Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ನಿವೃತ್ತಸನ್ತಾಪೀಯಂ ರಸಾಯನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातो निवृत्तसन्तापीयं रसायनं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ನಿವೃತ್ತಸನ್ತಾಪಶಬ್ದಮಧಿಕೃತ್ಯ ಕೃತಂ ರಸಾಯನಂ ನಿವೃತ್ತಸನ್ತಾಪೀಯಮ್| ತದಧಿಕೃತ್ಯ ಕೃತೋ ಗ್ರನ್ಥ ಇತೀಯಪ್ರತ್ಯಯಃ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಯಥಾ ನಿವೃತ್ತಸನ್ತಾಪಾ ಮೋದನ್ತೇ ದಿವಿ ದೇವತಾಃ | ತಥೌಷಧೀರಿಮಾಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮೋದನ್ತೇ ಭುವಿ ಮಾನವಾಃ ||೩||
यथा निवृत्तसन्तापा मोदन्ते दिवि देवताः | तथौषधीरिमाः प्राप्य मोदन्ते भुवि मानवाः ||३||
🔊 Audio coming soon
ಮಹೌಷಧಿರಸಾಯನಸ್ಯೋಪಾದೇಯತ್ವಾರ್ಥಂ ಸಾಮಾನ್ಯಫಲೈರೌಷಧಿಪ್ರಶಂಸಾಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಯಥೇತ್ಯಾದಿ| ನಿವೃತ್ತವ್ಯಾಧಿತ್ವೇನ ಶಾರೀರಮಾನಸಿಕದುಃಖರಹಿತಾಃ, ಮೋದನ್ತೇ ಹೃಷ್ಯನ್ತಿಃ, ಏತೇನ ಮನಃಸುಖಂ ದರ್ಶಯತಿ| ದಿವಿ ಸ್ವರ್ಗೇ||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಅಥ ಖಲು ಸಪ್ತ ಪುರುಷಾ ರಸಾಯನಂ ನೋಪಯುಞ್ಜೀರನ್; ತದ್ಯಥಾ- ಅನಾತ್ಮವಾನಲಸೋ ದರಿದ್ರಃ ಪ್ರಮಾದೀ ವ್ಯಸನೀ ಪಾಪಕೃದ್ ಭೇಷಜಾಪಮಾನೀ ಚೇತಿ | ಸಪ್ತಭಿರೇವ ಕಾರಣೈರ್ನ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ; ತದ್ಯಥಾ- ಅಜ್ಞಾನಾದನಾರಮ್ಭಾದಸ್ಥಿರಚಿತ್ತತ್ವಾದ್ದಾರಿದ್ರ್ಯಾದನಾಯತ್ತತ್ವಾದಧರ್ಮಾದೌಷಧಾಲಾಭಾಚ್ಚೇತಿ ||೪||
अथ खलु सप्त पुरुषा रसायनं नोपयुञ्जीरन्; तद्यथा- अनात्मवानलसो दरिद्रः प्रमादी व्यसनी पापकृद् भेषजापमानी चेति | सप्तभिरेव कारणैर्न सम्पद्यते; तद्यथा- अज्ञानादनारम्भादस्थिरचित्तत्वाद्दारिद्र्यादनायत्तत्वादधर्मादौषधालाभाच्चेति ||४||
🔊 Audio coming soon
ಅನಾತ್ಮವಾನ್ ಅಪ್ರಶಸ್ತಾತ್ಮಾ ಮಿಥ್ಯಾಚಾರಪ್ರವೃತ್ತೋ ಮೂಢಬುದ್ಧಿಃ| ಪ್ರಮಾದೀ ಪ್ರಮಾದಶೀಲೋಽನವಹಿತಚಿತ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ವ್ಯಸನಾನಿ ದ್ಯೂತಮದ್ಯವೇಶ್ಯಾದೀನಿ ಸನ್ತ್ಯಸ್ಯಾಸೌ ವ್ಯಸನೀ| ಸಪ್ತ ಕಾರಣಾನಿ ಚ ಸನ್ತಿ ಅನಾತ್ಮವದಾದೀನಾಂ ಸಪ್ತಾನಾಂ ಪುಂಸಾಮಜ್ಞಾನಾದಿಕಾರಣೈಃ ಸಪ್ತಭಿರೇವ ಯಥಾಯಥಂ ರಸಾಯನಂ ನ ಪ್ರಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ತತ್ರಾನಾತ್ಮನೋಽಜ್ಞಾನಾತ್, ದರಿದ್ರಸ್ಯಾಲಸಸ್ಯಾನಾರಮ್ಭಾನವಸ್ಥಿತಚಿತ್ತತ್ವಾನ್ನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ, ಏವಂ ಪ್ರಮಾದಿವ್ಯಸನಿಪಾಪಕೃದಾದೀನಾಮಪ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿರನುಮೇಯೇತಿ||೪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ಅಥೌಷಧೀರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ- ತತ್ರಾಜಗರೀ, ಶ್ವೇತಕಾಪೋತೀ, ಕೃಷ್ಣಕಾಪೋತೀ, ಗೋನಸೀ, ವಾರಾಹೀ, ಕನ್ಯಾ, ಛತ್ರಾ, ಅತಿಚ್ಛತ್ರಾ, ಕರೇಣುಃ, ಅಜಾ, ಚಕ್ರಕಾ, ಆದಿತ್ಯಪರ್ಣೀ, ಬ್ರಹ್ಮಸುವರ್ಚಲಾ, ಶ್ರಾವಣೀ, ಮಹಾಶ್ರಾವಣೀ, ಗೋಲೋಮೀ, ಅಜಲೋಮೀ, ಮಹಾವೇಗವತೀ, ಚೇತ್ಯಷ್ಟಾದಶ ಸೋಮಸಮವೀರ್ಯಾ ಮಹೌಷಧಯೋ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ | ತಾಸಾಂ ಸೋಮವತ್ ಕ್ರಿಯಾಶೀಃಸ್ತುತಯಃ ಶಾಸ್ತ್ರೇಽಭಿಹಿತಾಃ | ತಾಸಾಮಾಗಾರೇಽಭಿಹುತಾನಾಂ ಯಾಃ ಕ್ಷೀರವತ್ಯಸ್ತಾಸಾಂ ಕ್ಷೀರಕುಡವಂ ಸಕೃದೇವೋಪಯುಞ್ಜೀತ , ಯಾಸ್ತ್ವಕ್ಷೀರಾ ಮೂಲವತ್ಯಸ್ತಾಸಾಂ ಪ್ರದೇಶಿನೀಪ್ರಮಾಣಾನಿ ತ್ರೀಣಿ ಕಾಣ್ಡಾನಿ ಪ್ರಮಾಣಮುಪಯೋಗೇ, ಶ್ವೇತಕಾಪೋತೀ ಸಮೂಲಪತ್ರಾ ಭಕ್ಷಯಿತವ್ಯಾ, ಗೋನಸ್ಯಜಗರೀಕೃಷ್ಣಕಾಪೋತೀನಾಂ ಸನಖಮುಷ್ಟಿಂ ಖಣ್ಡಶಃ ಕಲ್ಪಯಿತ್ವಾ ಕ್ಷೀರೇಣ ವಿಪಾಚ್ಯ ಪರಿಸ್ರಾವ್ಯಾಭಿಘಾರಿತಮಭಿಹುತಂ ಚ ಸಕೃದೇವೋಪಯುಞ್ಜೀತ, ಚಕ್ರಕಾಯಾಃ ಪಯಃ ಸಕೃದೇವ, ಬ್ರಹ್ಮಸುವರ್ಚಲಾ ಸಪ್ತರಾತ್ರಮುಪಯೋಕ್ತವ್ಯಾ ಭಕ್ಷ್ಯಕಲ್ಪೇನ, ಶೇಷಾಣಾಂ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ ಪಲಾನಿ ಕ್ಷೀರಾಢಕಕ್ವಥಿತಾನಿ ಪ್ರಸ್ಥೇಽವಶಿಷ್ಟೇಽವತಾರ್ಯ ಪರಿಸ್ರಾವ್ಯ ಸಕೃದೇವೋಪಯುಞ್ಜೀತ | ಸೋಮವದಾಹಾರವಿಹಾರೌ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತೌ, ಕೇವಲಂ ನವನೀತಮಭ್ಯಙ್ಗಾರ್ಥೇ, ಶೇಷಂ ಸೋಮವದಾನಿರ್ಗಮಾದಿತಿ ||೫||
अथौषधीर्व्याख्यास्यामः- तत्राजगरी, श्वेतकापोती, कृष्णकापोती, गोनसी, वाराही, कन्या, छत्रा, अतिच्छत्रा, करेणुः, अजा, चक्रका, आदित्यपर्णी, ब्रह्मसुवर्चला, श्रावणी, महाश्रावणी, गोलोमी, अजलोमी, महावेगवती, चेत्यष्टादश सोमसमवीर्या महौषधयो व्याख्याताः | तासां सोमवत् क्रियाशीःस्तुतयः शास्त्रेऽभिहिताः | तासामागारेऽभिहुतानां याः क्षीरवत्यस्तासां क्षीरकुडवं सकृदेवोपयुञ्जीत , यास्त्वक्षीरा मूलवत्यस्तासां प्रदेशिनीप्रमाणानि त्रीणि काण्डानि प्रमाणमुपयोगे, श्वेतकापोती समूलपत्रा भक्षयितव्या, गोनस्यजगरीकृष्णकापोतीनां सनखमुष्टिं खण्डशः कल्पयित्वा क्षीरेण विपाच्य परिस्राव्याभिघारितमभिहुतं च सकृदेवोपयुञ्जीत, चक्रकायाः पयः सकृदेव, ब्रह्मसुवर्चला सप्तरात्रमुपयोक्तव्या भक्ष्यकल्पेन, शेषाणां पञ्च पञ्च पलानि क्षीराढकक्वथितानि प्रस्थेऽवशिष्टेऽवतार्य परिस्राव्य सकृदेवोपयुञ्जीत | सोमवदाहारविहारौ व्याख्यातौ, केवलं नवनीतमभ्यङ्गार्थे, शेषं सोमवदानिर्गमादिति ||५||
🔊 Audio coming soon
ಸೋಮವದಿತಿ ಅಧ್ವರವಿಧಿವರ್ಜಮನ್ಯತ್ಸರ್ವಂ ಸೋಮವತ್ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಾನಮ್| ಆಶೀರ್ಮಙ್ಗಲಪಾಠಾದಿಃ, ಸ್ತುತಿಃ ಫಲವಾದಃ; ಗಯೀ ತು ಕ್ರಿಯಾ ಕರಣಂ ವಿಧಾನಂ, ಆಶೀಃ ಫಲಂ, ತಸ್ಯ ಸ್ತುತಯಃ ಸೋಮಸ್ಯೈವ; ಶಾಸ್ತ್ರೇ ಆಗಮೇ ಅಭಿಹಿತಾಃ| ಏತೇನ ತನ್ಮತೇ ಸೋಮಸ್ಯೇವಾಧ್ವರವಿಧಿರಪಿ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ| ಅಭಿಹುತಾನಾಂ ಕೃತಹೋಮಾನಾಮ್| ಕ್ಷೀರಕುಡವಮಷ್ಟೌ ಪಲಾನಿ, ಮಹತೀ ಮಾತ್ರಾ| ಪ್ರದೇಶಿನೀಪ್ರಮಾಣಾನಿ ಆಯಾಮವಿಸ್ತಾರಾಭ್ಯಾಮ್| ಕ್ಷೀರೇಣ ವಿಪಾಚ್ಯೇತಿ “ದ್ರವ್ಯಾದಷ್ಟಗುಣಂ ಕ್ಷೀರಂ ಕ್ಷೀರಾತ್ತೋಯಂ ಚತುರ್ಗುಣಮ್| ಕ್ಷೀರಾವಶೇಷಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ ಕ್ಷೀರಪಾಕೇ ತ್ವಯಂ ವಿಧಿಃ” ಅನೇನ ವಿಧಿನಾ| ಅಭಿಘಾರಿತಮಭಿಹುತಮಿತಿ ಪೂರ್ವಮಭಿಘಾರಿತಂ ಪಶ್ಚಾದಭಿಹುತಂ; ಅಭಿಘಾರಿತಮ್ ಈಷದ್ಧೃತಾಕ್ತಮ್| ತತ್ರ ಚಕ್ರಕಾಯಾಃ ಪಯಃ ಸಕೃದೇವ| ಗಯೀ ತು ‘ತತ್ರ ಚಕ್ರಕಾಯಾಃ ಪಾಯಸಮ್’ ಇತಿ ಪಠತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯತಿ ಚ- ತತ್ರ ಚಕ್ರಕಾಯಾಃ ಪಲಕಲ್ಕಂ ದ್ವಿಗುಣಿತತಣ್ಡುಲಂ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಾಧ್ಯಂ, ಸಕೃದೇವೋಪಯುಞ್ಜೀತ| ಭಕ್ಷ್ಯಕಲ್ಪೇನೇತಿ ಅಪೂಪಾದಿವಿಧಾನೇನ| ಆನಿರ್ಗಮಾದಿತಿ ಗೂಢಾಗಾರಂ ಕೃತ್ವಾ ತತ್ರಾವಾಸಪರ್ಯನ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೫||
Adhikarana 5 (6-8) · Śloka 8
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಯುವಾನಂ ಸಿಂಹವಿಕ್ರಾನ್ತಂ ಕಾನ್ತಂ ಶ್ರುತನಿಗಾದಿನಮ್ | ಕುರ್ಯುರೇತಾಃ ಕ್ರಮೇಣೈವ ದ್ವಿಸಹಸ್ರಾಯುಷಂ ನರಮ್ ||೬|| ಅಙ್ಗದೀ ಕುಣ್ಡಲೀ ಮೌಲೀ ದಿವ್ಯಸ್ರಕ್ಚನ್ದನಾಮ್ಬರಃ | ಚರತ್ಯಮೋಘಸಙ್ಕಲ್ಪೋ ನಭಸ್ಯಮ್ಬುದದುರ್ಗಮೇ ||೭|| ವ್ರಜನ್ತಿ ಪಕ್ಷಿಣೋ ಯೇನ ಜಲಲಮ್ಬಾಶ್ಚ ತೋಯದಾಃ | ಗತಿಃ ಸೌಷಧಿಸಿದ್ಧಸ್ಯ ಸೋಮಸಿದ್ಧೇ ಗತಿಃ ಪರಾ ||೮||
भवन्ति चात्र- युवानं सिंहविक्रान्तं कान्तं श्रुतनिगादिनम् | कुर्युरेताः क्रमेणैव द्विसहस्रायुषं नरम् ||६|| अङ्गदी कुण्डली मौली दिव्यस्रक्चन्दनाम्बरः | चरत्यमोघसङ्कल्पो नभस्यम्बुददुर्गमे ||७|| व्रजन्ति पक्षिणो येन जललम्बाश्च तोयदाः | गतिः सौषधिसिद्धस्य सोमसिद्धे गतिः परा ||८||
