2. sadyōvraṇacikitsitam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதஃ ஸத்யோவ்ரணசிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

அதாத இத்யாதி||௧-௨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

தந்வந்தரிர்தர்மபதாஂ வரிஷ்டோ வாக்விஶாரதஃ | விஶ்வாமித்ரஸுதஂ ஶிஷ்யமஷிஂ ஸுஶ்ருதமந்வஶாத் ||௩||

குருபூர்வக்ரமஂ நிர்திஶந்நாஹ- தந்வந்தரிரித்யாதி| தர்மபதாமந்யேஷாமபி ராஜர்ஷீணாஂ மத்யே வரிஷ்டஃ ப்ரதாநதமஃ| வாக்விஶாரத இதி அர்தவதீஂ ஸலக்ஷணாஂ ஹதயக்ராஹிணீமபுநருக்தாஂ வாசஂ வததீதி வாக்விஶாரதஃ| அந்வஶாத் ஶிக்ஷிதவாந்||௩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

நாநாதாராமுகைஃ ஶஸ்த்ரைர்நாநாஸ்தாநநிபாதிதைஃ | நாநாரூபா வ்ரணா யே ஸ்யுஸ்தேஷாஂ வக்ஷ்யாமி லக்ஷணம் ||௪||

வ்ரணாகதிமாத்ரே விஶேஷஹேதுஂ நிர்திஶந்நாஹ- நாநாதாராமுகைரித்யாதி| நாநாஸ்தாநாநி தேஹஸ்தாநாநி, தேஷு நிபாதிதைர்நிக்ஷிப்தைரித்யர்தஃ| அநேந ஶ்லோகேந நாநாப்ரகாரஶஸ்த்ரதாரா, நாநாப்ரகாரஶஸ்த்ரமுகாநி, நாநாப்ரகாரதேஹஸ்தாநாநி சேதி த்ரீணி வ்ரணாகதிகாரணாந்யுக்தாநி||௪||

Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 7

ஆயதாஶ்சதுரஸ்ராஶ்ச த்ர்யஸ்ரா மண்டலிநஸ்ததா | அர்தசந்த்ரப்ரதீகாஶா விஶாலாஃ குடிலாஸ்ததா ||௫|| ஶராவநிம்நமத்யாஶ்ச யவமத்யாஸ்ததாऽபரே | ஏவம்ப்ரகாராகதயோ பவந்த்யாகந்தவோ வ்ரணாஃ ||௬|| தோஷஜா வா ஸ்வயஂ பிந்நா, ந து வைத்யநிமித்தஜாஃ |௭|

இதாநீஂ வ்ரணாகதிமாஹ- ஆயதா இத்யாதி| சதுரஸ்ராஶ்சதுஷ்கோணாஃ| த்ர்யஸ்ராஸ்த்ரிகோணாஃ| மண்டலிநோ வர்துலாஃ| விஶாலா விஸ்தீர்ணாஃ| குடிலா வக்ராஃ| ஸ்வயஂ பிந்நாஃ ஸ்வயஂ பக்வபிந்நா இத்யர்தஃ| ந து வைத்யநிமித்தஜாஃ தேஷாமாயதவிஶாலஸமப்ரவிபக்தலக்ஷணா ஆகதயோ வ்ரணகுணத்வேநைவோக்தாஃ, யதஸ்தா ஆகதீர்பிஷஜஃ ப்ரதேஶவிஶேஷ ஏவ குர்வந்தி||௫-௬||-

Adhikarana 5 (7) · Śloka 8

பிஷக்வ்ரணாகதிஜ்ஞோ ஹி ந மோஹமதிகச்சதி ||௭|| பஶஂ துர்தர்ஶரூபேஷு வ்ரணேஷு விகதேஷ்வபி |௮|

வ்ரணாகதிஜ்ஞாநபலமாஹ - பிஷக்வ்ரணாகதிஜ்ஞ இத்யாதி| துர்தர்ஶரூபேஷு கோஶங்கவதுத்கதமாஂஸப்ரரோஹாதிஷு||௭||-

Adhikarana 6 (8) · Śloka 9

அநந்தாகதிராகந்துஃ ஸ பிஷக்பிஃ புராதநைஃ ||௮|| ஸமாஸதோ லக்ஷணதஃ ஷட்விதஃ பரிகீர்திதஃ |௯|

ஆகந்துவ்ரணாகதிமாஹ- அநேகாகதிரித்யாதி||௮||-

Adhikarana 7 (9) · Śloka 10

சிந்நஂ பிந்நஂ ததா வித்தஂ க்ஷதஂ பிச்சிதமேவ ச ||௯|| கஷ்டமாஹுஸ்ததா ஷஷ்டஂ தேஷாஂ வக்ஷ்யாமி லக்ஷணம் |௧௦|

ததேவ ஷட்விதத்வமாஹ- சிந்நமித்யாதி| சிந்நஂ பிந்நஂ ச ஸதாரேண ஶஸ்த்ரேண, வித்தஂ புநரணுமுகேந ஶஸ்த்ரேண, க்ஷதாதீநி து பாஷாணலகுடாதிபிரபி ஸ்யுஃ||௯||-

Adhikarana 8 (10) · Śloka 11

திரஶ்சீந ஜுர்வாऽபி யோ வ்ரணஶ்சாயதோ பவேத் ||௧௦|| காத்ரஸ்ய பாதநஂ சாபி சிந்நமித்யுபதிஶ்யதே |௧௧|

தேஷாஂ ப்ரத்யேகஂ லக்ஷணமாஹ- திரஶ்சீந இத்யாதி| திரஶ்சீநஃ திர்யக்வ்யவஸ்தித இத்யர்தஃ; ஜுரவக்ரஃ; அநயோர்த்வயோரபி ஆயத இதி விஶேஷணம்| காத்ரபாதநஂ ஶஸ்த்ராதிப்ரஹாரேண ஹஸ்தாதிபாதநஂ, சகாராதபாதநஂ ச கிஞ்சிச்சிந்நமாத்ரம்||௧௦||-

Adhikarana 9 (11) · Śloka 12

குந்தஶக்த்யஷ்டிகங்காக்ரவிஷாணாதிபிராஶயஃ ||௧௧|| ஹதஃ கிஞ்சித் ஸ்ரவேத்தத்தி பிந்நலக்ஷணமுச்யதே |௧௨|

பிந்நமாஹ- குந்தேத்யாதி| ஶக்திஸ்த்ரிமுகீ, ஷ்டிஃ ஶர்பலா, விஷாணஂ ஶங்கம்; அக்ரஶப்தஃ குந்தாதிபிஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே| ஆஶய ஆமாதிஸ்தாநம்| கிஞ்சித் ஸ்ரவேதிதி கிமப்யநிர்திஷ்டமித்யர்தஃ| தத்ரோதரஂ யகத் ப்லீஹா ச ரக்தஂ, பஸ்திர்மூத்ரஂ, புரீஷாஶயஃ புரீஷமிதி||௧௧||-

Adhikarana 10 (12) · Śloka 13

ஸ்தாநாந்யாமாக்நிபக்வாநாஂ மூத்ரஸ்ய ருதிரஸ்ய ச ||௧௨|| ஹதுண்டுகஃ புப்புஸஶ்ச கோஷ்ட இத்யபிதீயதே |௧௩|

கே புநராஶயா இத்யாஹ- ஸ்தாநாந்யாமாக்நிபக்வாநாமித்யாதி| ஸ்தாநஶப்த ஆமாதிபிஃ ப்ரத்யேகமபிஸம்பத்யதே||௧௨||-

Adhikarana 11 (13-15) · Śloka 16

தஸ்மிந் பிந்நே ரக்தபூர்ணே ஜ்வரோ தாஹஶ்ச ஜாயதே ||௧௩|| மூத்ரமார்ககுதாஸ்யேப்யோ ரக்தஂ க்ராணாச்ச கச்சதி | மூர்ச்சாஶ்வாஸதடாத்மாநமபக்தச்சந்த ஏவ ச ||௧௪|| விண்மூத்ரவாதஸங்கஶ்ச ஸ்வேதாஸ்ராவோऽக்ஷிரக்ததா | லோஹகந்தித்வமாஸ்யஸ்ய காத்ரதௌர்கந்த்யமேவ ச ||௧௫|| ஹச்சூலஂ பார்ஶ்வயோஶ்சாபி... |௧௬|

தஸ்மிந்நித்யாதி| தஸ்மிந் கோஷ்டே இத்யர்தஃ| ரக்தபூர்ண இதி ஸர்வத்ரைவ ரக்தஸ்ய வித்யமாநத்வாத்| அத்ராதோ நாபே ரக்தஂ குதமூத்ரமார்காப்யாஂ ப்ரவர்ததே, நாபேரூர்த்வஂ முகக்ராணாப்யாமிதி| அபக்தச்சந்தோ போஜநாநபிலாஷஃ| விடாதிஸங்கஃ புரீஷாதிநிரோதஃ| ஸ்வேதாஸ்ராவஃ ஸ்வேதஸ்ருதிஃ| லோஹகந்தித்வஂ லோஹகந்திபாவோ முகஸ்ய||௧௩-௧௫||-

Adhikarana 12 (16-17) · Śloka 18

... விஶேஷஂ சாத்ர மே ஶணு | ஆமாஶயஸ்தே ருதிரே ருதிரஂ சர்தயேத் புநஃ ||௧௬|| ஆத்மாநமதிமாத்ரஂ ச ஶூலஂ ச பஶதாருணம் | பக்வாஶயகதே சாபி ருஜோ கௌரவமேவ ச ||௧௭|| ஶீததா சாப்யதோ நாபேஃ கேப்யோ ரக்தஸ்ய சாகமஃ |௧௮|

