੇਨਬਰ੍ਹਿਣਪਕ੍ਸਨਾਡੀਤੁਲ੍ਯਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਨਿ ਮੁਦ੍ਗਮਾਸਕਲਾਯਮਾਤ੍ਰਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਵਿਦਧ੍ਯਾਨ੍ਨੇਤ੍ਰਾਣਿ | ਤੇਸੁ ਚਾਸ੍ਥਾਪਨਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਮਾਣਮਾਤੁਰਹਸ੍ਤਸਮ੍ਮਿਤੇਨ ਪ੍ਰਸਤੇਨ ਸਮ੍ਮਿਤੌ ਪ੍ਰਸਤੌ ਦ੍ਵੌ ਚਤ੍ਵਾਰੋਸ੍ਟੌ ਚ ਵਿਧੇਯਾਃ ||੭|| ਵਰ੍ਸਾਨ੍ਤਰੇਸੁ ਨੇਤ੍ਰਾਣਾਂ ਬਸ੍ਤਿਮਾਨਸ੍ਯ ਚੈਵ ਹਿ | ਵਯੋਬਲਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯੋਤ੍ਕਰ੍ਸਯੇਦ੍ਵਿਧਿਮ੍ ||੮|| ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤੇਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਂ, ਮੂਲੇਙ੍ਗੁਸ੍ਠੋਦਰਪਰੀਣਾਹਮ੍, ਅਗ੍ਰੇ ਕਨਿਸ੍ਠਿਕੋਦਰਪਰੀਣਾਹਮ੍, ਅਗ੍ਰੇ ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਸਨ੍ਨਿਵਿਸ੍ਟਕਰ੍ਣਿਕਂ, ਗਧ੍ਰਪਕ੍ਸਨਾਡੀਤੁਲ੍ਯਪ੍ਰਵੇਸ਼ਂ, ਕੋਲਾਸ੍ਥਿਮਾਤ੍ਰਛਿਦ੍ਰਂ, ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਕਲਾਯਮਾਤ੍ਰਛਿਦ੍ਰਮਿਤ੍ਯੇਕੇ; ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਮੂਲੇ ਬਸ੍ਤਿਨਿਬਨ੍ਧਨਾਰ੍ਥਂ ਦ੍ਵਿਕਰ੍ਣਿਕਾਨਿ | ਆਸ੍ਥਾਪਨਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਵਿਹਿਤਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪ੍ਰਸਤਾਃ | ਸਪ੍ਤਤੇਸ੍ਤੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨੇਤ੍ਰਪ੍ਰਮਾਣਮੇਤਦੇਵ, ਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਦ੍ਵਿਰਸ੍ਟਵਰ੍ਸਵਤ੍ ||੯||
तत्र सांवत्सरिकाष्टद्विरष्टवर्षाणां षडष्टदशाङ्गुलप्रमाणानि कनिष्ठिकानामिकामध्यमाङ्गुलिपरिणाहान्यग्रेऽध्यर्धाङ्गुलद्व्यङ्गुलार्धतृतीयाङ्गुलसन्निविष्टकर्णिकानि कङ्कश्येनबर्हिणपक्षनाडीतुल्यप्रवेशानि मुद्गमाषकलायमात्रस्रोतांसि विदध्यान्नेत्राणि | तेषु चास्थापनद्रव्यप्रमाणमातुरहस्तसम्मितेन प्रसृतेन सम्मितौ प्रसृतौ द्वौ चत्वारोऽष्टौ च विधेयाः ||७|| वर्षान्तरेषु नेत्राणां बस्तिमानस्य चैव हि | वयोबलशरीराणि समीक्ष्योत्कर्षयेद्विधिम् ||८|| पञ्चविंशतेरूर्ध्वं द्वादशाङ्गुलं, मूलेऽङ्गुष्ठोदरपरीणाहम्, अग्रे कनिष्ठिकोदरपरीणाहम्, अग्रे त्र्यङ्गुलसन्निविष्टकर्णिकं, गृध्रपक्षनाडीतुल्यप्रवेशं, कोलास्थिमात्रछिद्रं, क्लिन्नकलायमात्रछिद्रमित्येके; सर्वाणि मूले बस्तिनिबन्धनार्थं द्विकर्णिकानि | आस्थापनद्रव्यप्रमाणं तु विहितं द्वादशप्रसृताः | सप्ततेस्तूर्ध्वं नेत्रप्रमाणमेतदेव, द्रव्यप्रमाणं तु द्विरष्टवर्षवत् ||९||
🔊 Audio coming soon
ਨੇਤ੍ਰਪ੍ਰਮਾਣਮਾਸ੍ਥਾਪਨਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਵਯੋਭੇਦੇਨ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਸਾਂਵਤ੍ਸਰਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਸਾਂਵਤ੍ਸਰਿਕਾਸ੍ਟਦ੍ਵਿਰਸ੍ਟਵਰ੍ਸਾਣਾਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨੇਨ ਸਾਂਵਤ੍ਸਰਿਕਬਾਲਸ੍ਯ ਨਿਰੂਹਯਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸਡਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣਂ, ਤਤ੍ਕਨਿਸ੍ਠਿਕਾਪਰਿਣਾਹਮ੍, ਅਗ੍ਰੇਧ੍ਯਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਸਨ੍ਨਿਵਿਸ੍ਟਕਰ੍ਣਿਕਂ , ਕਙ੍ਕਪਕ੍ਸਨਾਡੀਤੁਲ੍ਯਪ੍ਰਵੇਸ਼ਂ ਮੂਲੇ, ਮੁਦ੍ਗਵਾਹਿਸ੍ਰੋਤਸ਼੍ਚਾਗ੍ਰੇ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍| ਛਤ੍ਰਾਕਾਰਾ ਗੁਦੇਧਿਕਾਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ਰੋਧਿਨੀ ਕਰ੍ਣਿਕਾ ਕਥ੍ਯਤੇ| ਕਙ੍ਕਃ ਵਕ੍ਰਚਞ੍ਚੁਃ ਕਸ੍ਣਵਰ੍ਣਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਏਵ| ਅਸ੍ਟਵਰ੍ਸਸ੍ਯ ਪੁਨਰਸ੍ਟਾਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣਂ, ਤਦਨਾਮਿਕਾਪਰਿਣਾਹਮ੍, ਅਗ੍ਰੇ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਸਨ੍ਨਿਵਿਸ੍ਟਕਰ੍ਣਿਕਂ, ਸ਼੍ਯੇਨਪਕ੍ਸਨਾਡੀਤੁਲ੍ਯਪ੍ਰਵੇਸ਼ਂ ਮੂਲੇ, ਮਾਸਵਾਹਿਸ੍ਰੋਤਸ਼੍ਚਾਗ੍ਰੇ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍| ਦ੍ਵਿਰਸ੍ਟਵਰ੍ਸਸ੍ਯ ਸੋਡਸ਼ਵਰ੍ਸਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਂ? ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣਂ, ਤਨ੍ਮਧ੍ਯਾਙ੍ਗੁਲਿਪਰਿਣਾਹਮ੍, ਅਰ੍ਧਤਤੀਯਾਙ੍ਗੁਲਸਨ੍ਨਿਵਿਸ੍ਟਕਰ੍ਣਿਕਂ , ਬਰ੍ਹੀ ਮਯੂਰਸ੍ਤਤ੍ਪਕ੍ਸਨਾਡੀਤੁਲ੍ਯਪ੍ਰਵੇਸ਼ਂ ਮੂਲੇ, ਕਲਾਯਵਾਹਿਸ੍ਰੋਤਸ਼੍ਚਾਗ੍ਰੇ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍| ਤੇਸ੍ਵਿਤਿ ਸਾਂਵਤ੍ਸਰਿਕਾਸ੍ਟਦ੍ਵਿਰਸ੍ਟਵਰ੍ਸੇਸੁ ਬਾਲੇਸੁ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਮਾਤੁਰਹਸ੍ਤੇਨ ਦ੍ਵੌ ਚਤ੍ਵਾਰੋਸ੍ਟੌ ਚ ਪ੍ਰਸਤਾ ਵਿਧੇਯਾਃ| ਪ੍ਰਸਤੋਤ੍ਰ ਕੁਞ੍ਚਿਤਾਙ੍ਗੁਲਿਃ ਪਾਣਿਃ, ਨ ਤੁ ਪਲਦ੍ਵਯਮਿਤਿ ਗਯਦਾਸਾਚਾਰ੍ਯਃ| ਜੇਜ੍ਜਟਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਆਤੁਰਹਸ੍ਤਗ੍ਰਹਣਂ ਮਧ੍ਯਮਪੁਰੁਸਹਸ੍ਤੋਪਲਕ੍ਸਣਂ, ਤੇਨ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਤੇਨ ਪਲਦ੍ਵਯਪ੍ਰਮਿਤੇਨੇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਮਧ੍ਯਵਰ੍ਤਿਵਰ੍ਸਾਣਾਂ ਨੇਤ੍ਰਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਨਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਵਰ੍ਸਾਨ੍ਤਰੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਂ ਯਾਵਤ੍ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਯਥਾਯਥਮਭ੍ਯੂਹ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰਪ੍ਰਮਾਣਂ ਬਸ੍ਤਿਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚੋਤ੍ਕਰ੍ਸਯੇਤ੍| ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤੇਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਧ੍ਰਪਕ੍ਸਨਾਡੀਤੁਲ੍ਯਪ੍ਰਵੇਸ਼ਂ ਮੂਲੇ| ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਕਲਾਯਮਾਤ੍ਰਚ੍ਛਿਦ੍ਰਮਗ੍ਰੇ| ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਤੁ ਮੂਲੇ ਬਸ੍ਤਿਨਿਬਨ੍ਧਨਾਰ੍ਥਂ ਦ੍ਵਿਕਰ੍ਣਿਕਾਨਿ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਮਧ੍ਯਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੭-੯||
Adhikarana 6 (10) · Śloka 10
ਮਦੁਰ੍ਬਸ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯੋ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਬਾਲਵਦ੍ਧਯੋਃ | ਤਯੋਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਹਿਂਸ੍ਯਾਦ੍ ਬਲਾਯੁਸੀ ||੧੦||
मृदुर्बस्तिः प्रयोक्तव्यो विशेषाद्बालवृद्धयोः | तयोस्तीक्ष्णः प्रयुक्तस्तु बस्तिर्हिंस्याद् बलायुषी ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਬਾਲਵਦ੍ਧਯੋਰ੍ਹੀਨੋਪਚਯਸ਼ਕ੍ਤਿਲਕ੍ਸਣਬਲਤ੍ਵੇਨਾਸ੍ਥਾਪਨਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾਕਤਂ ਹੀਨਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣਹੀਨਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਮਦੁਰ੍ਬਸ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਮਦੁਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤੋ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਮਦੁਃ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ||੧੦||
Adhikarana 7 (11) · Śloka 11
(ਵ੍ਰਣਨੇਤ੍ਰਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗੁਲਂ ਮੁਦ੍ਗਵਾਹਿਸ੍ਰੋਤਃ; ਵ੍ਰਣਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹਕਸਾਯੇ ਵਿਦਧੀਤ) ||੧੧||
(व्रणनेत्रमष्टाङ्गुलं मुद्गवाहिस्रोतः; व्रणमवेक्ष्य यथास्वं स्नेहकषाये विदधीत) ||११||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਲ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰਤ੍ਵਾਦਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵ੍ਰਣਨੇਤ੍ਰਪ੍ਰਮਾਣਮਾਹ- ਵ੍ਰਣਨੇਤ੍ਰਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗੁਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੧੧||
Adhikarana 8 (12) · Śloka 12
ਤਤ੍ਰ ਨੇਤ੍ਰਾਣਿ ਸੁਵਰ੍ਣਰਜਤਤਾਮ੍ਰਾਯੋਰੀਤਿਦਨ੍ਤਸ਼ਙ੍ਗਮਣਿਤਰੁਸਾਰਮਯਾਨਿ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਦਢਾਨਿ ਗੋਪੁਚ੍ਛਾਕਤੀਨ੍ਯਜੂਨਿ ਗੁਟਿਕਾਮੁਖਾਨਿ ਚ ||੧੨||
तत्र नेत्राणि सुवर्णरजतताम्रायोरीतिदन्तशृङ्गमणितरुसारमयानि श्लक्ष्णानि दृढानि गोपुच्छाकृतीन्यृजूनि गुटिकामुखानि च ||१२||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਨਿ ਚ ਨੇਤ੍ਰਾਣਿ ਕਿਮ੍ਮਯਾਨਿ ਕਿਮਾਕਤੀਨਿ ਵਾ ਤਦਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਨੇਤ੍ਰਾਣੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਰੀਤਿਃ ਪਿਤ੍ਤਲਂ, ਮਣਿਃ ਸ੍ਫਟਿਕਾਦਿਃ| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਅਕਰ੍ਕਸ਼ਾਨਿ| ਦਢਾਨਿ ਅਜਰ੍ਜਰਾਣਿ| ਗੁਟਿਕਾਮੁਖਾਨਿ ਅਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਰਾਣਿ||੧੨||
Adhikarana 9 (13-14) · Śloka 14
ਬਸ੍ਤਯਸ਼੍ਚ ਬਨ੍ਧ੍ਯਾ ਮਦਵੋ ਨਾਤਿਬਹਲਾ ਦਢਾਃ ਪ੍ਰਮਾਣਵਨ੍ਤੋ ਗੋਮਹਿਸਵਰਾਹਾਜੋਰਭ੍ਰਾਣਾਮ੍ ||੧੩|| ਨੇਤ੍ਰਾਲਾਭੇ ਹਿਤਾ ਨਾਡੀ ਨਲਵਂਸ਼ਾਸ੍ਥਿਸਮ੍ਭਵਾ | ਬਸ੍ਤ੍ਯਲਾਭੇ ਹਿਤਂ ਚਰ੍ਮ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਵਾ ਤਾਨ੍ਤਵਂ ਘਨਮ੍ ||੧੪||
बस्तयश्च बन्ध्या मृदवो नातिबहला दृढाः प्रमाणवन्तो गोमहिषवराहाजोरभ्राणाम् ||१३|| नेत्रालाभे हिता नाडी नलवंशास्थिसम्भवा | बस्त्यलाभे हितं चर्म सूक्ष्मं वा तान्तवं घनम् ||१४||
🔊 Audio coming soon
