Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਨਿਵਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਪੀਯਂ ਰਸਾਯਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातो निवृत्तसन्तापीयं रसायनं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਵਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਪਸ਼ਬ੍ਦਮਧਿਕਤ੍ਯ ਕਤਂ ਰਸਾਯਨਂ ਨਿਵਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਪੀਯਮ੍| ਤਦਧਿਕਤ੍ਯ ਕਤੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥ ਇਤੀਯਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਯਥਾ ਨਿਵਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਪਾ ਮੋਦਨ੍ਤੇ ਦਿਵਿ ਦੇਵਤਾਃ | ਤਥੌਸਧੀਰਿਮਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮੋਦਨ੍ਤੇ ਭੁਵਿ ਮਾਨਵਾਃ ||੩||
यथा निवृत्तसन्तापा मोदन्ते दिवि देवताः | तथौषधीरिमाः प्राप्य मोदन्ते भुवि मानवाः ||३||
🔊 Audio coming soon
ਮਹੌਸਧਿਰਸਾਯਨਸ੍ਯੋਪਾਦੇਯਤ੍ਵਾਰ੍ਥਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਫਲੈਰੌਸਧਿਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਵਤ੍ਤਵ੍ਯਾਧਿਤ੍ਵੇਨ ਸ਼ਾਰੀਰਮਾਨਸਿਕਦੁਃਖਰਹਿਤਾਃ, ਮੋਦਨ੍ਤੇ ਹਸ੍ਯਨ੍ਤਿਃ, ਏਤੇਨ ਮਨਃਸੁਖਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਦਿਵਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਅਥ ਖਲੁ ਸਪ੍ਤ ਪੁਰੁਸਾ ਰਸਾਯਨਂ ਨੋਪਯੁਞ੍ਜੀਰਨ੍; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਅਨਾਤ੍ਮਵਾਨਲਸੋ ਦਰਿਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਮਾਦੀ ਵ੍ਯਸਨੀ ਪਾਪਕਦ੍ ਭੇਸਜਾਪਮਾਨੀ ਚੇਤਿ | ਸਪ੍ਤਭਿਰੇਵ ਕਾਰਣੈਰ੍ਨ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਅਜ੍ਞਾਨਾਦਨਾਰਮ੍ਭਾਦਸ੍ਥਿਰਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਾਦਨਾਯਤ੍ਤਤ੍ਵਾਦਧਰ੍ਮਾਦੌਸਧਾਲਾਭਾਚ੍ਚੇਤਿ ||੪||
अथ खलु सप्त पुरुषा रसायनं नोपयुञ्जीरन्; तद्यथा- अनात्मवानलसो दरिद्रः प्रमादी व्यसनी पापकृद् भेषजापमानी चेति | सप्तभिरेव कारणैर्न सम्पद्यते; तद्यथा- अज्ञानादनारम्भादस्थिरचित्तत्वाद्दारिद्र्यादनायत्तत्वादधर्मादौषधालाभाच्चेति ||४||
🔊 Audio coming soon
ਅਨਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ ਅਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਮਿਥ੍ਯਾਚਾਰਪ੍ਰਵਤ੍ਤੋ ਮੂਢਬੁਦ੍ਧਿਃ| ਪ੍ਰਮਾਦੀ ਪ੍ਰਮਾਦਸ਼ੀਲੋਨਵਹਿਤਚਿਤ੍ਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵ੍ਯਸਨਾਨਿ ਦ੍ਯੂਤਮਦ੍ਯਵੇਸ਼੍ਯਾਦੀਨਿ ਸਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯਾਸੌ ਵ੍ਯਸਨੀ| ਸਪ੍ਤ ਕਾਰਣਾਨਿ ਚ ਸਨ੍ਤਿ ਅਨਾਤ੍ਮਵਦਾਦੀਨਾਂ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਪੁਂਸਾਮਜ੍ਞਾਨਾਦਿਕਾਰਣੈਃ ਸਪ੍ਤਭਿਰੇਵ ਯਥਾਯਥਂ ਰਸਾਯਨਂ ਨ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਤਤ੍ਰਾਨਾਤ੍ਮਨੋਜ੍ਞਾਨਾਤ੍, ਦਰਿਦ੍ਰਸ੍ਯਾਲਸਸ੍ਯਾਨਾਰਮ੍ਭਾਨਵਸ੍ਥਿਤਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ, ਏਵਂ ਪ੍ਰਮਾਦਿਵ੍ਯਸਨਿਪਾਪਕਦਾਦੀਨਾਮਪ੍ਯਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰਨੁਮੇਯੇਤਿ||੪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਅਥੌਸਧੀਰ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ- ਤਤ੍ਰਾਜਗਰੀ, ਸ਼੍ਵੇਤਕਾਪੋਤੀ, ਕਸ੍ਣਕਾਪੋਤੀ, ਗੋਨਸੀ, ਵਾਰਾਹੀ, ਕਨ੍ਯਾ, ਛਤ੍ਰਾ, ਅਤਿਚ੍ਛਤ੍ਰਾ, ਕਰੇਣੁਃ, ਅਜਾ, ਚਕ੍ਰਕਾ, ਆਦਿਤ੍ਯਪਰ੍ਣੀ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੁਵਰ੍ਚਲਾ, ਸ਼੍ਰਾਵਣੀ, ਮਹਾਸ਼੍ਰਾਵਣੀ, ਗੋਲੋਮੀ, ਅਜਲੋਮੀ, ਮਹਾਵੇਗਵਤੀ, ਚੇਤ੍ਯਸ੍ਟਾਦਸ਼ ਸੋਮਸਮਵੀਰ੍ਯਾ ਮਹੌਸਧਯੋ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ | ਤਾਸਾਂ ਸੋਮਵਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼ੀਃਸ੍ਤੁਤਯਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਭਿਹਿਤਾਃ | ਤਾਸਾਮਾਗਾਰੇਭਿਹੁਤਾਨਾਂ ਯਾਃ ਕ੍ਸੀਰਵਤ੍ਯਸ੍ਤਾਸਾਂ ਕ੍ਸੀਰਕੁਡਵਂ ਸਕਦੇਵੋਪਯੁਞ੍ਜੀਤ , ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਸੀਰਾ ਮੂਲਵਤ੍ਯਸ੍ਤਾਸਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨੀਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਕਾਣ੍ਡਾਨਿ ਪ੍ਰਮਾਣਮੁਪਯੋਗੇ, ਸ਼੍ਵੇਤਕਾਪੋਤੀ ਸਮੂਲਪਤ੍ਰਾ ਭਕ੍ਸਯਿਤਵ੍ਯਾ, ਗੋਨਸ੍ਯਜਗਰੀਕਸ੍ਣਕਾਪੋਤੀਨਾਂ ਸਨਖਮੁਸ੍ਟਿਂ ਖਣ੍ਡਸ਼ਃ ਕਲ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਵਿਪਾਚ੍ਯ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯਾਭਿਘਾਰਿਤਮਭਿਹੁਤਂ ਚ ਸਕਦੇਵੋਪਯੁਞ੍ਜੀਤ, ਚਕ੍ਰਕਾਯਾਃ ਪਯਃ ਸਕਦੇਵ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੁਵਰ੍ਚਲਾ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਮੁਪਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਕਲ੍ਪੇਨ, ਸ਼ੇਸਾਣਾਂ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚ ਪਲਾਨਿ ਕ੍ਸੀਰਾਢਕਕ੍ਵਥਿਤਾਨਿ ਪ੍ਰਸ੍ਥੇਵਸ਼ਿਸ੍ਟੇਵਤਾਰ੍ਯ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯ ਸਕਦੇਵੋਪਯੁਞ੍ਜੀਤ | ਸੋਮਵਦਾਹਾਰਵਿਹਾਰੌ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੌ, ਕੇਵਲਂ ਨਵਨੀਤਮਭ੍ਯਙ੍ਗਾਰ੍ਥੇ, ਸ਼ੇਸਂ ਸੋਮਵਦਾਨਿਰ੍ਗਮਾਦਿਤਿ ||੫||
अथौषधीर्व्याख्यास्यामः- तत्राजगरी, श्वेतकापोती, कृष्णकापोती, गोनसी, वाराही, कन्या, छत्रा, अतिच्छत्रा, करेणुः, अजा, चक्रका, आदित्यपर्णी, ब्रह्मसुवर्चला, श्रावणी, महाश्रावणी, गोलोमी, अजलोमी, महावेगवती, चेत्यष्टादश सोमसमवीर्या महौषधयो व्याख्याताः | तासां सोमवत् क्रियाशीःस्तुतयः शास्त्रेऽभिहिताः | तासामागारेऽभिहुतानां याः क्षीरवत्यस्तासां क्षीरकुडवं सकृदेवोपयुञ्जीत , यास्त्वक्षीरा मूलवत्यस्तासां प्रदेशिनीप्रमाणानि त्रीणि काण्डानि प्रमाणमुपयोगे, श्वेतकापोती समूलपत्रा भक्षयितव्या, गोनस्यजगरीकृष्णकापोतीनां सनखमुष्टिं खण्डशः कल्पयित्वा क्षीरेण विपाच्य परिस्राव्याभिघारितमभिहुतं च सकृदेवोपयुञ्जीत, चक्रकायाः पयः सकृदेव, ब्रह्मसुवर्चला सप्तरात्रमुपयोक्तव्या भक्ष्यकल्पेन, शेषाणां पञ्च पञ्च पलानि क्षीराढकक्वथितानि प्रस्थेऽवशिष्टेऽवतार्य परिस्राव्य सकृदेवोपयुञ्जीत | सोमवदाहारविहारौ व्याख्यातौ, केवलं नवनीतमभ्यङ्गार्थे, शेषं सोमवदानिर्गमादिति ||५||