விஶேஷமித்யாதி| பக்வாஶயகதே பக்வாஶயஸ்தே, ‘ருதிரே’ இதி ஶேஷஃ| கேப்யஃ ஸ்ரோதோப்யஃ||௧௬-௧௭||-

Adhikarana 13 (18) · Śloka 19

அபிந்நேऽப்யாஶயேऽந்த்ராணாஂ கைஃ ஸூக்ஷ்மைரந்த்ரபூரணம் ||௧௮|| பிஹிதாஸ்யே கடே யத்வல்லக்ஷ்யதே தஸ்ய கௌரவம் |௧௯|

அபிந்நே இத்யாதி| கதமபிந்நேऽப்யந்த்ராஶயே ரக்தேநாந்த்ரபூரணஂ யுஜ்யத இத்யாஹ- பிஹிதாஸ்ய இத்யாதி| யதா பிஹிதாஸ்யே ஆச்சாதிதமுகே கடே ஸூக்ஷ்மைஃ கை ரந்த்ரைருதகபூரணஂ லக்ஷ்யத இத்யர்தஃ| தஸ்ய சாந்த்ராஶயஸ்ய, கௌரவஂ ‘பவதி’ இதி ஶேஷஃ||௧௮||-

Adhikarana 14 (19) · Śloka 20

ஸூக்ஷ்மாஸ்யஶல்யாபிஹதஂ யதங்கஂ த்வாஶயாத்விநா ||௧௯|| உத்துண்டிதஂ நிர்கதஂ வா தத்வித்தமிதி நிர்திஶேத் |௨௦|

வித்தலக்ஷணமாஹ- ஸூக்ஷ்மாஸ்யேத்யாதி| ஆஶயாத்விநேதி ஆஶயம் ஆமாதிஸ்தாநம்| உத்துண்டிதம் உந்நமிதமுகஂ, நிர்கதஂ நிர்கதஶல்யம்||௧௯||-

Adhikarana 15 (20) · Śloka 21

நாதிச்சிந்நஂ நாதிபிந்நமுபயோர்லக்ஷணாந்விதம் ||௨௦|| விஷமஂ வ்ரணமங்கே யத்தத் க்ஷதஂ த்வபிநிர்திஶேத் |௨௧|

க்ஷதலக்ஷணமாஹ- நாதிச்சிந்நமித்யாதி| நாதிச்சிந்நஂ நாத்யர்தத்விதாபூதம்| நாதிபிந்நஂ நாத்யர்தவிதீர்ணம்| உபயோரிதி ச்சிந்நபிந்நயோரித்யர்தஃ| விஷமஂ வ்ரணமிதி வ்ரணஸ்ய வைஷம்யஂ நிம்நோந்நதத்வஂ, ந து கச்ச்ரஸாத்யத்வம்||௨௦||-

Adhikarana 16 (21) · Śloka 22

ப்ரஹாரபீடநாப்யாஂ து யதங்கஂ பதுதாஂ கதம் ||௨௧|| ஸாஸ்தி தத் பிச்சிதஂ வித்யாந்மஜ்ஜரக்தபரிப்லுதம் |௨௨|

பிச்சிதலக்ஷணமாஹ- ப்ரஹாரேத்யாதி| ப்ரஹாரோ முத்கராத்யபிகாதஃ, பீடநஂ கபாடாதியந்த்ரேண| பதுதாஂ விஸ்தீர்ணதாஂ கதமிதி| ஸாஸ்தி அஸ்தியுக்தம்| மஜ்ஜரக்தபரிப்லுதமிதி மஜ்ஜரக்தாபிவ்யாப்தமித்யர்தஃ||௨௧||-

Adhikarana 17 (22) · Śloka 23

விகதத்வக்யதங்கஂ ஹி ஸங்கர்ஷாதந்யதாऽபி வா ||௨௨|| உஷாஸ்ராவாந்விதஂ தத்து கஷ்டமித்யுபதிஶ்யதே |௨௩|

கஷ்டலக்ஷணமாஹ- விகதத்வகித்யாதி| விகதத்வக் த்வக்ரஹிதம்| ஸங்கர்ஷாத் த்ரவ்யாந்தரேண ஸங்கர்ஷணாத்| அந்யதா அந்யேந ப்ரகாரேணேத்யர்தஃ| ‘அந்யதாऽபி வா’ இத்யஸ்ய ஸ்தாநே கேசித் ‘அந்யஜாதபி’ இதி படந்தி, தத்ராந்யஜாத் ஸங்கர்ஷாத் த்ரவ்யாந்தரஜாத் ஸங்கர்ஷணாதித்யர்தஃ| உஷா தாஹவிஶேஷஃ||௨௨||-

Adhikarana 18 (23-25) · Śloka 26

சிந்நே பிந்நே ததா வித்தே க்ஷதே வாऽஸகதிஸ்ரவேத் ||௨௩|| ரக்தக்ஷயாத்ருஜஸ்தத்ர கரோதி பவநோ பஶம் | ஸ்நேஹபாநஂ ஹிதஂ தத்ர தத்ஸேகோ விஹிதஸ்ததா ||௨௪|| வேஶவாரைஃ ஸகஶரைஃ ஸுஸ்நிக்தைஶ்சோபநாஹநம் | தாந்யஸ்வேதாஂஶ்ச குர்வீத ஸ்நிக்தாந்யாலேபநாநி ச ||௨௫|| வாதக்நௌஷதஸித்தைஶ்ச ஸ்நேஹைர்பஸ்திர்விதீயதே |௨௬|

லக்ஷணைஃ ஷங்விதஂ ஸத்யோவ்ரணஂ நிர்திஶ்யேதாநீஂ சதுர்ஷு சிந்நாதிஷு சிகித்ஸாமாஹ- சிந்நே இத்யாதி| தத்ஸேகோ விஹித இதி கோஷ்ணஸ்நேஹஸேக இத்யர்தஃ| வேஶவாரைர்நிரஸ்திஸ்விந்நஸ்நிக்தபிஷ்டமாஂஸைஃ| கஶரா திலதண்டுமாஷகதா யவாகூஃ| உபநாஹநஂ பந்தநம்| தாந்யஸ்வேதாநித்யாதி தாந்யஸ்வேதோ மாஷாதிகோஷ்ணதாந்யஸ்வேத இத்யேகே; அந்யே து தாந்யஂ தாந்யாம்லம், அம்லஶப்தோத்தரபதலோபேந| ஆலேபநஶப்தோ லேபநே| ஸ்நேஹபாநமூர்த்வநாபிஜேஷு வ்ரணேஷு, நாபேரதோகதேஷு பஸ்திரிதி||௨௩-௨௫||-

Adhikarana 19 (26-27) · Śloka 28

பிச்சிதே ச விகஷ்டே ச நாதிஸ்ரவதி ஶோணிதம் ||௨௬|| அகச்சதி பஶஂ தஸ்மிந் தாஹஃ பாகஶ்ச ஜாயதே | தத்ரோஷ்மணோ நிக்ரஹார்தஂ ததா தாஹப்ரபாகயோஃ ||௨௭|| ஶீதமாலேபநஂ கார்யஂ பரிஷேகஶ்ச ஶீதலஃ |௨௮|

இதாநீஂ பிச்சிதகஷ்டயோரஸ்ருதஶோணிதத்வேந ஸமாநதர்மணோரேகமேவ சிகித்ஸிதமாஹ- பிச்சித இத்யாதி| அகச்சதி அஸ்ரவதி ஸதி| தஸ்மிந் ருதிரே| பஶம் அத்யர்தம்| அந்யே து ‘ஶீதமாலேபநஂ கார்யஂ பரிஷேகஶ்ச ஶீதலஃ’- இத்யஸ்ய ஸ்தாநே ‘ஶீதமாலேபநஂ ஸேகஃ ஶுத்தீ ரக்தவிமோக்ஷணம்’ இதி படந்தி| ஶுத்திர்வமநாதிஃ; தத்ரோர்த்வநாபிஜேஷு வமநஂ, தாஹோத்தரே மத்யகாயஜே ரேசநம், அதோநாபிஜேஷு புநராஸ்தாபநஂ, ஸ்த்யாநரக்தேஷு ரக்தமோக்ஷணம்||௨௬-௨௭||-

Adhikarana 20 (28) · Śloka 29

ஷட்ஸ்வேதேஷு யதோக்தேஷு சிந்நாதிஷு ஸமாஸதஃ ||௨௮|| ஜ்ஞேயஂ ஸமர்பிதஂ ஸர்வஂ ஸத்யோவ்ரணசிகித்ஸிதம் |௨௯|

உக்தமேவோபஸஂஹரந்நாஹ- ஷட்ஸ்வேதேஷ்வித்யாதி| ஸமர்பிதஂ ஸம்யகர்பிதம்| ஜ்ஞேயஂ ஜ்ஞாதவ்யம்||௨௮||-

Adhikarana 21 (29-30) · Śloka 30

அத ஊர்த்வஂ ப்ரவக்ஷ்யாமி சிந்நாநாஂ து சிகித்ஸிதம் ||௨௯|| யே வ்ரணா விவதாஃ கேசிச்சிரஃபார்ஶ்வாவலம்பிநஃ | தாந் ஸீவ்யேத்விதிநோக்தேந பத்நீயாத்காடமேவ ச ||௩௦||