ਕੀਦਸ਼ਾ ਬਸ੍ਤਯੋ ਬਨ੍ਧ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਬਸ੍ਤਯਸ਼੍ਚ ਬਨ੍ਧ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਾਤਿਬਹਲਾ ਨਾਤ੍ਯੁਪਚਿਤਾਃ, ਨਾਤਿਦੀਰ੍ਘਾ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਤਾਨ੍ਤਵਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਮ੍||੧੩-੧੪||
Adhikarana 10 (15-17) · Śloka 17
ਬਸ੍ਤਿਂ ਨਿਰੁਪਦਿਗ੍ਧਂ ਤੁ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸੁਪਰਿਮਾਰ੍ਜਿਤਮ੍ | ਮਦ੍ਵਨੁਦ੍ਧਤਹੀਨਂ ਚ ਮੁਹੁਃ ਸ੍ਨੇਹਵਿਮਰ੍ਦਿਤਮ੍ ||੧੫|| ਨੇਤ੍ਰਮੂਲੇ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਾਪ੍ਯ ਨ੍ਯੁਬ੍ਜਂ ਤੁ ਵਿਵਤਾਨਨਮ੍ | ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਲੋਹੇਨ ਤਪ੍ਤੇਨ ਚਰ੍ਮਸ੍ਰੋਤਸਿ ਨਿਰ੍ਦਹੇਤ੍ ||੧੬|| ਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਯ ਤਤੋ ਬਸ੍ਤਿਂ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਗੁਪ੍ਤਂ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍ | ਆਸ੍ਥਾਪਨਂ ਚ ਤੈਲਂ ਚ ਯਥਾਵਤ੍ਤੇਨ ਦਾਪਯੇਤ੍ ||੧੭||
बस्तिं निरुपदिग्धं तु शुद्धं सुपरिमार्जितम् | मृद्वनुद्धतहीनं च मुहुः स्नेहविमर्दितम् ||१५|| नेत्रमूले प्रतिष्ठाप्य न्युब्जं तु विवृताननम् | बद्ध्वा लोहेन तप्तेन चर्मस्रोतसि निर्दहेत् ||१६|| परिवर्त्य ततो बस्तिं बद्ध्वा गुप्तं निधापयेत् | आस्थापनं च तैलं च यथावत्तेन दापयेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
ਗ੍ਰਹਣਯੋਗ੍ਯਬਸ੍ਤੇਃ ਪਰਿਕਰ੍ਮ ਬਨ੍ਧਵਿਧਿਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਬਸ੍ਤਿਂ ਨਿਰੁਪਦਿਗ੍ਧਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਰੁਪਦਿਗ੍ਧਂ ਮਾਂਸਾਦ੍ਯੁਪਲੇਪਵਰ੍ਜਿਤਮ੍| ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਕਸਾਯਰਞ੍ਜਿਤਮ੍| ਸੁਪਰਿਮਾਰ੍ਜਿਤਂ ਸੁਸ੍ਠੁਨਿਰ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤਮ੍| ਅਨੁਦ੍ਧਤਹੀਨਂ ਨਾਧਿਕਂ ਨ ਹੀਨਮ੍; ਏਤੇਨਾਧੇਯਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਨਂ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯਾਧਾਰਭੂਤਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤੇਃ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਵਿਧੇਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਾਪ੍ਯ ਸਂਯੋਜ੍ਯ| ਨ੍ਯੁਬ੍ਜਮ੍ ਅਧੋਮੁਖਮ੍| ਗੋਮਹਿਸਾਦਿਬਸ੍ਤਯੋ ਨਿਰੂਹਯਨ੍ਤ੍ਰੇ ਯਥਾਲਾਭਂ ਸਂਯੋਜ੍ਯਾਃ; ਉਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਯਨ੍ਤ੍ਰੇ ਪੁਨਰਜੋਰਭ੍ਰਬਸ੍ਤੀ ਏਵ ਯੋਜਨੀਯਾਵਿਤਿ||੧੫-੧੭||
Adhikarana 11 (18) · Śloka 18
ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਬਸ੍ਤਿਃ- ਨੈਰੂਹਿਕਃ, ਸ੍ਨੈਹਿਕਸ਼੍ਚ | ਆਸ੍ਥਾਪਨਂ, ਨਿਰੂਹ ਇਤ੍ਯਨਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰਂ; ਤਸ੍ਯ ਵਿਕਲ੍ਪੋ ਮਾਧੁਤੈਲਿਕਃ; ਤਸ੍ਯ ਪਰ੍ਯਾਯਸ਼ਬ੍ਦੋ ਯਾਪਨੋ, ਯੁਕ੍ਤਰਥਃ, ਸਿਦ੍ਧਬਸ੍ਤਿਰਿਤਿ | ਸ ਦੋਸਨਿਰ੍ਹਰਣਾਚ੍ਛਰੀਰਨੀਰੋਹਣਾਦ੍ਵਾ ਨਿਰੂਹਃ, ਵਯਃਸ੍ਥਾਪਨਾਦਾਯੁਃਸ੍ਥਾਪਨਾਦ੍ਵਾ ਆਸ੍ਥਾਪਨਮ੍ | ਮਾਧੁਤੈਲਿਕਵਿਧਾਨਂ ਚ ਨਿਰੂਹੋਪਕ੍ਰਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ | ਯਥਾਪ੍ਰਮਾਣਗੁਣਵਿਹਿਤਃ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਵਿਕਲ੍ਪੋਨੁਵਾਸਨਃ ਪਾਦਾਵ(ਪ)ਕਸ੍ਟਃ | ਅਨੁਵਸਨ੍ਨਪਿ ਨ ਦੁਸ੍ਯਤ੍ਯਨੁਦਿਵਸਂ ਵਾ ਦੀਯਤ ਇਤ੍ਯਨੁਵਾਸਨਃ | ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਕਲ੍ਪੋਰ੍ਧਾਰ੍ਧਮਾਤ੍ਰਾਵਕਸ੍ਟੋਪਰਿਹਾਰ੍ਯੋ ਮਾਤ੍ਰਾਬਸ੍ਤਿਰਿਤਿ ||੧੮||
तत्र द्विविधो बस्तिः- नैरूहिकः, स्नैहिकश्च | आस्थापनं, निरूह इत्यनर्थान्तरं; तस्य विकल्पो माधुतैलिकः; तस्य पर्यायशब्दो यापनो, युक्तरथः, सिद्धबस्तिरिति | स दोषनिर्हरणाच्छरीरनीरोहणाद्वा निरूहः, वयःस्थापनादायुःस्थापनाद्वा आस्थापनम् | माधुतैलिकविधानं च निरूहोपक्रमचिकित्सिते वक्ष्यामः | यथाप्रमाणगुणविहितः स्नेहबस्तिविकल्पोऽनुवासनः पादाव(प)कृष्टः | अनुवसन्नपि न दुष्यत्यनुदिवसं वा दीयत इत्यनुवासनः | तस्यापि विकल्पोऽर्धार्धमात्रावकृष्टोऽपरिहार्यो मात्राबस्तिरिति ||१८||
🔊 Audio coming soon
ਅਨਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰਮਿਤਿ ਏਕਾਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਬਸ੍ਤੇਰ੍ਨੈਰੂਹਿਕਸ੍ਨੈਹਿਕਭੇਦਾਭ੍ਯਾਂ ਯੌ ਦ੍ਵੌ ਵਿਕਲ੍ਪੌ ਤੌ ਨਿਰੂਹਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤ੍ਯਾਖ੍ਯੌ, ਤਯੋਰ੍ਨੈਰੂਹਿਕਮਭਿਧਾਯ ਸ੍ਨੈਹਿਕਂ ਬਸ੍ਤਿਵਿਕਲ੍ਪਮਭਿਧਤ੍ਤੇ- ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਯ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯੋ ਯੋ ਗੁਣਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਹਿਤਃ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤ੍ਯਾਖ੍ਯੋਨੁਵਾਸਨਸਞ੍ਜ੍ਞ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਥਾਵਯੋਨਿਰੂਹਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਿਧਾਸ੍ਯਮਾਨੋਪਿ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਵਿਕਲ੍ਪੋਨਾਗਤਾਵੇਕ੍ਸਣਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਹਿਤ ਇਤਿ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਃ| ਯਥਾਪ੍ਰਮਾਣਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਸੂਚਿਤਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪ੍ਰਕਟਯਨ੍ਨਾਹ- ਪਾਦਾਵ(ਪ)ਕਸ੍ਟ ਇਤਿ|- ਯਥਾਵਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਵਾਕ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਾਸ੍ਥਾਪਨਸ੍ਯ ਪਾਦੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰਪਕਸ੍ਟੋ ਹੀਨਃ ਪਾਦਾਵ(ਪ)ਕਸ੍ਟਃ| ਅਯਮਰ੍ਥਃ- ਸਾਂਵਤ੍ਸਰਿਕਾਦਿਕਾਲਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਂ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਕੁਞ੍ਚਾਦਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਾਵਸਾਨਂ ਨਿਰੂਹਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੇਨ ਕਰ੍ਸਮਾਰਭ੍ਯ ਸਟ੍ਪਲਾਨਿ ਯਾਵਦਨੁਵਾਸਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣਮਿਤਿ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚ ਮਧ੍ਯਵਯਸ੍ਕਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯਾਨੁਵਾਸਨਸ੍ਯੋਤ੍ਤਮਾਦਿਮਾਤ੍ਰਾਭੇਦੇਨ ਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਮੁਕ੍ਤਂ, ਯਥਾ- “ਸਟ੍ਪਲੀ ਤੁ ਭਵੇਚ੍ਛ੍ਰੇਸ੍ਠਾ ਮਧ੍ਯਮਾ ਤ੍ਰਿਪਲੀ ਭਵੇਤ੍| ਕਨੀਯਸ੍ਯਧ੍ਯਰ੍ਧਪਲਾ ਤ੍ਰਿਧਾ ਮਾਤ੍ਰਾਨੁਵਾਸਨੇ-” ਇਤਿ| ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਕਲ੍ਪ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯਨੁਵਾਸਨਸ੍ਯ, ਸਟ੍ਪਲਪ੍ਰਮਾਣਸ੍ਯਾਰ੍ਧਾਰ੍ਧਮਾਤ੍ਰਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਃ ਪਾਦਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟੋਧ੍ਯਰ੍ਧਪਲਮਾਤ੍ਰ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਪਰਿਹਾਰ੍ਯਃ ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਪਰਿਹਰਣਾਰ੍ਹਃ| ਗਯੀ ਤੁ ਯਥਾਪ੍ਰਮਾਣਵਿਹਿਤਾਚ੍ਚ ਬਸ੍ਤੇਃ ਪਾਦਾਂਸ਼ਃ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਃ, ਸ੍ਨੇਹਵਿਕਲ੍ਪੋਰ੍ਧਮਾਤ੍ਰਾਪਕਸ੍ਟੋਨੁਵਾਸਨਂ, ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਕਲ੍ਪੋਰ੍ਧਮਾਤ੍ਰਾਪਕਸ੍ਟੋਪਰਿਹਾਰ੍ਯੋ ਮਾਤ੍ਰਾਬਸ੍ਤਿਰਿਤਿ| ਏਤੇਨ ਤਨ੍ਮਤੇ ਸਟ੍ਪਲਪ੍ਰਮਾਣਃ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਃ, ਤਦਰ੍ਧੇਨ ਪਲਤ੍ਰਯਪ੍ਰਮਾਣਮਨੁਵਾਸਨਂ, ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਧੇਨ ਸਾਰ੍ਧਪਲਪ੍ਰਮਾਣੋ ਮਾਤ੍ਰਾਬਸ੍ਤਿਰਿਤਿ||੧੮||
Adhikarana 12 (19) · Śloka 19
ਨਿਰੂਹਃ ਸ਼ੋਧਨੋ ਲੇਖੀ ਸ੍ਨੈਹਿਕੋ ਬਂਹਣੋ ਮਤਃ |੧੯|
निरूहः शोधनो लेखी स्नैहिको बृंहणो मतः |१९|
🔊 Audio coming soon
ਫਲੇਨਾਪਿ ਤਯੋਰ੍ਭੇਦਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਨਿਰੂਹ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੋਧਨਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੋਧਨੋ ਨਿਰੂਹਃ| ਸਰ੍ਵਨਿਰੂਹਾਨੁਵਾਸਨਧਰ੍ਮੋਯਂ, ਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਸਂਯੋਗਾਤ੍ਤੁ ਕ੍ਵਚਿਚ੍ਛੋਧਨਾਦੀਨਾਮੁਤ੍ਕਰ੍ਸਾਪਕਰ੍ਸੌ| ਜੇਜ੍ਜਟਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ‘ਸ੍ਨੇਹਨੋ ਬਂਹਣੋ ਮਤ’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ੋਧਨਾਦਿਚਤੁਸ੍ਕਂ ਨਿਰੂਹਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮੇਤਿ ਵਰ੍ਣਯਤਿ|੧੯|-
Adhikarana 13 (19-20) · Śloka 20
ਨਿਰੂਹਸ਼ੋਧਿਤਾਨ੍ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਨੇਹੋਨੁਗਚ੍ਛਤਿ | ਅਪੇਤਸਰ੍ਵਦੋਸਾਸੁ ਨਾਡੀਸ੍ਵਿਵ ਵਹਜ੍ਜਲਮ੍ ||੧੯|| ਸਰ੍ਵਦੋਸਹਰਸ਼੍ਚਾਸੌ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਚ ਜੀਵਨਃ | ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਦੇਹਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਿਧੀਯਤੇ ||੨੦||
निरूहशोधितान्मार्गान् सम्यक् स्नेहोऽनुगच्छति | अपेतसर्वदोषासु नाडीष्विव वहज्जलम् ||१९|| सर्वदोषहरश्चासौ शरीरस्य च जीवनः | तस्माद्विशुद्धदेहस्य स्नेहबस्तिर्विधीयते ||२०||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਰੂਹਸ਼ੋਧਿਤਮਾਰ੍ਗੇਸੁ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਨੇਹਵੀਰ੍ਯਾਨੁਸਰਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਨਿਰੂਹੇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੯-੨੦||
