Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਸ਼ੂਕਦੋਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातः शूकदोषचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੂਕਾਦਿਦੋਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍, ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਲੁਪ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍; ਤਤ੍ਰਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤਾ ਅਭਿਘਾਤਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਦੁਰ੍ਭਗਨਿਮਿਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਾਃ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਸਂਲਿਖ੍ਯ ਸਰ੍ਸਪੀਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਕਸਾਯੈਰਵਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍ | ਕਸਾਯੇਸ੍ਵੇਵ ਤੈਲਂ ਚ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਵ੍ਰਣਰੋਪਣਮ੍ ||੩||
संलिख्य सर्षपीं सम्यक् कषायैरवचूर्णयेत् | कषायेष्वेव तैलं च कुर्वीत व्रणरोपणम् ||३||
🔊 Audio coming soon
ਸਂਲਿਖ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸਾਯੈਰਿਤਿ ਕਸਾਯਵਕ੍ਸਚੂਰ੍ਣੈਰਵਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍, ਕਸਾਯਵਕ੍ਸੈਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰਕੋਕ੍ਤਸ਼ੋਧਨਕਸਾਯਸਾਧਨਦ੍ਰਵ੍ਯੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੀਕਤੈਰਵਚੂਰ੍ਣਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤੇਸੁ ਰੋਪਣਕਸਾਯਸਾਧਨਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸੁ ਪਾਦਿਕੇਸੁ ਜਲਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਰੋਪਣਂ ਤੈਲਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਅਸ੍ਠੀਲਿਕਾਂ ਜਲੌਕੋਭਿਰ੍ਗ੍ਰਾਹਯੇਚ੍ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ | ਤਥਾ ਚਾਨੁਪਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤੀਂ ਕਫਗ੍ਰਨ੍ਥਿਵਦੁਦ੍ਧਰੇਤ੍ ||੪||
अष्ठीलिकां जलौकोभिर्ग्राहयेच्च पुनः पुनः | तथा चानुपशाम्यन्तीं कफग्रन्थिवदुद्धरेत् ||४||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ੍ਠੀਲਿਕਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਫਗ੍ਰਨ੍ਥੇਰਿਵ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣੋਦ੍ਧਰਣਮ੍||੪||
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
ਸ੍ਵੇਦਯੇਦ੍ਗ੍ਰਥਿਤਂ ਸ਼ਸ਼੍ਵਨ੍ਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦੇਨ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ | ਸੁਖੋਸ੍ਣੈਰੁਪਨਾਹੈਸ਼੍ਚ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰੁਪਨਾਹਯੇਤ੍ ||੫|| ਕੁਮ੍ਭੀਕਾਂ ਪਾਕਮਾਪਨ੍ਨਾਂ ਭਿਨ੍ਦ੍ਯਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧਾਂ ਤੁ ਰੋਪਯੇਤ੍ | ਤੈਲੇਨ ਤ੍ਰਿਫਲਾਲੋਧ੍ਰਤਿਨ੍ਦੁਕਾਮ੍ਰਾਤਕੇਨ ਤੁ ||੬||
स्वेदयेद्ग्रथितं शश्वन्नाडीस्वेदेन बुद्धिमान् | सुखोष्णैरुपनाहैश्च सुस्निग्धैरुपनाहयेत् ||५|| कुम्भीकां पाकमापन्नां भिन्द्याच्छुद्धां तु रोपयेत् | तैलेन त्रिफलालोध्रतिन्दुकाम्रातकेन तु ||६||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵੇਦਯੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨਮ੍| ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰਿਤ੍ਯੁਪਨਾਹਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਤੈਲੇਨ ਤ੍ਰਿਫਲਾਦਿਕਲ੍ਕਪਾਦੇਨ ਜਲਚਤੁਰ੍ਗੁਣਸਿਦ੍ਧੇਨ ਰੋਪਯੇਤ੍||੫-੬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ਗ੍ਰਾਹਯਿਤ੍ਵਾ ਜਲੌਕੋਭਿਰਲਜੀਂ ਸੇਚਯੇਤ੍ਤਤਃ | ਕਸਾਯੈਸ੍ਤੇਸੁ ਸਿਦ੍ਧਂ ਚ ਤੈਲਂ ਰੋਪਣਮਿਸ੍ਯਤੇ ||੭||