🔊 Audio coming soon
ਸੋਮਵਦਿਤਿ ਅਧ੍ਵਰਵਿਧਿਵਰ੍ਜਮਨ੍ਯਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸੋਮਵਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਧਾਨਮ੍| ਆਸ਼ੀਰ੍ਮਙ੍ਗਲਪਾਠਾਦਿਃ, ਸ੍ਤੁਤਿਃ ਫਲਵਾਦਃ; ਗਯੀ ਤੁ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕਰਣਂ ਵਿਧਾਨਂ, ਆਸ਼ੀਃ ਫਲਂ, ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਤੁਤਯਃ ਸੋਮਸ੍ਯੈਵ; ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਆਗਮੇ ਅਭਿਹਿਤਾਃ| ਏਤੇਨ ਤਨ੍ਮਤੇ ਸੋਮਸ੍ਯੇਵਾਧ੍ਵਰਵਿਧਿਰਪਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ| ਅਭਿਹੁਤਾਨਾਂ ਕਤਹੋਮਾਨਾਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਕੁਡਵਮਸ੍ਟੌ ਪਲਾਨਿ, ਮਹਤੀ ਮਾਤ੍ਰਾ| ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨੀਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਆਯਾਮਵਿਸ੍ਤਾਰਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਵਿਪਾਚ੍ਯੇਤਿ “ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦਸ੍ਟਗੁਣਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਕ੍ਸੀਰਾਤ੍ਤੋਯਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਾਵਸ਼ੇਸਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਕ੍ਸੀਰਪਾਕੇ ਤ੍ਵਯਂ ਵਿਧਿਃ” ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ| ਅਭਿਘਾਰਿਤਮਭਿਹੁਤਮਿਤਿ ਪੂਰ੍ਵਮਭਿਘਾਰਿਤਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦਭਿਹੁਤਂ; ਅਭਿਘਾਰਿਤਮ੍ ਈਸਦ੍ਧਤਾਕ੍ਤਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਚਕ੍ਰਕਾਯਾਃ ਪਯਃ ਸਕਦੇਵ| ਗਯੀ ਤੁ ‘ਤਤ੍ਰ ਚਕ੍ਰਕਾਯਾਃ ਪਾਯਸਮ੍’ ਇਤਿ ਪਠਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ ਚ- ਤਤ੍ਰ ਚਕ੍ਰਕਾਯਾਃ ਪਲਕਲ੍ਕਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਿਤਤਣ੍ਡੁਲਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸਾਧ੍ਯਂ, ਸਕਦੇਵੋਪਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਭਕ੍ਸ੍ਯਕਲ੍ਪੇਨੇਤਿ ਅਪੂਪਾਦਿਵਿਧਾਨੇਨ| ਆਨਿਰ੍ਗਮਾਦਿਤਿ ਗੂਢਾਗਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰਾਵਾਸਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫||
Adhikarana 5 (6-8) · Śloka 8
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਯੁਵਾਨਂ ਸਿਂਹਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਕਾਨ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤਨਿਗਾਦਿਨਮ੍ | ਕੁਰ੍ਯੁਰੇਤਾਃ ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਦ੍ਵਿਸਹਸ੍ਰਾਯੁਸਂ ਨਰਮ੍ ||੬|| ਅਙ੍ਗਦੀ ਕੁਣ੍ਡਲੀ ਮੌਲੀ ਦਿਵ੍ਯਸ੍ਰਕ੍ਚਨ੍ਦਨਾਮ੍ਬਰਃ | ਚਰਤ੍ਯਮੋਘਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋ ਨਭਸ੍ਯਮ੍ਬੁਦਦੁਰ੍ਗਮੇ ||੭|| ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਪਕ੍ਸਿਣੋ ਯੇਨ ਜਲਲਮ੍ਬਾਸ਼੍ਚ ਤੋਯਦਾਃ | ਗਤਿਃ ਸੌਸਧਿਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸੋਮਸਿਦ੍ਧੇ ਗਤਿਃ ਪਰਾ ||੮||