Adhikarana 14 (21) · Śloka 21
ਤਤ੍ਰੋਨ੍ਮਾਦਭਯਸ਼ੋਕਪਿਪਾਸਾਰੋਚਕਾਜੀਰ੍ਣਾਰ੍ਸ਼ਃਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਭ੍ਰਮਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਚ੍ਛਰ੍ਦਿਕੁਸ੍ਠਮੇਹੋਦਰਸ੍ਥੌਲ੍ਯ- ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਕਣ੍ਠਸ਼ੋਸਸ਼ੋਫੋਪਸਸ੍ਟਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਮਾਸਗਰ੍ਭਿਣੀਦੁਰ੍ਬਲਾਗ੍ਨ੍ਯਸਹਾ ਬਾਲਵਦ੍ਧੌ ਚ ਵਾਤਰੋਗਾਦਤੇ ਕ੍ਸੀਣਾ ਨਾਨੁਵਾਸ੍ਯਾ ਨਾਸ੍ਥਾਪਯਿਤਵ੍ਯਾਃ ||੨੧||
तत्रोन्मादभयशोकपिपासारोचकाजीर्णार्शःपाण्डुरोगभ्रममदमूर्च्छाच्छर्दिकुष्ठमेहोदरस्थौल्य- श्वासकासकण्ठशोषशोफोपसृष्टक्षतक्षीणचतुस्त्रिमासगर्भिणीदुर्बलाग्न्यसहा बालवृद्धौ च वातरोगादृते क्षीणा नानुवास्या नास्थापयितव्याः ||२१||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭ੍ਰਮਃ ਚਕ੍ਰਾਰੂਢਸ੍ਯੇਵ ਭ੍ਰਮਣਮ੍| ਮਦਃ ਪੂਗਫਲੇਨੇਵ ਮਤ੍ਤਤਾ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚੇਤਨਾਚ੍ਯੁਤਿਃ| ਉਪਸਸ੍ਟਸ਼ਬ੍ਦ ਉਨ੍ਮਾਦਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ੋਫਾਨ੍ਤੈਃ ਸਹ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਃ| ਕ੍ਸਤਃ ਕ੍ਸਤੋਰਸ੍ਕਃ, ਕ੍ਸੀਣਃ ਕਸ਼ਃ| ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਮਾਸਗਰ੍ਭਿਣੀਤਿ ਸਪ੍ਤਮਾਸਾਨ੍ ਯਾਵਦ੍ਗਰ੍ਭਿਣੀ; ਤਥਾਚ ਵਾਗ੍ਭਟਃ- “ਮਾਸਾਨ੍ ਸਪ੍ਤ ਚ ਗਰ੍ਭਿਣੀ” (ਵਾ. ਸੂ. ੧੯)| ਵਾਤਰੋਗਾਦਤੇ ਕ੍ਸੀਣਾ ਇਤਿ ਕ੍ਸੀਣਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਪੁਨਰੁਪਾਦਾਨਾਦਤਿਕਸ਼ਾ ਵਾਤਰੋਗਂ ਵਿਨਾ ਕ੍ਸੀਣਾ ਨਾਨੁਵਾਸ੍ਯਾ ਇਤਿ| ਉਨ੍ਮਾਦਾਦਿਸੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਬਸ੍ਤਿਨਿਸੇਧੋਤ੍ਰਾਭਿਹਿਤਃ; ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਤਿਪ੍ਰਸਵਮਪਵਾਦਰੂਪੇਣਾਹੁਃ| ਤਤ੍ਰੋਨ੍ਮਾਦਾਪਸ੍ਮਾਰਭ੍ਰਮਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸੁ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਨਾਸ਼ਾਪਗਮੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯ ਅਨੁਬਨ੍ਧੋਪਚਰਣਾਯ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦੇਯਃ, ਕੁਸ੍ਠਿਨਾਮਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਚ ਮੂਢਵਾਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ, ਵਾਤਾਦ੍ਯੁਦਰਿਸੁ ਤ੍ਰਿਸੁ ਨਿਸਿਦ੍ਧੋਪਿ ਸ਼ੇਸੇਸੁ ਪਞ੍ਚਸੁ ਬਸ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਃ, ਸ਼ੋਥਕ੍ਸਤੋਰਸ੍ਕਯੋਰਨੁਵਾਸਨਨਿਸੇਧੋ ਨ ਨਿਰੂਹਸ੍ਯ; ਵਰ੍ਸਾਦਰ੍ਵਾਗ੍ ਬਾਲਸ੍ਯ, ਨਵਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਦ੍ਧਸ੍ਯ ਮਦੁਰਪਿ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਨਿਸਿਦ੍ਧਃ, ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣ ਏਵ; ਏਤੇਨਾਵਸ੍ਥਾਵਸ਼ਾਨ੍ਨਿਸਿਦ੍ਧਮਪਿ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ “ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਹਿ ਸਾਵਸ੍ਥਾ ਦੇਸ਼ਕਾਲਬਲਂ ਪ੍ਰਤਿ| ਯਸ੍ਯਾਂ ਕਾਰ੍ਯਮਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਕਾਰ੍ਯਂ ਚ ਗਰ੍ਹਿਤਮ੍”- ਇਤਿ||੨੧||
Adhikarana 15 (22) · Śloka 22
ਉਦਰੀ ਚ ਪ੍ਰਮੇਹੀ ਚ ਕੁਸ੍ਠੀ ਸ੍ਥੂਲਸ਼੍ਚ ਮਾਨਵਃ | ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਥਾਪਨੀਯਾਸ੍ਤੇ ਨਾਨੁਵਾਸ੍ਯਾਃ ਕਥਞ੍ਚਨ ||੨੨||
उदरी च प्रमेही च कुष्ठी स्थूलश्च मानवः | अवश्यं स्थापनीयास्ते नानुवास्याः कथञ्चन ||२२||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਵਚਿਦੇਵਾਸ੍ਥਾਪਨਸ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪ੍ਰਸਵਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਉਦਰੀ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਾ ਚਾਵਸ੍ਥਾ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਾਦਨੁਸਰ੍ਤਵ੍ਯਾ| ਤਤ੍ਰੋਦਰੇ ਵਾਗ੍ਭਟਃ- “ਸੁਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦਾਧ੍ਮਾਨਂ ਪੁਨਰੇਵ ਤਮ੍| ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰਮ੍ਲਲਵਣੈਰ੍ਨਿਰੂਹੈਃ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍-” (ਵਾ. ਚਿ. ੧੫) ਇਤਿ; ਏਵਂ ਪ੍ਰਮੇਹਾਦਿਸੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਲੋਕ੍ਯਾਸ੍ਥਾਪਨਾਵਸ੍ਥਾ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਾ||੨੨||
Adhikarana 16 (23) · Śloka 23
ਅਸਾਧ੍ਯਤਾ ਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਸ੍ਯਾਦੇਸਾਮਨੁਵਾਸਨਾਤ੍ | ਅਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵੇਪਿ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਦਨਂ ਭਵੇਤ੍ ||੨੩||
