Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
অথাতঃ শূকদোষচিকিত্সিতং ব্যাখ্যাস্যামঃ ||১|| যথোবাচ ভগবান্ ধন্বন্তরিঃ ||২||
अथातः शूकदोषचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
শূকাদিদোষচিকিত্সিতমিতি জ্ঞেযম্, আদিশব্দস্য লুপ্তত্বাত্; তত্রাদিশব্দেন নিদানোক্তা অভিঘাতনিমিত্তা দুর্ভগনিমিত্তাশ্চাত্র জ্ঞাতব্যাঃ||১-২||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
সংলিখ্য সর্ষপীং সম্যক্ কষাযৈরবচূর্ণযেত্ | কষাযেষ্বেব তৈলং চ কুর্বীত ব্রণরোপণম্ ||৩||
संलिख्य सर्षपीं सम्यक् कषायैरवचूर्णयेत् | कषायेष्वेव तैलं च कुर्वीत व्रणरोपणम् ||३||
🔊 Audio coming soon
সংলিখ্যেত্যাদি| কষাযৈরিতি কষাযবৃক্ষচূর্ণৈরবচূর্ণযেত্, কষাযবৃক্ষৈর্মিশ্রকোক্তশোধনকষাযসাধনদ্রব্যৈশ্চূর্ণীকৃতৈরবচূর্ণযেদিত্যর্থঃ| তেষু রোপণকষাযসাধনদ্রব্যেষু পাদিকেষু জলং চতুর্গুণং দত্ত্বা রোপণং তৈলং কুর্যাত্||৩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
অষ্ঠীলিকাং জলৌকোভির্গ্রাহযেচ্চ পুনঃ পুনঃ | তথা চানুপশাম্যন্তীং কফগ্রন্থিবদুদ্ধরেত্ ||৪||
अष्ठीलिकां जलौकोभिर्ग्राहयेच्च पुनः पुनः | तथा चानुपशाम्यन्तीं कफग्रन्थिवदुद्धरेत् ||४||
🔊 Audio coming soon
অষ্ঠীলিকামিত্যাদি| কফগ্রন্থেরিব শস্ত্রেণোদ্ধরণম্||৪||
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
স্বেদযেদ্গ্রথিতং শশ্বন্নাডীস্বেদেন বুদ্ধিমান্ | সুখোষ্ণৈরুপনাহৈশ্চ সুস্নিগ্ধৈরুপনাহযেত্ ||৫|| কুম্ভীকাং পাকমাপন্নাং ভিন্দ্যাচ্ছুদ্ধাং তু রোপযেত্ | তৈলেন ত্রিফলালোধ্রতিন্দুকাম্রাতকেন তু ||৬||
स्वेदयेद्ग्रथितं शश्वन्नाडीस्वेदेन बुद्धिमान् | सुखोष्णैरुपनाहैश्च सुस्निग्धैरुपनाहयेत् ||५|| कुम्भीकां पाकमापन्नां भिन्द्याच्छुद्धां तु रोपयेत् | तैलेन त्रिफलालोध्रतिन्दुकाम्रातकेन तु ||६||
🔊 Audio coming soon
স্বেদযেদিত্যাদি| শশ্বত্ প্রতিদিনম্| সুস্নিগ্ধৈরিত্যুপনাহবিশেষণম্| তৈলেন ত্রিফলাদিকল্কপাদেন জলচতুর্গুণসিদ্ধেন রোপযেত্||৫-৬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
গ্রাহযিত্বা জলৌকোভিরলজীং সেচযেত্ততঃ | কষাযৈস্তেষু সিদ্ধং চ তৈলং রোপণমিষ্যতে ||৭||
ग्राहयित्वा जलौकोभिरलजीं सेचयेत्ततः | कषायैस्तेषु सिद्धं च तैलं रोपणमिष्यते ||७||
🔊 Audio coming soon
গ্রাহযিত্বেত্যাদি| কষাযৈঃ কষাযবৃক্ষকষাযৈঃ, কষাযবৃক্ষাঃ প্লক্ষাদযঃ||৭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
বলাতৈলেন কোষ্ণেন মৃদিতং পরিষেচযেত্ | মধুরৈঃ সর্পিষা স্নিগ্ধৈঃ সুখোষ্ণৈরুপনাহযেত্ ||৮||
बलातैलेन कोष्णेन मृदितं परिषेचयेत् | मधुरैः सर्पिषा स्निग्धैः सुखोष्णैरुपनाहयेत् ||८||
🔊 Audio coming soon
বলেত্যাদি| মধুরাণি কাকোল্যাদীনি||৮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
সম্মূঢপিডকাং ক্ষিপ্রং জলৌকোভিরুপাচরেত্ | ভিত্ত্বা পর্যাগতাং চাপি লেপযেত্ ক্ষৌদ্রসর্পিষা ||৯||
सम्मूढपिडकां क्षिप्रं जलौकोभिरुपाचरेत् | भित्त्वा पर्यागतां चापि लेपयेत् क्षौद्रसर्पिषा ||९||
🔊 Audio coming soon
সম্মূঢেত্যাদি| পর্যাগতা পক্বা||৯||
Adhikarana 8 (10-12) · Śloka 12