அத மூர்தாத்யவயவாஶ்ரயஂ சிகித்ஸாவிஶேஷமாஹ- அத ஊர்த்வமித்யாதி| விவதா வ்யாத்தமுகாஃ| ஶிரஃபார்ஶ்வாவலம்பிநோ மஸ்தகபார்ஶ்வாவலம்பநஶீலாஃ, அந்யே து ஶிரோऽவலம்பிநஸ்ததா பார்ஶ்வாவலம்பிநஶ்சேத்யேவஂ வ்யாக்யாநயந்தி| விதிநோக்தேந ஜுக்ரந்திஸேவநாதிநா ஸீவ்யேதித்யர்தஃ||௨௯-௩௦||

Adhikarana 22 (31-33) · Śloka 33

கர்ணஂ ஸ்தாநாதபஹதஂ ஸ்தாபயித்வா யதாஸ்திதம் | ஸீவ்யேத்யதோக்தஂ தைலேந ஸ்ரோதஶ்சாபிப்ரதர்பயேத் ||௩௧|| ககாடிகாந்தே சிந்நே து கச்சத்யபி ஸமீரணே | ஸம்யங்நிவேஶ்ய பத்நீயாத் ஸீவ்யேச்சாபி நிரந்தரம் ||௩௨|| ஆஜேந ஸர்பிஷா சைவஂ பரிஷேகஂ து காரயேத் | உத்தாநோऽந்நஂ ஸமஶ்நீயாச்சயீத ச ஸுயந்த்ரிதஃ ||௩௩||

கர்ணமித்யாதி| ஸ்தாநாதபஹதஂ நிஃஶேஷதஶ்சிந்நம்| தைலேந வாதக்நௌஷதஸித்தேந| ககாடிகாந்தே க்ரீவாயாஃ பஶ்சாத் ககாடிகாபர்யந்தே| கச்சத்யபி ஸமீரணே இதி வாதே நிர்வஹத்யபி ஸீவ்யேதித்யர்தஃ, ‘அஸாத்யா வாயுநிர்வாஹிண’ (ஸூ. ௨௩) இத்யஸ்யாயமபவாதஃ| ஸம்யங்நிவேஶ்ய யதாஸ்தாநஂ ஸ்தாபயித்வா| உத்தாநோऽந்நஂ ஸமஶ்நீயாதிதி ததைவ ககாடிகாயாஃ ஸுஸ்திதத்வாத்; அந்நமித்யுபலக்ஷணஂ, தேந ஶயநமூத்ரபுரீஷோத்ஸர்காதி சோத்தாநஸ்யைவேதி| ஶயீத ச ஸுயந்த்ரித இதி யதா ககாடிகா ஸ்திரா பவதி||௩௧-௩௩||

Adhikarana 23 (34-35) · Śloka 35

ஶாகாஸு பதிதாஂஸ்திர்யக் ப்ரஹாராந் விவதாந் பஶம் | ஸீவ்யேத் ஸம்யங்நிவேஶ்யாஶு ஸந்த்யஸ்தீந்யநுபூர்வஶஃ ||௩௪|| பத்த்வா வேல்லிதகேநாஶு ததஸ்தைலேந ஸேசயேத் | சர்மணா கோபணாபந்தஃ கார்யோ யோ வா ஹிதோ பவேத் ||௩௫||

ஶாகாஸு பதிதாநித்யாதி| ஶாகாஸு சதஸஷு| ஸம்யங்நிவேஶ்யேத்யாதி ஆஶு ஸந்த்யஸ்தீநி ஸம்யங்நிவேஶ்ய யதாஸ்தாநஂ ஸ்தாபயித்வா ஸீவ்யேத்| அநுபூர்வஶ இதி அநுஶப்தஃ ஸதஶார்தஃ; தேந பூர்வஸதஶேந| வேல்லிதகேநேதி ‘பந்தேந’ இதி ஶேஷஃ||௩௪-௩௫||

Adhikarana 24 (36) · Śloka 36

பஷ்டே வ்ரணோ யஸ்ய பவேதுத்தாநஂ ஶாயயேத்து தம் | அதோऽந்யதா சோரஸிஜே ஶாயயேத் புருஷஂ வ்ரணே ||௩௬||

பஷ்டே இத்யாதி| உத்தாநஂ ஶாயயேதிதி தோஷஸ்ருத்யர்தம், அந்யதாऽநிர்கச்சந் அந்தரவஸ்திதோ தோஷ உத்ஸங்கஂ கத்வா விகரோதி; அந்யதேதி அதோமுகமித்யர்தஃ| உக்தஂ ச- “உரோவ்ரணீ உத்தாநஶய்யாஂ பரிஹரேத், பஷ்டவ்ரணீ து ஸ்தநோரோऽவஷ்டப்ய, தோஷஸ்த்வந்யதா ந ப்ரஸிச்யதே, அநிர்கச்சந் விகாராநுத்பாதயதி”- இதி ஜேஜ்ஜடஃ| கயீ து “பஷ்டே வ்ரணோ யஸ்ய பவேதநுத்தாநஃ ஶயீத ஸஃ| அதோऽந்யதா சோரஸிஜே ஶயீத புருஷோ வ்ரணே”- இதி படதி, வ்யாக்யாநயதி ச- அநுத்தாநோऽவாங்முகோऽதோமுகஃ ஶயீத, உரஸிஜேஷு வ்ரணேஷ்வந்யதா உத்தாந ஏவ ஶயீதேதி||௩௬||

Adhikarana 25 (37) · Śloka 37

சிந்நாஂ நிஃஶேஷதஃ ஶாகாஂ தக்த்வா தைலேந புத்திமாந் | பத்நீயாத் கோஶபந்தேந ப்ராப்தஂ கார்யஂ ச ரோபணம் ||௩௭||

ஶாகாநாஂ நிஃஶேஷச்சேதே விதாநாந்தரமாஹ- சிந்நாமித்யாதி| கோஶபந்தேந ஸ்தகிகாபந்தேந| ப்ராப்தஂ யுக்தம்| ரோபணமிதி ஶோதநஸ்யாக்நிநைவ கதத்வாத்||௩௭||

Adhikarana 26 (38) · Śloka 39

சந்தநஂ பத்மகஂ ரோத்ரமுத்பலாநி ப்ரியங்கவஃ | ஹரித்ரா மதுகஂ சைவ பயஃ ஸ்யாதத்ர சாஷ்டமம் ||௩௮|| தைலமேபிர்விபக்வஂ து ப்ரதாநஂ வ்ரணரோபணம் |௩௯|

அஸ்ய ரோபணார்தஂ தைலமாஹ- சந்தநமித்யாதி| பயோ துக்தஂ, ஸ்யாத் பவேத், தச்சதுர்குணமாநம்| நநு ஸங்க்யேயநிர்தேஶாதேவ ஸங்க்யாஸித்தாவஷ்டமக்ரஹணஂ கிமர்தம்? உச்யதே- நாத்ர பாகோ ஜலேநேஷ்யதே, பயஸைவ பாகஂ மந்யதே; அந்யே த்வஷ்டமக்ரஹணேநாஷ்டாங்கஸஞ்ஜ்ஞகமிதஂ தைலமிதி கதயந்தி ||௩௮||-

Adhikarana 27 (39-40) · Śloka 41

சந்தநஂ கர்கடாக்யா ச ஸஹே மாஂஸ்யாஹ்வயாऽமதா ||௩௯|| ஹரேணவோ மணாலஂ ச த்ரிபலா பத்மகோத்பலே | த்ரயோதஶாங்கஂ த்ரிவதமேதத்வா பயஸாऽந்விதம் ||௪௦|| தைலஂ விபக்வஂ ஸேகார்தே ஹிதஂ து வ்ரணரோபணே |௪௧|

அஸ்ய ரோபணார்தஂ த்விதீயஂ சந்தநாதிதைலமாஹ- சந்தநமித்யாதி| கர்கடாக்யா கர்கடஶங்கீ| ஸஹே மாஷபர்ணீ முத்கபர்ணீ ச| அமதா குடூசீ| ஹரேணவஃ கலாயாஃ| மணாலம் உஶீரம்| உத்பலஂ நீலோத்பலம்| த்ரிவதமிதி த்ரிபிர்கதவஸாமஜ்ஜபிர்வதஂ தைலஂ த்ரிவதம்| ஏதத் த்ரயோதஶாங்கஂ தைலம்| பயஸா க்ஷீரேண சதுர்குணேந பக்வம்| வாஶப்தஃ பூர்வோக்ததைலாபேக்ஷயா| ‘மாஂஸ்யாஹ்வயா’ இத்யஸ்ய ஸ்தாநே ‘ஸோமாஹ்வயா’ இதி கேசித் படந்தி; ஸோமாஹ்வயா த்ரிஸந்திகா, ‘ஸோமலதா’ இத்யபரே| கயீ து மஜ்ஜவர்ஜஂ த்ரயஃ ஸ்நேஹாஸ்த்ரிவதமித்யாஹ, தந்மதே த்ரிவதஂ பயஸா விபக்வஂ வ்ரணரோபணமிதி வ்யாக்யாநம்||௩௯-௪௦||-

Adhikarana 28 (41-43) · Śloka 43

அத ஊர்த்வஂ ப்ரவக்ஷ்யாமி பிந்நாநாஂ து சிகித்ஸிதம் ||௪௧|| பிந்நஂ நேத்ரமகர்மண்யமபிந்நஂ லம்பதே து யத் | தந்நிவேஶ்ய யதாஸ்தாநமவ்யாவித்தஸிரஂ ஶநைஃ ||௪௨|| பீடயேத் பாணிநா ஸம்யக் பத்மபத்த்ராந்தரேண து | ததோऽஸ்ய தர்பணஂ கார்யஂ நஸ்யஂ சாநேந ஸர்பிஷா ||௪௩||