असाध्यता विकाराणां स्यादेषामनुवासनात् | असाध्यत्वेऽपि भूयिष्ठं गात्राणां सदनं भवेत् ||२३||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਸਿਦ੍ਧਾਚਰਣਦੋਸਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਸਾਧ੍ਯਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਸਾਂ ਵਿਕਾਰਾਣਾਮ੍ ਉਦਰਾਦੀਨਾਮ੍| ਗਾਤ੍ਰਸਦਨਮ੍ ਅਙ੍ਗਗ੍ਲਾਨਿਃ||੨੩||
Adhikarana 17 (24-25) · Śloka 25
ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੇ ਤਥਾ ਸ਼੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ ਨਾਭ੍ਯਧਸ੍ਤਾਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਤਃ | ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਣਿਹਿਤੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸ੍ਥਾਨੇਸ੍ਵੇਤੇਸੁ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ||੨੪|| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਦ੍ਬਸ੍ਤਿਵੀਰ੍ਯਂ ਖੈਰ੍ਦੇਹਮਨੁਸਰ੍ਪਤਿ | ਵਕ੍ਸਮੂਲੇ ਨਿਸਿਕ੍ਤਾਨਾਮਪਾਂ ਵੀਰ੍ਯਮਿਵ ਦ੍ਰੁਮਮ੍ ||੨੫||
पक्वाशये तथा श्रोण्यां नाभ्यधस्ताच्च सर्वतः | सम्यक्प्रणिहितो बस्तिः स्थानेष्वेतेषु तिष्ठति ||२४|| पक्वाशयाद्बस्तिवीर्यं खैर्देहमनुसर्पति | वृक्षमूले निषिक्तानामपां वीर्यमिव द्रुमम् ||२५||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਦਤ੍ਤੋ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਯੇਸੁ ਸ੍ਥਾਨੇਸ੍ਵਵਤਿਸ੍ਠਤੇ ਤਾਨ੍ਯਾਹ- ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਥਂ ਤਰ੍ਹਿ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਦਿਮਾਤ੍ਰਗਤੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮਵਯਵਾਨਾਮਵਸਾਦਂ, ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਗਤਾਨਾਂ ਦੋਸਾਣਾਂ ਹਰਣਂ ਸ਼ਮਨਂ ਚ ਜਨਯਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਦ੍ਬਸ੍ਤਿਵੀਰ੍ਯਂ ਖੈਃ ਸ੍ਰੋਤੋਭਿਰਨੁਸਰ੍ਪਤਿ ਕਤ੍ਸ੍ਨਦੇਹੇ; ਵੀਰ੍ਯਂ, ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ, ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਤ੍ਯਨਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰਮ੍||੨੪-੨੫||
Adhikarana 18 (26) · Śloka 26
ਸ ਚਾਪਿ ਸਹਸਾ ਬਸ੍ਤਿਃ ਕੇਵਲਃ ਸਮਲੋਪਿ ਵਾ | ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਤਿ ਵੀਰ੍ਯਂ ਤ੍ਵਨਿਲੈਰਪਾਨਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਿਨੀਯਤੇ ||੨੬||
स चापि सहसा बस्तिः केवलः समलोऽपि वा | प्रत्येति वीर्यं त्वनिलैरपानाद्यैर्विनीयते ||२६||
🔊 Audio coming soon
ਤਿਸ੍ਠਂਸ੍ਤਾਵਦ੍ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਗੁਣਕਾਰੀ ਭਵਤੁ, ਕਥਂ ਨਿਰ੍ਗਤੋਪਿ ਤਾਦਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਸ ਚਾਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਚ੍ਛਤਿ| ਵੀਰ੍ਯਂ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਗੁਣਃ| ਅਪਾਨਾਦ੍ਯੈਰਿਤਿ ਆਦ੍ਯਪਦੇਨੋਦਾਨਾਦਯੋ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾਃ| ਅਪਾਨੇਨਾਧਃ, ਉਦਾਨੇਨੋਰ੍ਧ੍ਵਂ, ਵ੍ਯਾਨੇਨ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ, ਵਿਨੀਯਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵੇਸੁ ਨੀਯਤੇ||੨੬||
Adhikarana 19 (27-28) · Śloka 28
ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਬਸ੍ਤਿਰਾਦਤ੍ਤੇ ਦੋਸਾਨਾਪਾਦਮਸ੍ਤਕਾਤ੍(ਨ੍) | ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥੋਮ੍ਬਰਗੋ ਭੂਮੇਰਰ੍ਕੋ ਰਸਾਨਿਵ ||੨੭|| ਸ ਕਟੀਪਸ੍ਠਕੋਸ੍ਠਸ੍ਥਾਨ੍ ਵੀਰ੍ਯੇਣਾਲੋਡ੍ਯ ਸਞ੍ਚਯਾਨ੍ | ਉਤ੍ਖਾਤਮੂਲਾਨ੍ ਹਰਤਿ ਦੋਸਾਣਾਂ ਸਾਧੁਯੋਜਿਤਃ ||੨੮||
वीर्येण बस्तिरादत्ते दोषानापादमस्तकात्(न्) | पक्वाशयस्थोऽम्बरगो भूमेरर्को रसानिव ||२७|| स कटीपृष्ठकोष्ठस्थान् वीर्येणालोड्य सञ्चयान् | उत्खातमूलान् हरति दोषाणां साधुयोजितः ||२८||
🔊 Audio coming soon
ਸਕਲਾਵਯਵਗਤਦੋਸਹਰਣਂ ਬਸ੍ਤੇਰੇਕਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯੋਪਮਾਨੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵੀਰ੍ਯੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਤ੍ਰਾਮੁਂ ਸ਼੍ਲੋਕਂ ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ||੨੭-੨੮||
Adhikarana 20 (29-31) · Śloka 31
ਦੋਸਤ੍ਰਯਸ੍ਯ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਕੋਪੇ ਵਾਯੁਰੀਸ਼੍ਵਰਃ | ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਯਾਤਿਵਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਮਭਿਨਿਘ੍ਨਤਃ ||੨੯|| ਵਾਯੋਰ੍ਵਿਸਹਤੇ ਵੇਗਂ ਨਾਨ੍ਯਾ ਬਸ੍ਤੇਰਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾ | ਪਵਨਾਵਿਦ੍ਧਤੋਯਸ੍ਯ ਵੇਲਾ ਵੇਗਮਿਵੋਦਧੇਃ ||੩੦|| ਸ਼ਰੀਰੋਪਚਯਂ ਵਰ੍ਣਂ ਬਲਮਾਰੋਗ੍ਯਮਾਯੁਸਃ | ਕੁਰੁਤੇ ਪਰਿਵਦ੍ਧਿਂ ਚ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸਮ੍ਯਗੁਪਾਸਿਤਃ ||੩੧||