🔊 Audio coming soon
ಅತಃ ಪರಂ ಫಲಶ್ರುತಿಮಾಹ- ಯುವಾನಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಕ್ರಾನ್ತಂ ವಿಕ್ರಮಯುಕ್ತಮ್| ಕಾನ್ತಂ ಮನೋಜ್ಞಮ್| ಕ್ರಮೇಣೈವೇತಿ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಹಿತಸಕಲಕ್ರಮೇಣ| ಅಙ್ಗದೀ ಕೇಯೂರಯುಕ್ತಃ, ಕುಣ್ಡಲೀ ಕುಣ್ಡಲಯುಕ್ತಃ, ಮೌಲೀ ಮುಕುಟಧಾರೀ, ಸ್ರಕ್ ಮಾಲಾ, ಅಮ್ಬರಂ ವಸ್ತ್ರಮ್, ಅಮೋಘಸಙ್ಕಲ್ಪಃ ಸಫಲಕಾಮಿತಃ| ನಭಸಿ ಆಕಾಶೇ| ಅಮ್ಬುದದುರ್ಗಮೇ ಮೇಘೈರ್ದುಃಖಸಞ್ಚಾರೇ| ಸೋಮಸಿದ್ಧೇ ಗತಿಃ ಪರೇತಿ ಸೋಮಸಿದ್ಧೇ ಪುರುಷೇ ಪುನರೇವಮುತ್ಕೃಷ್ಟಂ ಗಮನಂ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೬-೮||
Adhikarana 6 (9-25) · Śloka 25
ಅಥ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವಿಜ್ಞಾನಮೌಷಧೀನಾಂ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ | ಮಣ್ಡಲೈಃ ಕಪಿಲೈಶ್ಚಿತ್ರೈಃ ಸರ್ಪಾಭಾ ಪಞ್ಚಪರ್ಣಿನೀ ||೯|| ಪಞ್ಚಾರತ್ನಿಪ್ರಮಾಣಾ ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಾಽಜಗರೀ ಬುಧೈಃ | ನಿಷ್ಪತ್ರಾ ಕನಕಾಭಾಸಾ ಮೂಲೇ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಸಮ್ಮಿತಾ ||೧೦|| ಸರ್ಪಾಕಾರಾ ಲೋಹಿತಾನ್ತಾ ಶ್ವೇತಕಾಪೋತಿರುಚ್ಯತೇ | ದ್ವಿಪರ್ಣಿನೀಂ ಮೂಲಭವಾಮರುಣಾಂ ಕೃಷ್ಣಮಣ್ಡಲಾಮ್ ||೧೧|| ದ್ವ್ಯರತ್ನಿಮಾತ್ರಾಂ ಜಾನೀಯಾದ್ಗೋನಸೀಂ ಗೋನಸಾಕೃತಿಮ್ | ಸಕ್ಷೀರಾಂ ರೋಮಶಾಂ ಮೃದ್ವೀಂ ರಸೇನೇಕ್ಷುರಸೋಪಮಾಮ್ ||೧೨|| ಏವಂರೂಪರಸಾಂ ಚಾಪಿ ಕೃಷ್ಣಕಾಪೋತಿಮಾದಿಶೇತ್ | ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪಸ್ವರೂಪೇಣ ವಾರಾಹೀ ಕನ್ದಸಮ್ಭವಾ ||೧೩|| ಏಕಪತ್ರಾ ಮಹಾವೀರ್ಯಾ ಭಿನ್ನಾಞ್ಜನಸಮಪ್ರಭಾ | ಛತ್ರಾತಿಚ್ಛತ್ರಕೇ ವಿದ್ಯಾದ್ರಕ್ಷೋಘ್ನೇ ಕನ್ದಸಮ್ಭವೇ ||೧೪|| ಜರಾಮೃತ್ಯುನಿವಾರಿಣ್ಯೌ ಶ್ವೇತಕಾಪೋತಿಸಂಸ್ಥಿತೇ | ಕಾನ್ತೈರ್ದ್ವಾದಶಭಿಃ ಪತ್ರೈರ್ಮಯೂರಾಙ್ಗರುಹೋಪಮೈಃ ||೧೫|| ಕನ್ದಜಾ ಕಾಞ್ಚನಕ್ಷೀರೀ ಕನ್ಯಾ ನಾಮ ಮಹೌಷಧೀ | ಕರೇಣುಃ ಸುಬಹುಕ್ಷೀರಾ ಕನ್ದೇನ ಗಜರೂಪಿಣೀ ||೧೬|| ಹಸ್ತಿಕರ್ಣಪಲಾಶಸ್ಯ ತುಲ್ಯಪರ್ಣಾ ದ್ವಿಪರ್ಣಿನೀ | ಅಜಾಸ್ತನಾಭಕನ್ದಾ ತು ಸಕ್ಷೀರಾ ಕ್ಷುಪರೂಪಿಣೀ ||೧೭|| ಅಜಾ ಮಹೌಷಧೀ ಜ್ಞೇಯಾ ಶಙ್ಖಕುನ್ದೇನ್ದುಪಾಣ್ಡುರಾ | ಶ್ವೇತಾಂ ವಿಚಿತ್ರಕುಸುಮಾಂ ಕಾಕಾದನ್ಯಾ ಸಮಾಂ ಕ್ಷುಪಾಮ್ ||೧೮|| ಚಕ್ರಕಾಮೋಷಧೀಂ ವಿದ್ಯಾಜ್ಜರಾಮೃತ್ಯುನಿವಾರಿಣೀಮ್ | ಮೂಲಿನೀ ಪಞ್ಚಭಿಃ ಪತ್ರೈಃ ಸುರಕ್ತಾಂಶುಕಕೋಮಲೈಃ ||೧೯|| ಆದಿತ್ಯಪರ್ಣಿನೀ ಜ್ಞೇಯಾ ಸದಾಽಽದಿತ್ಯಾನುವರ್ತಿನೀ | ಕನಕಾಭಾ ಜಲಾನ್ತೇಷು ಸರ್ವತಃ ಪರಿಸರ್ಪತಿ ||೨೦|| ಸಕ್ಷೀರಾ ಪದ್ಮಿನೀಪ್ರಖ್ಯಾ ದೇವೀ ಬ್ರಹ್ಮಸುವರ್ಚಲಾ | ಅರತ್ನಿಮಾತ್ರಕ್ಷುಪಕಾ ಪತ್ರೈದ್ರ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಸಮ್ಮಿತೈಃ ||೨೧|| ಪುಷ್ಪೈರ್ನೀಲೋತ್ಪಲಾಕಾರೈಃ ಫಲೈಶ್ಚಾಞ್ಜನಸನ್ನಿಭೈಃ | ಶ್ರಾವಣೀ ಮಹತೀ ಜ್ಞೇಯಾ ಕನಕಾಭಾ ಪಯಸ್ವಿನೀ ||೨೨|| ಶ್ರಾವಣೀ ಪಾಣ್ಡುರಾಭಾಸಾ ಮಹಾಶ್ರಾವಣಿಲಕ್ಷಣಾ | ಗೋಲೋಮೀ ಚಾಜಲೋಮೀ ಚ ರೋಮಶೇ ಕನ್ದಸಮ್ಭವೇ ||೨೩|| ಹಂಸಪಾದೀವ ವಿಚ್ಛಿನ್ನೈಃ ಪತ್ರೈರ್ಮೂಲಸಮುದ್ಭವೈಃ | ಅಥವಾ ಶಙ್ಖಪುಷ್ಪ್ಯಾ ಚ ಸಮಾನಾ ಸರ್ವರೂಪತಃ ||೨೪|| ವೇಗೇನ ಮಹತಾಽಽವಿಷ್ಟಾ ಸರ್ಪನಿರ್ಮೋಕಸನ್ನಿಭಾ | ಏಷಾ ವೇಗವತೀ ನಾಮ ಜಾಯತೇ ಹ್ಯಮ್ಬುದಕ್ಷಯೇ ||೨೫||
अथ वक्ष्यामि विज्ञानमौषधीनां पृथक् पृथक् | मण्डलैः कपिलैश्चित्रैः सर्पाभा पञ्चपर्णिनी ||९|| पञ्चारत्निप्रमाणा च विज्ञेयाऽजगरी बुधैः | निष्पत्रा कनकाभासा मूले द्व्यङ्गुलसम्मिता ||१०|| सर्पाकारा लोहितान्ता श्वेतकापोतिरुच्यते | द्विपर्णिनीं मूलभवामरुणां कृष्णमण्डलाम् ||११|| द्व्यरत्निमात्रां जानीयाद्गोनसीं गोनसाकृतिम् | सक्षीरां रोमशां मृद्वीं रसेनेक्षुरसोपमाम् ||१२|| एवंरूपरसां चापि कृष्णकापोतिमादिशेत् | कृष्णसर्पस्वरूपेण वाराही कन्दसम्भवा ||१३|| एकपत्रा महावीर्या भिन्नाञ्जनसमप्रभा | छत्रातिच्छत्रके विद्याद्रक्षोघ्ने कन्दसम्भवे ||१४|| जरामृत्युनिवारिण्यौ श्वेतकापोतिसंस्थिते | कान्तैर्द्वादशभिः पत्रैर्मयूराङ्गरुहोपमैः ||१५|| कन्दजा काञ्चनक्षीरी कन्या नाम महौषधी | करेणुः सुबहुक्षीरा कन्देन गजरूपिणी ||१६|| हस्तिकर्णपलाशस्य तुल्यपर्णा द्विपर्णिनी | अजास्तनाभकन्दा तु सक्षीरा क्षुपरूपिणी ||१७|| अजा महौषधी ज्ञेया शङ्खकुन्देन्दुपाण्डुरा | श्वेतां विचित्रकुसुमां काकादन्या समां क्षुपाम् ||१८|| चक्रकामोषधीं विद्याज्जरामृत्युनिवारिणीम् | मूलिनी पञ्चभिः पत्रैः सुरक्तांशुककोमलैः ||१९|| आदित्यपर्णिनी ज्ञेया सदाऽऽदित्यानुवर्तिनी | कनकाभा जलान्तेषु सर्वतः परिसर्पति ||२०|| सक्षीरा पद्मिनीप्रख्या देवी ब्रह्मसुवर्चला | अरत्निमात्रक्षुपका पत्रैद्र्व्यङ्गुलसम्मितैः ||२१|| पुष्पैर्नीलोत्पलाकारैः फलैश्चाञ्जनसन्निभैः | श्रावणी महती ज्ञेया कनकाभा पयस्विनी ||२२|| श्रावणी पाण्डुराभासा महाश्रावणिलक्षणा | गोलोमी चाजलोमी च रोमशे कन्दसम्भवे ||२३|| हंसपादीव विच्छिन्नैः पत्रैर्मूलसमुद्भवैः | अथवा शङ्खपुष्प्या च समाना सर्वरूपतः ||२४|| वेगेन महताऽऽविष्टा सर्पनिर्मोकसन्निभा | एषा वेगवती नाम जायते ह्यम्बुदक्षये ||२५||