ग्राहयित्वा जलौकोभिरलजीं सेचयेत्ततः | कषायैस्तेषु सिद्धं च तैलं रोपणमिष्यते ||७||
🔊 Audio coming soon
ਗ੍ਰਾਹਯਿਤ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸਾਯੈਃ ਕਸਾਯਵਕ੍ਸਕਸਾਯੈਃ, ਕਸਾਯਵਕ੍ਸਾਃ ਪ੍ਲਕ੍ਸਾਦਯਃ||੭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ਬਲਾਤੈਲੇਨ ਕੋਸ੍ਣੇਨ ਮਦਿਤਂ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍ | ਮਧੁਰੈਃ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣੈਰੁਪਨਾਹਯੇਤ੍ ||੮||
बलातैलेन कोष्णेन मृदितं परिषेचयेत् | मधुरैः सर्पिषा स्निग्धैः सुखोष्णैरुपनाहयेत् ||८||
🔊 Audio coming soon
ਬਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਧੁਰਾਣਿ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦੀਨਿ||੮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ਸਮ੍ਮੂਢਪਿਡਕਾਂ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਜਲੌਕੋਭਿਰੁਪਾਚਰੇਤ੍ | ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਰ੍ਯਾਗਤਾਂ ਚਾਪਿ ਲੇਪਯੇਤ੍ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਰ੍ਪਿਸਾ ||੯||
सम्मूढपिडकां क्षिप्रं जलौकोभिरुपाचरेत् | भित्त्वा पर्यागतां चापि लेपयेत् क्षौद्रसर्पिषा ||९||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਮੂਢੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰ੍ਯਾਗਤਾ ਪਕ੍ਵਾ||੯||
Adhikarana 8 (10-12) · Śloka 12
ਅਵਮਨ੍ਥੇ ਗਤੇ ਪਾਕਂ ਭਿਨ੍ਨੇ ਤੈਲਂ ਵਿਧੀਯਤੇ | ਧਵਾਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਪਤ੍ਤਙ੍ਗਸਲ੍ਲਕੀਤਿਨ੍ਦੁਕੀਕਤਮ੍ ||੧੦|| ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਪੁਸ੍ਕਰਿਕਾਯਾਂ ਤੁ ਸ਼ੀਤਾਂ ਸਰ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ | ਜਲੌਕੋਭਿਰ੍ਹਰੇਚ੍ਚਾਸਕ੍ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਚਾਵਸੇਚਯੇਤ੍ ||੧੧|| ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਹਾਨ੍ਯਾਂ ਹਰੇਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਦਿਹ੍ਯਾਨ੍ਮਧੁਰੈਰਪਿ | ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਰਸਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਿਃ ਸੇਚਯੇਚ੍ਚ ਸੁਸ਼ੀਤਲੈਃ ||੧੨||
अवमन्थे गते पाकं भिन्ने तैलं विधीयते | धवाश्वकर्णपत्तङ्गसल्लकीतिन्दुकीकृतम् ||१०|| क्रियां पुष्करिकायां तु शीतां सर्वां प्रयोजयेत् | जलौकोभिर्हरेच्चासृक् सर्पिषा चावसेचयेत् ||११|| स्पर्शहान्यां हरेद्रक्तं प्रदिह्यान्मधुरैरपि | क्षीरेक्षुरससर्पिर्भिः सेचयेच्च सुशीतलैः ||१२||
🔊 Audio coming soon
ਅਵਮਨ੍ਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਃ ਪੂਰ੍ਵਦੇਸ਼ੇ ‘ਗਨ੍ਧਮੁਣ੍ਡ’ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤੋਸ਼੍ਵਤ੍ਥਸਦਸ਼ਃ| ਪਤ੍ਤਙ੍ਗਂ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਮ੍||੧੦-੧੨||
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
