Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતઃ શૂકદોષચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
अथातः शूकदोषचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
શૂકાદિદોષચિકિત્સિતમિતિ જ્ઞેયમ્, આદિશબ્દસ્ય લુપ્તત્વાત્; તત્રાદિશબ્દેન નિદાનોક્તા અભિઘાતનિમિત્તા દુર્ભગનિમિત્તાશ્ચાત્ર જ્ઞાતવ્યાઃ||૧-૨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
સંલિખ્ય સર્ષપીં સમ્યક્ કષાયૈરવચૂર્ણયેત્ | કષાયેષ્વેવ તૈલં ચ કુર્વીત વ્રણરોપણમ્ ||૩||
संलिख्य सर्षपीं सम्यक् कषायैरवचूर्णयेत् | कषायेष्वेव तैलं च कुर्वीत व्रणरोपणम् ||३||
🔊 Audio coming soon
સંલિખ્યેત્યાદિ| કષાયૈરિતિ કષાયવૃક્ષચૂર્ણૈરવચૂર્ણયેત્, કષાયવૃક્ષૈર્મિશ્રકોક્તશોધનકષાયસાધનદ્રવ્યૈશ્ચૂર્ણીકૃતૈરવચૂર્ણયેદિત્યર્થઃ| તેષુ રોપણકષાયસાધનદ્રવ્યેષુ પાદિકેષુ જલં ચતુર્ગુણં દત્ત્વા રોપણં તૈલં કુર્યાત્||૩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
અષ્ઠીલિકાં જલૌકોભિર્ગ્રાહયેચ્ચ પુનઃ પુનઃ | તથા ચાનુપશામ્યન્તીં કફગ્રન્થિવદુદ્ધરેત્ ||૪||
अष्ठीलिकां जलौकोभिर्ग्राहयेच्च पुनः पुनः | तथा चानुपशाम्यन्तीं कफग्रन्थिवदुद्धरेत् ||४||
🔊 Audio coming soon
અષ્ઠીલિકામિત્યાદિ| કફગ્રન્થેરિવ શસ્ત્રેણોદ્ધરણમ્||૪||
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
સ્વેદયેદ્ગ્રથિતં શશ્વન્નાડીસ્વેદેન બુદ્ધિમાન્ | સુખોષ્ણૈરુપનાહૈશ્ચ સુસ્નિગ્ધૈરુપનાહયેત્ ||૫|| કુમ્ભીકાં પાકમાપન્નાં ભિન્દ્યાચ્છુદ્ધાં તુ રોપયેત્ | તૈલેન ત્રિફલાલોધ્રતિન્દુકામ્રાતકેન તુ ||૬||
स्वेदयेद्ग्रथितं शश्वन्नाडीस्वेदेन बुद्धिमान् | सुखोष्णैरुपनाहैश्च सुस्निग्धैरुपनाहयेत् ||५|| कुम्भीकां पाकमापन्नां भिन्द्याच्छुद्धां तु रोपयेत् | तैलेन त्रिफलालोध्रतिन्दुकाम्रातकेन तु ||६||
🔊 Audio coming soon
સ્વેદયેદિત્યાદિ| શશ્વત્ પ્રતિદિનમ્| સુસ્નિગ્ધૈરિત્યુપનાહવિશેષણમ્| તૈલેન ત્રિફલાદિકલ્કપાદેન જલચતુર્ગુણસિદ્ધેન રોપયેત્||૫-૬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ગ્રાહયિત્વા જલૌકોભિરલજીં સેચયેત્તતઃ | કષાયૈસ્તેષુ સિદ્ધં ચ તૈલં રોપણમિષ્યતે ||૭||