🔊 Audio coming soon
ವಿಸ್ತೃತಕನಿಷ್ಠಾಙ್ಗುಲಿಮುಷ್ಟಿಕಹಸ್ತಃ ಅರತ್ನಿಃ| ಶ್ವೇತಕಾಪೋತಿಸಂಸ್ಥಿತೇ ಇತಿ ಶ್ವೇತಕಾಪೋತಿಕಾಕೃತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ರಕ್ಷೋಘ್ನೇ ಇತಿ ಸ್ವಭಾವೇನ ರಕ್ಷಸಾಂ ಪ್ರಧ್ವಂಸಕರೇ| ಕಾಞ್ಚನವರ್ಣಂ ಕ್ಷೀರಂ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ಕಾಞ್ಚನಕ್ಷೀರೀ| ಕ್ಷುಪರೂಪಿಣೀ ವಿಟಪರೂಪಿಣೀ, ಬದ್ಧಮುಷ್ಟಿಕರಃ ಅರತ್ನಿಃ| ನಿವಾತೇಽಪಿ ಸ್ವಭಾವವೇಗೇನಾವಿಷ್ಟಾ| ಅಮ್ಬುದಕ್ಷಯೇ ಶರದಿ||೯-೨೫||
Adhikarana 7 (26-28) · Śloka 29
ಸಪ್ತಾದೌ ಸರ್ಪರೂಪಿಣ್ಯೋ ಹ್ಯೌಷಧ್ಯೋ ಯಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ | ತಾಸಾಮುದ್ಧರಣಂ ಕಾರ್ಯಂ ಮನ್ತ್ರೇಣಾನೇನ ಸರ್ವದಾ ||೨೬|| ಮಹೇನ್ದ್ರರಾಮಕೃಷ್ಣಾನಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಗವಾಮಪಿ | ತಪಸಾ ತೇಜಸಾ ವಾಽಪಿ ಪ್ರಶಾಮ್ಯಧ್ವಂ ಶಿವಾಯ ವೈ ||೨೭|| ಮನ್ತ್ರೇಣಾನೇನ ಮತಿಮಾನ್ ಸರ್ವಾ ಏವಾಭಿಮನ್ತ್ರಯೇತ್ | ಅಶ್ರದ್ದಧಾನೈರಲಸೈಃ ಕೃತಘ್ನೈಃ ಪಾಪಕರ್ಮಭಿಃ ||೨೮|| ನೈವಾಸಾದಯಿತುಂ ಶಕ್ಯಾಃ ಸೋಮಾಃ ಸೋಮಸಮಾಸ್ತಥಾ |೨೯|
सप्तादौ सर्परूपिण्यो ह्यौषध्यो याः प्रकीर्तिताः | तासामुद्धरणं कार्यं मन्त्रेणानेन सर्वदा ||२६|| महेन्द्ररामकृष्णानां ब्राह्मणानां गवामपि | तपसा तेजसा वाऽपि प्रशाम्यध्वं शिवाय वै ||२७|| मन्त्रेणानेन मतिमान् सर्वा एवाभिमन्त्रयेत् | अश्रद्दधानैरलसैः कृतघ्नैः पापकर्मभिः ||२८|| नैवासादयितुं शक्याः सोमाः सोमसमास्तथा |२९|
🔊 Audio coming soon
ಅನೇನ ಮನ್ತ್ರೇಣೋದ್ಧರಣಮುತ್ಪಾಟನಮೌಷಧಪರಿರಕ್ಷಾರ್ಥಮಭಿಮತಫಲಪ್ರಾಪ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಚ| ಮನ್ತ್ರಮಾಹ- ಮಹೇನ್ದ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಶಾಮ್ಯಧ್ವಮ್ ಉಪಶಮಂ ಕುರುತ; ಕಿಮರ್ಥಂ? ಶಿವಾಯ ಕಲ್ಯಾಣಾಯ| ವೈ ನಿಶ್ಚಿತಮ್| ನೈವಾಸಾದಯಿತುಂ ನೈವ ಪ್ರಾಪ್ತುಮ್||೨೬-೨೮||-
Adhikarana 8 (29) · Śloka 30
ಪೀತಾವಶೇಷಮಮೃತಂ ದೇವೈರ್ಬ್ರಹ್ಮಪುರೋಗಮೈಃ ||೨೯|| ನಿಹಿತಂ ಸೋಮವೀರ್ಯಾಸು ಸೋಮೇ ಚಾಪ್ಯೋಷಧೀಪತೌ |೩೦|