दोषत्रयस्य यस्माच्च प्रकोपे वायुरीश्वरः | तस्मात्तस्यातिवृद्धस्य शरीरमभिनिघ्नतः ||२९|| वायोर्विषहते वेगं नान्या बस्तेरृते क्रिया | पवनाविद्धतोयस्य वेला वेगमिवोदधेः ||३०|| शरीरोपचयं वर्णं बलमारोग्यमायुषः | कुरुते परिवृद्धिं च बस्तिः सम्यगुपासितः ||३१||
🔊 Audio coming soon
ਦੋਸਤ੍ਰਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾ ਉਦਧੇਃ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ, ਪਵਨਾਵਿਦ੍ਧਤੋਯਸ੍ਯ ਅਨਿਲੇਨਾਭੁਗ੍ਨਸਲਿਲਸ੍ਯ , ਵੇਲਾ ਕੂਲਮਰ੍ਯਾਦਾ, ਵੇਗਂ ਵਿਸਹਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸਹਤੇ||੨੯-੩੧||
Adhikarana 21 (32) · Śloka 32
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਪਦੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ | ਤਤ੍ਰ ਨੇਤ੍ਰਂ ਵਿਚਲਿਤਂ, ਵਿਵਰ੍ਤਿਤਂ, ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਵਪੀਡਿਤਮ੍, ਅਤ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਮ੍, ਅਵਸਨ੍ਨਂ, ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਤਮਿਤਿ ਸਟ੍ ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਦੋਸਾਃ; ਅਤਿਸ੍ਥੂਲਂ, ਕਰ੍ਕਸ਼ਮ੍, ਅਵਨਤਂ, ਅਣੁਭਿਨ੍ਨਂ , ਸਨ੍ਨਿਕਸ੍ਟਵਿਪ੍ਰਕਸ੍ਟਕਰ੍ਣਿਕਂ, ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਤਿਚ੍ਛਿਦ੍ਰਮ੍, ਅਤਿਦੀਰ੍ਘਮ੍, ਅਤਿਹ੍ਰਸ੍ਵਮ੍ , ਅਸ੍ਰਿਮਦਿਤ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ ਨੇਤ੍ਰਦੋਸਾਃ; ਬਹਲਤਾ, ਅਲ੍ਪਤਾ, ਸਚ੍ਛਿਦ੍ਰਤਾ , ਪ੍ਰਸ੍ਤੀਰ੍ਣਤਾ, ਦੁਰ੍ਬਦ੍ਧਤੇਤਿ ਪਞ੍ਚ ਬਸ੍ਤਿਦੋਸਾਃ; ਅਤਿਪੀਡਿਤਤਾ, ਸ਼ਿਥਿਲਪੀਡਿਤਤਾ, ਭੂਯੋ ਭੂਯੋਵਪੀਡਨਂ, ਕਾਲਾਤਿਕ੍ਰਮ ਇਤਿ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪੀਡਨਦੋਸਾਃ; ਆਮਤਾ, ਹੀਨਤਾ, ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਤਾ, ਅਤਿਸ਼ੀਤਤਾ, ਅਤ੍ਯੁਸ੍ਣਤਾ, ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤਾ, ਅਤਿਮਦੁਤਾ, ਅਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤਾ, ਅਤਿਰੂਕ੍ਸਤਾ, ਅਤਿਸਾਨ੍ਦ੍ਰਤਾ, ਅਤਿਦ੍ਰਵਤਾ, ਇਤ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ ਦ੍ਰਵ੍ਯਦੋਸਾਃ; ਅਵਾਕ੍ਸ਼ੀਰ੍ਸੋਚ੍ਛੀਰ੍ਸਨ੍ਯੁਬ੍ਜੋਤ੍ਤਾਨਸਙ੍ਕੁਚਿਤਦੇਹਸ੍ਥਿਤਦਕ੍ਸਿਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ਾਯਿਨਃ ਪ੍ਰਦਾਨਮਿਤਿ ਸਪ੍ਤ ਸ਼ਯ੍ਯਾਦੋਸਾਃ; ਏਵਮੇਤਾਸ਼੍ਚਤੁਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਵ੍ਯਾਪਦੋ ਵੈਦ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਾਃ | ਆਤੁਰਨਿਮਿਤ੍ਤਾਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਆਤੁਰੋਪਦ੍ਰਵਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ | ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਟਭਿਃ ਕਾਰਣੈਃ ਪ੍ਰਤਿਹਤੋ ਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਚ੍ਛਤਿ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਦੋਸੈਃ, ਅਸ਼ਨਾਭਿਭੂਤੋ, ਮਲਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰੋ, ਦੂਰਾਨੁਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟੋ, ਅਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ, ਅਨੁਸ੍ਣੋ, ਅਲ੍ਪਮ੍ਭੁਕ੍ਤਵਤੋ, ਅਲ੍ਪਸ਼੍ਚੇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਾਤੁਰਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ | ਅਯੋਗਸ੍ਤੂਭਯੋਃ, ਆਧ੍ਮਾਨਂ, ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾ, ਪਰਿਸ੍ਰਾਵਃ, ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾ, ਹਦਯੋਪਸਰਣਮ੍, ਅਙ੍ਗਪ੍ਰਗ੍ਰਹੋ, ਅਤਿਯੋਗੋ, ਜੀਵਾਦਾਨਮਿਤਿ ਨਵ ਵ੍ਯਾਪਦੋ ਵੈਦ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ||੩੨||
अत ऊर्ध्वं व्यापदो वक्ष्यामः | तत्र नेत्रं विचलितं, विवर्तितं, पार्श्वावपीडितम्, अत्युत्क्षिप्तम्, अवसन्नं, तिर्यक्प्रक्षिप्तमिति षट् प्रणिधानदोषाः; अतिस्थूलं, कर्कशम्, अवनतं, अणुभिन्नं , सन्निकृष्टविप्रकृष्टकर्णिकं, सूक्ष्मातिच्छिद्रम्, अतिदीर्घम्, अतिह्रस्वम् , अस्रिमदित्येकादश नेत्रदोषाः; बहलता, अल्पता, सच्छिद्रता , प्रस्तीर्णता, दुर्बद्धतेति पञ्च बस्तिदोषाः; अतिपीडितता, शिथिलपीडितता, भूयो भूयोऽवपीडनं, कालातिक्रम इति चत्वारः पीडनदोषाः; आमता, हीनता, अतिमात्रता, अतिशीतता, अत्युष्णता, अतितीक्ष्णता, अतिमृदुता, अतिस्निग्धता, अतिरूक्षता, अतिसान्द्रता, अतिद्रवता, इत्येकादश