भवन्ति चात्र- युवानं सिंहविक्रान्तं कान्तं श्रुतनिगादिनम् | कुर्युरेताः क्रमेणैव द्विसहस्रायुषं नरम् ||६|| अङ्गदी कुण्डली मौली दिव्यस्रक्चन्दनाम्बरः | चरत्यमोघसङ्कल्पो नभस्यम्बुददुर्गमे ||७|| व्रजन्ति पक्षिणो येन जललम्बाश्च तोयदाः | गतिः सौषधिसिद्धस्य सोमसिद्धे गतिः परा ||८||
🔊 Audio coming soon
ਅਤਃ ਪਰਂ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤਿਮਾਹ- ਯੁਵਾਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਵਿਕ੍ਰਮਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਕਾਨ੍ਤਂ ਮਨੋਜ੍ਞਮ੍| ਕ੍ਰਮੇਣੈਵੇਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਹਿਤਸਕਲਕ੍ਰਮੇਣ| ਅਙ੍ਗਦੀ ਕੇਯੂਰਯੁਕ੍ਤਃ, ਕੁਣ੍ਡਲੀ ਕੁਣ੍ਡਲਯੁਕ੍ਤਃ, ਮੌਲੀ ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ, ਸ੍ਰਕ੍ ਮਾਲਾ, ਅਮ੍ਬਰਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਮ੍, ਅਮੋਘਸਙ੍ਕਲ੍ਪਃ ਸਫਲਕਾਮਿਤਃ| ਨਭਸਿ ਆਕਾਸ਼ੇ| ਅਮ੍ਬੁਦਦੁਰ੍ਗਮੇ ਮੇਘੈਰ੍ਦੁਃਖਸਞ੍ਚਾਰੇ| ਸੋਮਸਿਦ੍ਧੇ ਗਤਿਃ ਪਰੇਤਿ ਸੋਮਸਿਦ੍ਧੇ ਪੁਰੁਸੇ ਪੁਨਰੇਵਮੁਤ੍ਕਸ੍ਟਂ ਗਮਨਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੬-੮||
Adhikarana 6 (9-25) · Śloka 25
ਅਥ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮੌਸਧੀਨਾਂ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ | ਮਣ੍ਡਲੈਃ ਕਪਿਲੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰੈਃ ਸਰ੍ਪਾਭਾ ਪਞ੍ਚਪਰ੍ਣਿਨੀ ||੯|| ਪਞ੍ਚਾਰਤ੍ਨਿਪ੍ਰਮਾਣਾ ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਜਗਰੀ ਬੁਧੈਃ | ਨਿਸ੍ਪਤ੍ਰਾ ਕਨਕਾਭਾਸਾ ਮੂਲੇ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਸਮ੍ਮਿਤਾ ||੧੦|| ਸਰ੍ਪਾਕਾਰਾ ਲੋਹਿਤਾਨ੍ਤਾ ਸ਼੍ਵੇਤਕਾਪੋਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ | ਦ੍ਵਿਪਰ੍ਣਿਨੀਂ ਮੂਲਭਵਾਮਰੁਣਾਂ ਕਸ੍ਣਮਣ੍ਡਲਾਮ੍ ||੧੧|| ਦ੍ਵ੍ਯਰਤ੍ਨਿਮਾਤ੍ਰਾਂ ਜਾਨੀਯਾਦ੍ਗੋਨਸੀਂ ਗੋਨਸਾਕਤਿਮ੍ | ਸਕ੍ਸੀਰਾਂ ਰੋਮਸ਼ਾਂ ਮਦ੍ਵੀਂ ਰਸੇਨੇਕ੍ਸੁਰਸੋਪਮਾਮ੍ ||੧੨|| ਏਵਂਰੂਪਰਸਾਂ ਚਾਪਿ ਕਸ੍ਣਕਾਪੋਤਿਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ | ਕਸ੍ਣਸਰ੍ਪਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਵਾਰਾਹੀ ਕਨ੍ਦਸਮ੍ਭਵਾ ||੧੩|| ਏਕਪਤ੍ਰਾ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਾ ਭਿਨ੍ਨਾਞ੍ਜਨਸਮਪ੍ਰਭਾ | ਛਤ੍ਰਾਤਿਚ੍ਛਤ੍ਰਕੇ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨੇ ਕਨ੍ਦਸਮ੍ਭਵੇ ||੧੪|| ਜਰਾਮਤ੍ਯੁਨਿਵਾਰਿਣ੍ਯੌ ਸ਼੍ਵੇਤਕਾਪੋਤਿਸਂਸ੍ਥਿਤੇ | ਕਾਨ੍ਤੈਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਃ ਪਤ੍ਰੈਰ੍ਮਯੂਰਾਙ੍ਗਰੁਹੋਪਮੈਃ ||੧੫|| ਕਨ੍ਦਜਾ ਕਾਞ੍ਚਨਕ੍ਸੀਰੀ ਕਨ੍ਯਾ ਨਾਮ ਮਹੌਸਧੀ | ਕਰੇਣੁਃ ਸੁਬਹੁਕ੍ਸੀਰਾ ਕਨ੍ਦੇਨ ਗਜਰੂਪਿਣੀ ||੧੬|| ਹਸ੍ਤਿਕਰ੍ਣਪਲਾਸ਼ਸ੍ਯ ਤੁਲ੍ਯਪਰ੍ਣਾ ਦ੍ਵਿਪਰ੍ਣਿਨੀ | ਅਜਾਸ੍ਤਨਾਭਕਨ੍ਦਾ ਤੁ ਸਕ੍ਸੀਰਾ ਕ੍ਸੁਪਰੂਪਿਣੀ ||੧੭|| ਅਜਾ ਮਹੌਸਧੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸ਼ਙ੍ਖਕੁਨ੍ਦੇਨ੍ਦੁਪਾਣ੍ਡੁਰਾ | ਸ਼੍ਵੇਤਾਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਕੁਸੁਮਾਂ ਕਾਕਾਦਨ੍ਯਾ ਸਮਾਂ ਕ੍ਸੁਪਾਮ੍ ||੧੮|| ਚਕ੍ਰਕਾਮੋਸਧੀਂ ਵਿਦ੍ਯਾਜ੍ਜਰਾਮਤ੍ਯੁਨਿਵਾਰਿਣੀਮ੍ | ਮੂਲਿਨੀ ਪਞ੍ਚਭਿਃ ਪਤ੍ਰੈਃ ਸੁਰਕ੍ਤਾਂਸ਼ੁਕਕੋਮਲੈਃ ||੧੯|| ਆਦਿਤ੍ਯਪਰ੍ਣਿਨੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸਦਾਦਿਤ੍ਯਾਨੁਵਰ੍ਤਿਨੀ | ਕਨਕਾਭਾ ਜਲਾਨ੍ਤੇਸੁ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਰਿਸਰ੍ਪਤਿ ||੨੦|| ਸਕ੍ਸੀਰਾ ਪਦ੍ਮਿਨੀਪ੍ਰਖ੍ਯਾ ਦੇਵੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੁਵਰ੍ਚਲਾ | ਅਰਤ੍ਨਿਮਾਤ੍ਰਕ੍ਸੁਪਕਾ ਪਤ੍ਰੈਦ੍ਰ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਸਮ੍ਮਿਤੈਃ ||੨੧|| ਪੁਸ੍ਪੈਰ੍ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਾਕਾਰੈਃ ਫਲੈਸ਼੍ਚਾਞ੍ਜਨਸਨ੍ਨਿਭੈਃ | ਸ਼੍ਰਾਵਣੀ ਮਹਤੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਕਨਕਾਭਾ ਪਯਸ੍ਵਿਨੀ ||੨੨|| ਸ਼੍ਰਾਵਣੀ ਪਾਣ੍ਡੁਰਾਭਾਸਾ ਮਹਾਸ਼੍ਰਾਵਣਿਲਕ੍ਸਣਾ | ਗੋਲੋਮੀ ਚਾਜਲੋਮੀ ਚ ਰੋਮਸ਼ੇ ਕਨ੍ਦਸਮ੍ਭਵੇ ||੨੩|| ਹਂਸਪਾਦੀਵ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੈਃ ਪਤ੍ਰੈਰ੍ਮੂਲਸਮੁਦ੍ਭਵੈਃ | ਅਥਵਾ ਸ਼ਙ੍ਖਪੁਸ੍ਪ੍ਯਾ ਚ ਸਮਾਨਾ ਸਰ੍ਵਰੂਪਤਃ ||੨੪|| ਵੇਗੇਨ ਮਹਤਾਵਿਸ੍ਟਾ ਸਰ੍ਪਨਿਰ੍ਮੋਕਸਨ੍ਨਿਭਾ | ਏਸਾ ਵੇਗਵਤੀ ਨਾਮ ਜਾਯਤੇ ਹ੍ਯਮ੍ਬੁਦਕ੍ਸਯੇ ||੨੫||
अथ वक्ष्यामि विज्ञानमौषधीनां पृथक् पृथक् | मण्डलैः कपिलैश्चित्रैः सर्पाभा पञ्चपर्णिनी ||९|| पञ्चारत्निप्रमाणा च विज्ञेयाऽजगरी बुधैः | निष्पत्रा कनकाभासा मूले द्व्यङ्गुलसम्मिता ||१०|| सर्पाकारा लोहितान्ता श्वेतकापोतिरुच्यते | द्विपर्णिनीं मूलभवामरुणां कृष्णमण्डलाम् ||११|| द्व्यरत्निमात्रां जानीयाद्गोनसीं गोनसाकृतिम् | सक्षीरां रोमशां मृद्वीं रसेनेक्षुरसोपमाम् ||१२|| एवंरूपरसां चापि कृष्णकापोतिमादिशेत् | कृष्णसर्पस्वरूपेण वाराही कन्दसम्भवा ||१३|| एकपत्रा महावीर्या भिन्नाञ्जनसमप्रभा | छत्रातिच्छत्रके विद्याद्रक्षोघ्ने कन्दसम्भवे ||१४|| जरामृत्युनिवारिण्यौ श्वेतकापोतिसंस्थिते | कान्तैर्द्वादशभिः पत्रैर्मयूराङ्गरुहोपमैः ||१५|| कन्दजा काञ्चनक्षीरी कन्या नाम महौषधी | करेणुः सुबहुक्षीरा कन्देन गजरूपिणी ||१६|| हस्तिकर्णपलाशस्य तुल्यपर्णा द्विपर्णिनी | अजास्तनाभकन्दा तु सक्षीरा क्षुपरूपिणी ||१७|| अजा महौषधी ज्ञेया शङ्खकुन्देन्दुपाण्डुरा | श्वेतां विचित्रकुसुमां काकादन्या समां क्षुपाम् ||१८|| चक्रकामोषधीं विद्याज्जरामृत्युनिवारिणीम् | मूलिनी पञ्चभिः पत्रैः सुरक्तांशुककोमलैः ||१९|| आदित्यपर्णिनी ज्ञेया सदाऽऽदित्यानुवर्तिनी | कनकाभा जलान्तेषु सर्वतः परिसर्पति ||२०|| सक्षीरा पद्मिनीप्रख्या देवी ब्रह्मसुवर्चला | अरत्निमात्रक्षुपका पत्रैद्र्व्यङ्गुलसम्मितैः ||२१|| पुष्पैर्नीलोत्पलाकारैः फलैश्चाञ्जनसन्निभैः | श्रावणी महती ज्ञेया कनकाभा पयस्विनी ||२२|| श्रावणी पाण्डुराभासा महाश्रावणिलक्षणा | गोलोमी चाजलोमी च रोमशे कन्दसम्भवे ||२३|| हंसपादीव विच्छिन्नैः पत्रैर्मूलसमुद्भवैः | अथवा शङ्खपुष्प्या च समाना सर्वरूपतः ||२४|| वेगेन महताऽऽविष्टा सर्पनिर्मोकसन्निभा | एषा वेगवती नाम जायते ह्यम्बुदक्षये ||२५||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ੍ਤਤਕਨਿਸ੍ਠਾਙ੍ਗੁਲਿਮੁਸ੍ਟਿਕਹਸ੍ਤਃ ਅਰਤ੍ਨਿਃ| ਸ਼੍ਵੇਤਕਾਪੋਤਿਸਂਸ੍ਥਿਤੇ ਇਤਿ ਸ਼੍ਵੇਤਕਾਪੋਤਿਕਾਕਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨੇ ਇਤਿ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਰਕ੍ਸਸਾਂ ਪ੍ਰਧ੍ਵਂਸਕਰੇ| ਕਾਞ੍ਚਨਵਰ੍ਣਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਕਾਞ੍ਚਨਕ੍ਸੀਰੀ| ਕ੍ਸੁਪਰੂਪਿਣੀ ਵਿਟਪਰੂਪਿਣੀ, ਬਦ੍ਧਮੁਸ੍ਟਿਕਰਃ ਅਰਤ੍ਨਿਃ| ਨਿਵਾਤੇਪਿ ਸ੍ਵਭਾਵਵੇਗੇਨਾਵਿਸ੍ਟਾ| ਅਮ੍ਬੁਦਕ੍ਸਯੇ ਸ਼ਰਦਿ||੯-੨੫||
Adhikarana 7 (26-28) · Śloka 29
ਸਪ੍ਤਾਦੌ ਸਰ੍ਪਰੂਪਿਣ੍ਯੋ ਹ੍ਯੌਸਧ੍ਯੋ ਯਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ | ਤਾਸਾਮੁਦ੍ਧਰਣਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਸਰ੍ਵਦਾ ||੨੬|| ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਰਾਮਕਸ੍ਣਾਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਗਵਾਮਪਿ | ਤਪਸਾ ਤੇਜਸਾ ਵਾਪਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਧ੍ਵਂ ਸ਼ਿਵਾਯ ਵੈ ||੨੭|| ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾ ਏਵਾਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਯੇਤ੍ | ਅਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨੈਰਲਸੈਃ ਕਤਘ੍ਨੈਃ ਪਾਪਕਰ੍ਮਭਿਃ ||੨੮|| ਨੈਵਾਸਾਦਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਾਃ ਸੋਮਾਃ ਸੋਮਸਮਾਸ੍ਤਥਾ |੨੯|
सप्तादौ सर्परूपिण्यो ह्यौषध्यो याः प्रकीर्तिताः | तासामुद्धरणं कार्यं मन्त्रेणानेन सर्वदा ||२६|| महेन्द्ररामकृष्णानां ब्राह्मणानां गवामपि | तपसा तेजसा वाऽपि प्रशाम्यध्वं शिवाय वै ||२७|| मन्त्रेणानेन मतिमान् सर्वा एवाभिमन्त्रयेत् | अश्रद्दधानैरलसैः कृतघ्नैः पापकर्मभिः ||२८|| नैवासादयितुं शक्याः सोमाः सोमसमास्तथा |२९|
🔊 Audio coming soon
ਅਨੇਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣੋਦ੍ਧਰਣਮੁਤ੍ਪਾਟਨਮੌਸਧਪਰਿਰਕ੍ਸਾਰ੍ਥਮਭਿਮਤਫਲਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਚ| ਮਨ੍ਤ੍ਰਮਾਹ- ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਧ੍ਵਮ੍ ਉਪਸ਼ਮਂ ਕੁਰੁਤ; ਕਿਮਰ੍ਥਂ? ਸ਼ਿਵਾਯ ਕਲ੍ਯਾਣਾਯ| ਵੈ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍| ਨੈਵਾਸਾਦਯਿਤੁਂ ਨੈਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੁਮ੍||੨੬-੨੮||-
Adhikarana 8 (29) · Śloka 30
ਪੀਤਾਵਸ਼ੇਸਮਮਤਂ ਦੇਵੈਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰੋਗਮੈਃ ||੨੯|| ਨਿਹਿਤਂ ਸੋਮਵੀਰ੍ਯਾਸੁ ਸੋਮੇ ਚਾਪ੍ਯੋਸਧੀਪਤੌ |੩੦|