ग्राहयित्वा जलौकोभिरलजीं सेचयेत्ततः | कषायैस्तेषु सिद्धं च तैलं रोपणमिष्यते ||७||
🔊 Audio coming soon
ગ્રાહયિત્વેત્યાદિ| કષાયૈઃ કષાયવૃક્ષકષાયૈઃ, કષાયવૃક્ષાઃ પ્લક્ષાદયઃ||૭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
બલાતૈલેન કોષ્ણેન મૃદિતં પરિષેચયેત્ | મધુરૈઃ સર્પિષા સ્નિગ્ધૈઃ સુખોષ્ણૈરુપનાહયેત્ ||૮||
बलातैलेन कोष्णेन मृदितं परिषेचयेत् | मधुरैः सर्पिषा स्निग्धैः सुखोष्णैरुपनाहयेत् ||८||
🔊 Audio coming soon
બલેત્યાદિ| મધુરાણિ કાકોલ્યાદીનિ||૮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
સમ્મૂઢપિડકાં ક્ષિપ્રં જલૌકોભિરુપાચરેત્ | ભિત્ત્વા પર્યાગતાં ચાપિ લેપયેત્ ક્ષૌદ્રસર્પિષા ||૯||
सम्मूढपिडकां क्षिप्रं जलौकोभिरुपाचरेत् | भित्त्वा पर्यागतां चापि लेपयेत् क्षौद्रसर्पिषा ||९||
🔊 Audio coming soon
સમ્મૂઢેત્યાદિ| પર્યાગતા પક્વા||૯||
Adhikarana 8 (10-12) · Śloka 12
અવમન્થે ગતે પાકં ભિન્ને તૈલં વિધીયતે | ધવાશ્વકર્ણપત્તઙ્ગસલ્લકીતિન્દુકીકૃતમ્ ||૧૦|| ક્રિયાં પુષ્કરિકાયાં તુ શીતાં સર્વાં પ્રયોજયેત્ | જલૌકોભિર્હરેચ્ચાસૃક્ સર્પિષા ચાવસેચયેત્ ||૧૧|| સ્પર્શહાન્યાં હરેદ્રક્તં પ્રદિહ્યાન્મધુરૈરપિ | ક્ષીરેક્ષુરસસર્પિર્ભિઃ સેચયેચ્ચ સુશીતલૈઃ ||૧૨||
अवमन्थे गते पाकं भिन्ने तैलं विधीयते | धवाश्वकर्णपत्तङ्गसल्लकीतिन्दुकीकृतम् ||१०|| क्रियां पुष्करिकायां तु शीतां सर्वां प्रयोजयेत् | जलौकोभिर्हरेच्चासृक् सर्पिषा चावसेचयेत् ||११|| स्पर्शहान्यां हरेद्रक्तं प्रदिह्यान्मधुरैरपि | क्षीरेक्षुरससर्पिर्भिः सेचयेच्च सुशीतलैः ||१२||
🔊 Audio coming soon
અવમન્થેત્યાદિ| અશ્વકર્ણઃ પૂર્વદેશે ‘ગન્ધમુણ્ડ’ ઇતિ ખ્યાતોઽશ્વત્થસદૃશઃ| પત્તઙ્ગં રક્તચન્દનમ્||૧૦-૧૨||
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
પિડકામુત્તમાખ્યાં ચ બડિશેનોદ્ધરેદ્ભિષક્ | ઉદ્ધૃત્ય મધુસંયુક્તૈઃ કષાયૈરવચૂર્ણયેત્ ||૧૩||
पिडकामुत्तमाख्यां च बडिशेनोद्धरेद्भिषक् | उद्धृत्य मधुसंयुक्तैः कषायैरवचूर्णयेत् ||१३||
🔊 Audio coming soon
પિડકામિત્યાદિ| કષાયૈઃ ચૂર્ણૈરિત્યર્થઃ| શોધનકાલે તુ શોધનદ્રવ્યૈશ્ચૂર્ણીકૃતૈરવચૂર્ણયેત્, રોપણકાલે તુ રોપણૈરેવ||૧૩||
Adhikarana 10 (14) · Śloka 15