அத ஊர்த்வமித்யாதி| யத்யபி ஆஶயவிஷயே பிந்நலக்ஷணஂ ப்ராகுக்தஂ, ததாऽபி நேத்ரமப்யாஶய ஏவ வ்யவஹர்தவ்யமத ஆஹ- பிந்நஂ நேத்ரமித்யாதி| அகர்மண்யம் அவலோகநாதிஸ்வகர்மணோऽஸம்பாதகம்; அந்யே து, அகர்மண்யமஸாத்யமாஹுஃ| தச்சாபிந்நஂ கர்மண்யஂ ச ஸாத்யஂ சிகித்ஸிதவ்யம்| நிவேஶ்ய ஸ்தாபயித்வா| அவ்யாவித்தஸிரம் அநாகுலிதஸிரம்; அந்யே து ‘அவ்யாவித்தஶிரஂ’ இதி படித்வா அகுடிலமஸ்தகமிதி வ்யாக்யாநயந்தி| பாணிநா ஹஸ்தேந| பத்மபத்ராணாமந்தரத்வமூஷ்மத்வவ்யுதாஸார்தஂ மார்தவார்தஂ ச| ததோ மதுஸர்பிர்தாநாநந்தரஂ தர்பணஂ பூரணஂ கார்யம்| அநேந வக்ஷ்யமாணேநேத்யர்தஃ| அந்யே து ‘அநேந’ இத்யஸ்ய ஸ்தாநே ‘ஆஜேந’ இதி படந்தி||௪௧-௪௩||

Adhikarana 29 (44) · Śloka 45

ஆஜஂ கதஂ க்ஷீரபாத்ரஂ மதுகஂ சோத்பலாநி ச | ஜீவகர்ஷபகௌ சைவ பிஷ்ட்வா ஸர்பிர்விபாசயேத் ||௪௪|| ஸர்வநேத்ராபிகாதே து ஸர்பிரேதத் ப்ரஶஸ்யதே |௪௫|

ததேவாஜஂ கதமுத்பாதயந்நாஹ- ஆஜஂ கதமித்யாதி| அஜாகதஂ மதுகாதிபிஃ ஸமாஂஶஂ பிஷ்ட்வா ஸர்பிர்கவ்யஂ க்ஷீரபாத்ரஂ க்ஷீராடகஂ தத்த்வா விபாசயேத்| நநு சாஜகதஸ்ய கிஂ பேஷணேந? உச்யதே- யதாஸம்பவஂ பேஷணஂ கார்யம்| த்ரவ்யஸமத்வமத்ராபிதீயதே யதாऽந்யேஷு யோகேஷ்வர்கக்ஷீராதீநாஂ; ததஶ்ச பஞ்சத்ரவ்யாணி யதா மாத்ரயாऽஷ்டௌ பலாநி பவந்தி ததா மாத்ராஂ பரிகல்ப்ய கதஸ்ய ப்ரஸ்தஂ க்ஷீராடகமாவாப்ய விபசேதித்யேஷ ஶாஸ்த்ரவத்தவ்யவஹாரஃ| அந்யே து ஆஜஂ கதஂ கவ்யஂ ச துல்யஂ கத்வா மதுகாதிகல்கேந பசேத், ஶேஷஂ பூர்வவத்; நைவம், வத்தா ஆடகஶப்தேந த்ரவத்ரவ்யஸ்ய த்விகுணதயா பரிபாஷிதத்வாதஷ்டாவிஂஶத்யதிகபலஶதஂ கஹ்ணந்தி| பிஷ்ட்வா ஸர்பிர்விபாசயேதிதி ஸர்பிரிதி ச ஸர்பிஷோ த்விருச்சாரணஂ நியமார்தஂ; தேந, அநேநைவ கதேந தர்பணஂ நஸ்யஂ ச ப்ரஶஸ்தஂ ந த்வந்யேநேதி| கயீ து, “அஜாகதஸ்ய ப்ரஸ்தஂ, க்ஷீரஸ்ய புநராடகஂ, மதுகாதீநி சத்வாரி த்விபலிகாந்யஷ்டபலத்வேந கதஸ்ய பாதிகாநி” இத்யாஹ||௪௪||-

Adhikarana 30 (45-49) · Śloka 49

உதராந்மேதஸோ வர்திர்நிர்கதா யஸ்ய தேஹிநஃ ||௪௫|| கஷாயபஸ்மமத்கீர்ணாஂ பத்த்வா ஸூத்ரேண ஸூத்ரவித் | அக்நிதப்தேந ஶஸ்த்ரேண சிந்த்யாந்மதுஸமாயுதம் ||௪௬|| பத்த்வா வ்ரணஂ ஸுஜீர்ணேऽந்நே ஸர்பிஷஃ பாநமிஷ்யதே | ஸ்நேஹபாநாததே சாபி பயஃபாநஂ விதீயதே ||௪௭|| ஶர்கராமதுயஷ்டிப்யாஂ லாக்ஷயா வா ஶ்வதஂஷ்ட்ரயா | சித்ராஸமந்விதஂ சைவ ருஜாதாஹவிநாஶநம் ||௪௮|| ஆடோபோ மரணஂ வா ஸ்யாச்சூலோ வாऽச்சித்யமாநயா | மேதோக்ரந்தௌ து யத்தைலஂ வக்ஷ்யதே தச்ச யோஜயேத் ||௪௯||

உதரபேதசிகித்ஸிதமாஹ- உதராதித்யாதி| கஷாயபஸ்மமத்கீர்ணாஂ ‘தாஂ வர்திம்’ இதி ஶேஷஃ; கஷாயாஃ ஸர்ஜகார்ஜுநாதயஃ, தேஷாஂ பஸ்ம க்ஷாரஃ , மத் கஷ்ணமத், கீர்ணாஂ குண்டிதாம் ; அந்யே து ‘கஷாயசூர்ணமத்கீர்ணாம்’ இதி படந்தி| பத்த்வேதி மூலமிதி ஶேஷஃ| ஸூத்ரவித் ஶாஸ்த்ரவித்| அக்நிதப்தேந ஶஸ்த்ரேண சிந்த்யாத், அந்யதா அதப்தஶஸ்த்ரச்சேதநே பாகபயஂ ஸ்யாத்| ஸா புநஃ க்ஷதஂ யதா ப்ரவேஶ்யமாநா ந ப்ரவிஶதி ப்ரவிஷ்டா வா நாவதிஷ்டதே ததா தஸ்யாஶ்சேதஃ| சித்ரா ஏரண்டஃ, தந்தீத்யந்யே| கல்பநா சேயஂ- க்ஷீரஸ்ய யஷ்டிமதுக்வதிதஸ்ய ஸஶர்கரைரண்டதைலப்ரக்ஷேபஸ்ய பாநமித்யேகோ யோகஃ, ஶ்வதஂஷ்ட்ராக்வதிதஂ க்ஷீரஂ ஸலாக்ஷாசித்ராதிலதைலப்ரக்ஷேபஂ பீயத இதி த்விதீயோ யோகஃ| வாஶப்தாத் கேசிதேகமேவ யோகமாமநந்தி, ததா ச வத்தவாக்படஃ- “ஸக்ஷௌத்ரே ச வ்ரணே பத்தே ஸுஜீர்ணேऽந்நே கதஂ பிபேத்| க்ஷீரஂ வா ஶர்கராசித்ராலாக்ஷாகோக்ஷுரகைஃ ஶதம்|| ருக்தாஹஜித் ஸயஷ்ட்யாஹ்வைஃ பரஂ பூர்வோதிதோ விதிஃ” (அ. ஸஂ. உ. ௩௧) இதி| க்ஷீரபாகவிதிரயஂ- “த்ரவ்யாதஷ்டகுணஂ க்ஷீரஂ க்ஷீராத்தோயஂ சதுர்குணம்| க்ஷீராவஶேஷஃ கர்தவ்யஃ க்ஷீரபாகே த்வயஂ விதிஃ”- இதி| ப்ரதிதிநஂ க்ஷீரசதுஷ்பலஂ பேயஂ, ஶர்கரைரண்டதைலஂ து ப்ரத்யேகஂ கார்ஷிகம்; ஏவஂ த்விதீயயோகேऽபி| ருஜாதாஹவிநாஶநமிதி பயஃ- பாநமிதி ஸம்பந்தஃ| மேதோவர்தேரச்சேதே பலமாஹ- ஆடோப இத்யாதி| அச்சித்யமாநயா அகத்தமாநயா| மேதோக்ரந்தௌ து யத்தைலமிதி “த்விகரஞ்ஜ” (சி. ௧௮) இத்யாதிகம்||௪௫-௪௯||

Adhikarana 31 (50) · Śloka 50

த்வசோऽதீத்ய ஸிராதீநி பித்த்வா வா பரிஹத்ய வா | கோஷ்டே ப்ரதிஷ்டிதஂ ஶல்யஂ குர்யாதுக்தாநுபத்ரவாந் ||௫௦||

மேதோவர்திப்ரத்யாஸத்த்யா ஜடரகதஶல்யலக்ஷணமாஹ- த்வசோऽதீத்யேத்யாதி| த்வசோऽதீத்ய த்வசோऽதிக்ரம்ய, த்வசஃ ஸப்த; ஸிராதீநி ஸிராமாஂஸஸ்நாயுஸந்த்யஸ்தீநி| ஸிராச்சேதலிங்கஂ து “ஸுரேந்த்ரகோபப்ரதிமஂ” (ஸூ. ௨௫) இத்யாதி பூர்வமுக்தம்| ப்ரதிஷ்டிதம் அவஸ்திதம்| உக்தாநுபத்ரவாநிதி ப்ரணஷ்டஶல்யவிஜ்ஞாநீயே “கோஷ்டகதே த்வாடோபாநாஹவித்ரத்யாதீந்” (ஸூ. ௨௬) இதி||௫௦||