पीतावशेषममृतं देवैर्ब्रह्मपुरोगमैः ||२९|| निहितं सोमवीर्यासु सोमे चाप्योषधीपतौ |३०|
🔊 Audio coming soon
ਪੌਰਾਣਿਕੀਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਪੀਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਹਿਤਂ ਧਤਮ੍| ਸੋਮਵੀਰ੍ਯਾਸੁ ਔਸਧਿਸੁ| ਸੋਮੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਿ||੨੯||-
Adhikarana 9 (30-40) · Śloka 40
ਦੇਵਸੁਨ੍ਦੇ ਹ੍ਰਦਵਰੇ ਤਥਾ ਸਿਨ੍ਧੌ ਮਹਾਨਦੇ ||੩੦|| ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਚ ਜਲਾਨ੍ਤੇਸੁ ਮੇਧ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੁਵਰ੍ਚਲਾ | ਆਦਿਤ੍ਯਪਰ੍ਣਿਨੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਤਥੈਵ ਹਿਮਸਙ੍ਕ੍ਸਯੇ ||੩੧|| ਦਸ਼੍ਯਤੇਜਗਰੀ ਨਿਤ੍ਯਂ ਗੋਨਸੀ ਚਾਮ੍ਬੁਦਾਗਮੇ | ਕਾਸ਼੍ਮੀਰੇਸੁ ਸਰੋ ਦਿਵ੍ਯਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਕਮਾਨਸਮ੍ ||੩੨|| ਕਰੇਣੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਨ੍ਯਾ ਚ ਛਤ੍ਰਾਤਿਚ੍ਛਤ੍ਰਕੇ ਤਥਾ | ਗੋਲੋਮੀ ਚਾਜਲੋਮੀ ਚ ਮਹਤੀ ਸ਼੍ਰਾਵਣੀ ਤਥਾ ||੩੩|| ਵਸਨ੍ਤੇ ਕਸ੍ਣਸਰ੍ਪਾਖ੍ਯਾ ਗੋਨਸੀ ਚ ਪ੍ਰਦਸ਼੍ਯਤੇ | ਕੌਸ਼ਿਕੀਂ ਸਰਿਤਂ ਤੀਰ੍ਤ੍ਵਾ ਸਞ੍ਜਯਨ੍ਤ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਤਃ ||੩੪|| ਕ੍ਸਿਤਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ੋ ਵਲ੍ਮੀਕੈਰਾਚਿਤੋ ਯੋਜਨਤ੍ਰਯਮ੍ | ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਤਤ੍ਰ ਕਾਪੋਤੀ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਵਲ੍ਮੀਕਮੂਰ੍ਧਸੁ ||੩੫|| ਮਲਯੇ ਨਲਸੇਤੌ ਚ ਵੇਗਵਤ੍ਯੌਸਧੀ ਧ੍ਰੁਵਾ | ਕਾਰ੍ਤਿਕ੍ਯਾਂ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਂ ਚ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍ਤਾਮੁਪੋਸਿਤਃ ||੩੬|| ਸੋਮਵਚ੍ਚਾਤ੍ਰ ਵਰ੍ਤੇਤ ਫਲਂ ਤਾਵਚ੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ | ਸਰ੍ਵਾ ਵਿਚੇਯਾਸ੍ਤ੍ਵੋਸਧ੍ਯਃ ਸੋਮਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਰ੍ਬੁਦੇ ਗਿਰੌ ||੩੭|| ਸ ਸ਼ਙ੍ਗੈਰ੍ਦੇਵਚਰਿਤੈਰਮ੍ਬੁਦਾਨੀਕਭੇਦਿਭਿਃ | ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਸ੍ਤੀਰ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਵਿਖ੍ਯਾਤੈਃ ਸਿਦ੍ਧਰ੍ਸਿਸੁਰਸੇਵਿਤੈਃ ||੩੮|| ਗੁਹਾਭਿਰ੍ਭੀਮਰੂਪਾਭਿਃ ਸਿਂਹੋਨ੍ਨਾਦਿਤਕੁਕ੍ਸਿਭਿਃ | ਗਜਾਲੋਡਿਤਤੋਯਾਭਿਰਾਪਗਾਭਿਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ | ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਧਾਤੁਭਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰੈਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵੋਪਸ਼ੋਭਿਤਃ ||੩੯|| ਨਦੀਸੁ ਸ਼ੈਲੇਸੁ ਸਰਃਸੁ ਚਾਪਿ ਪੁਣ੍ਯੇਸ੍ਵਰਣ੍ਯੇਸੁ ਤਥਾਸ਼੍ਰਮੇਸੁ | ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪਰਿਮਾਰ੍ਗਿਤਵ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਭੂਮਿਰ੍ਹਿ ਵਸੂਨਿ ਧਤ੍ਤੇ ||੪੦||