द्रव्यदोषाः; अवाक्शीर्षोच्छीर्षन्युब्जोत्तानसङ्कुचितदेहस्थितदक्षिणपार्श्वशायिनः प्रदानमिति सप्त शय्यादोषाः; एवमेताश्चतुश्चत्वारिंशद्व्यापदो वैद्यनिमित्ताः | आतुरनिमित्ताः पञ्चदश आतुरोपद्रवचिकित्सिते वक्ष्यन्ते | स्नेहस्त्वष्टभिः कारणैः प्रतिहतो न प्रत्यागच्छति त्रिभिर्दोषैः, अशनाभिभूतो, मलव्यामिश्रो, दूरानुप्रविष्टो, अस्विन्नस्य, अनुष्णो, अल्पम्भुक्तवतो, अल्पश्चेति वैद्यातुरनिमित्ता भवन्ति | अयोगस्तूभयोः, आध्मानं, परिकर्तिका, परिस्रावः, प्रवाहिका, हृदयोपसरणम्, अङ्गप्रग्रहो, अतियोगो, जीवादानमिति नव व्यापदो वैद्यनिमित्ता भवन्ति ||३२||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਚਲਿਤਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕਮ੍ਪਿਤਮ੍| ਵਿਵਰ੍ਤਿਤਂ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਮੇਵ ਮੋਟਿਤਮ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਵਪੀਡਿਤਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਵਾਮਦਕ੍ਸਿਣਯੋਰਵਪੀਡਨਮ੍| ਅਤ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਮ੍ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨੋਰ੍ਧ੍ਵਪ੍ਰੇਰਿਤਮ੍| ਅਵਸਨ੍ਨਮ੍ ਅਧੋਭਾਗਗਤਿਕਮ੍| ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਦੋਸਾ ਦਾਨਦੋਸਾਃ| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਤਿਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮੁਖਂ, ਬਹਨ੍ਮੁਖਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਸ੍ਰਿਮਦਿਤਿ ਅਸ੍ਰਿਃ ਕੋਟਿਃ ਪਾਲਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਧਾਰਾਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਨੇਤ੍ਰਦੋਸਾ ਨਿਰੂਹਯਨ੍ਤ੍ਰਦੋਸਾਃ| ਬਹਲਤਾ ਮਾਂਸੋਪਚਿਤਤ੍ਵਮ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਵਿਪੁਲਤਾਮਾਹੁਃ| ਪ੍ਰਸ੍ਤੀਰ੍ਣਤਾ ਸ੍ਨਾਯੁਜਾਲਵਤ੍ਤ੍ਵਮ੍| ਕਾਲਾਤਿਕ੍ਰਮ ਇਤਿ ਕਾਲਸ੍ਯਾਤਿਦ੍ਰੁਤਵਿਲਮ੍ਬਿਤਸ੍ਯਾਤਿਕ੍ਰਮੋ ਵਿਲਮ੍ਬਿਤਦਾਨੇਨੋਲ੍ਲਙ੍ਘਨਮ੍ | ਤਤ੍ਰਾਤਿਸ਼ਿਥਿਲਪੀਡਨੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪੀਡਨਕਾਲਸ੍ਯੇਸਦਤਿਕ੍ਰਮਃ, ਕਾਲਾਤਿਕ੍ਰਮੇ ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪੀਡਨਕਾਲਸ੍ਯ ਮਹਾਨਤਿਕ੍ਰਮ ਇਤਿ ਭੇਦਃ| ਆਮਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਮਃ ਅਪਕ੍ਵਸ੍ਨੇਹਃ| ਏਕਾਦਸ਼ ਦ੍ਰਵ੍ਯਦੋਸਾ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਨਿਰੂਹੋਭਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਾਃ| ਅਵਾਕ੍ਸ਼ੀਰ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਾਕ੍ਸ਼ੀਰ੍ਸ ਅਧੋਮਸ੍ਤਕਃ, ਉਚ੍ਛੀਰ੍ਸਕ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਸ੍ਤਕਃ, ਨ੍ਯੁਬ੍ਜਃ ਅਧੋਮੁਖਃ, ਸ੍ਥਿਤ ਉਪਵਿਸ੍ਟਃ| ਅਵਾਕ੍ਸ਼ੀਰ੍ਸਾਦਯਃ ਸਪ੍ਤ ਸ਼ਯ੍ਯਾਸ੍ਥਿਤਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਦੋਸਾਃ, ਉਪਚਾਰੇਣ ਸ਼ਯ੍ਯਾਯਾਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਸ੍ਨੇਹ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਭਯੋਰਿਤਿ ਨਿਰੂਹਾਨੁਵਾਸਨਯੋਃ| ਏਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਅਯੋਗਾਦਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸੁ ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਿਰੂਹਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ, ਕਾਸ਼੍ਚਿਦਨੁਵਾਸਨਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ, ਕਾਸ਼੍ਚਿਦੁਭਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਇਤਿ||੩੨||
Adhikarana 22 (33) · Śloka 33
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਸਟ੍ਸਪ੍ਤਤਿਃ ਸਮਾਸੇਨ ਵ੍ਯਾਪਦਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ | ਤਾਸਾਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਚ ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ ||੩੩||
भवति चात्र- षट्सप्ततिः समासेन व्यापदः परिकीर्तिताः | तासां वक्ष्यामि विज्ञानं सिद्धिं च तदनन्तरम् ||३३||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੩੩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 35
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਨੇਤ੍ਰਬਸ੍ਤਿਪ੍ਰਮਾਣਪ੍ਰਵਿਭਾਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੩੫||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने नेत्रबस्तिप्रमाणप्रविभागचिकित्सितं नाम पञ्चत्रिंशोऽध्यायः ||३५||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਪਞ੍ਚਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੫||