Adhikarana 32 (51) · Śloka 51

தத்ராந்தர்லோஹிதஂ பாண்டுஂ ஶீதபாதகராநநம் | ஶீதோச்ச்வாஸஂ ரக்தநேத்ரமாநத்தஂ ச விவர்ஜயேத் ||௫௧||

கோஷ்டகதஶல்யஸ்யாஸாத்யஸ்ய லக்ஷணமாஹ- தத்ராந்தர்லோஹிதமித்யாதி| அந்தர்லோஹிதஂ கோஷ்டமத்யபதிதருதிரமித்யர்தஃ| பாண்டுஂ ஶ்வேதம்| ஶீதபாதகராநநஂ ஶீதசரணஹஸ்தமுகம்| ஆநத்தஂ ஸ்வமார்காதப்ரவர்தமாநதோஷமலம்| ஏவஂவிதஂ ஶல்யவந்தஂ புமாஂஸஂ விவர்ஜயேத் பரிஹரேதித்யர்தஃ||௫௧||

Adhikarana 33 (52-54) · Śloka 54

ஆமாஶயஸ்தே ருதிரே வமநஂ பத்யமுச்யதே | பக்வாஶயஸ்தே தேயஂ ச விரேசநமஸஂஶயம் ||௫௨|| ஆஸ்தாபநஂ ச நிஃஸ்நேஹஂ கார்யமுஷ்ணைர்விஶோதநைஃ | யவகோலகுலத்தாநாஂ நிஃஸ்நேஹேந ரஸேந ச ||௫௩|| புஞ்ஜீதாந்நஂ யவாகூஂ வா பிபேத் ஸைந்தவஸஂயுதாம் | அதிநிஃஸ்ருதரக்தோ வா பிந்நகோஷ்டஃ பிபேதஸக் ||௫௪||

ஸாத்யஸ்ய சிகித்ஸிதமாஹ- ஆமாஶயஸ்தே இத்யாதி| பக்வாஶயஸ்தே பித்தாஶயஸ்தே இத்யர்தஃ| வாதாஶயஸ்தே புநராஸ்தாபநமேவ; ஆஸ்தாபநஂ நிரூஹஃ| உஷ்ணைர்விஶோதநைர்கோமூத்ராதிபிராஸ்தாபநஂ கார்யமிதி ஸம்பந்தஃ| விஶுத்தஸ்ய ரக்தாநுலோமநமந்நமாஹ- யவகோலேத்யாதி| அநிஃஸ்ருதரக்தஸ்ய சிகித்ஸாமபிதாயாதிநிஃஸ்ருதரக்தஸ்ய சிகித்ஸாஂ நிர்திஶந்நாஹ- அதிநிஃஸ்ருதேத்யாதி| பிபேதஸகிதி ஜீவிதாநுபந்தநார்தம்||௫௨-௫௪||

Adhikarana 34 (55) · Śloka 55

ஸ்வமார்கப்ரதிபந்நாஸ்து யஸ்ய விண்மூத்ரமாருதாஃ | வ்யுபத்ரவஃ ஸ பிந்நேऽபி கோஷ்டே ஜீவதி மாநவஃ ||௫௫||

பிந்நகோஷ்டஸ்ய ஸாத்யஸ்ய லக்ஷணமாஹ- ஸ்வமார்கேத்யாதி| வ்யுபத்ரவஃ விகதா உபத்ரவா யஸ்ய ஸஃ, உபத்ரவா ஜ்வராத்மாநாதயஃ||௫௫||

Adhikarana 35 (56-65) · Śloka 66

அபிந்நமந்த்ரஂ நிஷ்க்ராந்தஂ ப்ரவேஶ்யஂ நாந்யதா பவேத் | பிபீலிகாஶிரோக்ரஸ்தஂ ததப்யேகே வதந்தி து ||௫௬|| ப்ரக்ஷால்ய பயஸா திக்தஂ தணஶோணிதபாஂஶுபிஃ | ப்ரவேஶயேத் கத்தநகோ கதேநாக்தஂ ஶநைஃ ஶநைஃ ||௫௭|| ப்ரவேஶயேத் க்ஷீரஸிக்தஂ ஶுஷ்கமந்த்ரஂ கதாப்லுதம் | அங்குல்யாऽபிமஶேத் கண்டஂ ஜலேநோத்வேஜயேதபி ||௫௮|| ஹஸ்தபாதேஷு ஸங்கஹ்ய ஸமுத்தாப்ய மஹாபலாஃ | பவத்யந்தஃப்ரவேஶஸ்து யதா நிர்துநுயுஸ்ததா ||௫௯|| ததாऽந்த்ராணி விஶந்த்யந்தஃ ஸ்வாஂ கலாஂ பீடயந்தி ச | வ்ரணால்பத்வாத்பஹுத்வாத்வா துஷ்ப்ரவேஶஂ பவேத்து யத் ||௬௦|| ததாபாட்ய ப்ரமாணேந பிஷகந்த்ரஂ ப்ரவேஶயேத் | யதாஸ்தாநஂ நிவிஷ்டே ச வ்ரணஂ ஸீவ்யேததந்த்ரிதஃ ||௬௧|| ஸ்தாநாதபேதமாதத்தே ப்ராணாந் குபிதமேவ வா | வேஷ்டயித்வா து பட்டேந கதஸேகஂ ப்ரதாபயேத் ||௬௨|| கதஂ பிபேத் ஸுகோஷ்ணஂ ச சித்ராதைலஸமந்விதம் | மதுக்ரியார்தஂ ஶகதோ வாயோஶ்சாதஃப்ரவத்தயே ||௬௩|| ததஸ்தைலமிதஂ குர்யாத்ரோபணார்தஂ சிகித்ஸகஃ | த்வசோऽஶ்வகர்ணதவயோர்மோசகீமேஷஶங்கயோஃ ||௬௪|| ஶல்லக்யர்ஜுநயோஶ்சாபி விதார்யாஃ க்ஷீரிணாஂ ததா | பலாமூலாநி சாஹத்ய தைலமேதைர்விபாசயேத் ||௬௫|| வ்ரணஂ ஸஂரோபயேத்தேந வர்ஷமாத்ரஂ யதேத ச |௬௬|

இதாநீஂ கோஷ்டகதாந்த்ரபேதமாஹ- அபிந்நேத்யாதி| நாந்யதேதி யதைவ ஸ்திதாநி ததைவ ப்ரவேஶ்யாநி தேநைவ ப்ரகாரேணேத்யர்தஃ| அபரே த்வந்யதா வ்யாக்யாநயந்தி, யதா- அபிந்நாதந்யதா அபரப்ரகாரஂ பிந்நமந்த்ரஂ ப்ரவேஶ்யஂ ந பவேத்; ததாச வத்தவாக்படஃ- “அபிந்நமந்த்ரஂ நிஷ்க்ராந்தஂ ப்ரவேஶ்யஂ நஹ்யதோऽந்யதா” (அ. ஸஂ. உ. ௩௨)- இதி| பிந்நமபி மதாந்தரேண ப்ரவேஶ்யமிதி நிர்திஶந்நாஹ- பிபீலிகாஶிரோக்ரஸ்தமித்யாதி| ததபி பிந்நமபி, அந்த்ரஂ ப்ரவேஶ்யமிதி ஸம்பந்தஃ| பிபீலிகாஶிரோக்ரஸ்தமித்யநேந பிபீலிகாவதநஸந்தஂஶஸஂஹிதே அந்த்ரே தாஸாஂ கபந்தச்சேதஃ கார்ய இதி வ்யாக்யாநயந்தி | கயீ து ‘அலாங்குலஶிரோக்ரஸ்தம்’ இதி படதி; தத்ர அலாங்குலஃ ஸ்தூலபிபீலிகஃ| ப்ரக்ஷால்யேத்யாதி| பயஸா க்ஷீரேண, திக்தஂ குண்டிதஂ, ஆவதமித்யர்தஃ | பாஂஶுஃ தூலிஃ| கத்தநகஃ சிந்நநகஃ| ப்ரவிஷ்டேऽந்த்ரே ஸ்வஸ்தாநநயநார்தமந்த்ரஸ்யோபாயத்ரயமாஹ- அங்குல்யேத்யாதி| அபிமஶேத் ஸ்பஶேத்| உத்வேஜயேத் த்ராஸயேத்| ஸமுத்தாப்ய ஊர்த்வஂ நீத்வா அந்த்ரபேதவந்தஂ புருஷஂ மஹாபலாஃ புருஷாஸ்ததா நிர்துநுயுர்யதாऽந்த்ரஸ்யாந்தஃப்ரவேஶோ பவதீதி ஸம்பந்தஃ; நிர்துநுயுஃ ஆலோடயேயுரித்யர்தஃ | ஏபிஃ ப்ரயோகைஃ கிஂ பவதீத்யாஹ- ததாऽந்த்ராணீத்யாதி| (அந்த்ராணி யதாऽந்தஃ விஶந்தி ததா) ஸ்வாஂ கலாஂ பீடயந்தி ஸ்வகீயா கலா பஞ்சமீ மலதரா தாஂ பீடயந்தி ஸ்வஸ்தாநஂ நிர்விஶந்தீத்யர்தஃ| துஃப்ரவேஶஸ்ய சிகித்ஸாமாஹ- வ்ரணால்பத்வாதித்யாதி| வ்ரணால்பத்வாத் வ்ரணஸூக்ஷ்மத்வாத், பஹுத்வாத் வ்ரணஸ்ய பஹுலத்வாத், தத்ர விபுலத்வே ஸதி ஸ வ்ரணஃ ஸீவ்யஃ| கேசித்பஹுத்வாதித்யந்த்ரவிஶேஷணமங்கீகத்ய வ்ரணஸூக்ஷ்மத்வே அந்த்ரபஹுத்வே சோபயத்ராபி பாடநபூர்வஂ ப்ரவேஶஂ மந்யந்தே; தச்ச பாடநஂ யாவதாऽந்த்ரஂ ப்ரவிஶதி தாவத் கார்யம்| அதந்த்ரிதஃ அநலஸஃ| ஸ்வஸ்தாநேऽநிவிஷ்டஂ வ்யாகுலிதஂ சாந்த்ரஂ கிஂ கரோதீத்யாஹ- ஸ்தாநாதபேதமித்யாதி| அபேதம் அபகதம்| ப்ராணாநாதத்தே கஹ்ணாதி மாரயதீத்யர்தஃ| குபிதஂ வ்யாகுலிதஂ பரஸ்பரமதிக்ராந்தமித்யர்தஃ| அதஃ பரஂ க்ரியாவிதிஃ- வேஷ்டயித்வேத்யாதி| மதுகதாப்யக்தஂ பட்டவேஷ்டிதஂ கதேந கோஷ்ணேந ஸிஞ்சேத்| சித்ராதைலஸமந்விதமிதி சித்ராதைலம் ஏரண்டதைலஂ, தத்பலஂ புரீஷமார்தவஂ வாதாநுலோமநஂ ச| இதஂ வக்ஷ்யமாணம்| த்வசோऽஶ்வகர்ணேத்யாதி| அஶ்வகர்ணஃ பூர்வதேஶப்ரஸித்தோऽஶ்வத்தஸதஶஃ; மோசகீ ஶால்மலீ, மேஷஶங்கஂ கர்கடஶங்கஂ, புத்ரஞ்ஜீவகபேத இத்யந்யே, க்ஷீரிண்யோ ந்யக்ரோதோதும்பராஶ்வத்தப்லக்ஷகர்தபாண்டாஃ, ஏஷாஂ த்வக்பிர்பலாமூலைஶ்ச தைலபாதேந கல்கீகதைர்ஜலஂ தத்த்வா சதுர்குணஂ தைலப்ரஸ்தஂ பாசயேதிதி ஜேஜ்ஜடஃ; கயீ து “ஏஷாஂ த்ரவ்யாணாமாடகஂ ஸலிலாடகைஶ்சதுர்பிஃ க்வதிதமாடகஶேஷஂ, தேந கஷாயேணாஶ்வகர்ணாதித்வக்பாதகல்கஂ தைலப்ரஸ்தஂ பாசயேத்” இத்யாஹ| வர்ஷமாத்ரஂ யதேதேதி மைதுநவ்யாயாமாதி பரிஹரந் யத்நஂ குர்வீதேத்யர்தஃ||௫௬-௬௫||