રસક્રિયા વિધાતવ્યા લિખિતે શતપોનકે | પૃથક્પર્ણ્યાદિસિદ્ધં ચ દેયં તૈલમનન્તરમ્ ||૧૪|| ક્રિયાં કુર્યાદ્ભિષક્ પ્રાજ્ઞસ્ત્વક્પાકસ્ય વિસર્પવત્ |૧૫|
रसक्रिया विधातव्या लिखिते शतपोनके | पृथक्पर्ण्यादिसिद्धं च देयं तैलमनन्तरम् ||१४|| क्रियां कुर्याद्भिषक् प्राज्ञस्त्वक्पाकस्य विसर्पवत् |१५|
🔊 Audio coming soon
રસક્રિયેત્યાદિ| રસક્રિયા ફાણિતાકૃતિઃ, શોધનકાલે શોધનદ્રવ્યકષાયકૃતા, રોપણકાલે રોપણદ્રવ્યકષાયકૃતા| પૃથક્પર્ણ્યાદિસિદ્ધં તૈલં સામાન્યસ્નેહપરિભાષાકલ્પેન; પૃથક્પર્ણ્યાદીનિ મિશ્રકે રોપણઘૃતપઠિતાનિ કાકોલ્યાદિવર્જિતાનિ| વિસર્પવત્ પિત્તવિસર્પવદિત્યર્થઃ||૧૪||-
Adhikarana 11 (15-18) · Śloka 18
રક્તવિદ્રધિવચ્ચાપિ ક્રિયા શોણિતજેઽર્બુદે ||૧૫|| કષાયકલ્કસર્પીંષિ તૈલં ચૂર્ણં રસક્રિયામ્ | શોધનં રોપણં ચૈવ વીક્ષ્ય વીક્ષ્યાવચારયેત્ ||૧૬|| હિતં ચ સર્પિષઃ પાનં પથ્યં ચાપિ વિરેચનમ્ | હિતઃ શોણિતમોક્ષશ્ચ યચ્ચાપિ લઘુ ભોજનમ્ ||૧૭|| અર્બુદં માંસપાકં ચ વિદ્રધિં તિલકાલકમ્ | પ્રત્યાખ્યાય પ્રકુર્વીત ભિષક્ સમ્યક્ પ્રતિક્રિયામ્ ||૧૮||
रक्तविद्रधिवच्चापि क्रिया शोणितजेऽर्बुदे ||१५|| कषायकल्कसर्पींषि तैलं चूर्णं रसक्रियाम् | शोधनं रोपणं चैव वीक्ष्य वीक्ष्यावचारयेत् ||१६|| हितं च सर्पिषः पानं पथ्यं चापि विरेचनम् | हितः शोणितमोक्षश्च यच्चापि लघु भोजनम् ||१७|| अर्बुदं मांसपाकं च विद्रधिं तिलकालकम् | प्रत्याख्याय प्रकुर्वीत भिषक् सम्यक् प्रतिक्रियाम् ||१८||
🔊 Audio coming soon
રક્તેત્યાદિ| શોણિતજે અર્બુદે લિઙ્ગજે રક્તાર્બુદે| વીક્ષ્ય વીક્ષ્યેતિ દ્વિવ્રણીયોક્તામવસ્થાં સમ્યક્ નિરૂપ્યેત્યર્થઃ| અવચારયેત્ કષાયાદીનીત્યર્થઃ||૧૫-૧૮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 21
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં ચિકિત્સાસ્થાને શૂકરોગચિકિત્સિતં નામૈકવિંશોઽધ્યાયઃ ||૨૧||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने शूकरोगचिकित्सितं नामैकविंशोऽध्यायः ||२१||
🔊 Audio coming soon
ઇતિ શ્રીડલ્હ(હ્લ)ણવિરચિતાયાં નિબન્ધસઙ્ગ્રહાખ્યાયાં સુશ્રુતવ્યાખ્યાયાં ચિકિત્સાસ્થાને એકવિંશતિતમોઽધ્યાયઃ||૨૧||