पीतावशेषममृतं देवैर्ब्रह्मपुरोगमैः ||२९|| निहितं सोमवीर्यासु सोमे चाप्योषधीपतौ |३०|
🔊 Audio coming soon
ಪೌರಾಣಿಕೀಂ ಶ್ರುತಿಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಪೀತೇತ್ಯಾದಿ| ನಿಹಿತಂ ಧೃತಮ್| ಸೋಮವೀರ್ಯಾಸು ಔಷಧಿಷು| ಸೋಮೇ ಚನ್ದ್ರಮಸಿ||೨೯||-
Adhikarana 9 (30-40) · Śloka 40
ದೇವಸುನ್ದೇ ಹ್ರದವರೇ ತಥಾ ಸಿನ್ಧೌ ಮಹಾನದೇ ||೩೦|| ದೃಶ್ಯತೇ ಚ ಜಲಾನ್ತೇಷು ಮೇಧ್ಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಸುವರ್ಚಲಾ | ಆದಿತ್ಯಪರ್ಣಿನೀ ಜ್ಞೇಯಾ ತಥೈವ ಹಿಮಸಙ್ಕ್ಷಯೇ ||೩೧|| ದೃಶ್ಯತೇಽಜಗರೀ ನಿತ್ಯಂ ಗೋನಸೀ ಚಾಮ್ಬುದಾಗಮೇ | ಕಾಶ್ಮೀರೇಷು ಸರೋ ದಿವ್ಯಂ ನಾಮ್ನಾ ಕ್ಷುದ್ರಕಮಾನಸಮ್ ||೩೨|| ಕರೇಣುಸ್ತತ್ರ ಕನ್ಯಾ ಚ ಛತ್ರಾತಿಚ್ಛತ್ರಕೇ ತಥಾ | ಗೋಲೋಮೀ ಚಾಜಲೋಮೀ ಚ ಮಹತೀ ಶ್ರಾವಣೀ ತಥಾ ||೩೩|| ವಸನ್ತೇ ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪಾಖ್ಯಾ ಗೋನಸೀ ಚ ಪ್ರದೃಶ್ಯತೇ | ಕೌಶಿಕೀಂ ಸರಿತಂ ತೀರ್ತ್ವಾ ಸಞ್ಜಯನ್ತ್ಯಾಸ್ತು ಪೂರ್ವತಃ ||೩೪|| ಕ್ಷಿತಿಪ್ರದೇಶೋ ವಲ್ಮೀಕೈರಾಚಿತೋ ಯೋಜನತ್ರಯಮ್ | ವಿಜ್ಞೇಯಾ ತತ್ರ ಕಾಪೋತೀ ಶ್ವೇತಾ ವಲ್ಮೀಕಮೂರ್ಧಸು ||೩೫|| ಮಲಯೇ ನಲಸೇತೌ ಚ ವೇಗವತ್ಯೌಷಧೀ ಧ್ರುವಾ | ಕಾರ್ತಿಕ್ಯಾಂ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಂ ಚ ಭಕ್ಷಯೇತ್ತಾಮುಪೋಷಿತಃ ||೩೬|| ಸೋಮವಚ್ಚಾತ್ರ ವರ್ತೇತ ಫಲಂ ತಾವಚ್ಚ ಕೀರ್ತಿತಮ್ | ಸರ್ವಾ ವಿಚೇಯಾಸ್ತ್ವೋಷಧ್ಯಃ ಸೋಮಾಶ್ಚಾಪ್ಯರ್ಬುದೇ ಗಿರೌ ||೩೭|| ಸ ಶೃಙ್ಗೈರ್ದೇವಚರಿತೈರಮ್ಬುದಾನೀಕಭೇದಿಭಿಃ | ವ್ಯಾಪ್ತಸ್ತೀರ್ಥೈಶ್ಚ ವಿಖ್ಯಾತೈಃ ಸಿದ್ಧರ್ಷಿಸುರಸೇವಿತೈಃ ||೩೮|| ಗುಹಾಭಿರ್ಭೀಮರೂಪಾಭಿಃ ಸಿಂಹೋನ್ನಾದಿತಕುಕ್ಷಿಭಿಃ | ಗಜಾಲೋಡಿತತೋಯಾಭಿರಾಪಗಾಭಿಃ ಸಮನ್ತತಃ | ವಿವಿಧೈರ್ಧಾತುಭಿಶ್ಚಿತ್ರೈಃ ಸರ್ವತ್ರೈವೋಪಶೋಭಿತಃ ||೩೯|| ನದೀಷು ಶೈಲೇಷು ಸರಃಸು ಚಾಪಿ ಪುಣ್ಯೇಷ್ವರಣ್ಯೇಷು ತಥಾಽಽಶ್ರಮೇಷು | ಸರ್ವತ್ರ ಸರ್ವಾಃ ಪರಿಮಾರ್ಗಿತವ್ಯಾಃ ಸರ್ವತ್ರ ಭೂಮಿರ್ಹಿ ವಸೂನಿ ಧತ್ತೇ ||೪೦||
देवसुन्दे ह्रदवरे तथा सिन्धौ महानदे ||३०|| दृश्यते च जलान्तेषु मेध्या ब्रह्मसुवर्चला | आदित्यपर्णिनी ज्ञेया तथैव हिमसङ्क्षये ||३१|| दृश्यतेऽजगरी नित्यं गोनसी चाम्बुदागमे | काश्मीरेषु सरो दिव्यं नाम्ना क्षुद्रकमानसम् ||३२|| करेणुस्तत्र कन्या च छत्रातिच्छत्रके तथा | गोलोमी चाजलोमी च महती श्रावणी तथा ||३३|| वसन्ते कृष्णसर्पाख्या गोनसी च प्रदृश्यते | कौशिकीं सरितं तीर्त्वा सञ्जयन्त्यास्तु पूर्वतः ||३४|| क्षितिप्रदेशो