Adhikarana 36 (66-68) · Śloka 69

பாதௌ நிரஸ்தமுஷ்கஸ்ய ஜலேந ப்ரோக்ஷ்ய சாக்ஷிணீ ||௬௬|| ப்ரவேஶ்ய துந்நஸேவந்யா முஷ்கௌ ஸீவ்யேத்ததஃ பரம் | கார்யோ கோபணிகாபந்தஃ கட்யாமாவேஶ்ய யந்த்ரகம் ||௬௭|| ந குர்யாத் ஸ்நேஹஸேகஂ ச தேந க்லித்யதி ஹி வ்ரணஃ | காலாநுஸார்யாகுர்வேலாஜாதீசந்தநபத்மகைஃ ||௬௮|| ஶிலாதார்வ்யமதாதுத்தைஸ்தைலஂ குர்வீத ரோபணம் |௬௯|

முஷ்கபேதசிகித்ஸிதமாஹ- பாதௌ நிரஸ்தமுஷ்கஸ்யேத்யாதி| பாதாவக்ஷிணீ ச ஜலேந ப்ரோக்ஷ்ய ஸிக்த்வேத்யர்தஃ; ‘முஷ்கபலே’ இத்யத்யாஹாரஃ| முஷ்கௌ அண்டகோஷௌ, துந்நஸேவந்யா ஸேவநீவிஶேஷேண, ஸீவ்யேத்| கோபணிகா கௌபீநஂ கச்சோடக இத்யர்தஃ| கட்யாமாவேஶ்ய யந்த்ரகமித்யாதி| பட்டயந்த்ரமாவேஶ்ய, சலநபயாதித்யர்தஃ| காலாநுஸார்யேத்யாதி| காலாநுஸார்யா தகரஂ, ஶிலா மநஃஶிலா||௬௬-௬௮||-

Adhikarana 37 (69-70) · Śloka 71

ஶிரஸோऽபஹதே ஶல்யே பாலவர்திஂ நிவேஶயேத் ||௬௯|| பாலவர்த்யாமதத்தாயாஂ மஸ்துலுங்கஂ வ்ரணாத் ஸ்ரவேத் | ஹந்யாதேநஂ ததோ வாயுஸ்தஸ்மாதேவமுபாசரேத் ||௭௦|| வ்ரணே ரோஹதி சைகைகஂ ஶநைர்பாலமபக்ஷிபேத் |௭௧|

அதஃ பரஂ வித்தசிகித்ஸாரம்பஃ, தத்ர ப்ராகேவோத்தமாங்கே வித்தசிகித்ஸிதமாஹ- ஶிரஸ இத்யாதி| அபஹதே கர்ஷிதே| பாலவர்திமிதி கேஶரசிதவர்திஂ வ்ரணமுகபிதாநார்தஂ நிவேஶயேத் நிரவஶேஷேண ப்ரவேஶயேத்| பாலவர்த்யதாநே தோஷமாஹ- பாலவர்த்யாமித்யாதி| மஸ்துலுங்கமிதி ஶிரஸோ பலாதாநஂ ஸ்த்யாநகதாகாரஂ மஸ்துலுங்கமுச்யதே| ஏநம் ஆதுரம்| ததோ மஸ்துலுங்கஸ்ரவணாத்| ஏவமிதி பூர்வோக்தப்ரகாரேண| உபாசரேத் சிகித்ஸாஂ குர்யாத்| அபக்ஷிபேத் கர்ஷேத்||௬௯-௭௦||-

Adhikarana 38 (71) · Śloka 72

காத்ராதபஹதேऽந்யஸ்மாத் ஸ்நேஹவர்திஂ ப்ரவேஶயேத் ||௭௧|| கதே நிஃஶோணிதே சாபி விதிஃ ஸத்யஃக்ஷதே ஹிதஃ |௭௨|

ஸாமாந்யஶரீராவயவஸ்ய சிகித்ஸாமாஹ- காத்ராதபஹதே இத்யாதி| காத்ராதிதி ஸ்புடம்| அந்யஸ்மாத் காத்ராதவயவாத், அபஹதே ‘ஶல்யே’ இதி ஶேஷஃ| ஸ்நேஹாக்தா பட்டவர்திஃ ஸ்நேஹவர்திஃ; ஸ்நேஹோऽத்ர தைலம், உபரிஷ்டாச்சக்ரதைலோபதேஶாத்| ப்ரவேஶயேதிதி அபஹதஶல்யே காத்ர இதி விபக்திவிபரிணாமேந ஸம்பந்தஃ| தஸ்மிந்நபி காத்ரே பாகபயாந்நிஃஶோணிதே கதே, விதிஃ ஸத்யஃக்ஷதே ஹித இதி ஸத்யஃக்ஷதவிஷயே யோ விதிஃ ஸோऽத்ராபி ஹிதோ மதுகதாதிஃ ஸந்தாநார்தம்||௭௧||-

Adhikarana 39 (72) · Śloka 73

தூராவகாடாஃ ஸூக்ஷ்மாஃ ஸ்யுர்யே வ்ரணாஸ்தாந் விஶோணிதாந் ||௭௨|| கத்வா ஸூக்ஷ்மேண நேத்ரேண சக்ரதைலேந தர்பயேத் |௭௩|

விஷயவிஶேஷேண வித்தசிகித்ஸிதமாஹ- தூராவகாடா இத்யாதி| தூராவகாடா தூராநுப்ரவிஷ்டா இத்யர்தஃ| ஸூக்ஷ்மேண நேத்ரேணேதி| நேத்ரேண வ்ரணப்ரக்ஷாலநயந்த்ரேண, தச்சாஷ்டாங்குலஂ முத்கதுல்யஸ்ரோதஃ| சக்ரதைலேநேதி திலதைலபீடநோபகரணகாஷ்டேப்யோऽணுதைலந்யாயேந கஹீதஂ தைலஂ சக்ரதைலஂ, ஸத்யஃபீடநோத்ததமாத்ரஂ வா| தர்பயேத் பூரயேத்||௭௨||-

Adhikarana 40 (73-74) · Śloka 74

ஸமங்காஂ ரஜநீஂ பத்மாஂ த்ரிவர்கஂ துத்தமேவ ச ||௭௩|| விடங்கஂ கடுகாஂ பத்யாஂ குடூசீஂ ஸகரஞ்ஜிகாம் | ஸஂஹத்ய விபசேத் காலே தைலஂ ரோபணமுத்தமம் ||௭௪||