देवसुन्दे ह्रदवरे तथा सिन्धौ महानदे ||३०|| दृश्यते च जलान्तेषु मेध्या ब्रह्मसुवर्चला | आदित्यपर्णिनी ज्ञेया तथैव हिमसङ्क्षये ||३१|| दृश्यतेऽजगरी नित्यं गोनसी चाम्बुदागमे | काश्मीरेषु सरो दिव्यं नाम्ना क्षुद्रकमानसम् ||३२|| करेणुस्तत्र कन्या च छत्रातिच्छत्रके तथा | गोलोमी चाजलोमी च महती श्रावणी तथा ||३३|| वसन्ते कृष्णसर्पाख्या गोनसी च प्रदृश्यते | कौशिकीं सरितं तीर्त्वा सञ्जयन्त्यास्तु पूर्वतः ||३४|| क्षितिप्रदेशो वल्मीकैराचितो योजनत्रयम् | विज्ञेया तत्र कापोती श्वेता वल्मीकमूर्धसु ||३५|| मलये नलसेतौ च वेगवत्यौषधी ध्रुवा | कार्तिक्यां पौर्णमास्यां च भक्षयेत्तामुपोषितः ||३६|| सोमवच्चात्र वर्तेत फलं तावच्च कीर्तितम् | सर्वा विचेयास्त्वोषध्यः सोमाश्चाप्यर्बुदे गिरौ ||३७|| स शृङ्गैर्देवचरितैरम्बुदानीकभेदिभिः | व्याप्तस्तीर्थैश्च विख्यातैः सिद्धर्षिसुरसेवितैः ||३८|| गुहाभिर्भीमरूपाभिः सिंहोन्नादितकुक्षिभिः | गजालोडिततोयाभिरापगाभिः समन्ततः | विविधैर्धातुभिश्चित्रैः सर्वत्रैवोपशोभितः ||३९|| नदीषु शैलेषु सरःसु चापि पुण्येष्वरण्येषु तथाऽऽश्रमेषु | सर्वत्र सर्वाः परिमार्गितव्याः सर्वत्र भूमिर्हि वसूनि धत्ते ||४०||
🔊 Audio coming soon
ਦੇਸ਼ਮਾਹ- ਦੇਵਸੁਨ੍ਦੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹ੍ਰਦੇ ਜਲਾਸ਼ਯਵਿਸ਼ੇਸੇ| ਮਹਾਨਦ ਇਤਿ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਹਿਮਸਙ੍ਕ੍ਸਯੇ ਵਸਨ੍ਤੇ| ਅਮ੍ਬੁਦਾਗਮੇ ਵਰ੍ਸਾਸੁ| ਕਸ੍ਣਸਰ੍ਪਾਖ੍ਯਾ ਵਾਰਾਹੀ| ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਅਨੁਸਰਣੀਯਾਃ| ਕੁਤਃ ਪੁਨਰਤ੍ਰ ਗਿਰੌ ਸਰ੍ਵਾ ਏਵਾਨੁਸਰਣੀਯਾ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਤੋ ਗਿਰਿਰੁਕ੍ਤਵਿਸ਼ੇਸਣਃ | ਅਮ੍ਬੁਦਾਨੀਕਂ ਮੇਘਘਟਾ| ਧਾਤੁਭਿਃ ਗੈਰਿਕਾਦਿਭਿਃ| ਪੁਨਃ ਕਿਂਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟੋ ਗਿਰਿਃ? ਗੁਹਾਭਿਰੁਕ੍ਤਵਿਸ਼ੇਸਣਾਭਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਃ, ਸਿਂਹੋਨ੍ਨਾਦਿਤਕੁਕ੍ਸਿਭਿਃ ਸਿਂਹੈਰੁਨ੍ਨਾਦਿਤਾਃ ਕੁਕ੍ਸਯੋ ਯਾਸਾਂ ਤਾਸ੍ਤਾਭਿਃ, ਪੁਨਰਾਪਗਾਭਿਰ੍ਨਦੀਭਿਰੁਕ੍ਤਵਿਸ਼ੇਸਣਾਭਿਰੁਪਲਕ੍ਸਿਤਃ| ਹਿ ਯਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥੇ| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਾਰਣਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਦੇਸ਼ੇਸੁ, ਭੂਮਿਰਿਯਂ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਧਾਰਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩੦-੪੦||
Adhikarana puShpikA · Śloka 30
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਨਿਵਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਪੀਯਂ ਰਸਾਯਨਂ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੩੦||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने निवृत्तसन्तापीयं रसायनं नाम त्रिंशोऽध्यायः ||३०||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੦||