वल्मीकैराचितो योजनत्रयम् | विज्ञेया तत्र कापोती श्वेता वल्मीकमूर्धसु ||३५|| मलये नलसेतौ च वेगवत्यौषधी ध्रुवा | कार्तिक्यां पौर्णमास्यां च भक्षयेत्तामुपोषितः ||३६|| सोमवच्चात्र वर्तेत फलं तावच्च कीर्तितम् | सर्वा विचेयास्त्वोषध्यः सोमाश्चाप्यर्बुदे गिरौ ||३७|| स शृङ्गैर्देवचरितैरम्बुदानीकभेदिभिः | व्याप्तस्तीर्थैश्च विख्यातैः सिद्धर्षिसुरसेवितैः ||३८|| गुहाभिर्भीमरूपाभिः सिंहोन्नादितकुक्षिभिः | गजालोडिततोयाभिरापगाभिः समन्ततः | विविधैर्धातुभिश्चित्रैः सर्वत्रैवोपशोभितः ||३९|| नदीषु शैलेषु सरःसु चापि पुण्येष्वरण्येषु तथाऽऽश्रमेषु | सर्वत्र सर्वाः परिमार्गितव्याः सर्वत्र भूमिर्हि वसूनि धत्ते ||४०||
🔊 Audio coming soon
ದೇಶಮಾಹ- ದೇವಸುನ್ದೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಹ್ರದೇ ಜಲಾಶಯವಿಶೇಷೇ| ಮಹಾನದ ಇತಿ ಲೋಕೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಹಿಮಸಙ್ಕ್ಷಯೇ ವಸನ್ತೇ| ಅಮ್ಬುದಾಗಮೇ ವರ್ಷಾಸು| ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪಾಖ್ಯಾ ವಾರಾಹೀ| ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಅನುಸರಣೀಯಾಃ| ಕುತಃ ಪುನರತ್ರ ಗಿರೌ ಸರ್ವಾ ಏವಾನುಸರಣೀಯಾ ಇತ್ಯಾಹ- ಸ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯತೋ ಗಿರಿರುಕ್ತವಿಶೇಷಣಃ | ಅಮ್ಬುದಾನೀಕಂ ಮೇಘಘಟಾ| ಧಾತುಭಿಃ ಗೈರಿಕಾದಿಭಿಃ| ಪುನಃ ಕಿಂವಿಶಿಷ್ಟೋ ಗಿರಿಃ? ಗುಹಾಭಿರುಕ್ತವಿಶೇಷಣಾಭಿರ್ವ್ಯಾಪ್ತಃ, ಸಿಂಹೋನ್ನಾದಿತಕುಕ್ಷಿಭಿಃ ಸಿಂಹೈರುನ್ನಾದಿತಾಃ ಕುಕ್ಷಯೋ ಯಾಸಾಂ ತಾಸ್ತಾಭಿಃ, ಪುನರಾಪಗಾಭಿರ್ನದೀಭಿರುಕ್ತವಿಶೇಷಣಾಭಿರುಪಲಕ್ಷಿತಃ| ಹಿ ಯಸ್ಮಾದರ್ಥೇ| ಯಸ್ಮಾತ್ ಕಾರಣಾತ್ ಸರ್ವತ್ರ ಸರ್ವದೇಶೇಷು, ಭೂಮಿರಿಯಂ ರತ್ನಾನಿ ಧಾರಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೩೦-೪೦||
Adhikarana puShpikA · Śloka 30
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ನಿವೃತ್ತಸನ್ತಾಪೀಯಂ ರಸಾಯನಂ ನಾಮ ತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೩೦||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने निवृत्तसन्तापीयं रसायनं नाम त्रिंशोऽध्यायः ||३०||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ತ್ರಿಂಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೦||