ஸமங்காமித்யாதி| ஸமங்கா மஞ்ஜிஷ்டா, ரஜநீ ஹரித்ரா, பத்மா பார்கீ, த்ரிவர்கஃ த்ரிபலா, பத்யா ஹரீதகீ, த்ரிவர்கக்ரஹணேநைவ பத்யாயாஂ லப்தாயாஂ புநஃ பத்யாக்ரஹணஂ பாகத்வயப்ரக்ஷேபார்தஂ; (யதா புஷ்யாநுகே மதுகஸ்ய த்விஃ பாடஃ) யதுக்தஂ- “கதே தைலே ச யோகே ச யத்த்ரவ்யஂ புநருச்யதே| தஜ்ஜ்ஞாதவ்யமிஹாசார்யைர்பாகதோ த்விகுணஂ பவேத்”- இதி| கரஞ்ஜிகா நக்தமாலபலமித்யர்தஃ| காலே இதி அதோஷோபப்லவகாலே வ்ரணஸஂரோஹணகாலே இத்யர்தஃ||௭௩-௭௪||

Adhikarana 41 (75) · Śloka 76

தாலீஶஂ பத்மகஂ மாஂஸீ ஹரேண்வகுருசந்தநம் | ஹரித்ரே பத்மபீஜாநி ஸோஶீரஂ மதுகஂ ச தைஃ ||௭௫|| பக்வஂ ஸத்யோவ்ரணேஷூக்தஂ தைலஂ ரோபணமுத்தமம் |௭௬|

அபரமபி ரோபணதைலமாஹ- தாலீஶமித்யாதி| ஹரேணு ரேணுகாநாம கந்தத்ரவ்யம்||௭௫||-

Adhikarana 42 (76) · Śloka 76

க்ஷதே க்ஷதவிதிஃ கார்யஃ பிச்சிதே பக்நவத்விதிஃ ||௭௬||

க்ஷதபிச்சிதயோஶ்சிகித்ஸிதமாஹ- க்ஷதே க்ஷதவிதிரித்யாதி| க்ஷதே இதி “நாதிச்சிந்நஂ நாதிபிந்நஂ” இத்யாதிநா பரிபாஷிதே, க்ஷதவிதிஃ ஸாமாந்யக்ஷதவிதிஃ க்ஷௌத்ரகததைலாப்யங்காதிரித்யர்தஃ| பிச்சிதே பக்நவத்விதிஃ பக்நாபிஹிதோ பந்தஸேகரூக்ஷபோஜநாதிஃ (அத்ர பாடாத்து பந்தாதிசிகித்ஸிதஸமாவேஶஃ)||௭௬||

Adhikarana 43 (77) · Śloka 77

கஷ்டே ருஜோ நிகஹ்யாஶு சூர்ணைருபசரேத்வ்ரணம் |௭௭|

கஷ்டசிகித்ஸிதமாஹ- கஷ்டே இத்யாதி| ருஜோ நிகஹ்ய மதுகஶீதாதிபிர்நிகஹ்ய நிர்வாப்ய, கயீ து மதுகதஸேகாதிநா நிர்வாப்யேதி வ்யாக்யாதி| சூர்ணைஃ ஶாலஸர்ஜார்ஜுநாதீநாம்||௭௭|-

Adhikarana 44 (77-78) · Śloka 78

விஶ்லிஷ்டதேஹஂ பதிதஂ மதிதஂ ஹதமேவ ச ||௭௭|| வாஸயேத்தைலபூர்ணாயாஂ த்ரோண்யாஂ மாஂஸரஸாஶநம் | அயமேவ விதிஃ கார்யஃ க்ஷீணே மர்மஹதே ததா ||௭௮||

இதாநீஂ ஸத்யோவ்ரணப்ரஸங்கேந விஶ்லிஷ்டாதிதேஹஸ்ய ஸத்யஃக்ஷதவ்ரணஸாமாந்யேந சிகித்ஸாஂ நிர்திஶந்நாஹ- விஶ்லிஷ்டதேஹமித்யாதி| விஶ்லிஷ்டதேஹமிதி நமநாகர்ஷணாரோஹணபதநவதஸாஹஸாதிபிஃ ஸ்வஸ்தாநச்யுதாவயவதேஹஂ, பதிதஂ வக்ஷாதிப்யஃ, மதிதஂ பலீயஸா விலோடிதஂ, ஹதஂ வேகவதா த்ரவ்யேண தண்டமுஷ்ட்யாதிபிர்வா| வாஸயேத் ஸ்தாபயேத்| த்ரோணீ தாருரசிதா நௌஸதஶீ| அயமேவேத்யாதி| க்ஷீணே அத்வாதிக்ஷீணே| மர்மஹத இதி| மர்மாணி ஹதயாதீநி||௭௭-௭௮||

Adhikarana 45 (79) · Śloka 79

ரோபணே ஸபரீஷேகே பாநே ச வ்ரணிநாஂ ஸதா | தைலஂ கதஂ வா ஸஂயோஜ்யஂ ஶரீரர்தூநவேக்ஷ்ய ஹி ||௭௯||

இதாநீஂ விஷயவிஶேஷோக்தஸ்யாபி தைலஸ்ய ஸத்யோவ்ரணேஷு நிஷேதமநுக்தஸ்யாபி கதஸ்ய விதிஂ தர்ஶயந்நாஹ- ரோபணே இத்யாதி| வாதகபப்ரகதிகஂ ஶரீரஂ காலஂ ஶிஶிராதிகமபேக்ஷ்ய தைலஂ ப்ரயோஜ்யஂ, ரக்தபித்தப்ரகதிகஂ ஶரீரஂ காலஂ ஶரதாதிகஂ புநரவேக்ஷ்ய கதஂ ப்ரயோஜ்யமிதி||௭௯||

Adhikarana 46 (80) · Śloka 80

கதாநி யாநி வக்ஷ்யாமி யத்நதஃ பித்தவித்ரதௌ | ஸத்யோவ்ரணேஷு தேயாநி தாநி வைத்யேந ஜாநதா ||௮௦||

அத ஸங்க்ஷேபார்தஂ கதாந்யந்யாதிதேஶேந நிர்திஶந்நாஹ- கதாநீத்யாதி| தாநீதி “ப்ரபௌண்டரீகமஞ்ஜிஷ்டாமதுகோஶீரபத்மகைஃ” (சி. ௧௬) இத்யாதீநி||௮௦||

Adhikarana 47 (81) · Śloka 81

ஸத்யஃக்ஷதவ்ரணஂ வைத்யஃ ஸஶூலஂ பரிஷேசயேத் | ஸர்பிஷா நாதிஶீதேந பலாதைலேந வா புநஃ ||௮௧||

அத யஸ்யாமவஸ்தாயாஂ கததைலபரிஷேகாஃ கார்யாஸ்தாஂ நிர்திஶந்நாஹ- ஸத்ய இத்யாதி| ஸர்பிஷா நாதிஶீதேநேதி பித்தரக்தப்ரகதிகே ஶரீரே காலே ச ஶரதாதிகே பரிஷேகஃ; பலாதைலேந வாதகபப்ரகதௌ தேஹே காலே ச ஶீதே இதி||௮௧||

Adhikarana 48 (82-84) · Śloka 85

ஸமங்காஂ ரஜநீஂ பத்மாஂ பத்யாஂ துத்தஂ ஸுவர்சலாம் | பத்மகஂ ரோத்ரமதுகஂ விடங்காநி ஹரேணுகாம் ||௮௨|| தாலீஶபத்ரஂ நலதஂ சந்தநஂ பத்மகேஶரம் | மஞ்ஜிஷ்டோஶீரலாக்ஷாஶ்ச க்ஷீரிணாஂ சாபி பல்லவாந் ||௮௩|| ப்ரியாலபீஜஂ திந்துக்யாஸ்தருணாநி பலாநி ச | யதாலாபஂ ஸமாஹத்ய தைலமேபிர்விபாசயேத் ||௮௪|| ஸத்யோவ்ரணாநாஂ ஸர்வேஷாமதுஷ்டாநாஂ து ரோபணம் |௮௫|

ஸாமாந்யேந ஸர்வவ்ரணாநாமதுஷ்டாநாஂ ரோபணார்தஂ தைலமாஹ- ஸமங்காமித்யாதி| ஸமங்கா மஞ்ஜிஷ்டா | பத்மா பார்கீ| ஸுவர்சலா ஸூர்யபக்தா| ஹரேணுகா ரேணுகா| தருணாநி ஆமாநி||௮௨-௮௪||

Adhikarana 49 (85) · Śloka 86

கஷாயமதுராஃஶீதாஃ க்ரியாஃ ஸ்நிக்தாஶ்ச யோஜயேத் ||௮௫|| ஸத்யோவ்ரணாநாஂ ஸப்தாஹஂ பஶ்சாத் பூர்வோக்தமாசரேத் |௮௬|

அத கியந்தஂ காலஂ ஸத்யோவ்ரணக்ரியேத்யாஹ- கஷாயேத்யாதி| பூர்வோக்தஂ த்விவ்ரணீயோக்தம்| அமுஂ ஶ்லோகஂ ஜேஜ்ஜடாசார்யோऽநார்ஷமாஹ; கயீ த்வார்ஷம், இத்யஸ்மாபிரப்யங்கீகதஃ||௮௫||-

Adhikarana 50 (86-88) · Śloka 88

துஷ்டவ்ரணேஷு கர்தவ்யமூர்த்வஂ சாதஶ்ச ஶோதநம் ||௮௬|| விஶோஷணஂ ததாऽऽஹாரஃ ஶோணிதஸ்ய ச மோக்ஷணம் | கஷாயஂ ராஜவக்ஷாதௌ ஸுரஸாதௌ ச தாவநம் ||௮௭|| தயோரேவ கஷாயேண தைலஂ ஶோதநமிஷ்யதே | க்ஷாரகல்பேந வா தைலஂ க்ஷாரத்ரவ்யேஷு ஸாதிதம் ||௮௮||