অবমন্থে গতে পাকং ভিন্নে তৈলং বিধীযতে | ধবাশ্বকর্ণপত্তঙ্গসল্লকীতিন্দুকীকৃতম্ ||১০|| ক্রিযাং পুষ্করিকাযাং তু শীতাং সর্বাং প্রযোজযেত্ | জলৌকোভির্হরেচ্চাসৃক্ সর্পিষা চাবসেচযেত্ ||১১|| স্পর্শহান্যাং হরেদ্রক্তং প্রদিহ্যান্মধুরৈরপি | ক্ষীরেক্ষুরসসর্পির্ভিঃ সেচযেচ্চ সুশীতলৈঃ ||১২||
अवमन्थे गते पाकं भिन्ने तैलं विधीयते | धवाश्वकर्णपत्तङ्गसल्लकीतिन्दुकीकृतम् ||१०|| क्रियां पुष्करिकायां तु शीतां सर्वां प्रयोजयेत् | जलौकोभिर्हरेच्चासृक् सर्पिषा चावसेचयेत् ||११|| स्पर्शहान्यां हरेद्रक्तं प्रदिह्यान्मधुरैरपि | क्षीरेक्षुरससर्पिर्भिः सेचयेच्च सुशीतलैः ||१२||
🔊 Audio coming soon
অবমন্থেত্যাদি| অশ্বকর্ণঃ পূর্বদেশে ‘গন্ধমুণ্ড’ ইতি খ্যাতোঽশ্বত্থসদৃশঃ| পত্তঙ্গং রক্তচন্দনম্||১০-১২||
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
পিডকামুত্তমাখ্যাং চ বডিশেনোদ্ধরেদ্ভিষক্ | উদ্ধৃত্য মধুসংযুক্তৈঃ কষাযৈরবচূর্ণযেত্ ||১৩||
पिडकामुत्तमाख्यां च बडिशेनोद्धरेद्भिषक् | उद्धृत्य मधुसंयुक्तैः कषायैरवचूर्णयेत् ||१३||
🔊 Audio coming soon
পিডকামিত্যাদি| কষাযৈঃ চূর্ণৈরিত্যর্থঃ| শোধনকালে তু শোধনদ্রব্যৈশ্চূর্ণীকৃতৈরবচূর্ণযেত্, রোপণকালে তু রোপণৈরেব||১৩||
Adhikarana 10 (14) · Śloka 15
রসক্রিযা বিধাতব্যা লিখিতে শতপোনকে | পৃথক্পর্ণ্যাদিসিদ্ধং চ দেযং তৈলমনন্তরম্ ||১৪|| ক্রিযাং কুর্যাদ্ভিষক্ প্রাজ্ঞস্ত্বক্পাকস্য বিসর্পবত্ |১৫|
रसक्रिया विधातव्या लिखिते शतपोनके | पृथक्पर्ण्यादिसिद्धं च देयं तैलमनन्तरम् ||१४|| क्रियां कुर्याद्भिषक् प्राज्ञस्त्वक्पाकस्य विसर्पवत् |१५|
🔊 Audio coming soon
রসক্রিযেত্যাদি| রসক্রিযা ফাণিতাকৃতিঃ, শোধনকালে শোধনদ্রব্যকষাযকৃতা, রোপণকালে রোপণদ্রব্যকষাযকৃতা| পৃথক্পর্ণ্যাদিসিদ্ধং তৈলং সামান্যস্নেহপরিভাষাকল্পেন; পৃথক্পর্ণ্যাদীনি মিশ্রকে রোপণঘৃতপঠিতানি কাকোল্যাদিবর্জিতানি| বিসর্পবত্ পিত্তবিসর্পবদিত্যর্থঃ||১৪||-
Adhikarana 11 (15-18) · Śloka 18
রক্তবিদ্রধিবচ্চাপি ক্রিযা শোণিতজেঽর্বুদে ||১৫|| কষাযকল্কসর্পীংষি তৈলং চূর্ণং রসক্রিযাম্ | শোধনং রোপণং চৈব বীক্ষ্য বীক্ষ্যাবচারযেত্ ||১৬|| হিতং চ সর্পিষঃ পানং পথ্যং চাপি বিরেচনম্ | হিতঃ শোণিতমোক্ষশ্চ যচ্চাপি লঘু ভোজনম্ ||১৭|| অর্বুদং মাংসপাকং চ বিদ্রধিং তিলকালকম্ | প্রত্যাখ্যায প্রকুর্বীত ভিষক্ সম্যক্ প্রতিক্রিযাম্ ||১৮||
रक्तविद्रधिवच्चापि क्रिया शोणितजेऽर्बुदे ||१५|| कषायकल्कसर्पींषि तैलं चूर्णं रसक्रियाम् | शोधनं रोपणं चैव वीक्ष्य वीक्ष्यावचारयेत् ||१६|| हितं च सर्पिषः पानं पथ्यं चापि विरेचनम् | हितः शोणितमोक्षश्च यच्चापि लघु भोजनम् ||१७|| अर्बुदं मांसपाकं च विद्रधिं तिलकालकम् | प्रत्याख्याय प्रकुर्वीत भिषक् सम्यक् प्रतिक्रियाम् ||१८||
🔊 Audio coming soon
রক্তেত্যাদি| শোণিতজে অর্বুদে লিঙ্গজে রক্তার্বুদে| বীক্ষ্য বীক্ষ্যেতি দ্বিব্রণীযোক্তামবস্থাং সম্যক্ নিরূপ্যেত্যর্থঃ| অবচারযেত্ কষাযাদীনীত্যর্থঃ||১৫-১৮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 21
ইতি সুশ্রুতসংহিতাযাং চিকিত্সাস্থানে শূকরোগচিকিত্সিতং নামৈকবিংশোঽধ্যাযঃ ||২১||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने शूकरोगचिकित्सितं नामैकविंशोऽध्यायः ||२१||
🔊 Audio coming soon
ইতি শ্রীডল্হ(হ্ল)ণবিরচিতাযাং নিবন্ধসঙ্গ্রহাখ্যাযাং সুশ্রুতব্যাখ্যাযাং চিকিত্সাস্থানে একবিংশতিতমোঽধ্যাযঃ||২১||