ஸர்வேஷாமதுஷ்டாநாஂ ரோபணமுக்தஂ, துஷ்டாநாஂ கிஂ விதாநமிதி ததாஹ- துஷ்டவ்ரணேஷ்வித்யாதி| ஊர்த்வஂ ஶோதநஂ வமநஶிரோவிரேசநே, அதஃஶோதநஂ விரேசநாஸ்தாபநஂ, விஶோஷணஂ லங்கநம்| ஆஹாரோऽபி விஶோஷண ஏவ திக்தகடுகஷாயாதிஃ| தத்ரோர்த்வநாபிஜேஷு கபஜேஷு வமநஂ, பித்தஜேஷு பித்தாஶயஜேஷு ச விரேசநஂ, வாதாஶயாதஃகாயஜேஷு மலேந மார்காவரணதுஷ்டஸமீரணதூஷிதேஷு புநராஸ்தாபநஂ, ஶிரஸிஜேஷு து கபஜேஷு ஶிரோவிரேசநம்| ராஜவக்ஷாதாவிதி ஆரக்வதாதாவித்யர்தஃ| தயோரேவ கணயோஃ கஷாயேண பாதகல்கஂ தைலஂ ஶோதநஂ ஸாத்யதே| க்ஷாரகல்பேந வேதி க்ஷாரப்ரஸ்தமுதகப்ரஸ்தைஃ ஷட்பிரேகவிஂஶதிவாராந் ஸ்ராவிதஂ தஸ்மிஂஸ்தைலப்ரஸ்தாச்சதுர்குணே க்ஷாரோதகே தைலஂ பாசயேத்; அத்ர து ‘க்ஷாரத்ரவ்யாண்யேவ கல்காநி’ இத்யேகே, ‘அகல்கமேவைதத்தைலம்’ இத்யந்யே| க்ஷாரத்ரவ்யேஷு முஷ்ககபலாஶாதிஷு||௮௬-௮௮||

Adhikarana 51 (89-92) · Śloka 92

த்ரவந்தீ சிரபில்வஶ்ச தந்தீ சித்ரகமேவ ச | பத்வீகா நிம்பபத்ராணி காஸீஸஂ துத்தமேவ ச ||௮௯|| த்ரிவத்தேஜோவதீ நீலீ ஹரித்ரே ஸைந்தவஂ திலாஃ | பூமிகதம்பஃ ஸுவஹா ஶுகாக்யா லாங்கலாஹ்வயா ||௯௦|| நைபாலீ ஜாலிநீ சைவ மதயந்தீ மகாதநீ | ஸுதாமூர்வார்ககீடாரிஹரிதாலகரஞ்ஜிகாஃ ||௯௧|| யதோபபத்தி கர்தவ்யஂ தைலமேதைஸ்து ஶோதநம் | கதஂ வா யதி வா ப்ராப்தஂ கல்காஃ ஸஂஶோதநாஸ்ததா ||௯௨||

இதாநீஂ ஸர்வதுஷ்டவ்ரணாநாஂ தைலகதயோகிதயா வ்ரணகல்கத்ரவ்யயோகித்ரவ்யஂ நிர்திஶந்நாஹ- த்ரவந்தீத்யாதி| த்ரவந்தீ சீரிதபத்ரா| தந்தீ சிரபில்வோ வக்ஷகரஞ்ஜகஃ| தந்தீ உதும்பரபர்ணீ| பத்வீகா ஸ்தூலஜீரகஃ, ஏலேத்யந்யே, ஹிங்குபத்ரிகேத்யபரே| தேஜோவதீ காகமர்தநிகா, நீலி நிலாஞ்ஜநிகா ஶாரதா| பூமிகதம்போ முண்டிதிகா| ஸுவஹா கோதாபதீ| ஶுகாக்யா சர்மகாரவடஃ| லாங்கலாஹ்வயா கலிஹாரிகா| நைபாலீ மநஃஶிலா| ஜாலிநீ கோஶாதகீ| மதயந்தீ மேந்திகா நகரஞ்ஜநீ| மகாதநீ இந்த்ரவாருணீ| ஸுதா ஸேஹுண்டஃ| மூர்வா சோரஸ்நாயுஃ| கீடாரிஃ விடங்கஃ, கீடமாரிணீத்யந்யே; கரஞ்ஜிகா நக்தமாலபலம்| யதோபபத்தி யதாலாபம்| ப்ராப்தமிதி யுக்தஂ பூர்வோக்தஶரீரகாலாத்யபேக்ஷயா| கல்கா இதி ‘ப்ராப்தா’ இதி ஶேஷஃ| தைலஂ ப்ராப்தமேஷு “உத்ஸந்நமாஂஸாநஸ்நிக்தாநல்பஸ்ராவாந் வ்ரணாஂஸ்ததா” (சி. ௧) இத்யாதிஷு, கதஂ புநரேஷு ப்ராப்தஂ “பித்தப்ரதுஷ்டாந் கம்பீராந் தாஹபாகப்ரபீடிதாந்” (சி. ௧) இத்யாதிஷு, கல்காஃ புநரேஷு யுக்தாஃ “பூதிமாஂஸப்ரதிச்சந்நாந் மஹாதோஷாஂஶ்ச” (சி. ௧) இத்யாதிஷு||௮௯-௯௨||

Adhikarana 52 (93-94) · Śloka 94

ஸைந்தவத்ரிவதேரண்டபத்ரகல்கஸ்து வாதிகே | த்ரிவத்தரித்ராமதுககல்கஃ பைத்தே திலைர்யுதஃ ||௯௩|| கபஜே திலதேஜோஹ்வாதந்தீஸ்வர்ஜிகசித்ரகாஃ | துஷ்டவ்ரணவிதிஃ கார்யோ மேஹகுஷ்டவ்ரணேஷ்வபி ||௯௪||

அத வாதாதிபேதேந கல்காநாஹ- ஸைந்தவமித்யாதி||௯௩-௯௪||

Adhikarana 53 (95) · Śloka 95

ஷட்விதஃ ப்ராக் ப்ரதிஷ்டோ யஃ ஸத்யோவ்ரணவிநிஶ்சயஃ | நாதஃ ஶக்யஂ பரஂ வக்துமபி நிஶ்சிதவாதிபிஃ ||௯௫||

இதாநீஂ சிந்நாதிஷட்கே கஸ்யசித்விப்ரதிபத்திஂ நிராகுர்வந்நாஹ- ஷட்வித இத்யாதி| அதஃ ஷட்விதத்வாத் பரஂ ஸப்தவிதத்வாதி; நியமேந வக்துஂ ஶீலைரபி வக்துஂ ந ஶக்யமித்யர்தஃ||௯௫||

Adhikarana 54 (96-97) · Śloka 97

உபஸர்கைர்நிபாதைஶ்ச தத்து பண்டிதமாநிநஃ | கேசித் ஸஂயோஜ்ய பாஷந்தே பஹுதா மாநகர்விதாஃ ||௯௬|| பஹு தத்பாஷிதஂ தேஷாஂ ஷட்ஸ்வேஷ்வேவாவதிஷ்டதே | விஶேஷா இவ ஸாமாந்யே ஷட்த்வஂ து பரமஂ மதம் ||௯௭||

உபஸர்கைரித்யாதி- உபஸர்காஃ ப்ரபராதயஃ, நிபாதாஶ்சாதயஃ, தைஃ ஸஂயோஜ்ய பாஷந்தே; யதா- ஸம்யக் சிந்நஂ ஸஞ்சிந்நஂ, பரிதஃ சிந்நஂ பரிச்சிந்நம், அல்பஂ ஹி சிந்நமாச்சிந்நமிதி; நிபாதைர்யதா- அதிக்ரம்ய ச்சிந்நமதிச்சிந்நஂ, பூஜிதஂ சிந்நஂ ஸுச்சிந்நம், அல்பஂ சிந்நமீஷச்சிந்நமிதி| ததிதி சிந்நாதிஷட்கம்| ததாऽபி ஷட்கமேவேதி தஷ்டாந்தேந தர்ஶயந்நாஹ- பஹு தத்பாஷிதமித்யாதி| தேஷாஂ வாதிநாம்| தத் பூர்வோக்தஂ பஹுபாஷிதம், ஏஷு ஷட்ஸு ச்சிந்நாதிஷு, அவதிஷ்டதே அந்தர்பவதீத்யர்தஃ| விஶேஷா இவ ஸாமாந்யே இதி யதைவ ஹி கர்மஸாமாந்யே நமநோந்நமநப்ரஸாரணாகுஞ்சநாதீநாஂ கர்மவிஶேஷாணாமவரோதஃ, ததா சேதஸாமாந்யே ஸர்வேஷாமேவ ஸஞ்ச்சிந்நபரிச்சிந்நாதிச்சிந்நாதீநாஂ சேதவிஶேஷாணாமவரோதஃ, ஏவஂ ஶேஷேஷ்வபி பஞ்சஸு| ஷட்கஂ து இதி துஶப்தோऽவதாரணே, தேந ஷட்கமேவேத்யர்தஃ||௯௬-௯௭||

Adhikarana puShpikA · Śloka 2

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ சிகித்ஸாஸ்தாநே ஸத்யோவ்ரணசிகித்ஸிதஂ நாம த்விதியோऽத்யாயஃ ||௨||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ சிகித்ஸிதஸ்தாநே த்விதீயோऽத்யாயஃ||௨||