ਪਿਡਕਾਮੁਤ੍ਤਮਾਖ੍ਯਾਂ ਚ ਬਡਿਸ਼ੇਨੋਦ੍ਧਰੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ | ਉਦ੍ਧਤ੍ਯ ਮਧੁਸਂਯੁਕ੍ਤੈਃ ਕਸਾਯੈਰਵਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍ ||੧੩||
पिडकामुत्तमाख्यां च बडिशेनोद्धरेद्भिषक् | उद्धृत्य मधुसंयुक्तैः कषायैरवचूर्णयेत् ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਡਕਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸਾਯੈਃ ਚੂਰ੍ਣੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ੋਧਨਕਾਲੇ ਤੁ ਸ਼ੋਧਨਦ੍ਰਵ੍ਯੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੀਕਤੈਰਵਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍, ਰੋਪਣਕਾਲੇ ਤੁ ਰੋਪਣੈਰੇਵ||੧੩||
Adhikarana 10 (14) · Śloka 15
ਰਸਕ੍ਰਿਯਾ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਾ ਲਿਖਿਤੇ ਸ਼ਤਪੋਨਕੇ | ਪਥਕ੍ਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦਿਸਿਦ੍ਧਂ ਚ ਦੇਯਂ ਤੈਲਮਨਨ੍ਤਰਮ੍ ||੧੪|| ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭਿਸਕ੍ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਪਾਕਸ੍ਯ ਵਿਸਰ੍ਪਵਤ੍ |੧੫|
रसक्रिया विधातव्या लिखिते शतपोनके | पृथक्पर्ण्यादिसिद्धं च देयं तैलमनन्तरम् ||१४|| क्रियां कुर्याद्भिषक् प्राज्ञस्त्वक्पाकस्य विसर्पवत् |१५|
🔊 Audio coming soon
ਰਸਕ੍ਰਿਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਸਕ੍ਰਿਯਾ ਫਾਣਿਤਾਕਤਿਃ, ਸ਼ੋਧਨਕਾਲੇ ਸ਼ੋਧਨਦ੍ਰਵ੍ਯਕਸਾਯਕਤਾ, ਰੋਪਣਕਾਲੇ ਰੋਪਣਦ੍ਰਵ੍ਯਕਸਾਯਕਤਾ| ਪਥਕ੍ਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦਿਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਸ੍ਨੇਹਪਰਿਭਾਸਾਕਲ੍ਪੇਨ; ਪਥਕ੍ਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦੀਨਿ ਮਿਸ਼੍ਰਕੇ ਰੋਪਣਘਤਪਠਿਤਾਨਿ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਜਿਤਾਨਿ| ਵਿਸਰ੍ਪਵਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਵਿਸਰ੍ਪਵਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੪||-
Adhikarana 11 (15-18) · Śloka 18
ਰਕ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧਿਵਚ੍ਚਾਪਿ ਕ੍ਰਿਯਾ ਸ਼ੋਣਿਤਜੇਰ੍ਬੁਦੇ ||੧੫|| ਕਸਾਯਕਲ੍ਕਸਰ੍ਪੀਂਸਿ ਤੈਲਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ | ਸ਼ੋਧਨਂ ਰੋਪਣਂ ਚੈਵ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯਾਵਚਾਰਯੇਤ੍ ||੧੬|| ਹਿਤਂ ਚ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪਾਨਂ ਪਥ੍ਯਂ ਚਾਪਿ ਵਿਰੇਚਨਮ੍ | ਹਿਤਃ ਸ਼ੋਣਿਤਮੋਕ੍ਸਸ਼੍ਚ ਯਚ੍ਚਾਪਿ ਲਘੁ ਭੋਜਨਮ੍ ||੧੭|| ਅਰ੍ਬੁਦਂ ਮਾਂਸਪਾਕਂ ਚ ਵਿਦ੍ਰਧਿਂ ਤਿਲਕਾਲਕਮ੍ | ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵੀਤ ਭਿਸਕ੍ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ ||੧੮||
रक्तविद्रधिवच्चापि क्रिया शोणितजेऽर्बुदे ||१५|| कषायकल्कसर्पींषि तैलं चूर्णं रसक्रियाम् | शोधनं रोपणं चैव वीक्ष्य वीक्ष्यावचारयेत् ||१६|| हितं च सर्पिषः पानं पथ्यं चापि विरेचनम् | हितः शोणितमोक्षश्च यच्चापि लघु भोजनम् ||१७|| अर्बुदं मांसपाकं च विद्रधिं तिलकालकम् | प्रत्याख्याय प्रकुर्वीत भिषक् सम्यक् प्रतिक्रियाम् ||१८||
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੋਣਿਤਜੇ ਅਰ੍ਬੁਦੇ ਲਿਙ੍ਗਜੇ ਰਕ੍ਤਾਰ੍ਬੁਦੇ| ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯੇਤਿ ਦ੍ਵਿਵ੍ਰਣੀਯੋਕ੍ਤਾਮਵਸ੍ਥਾਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਨਿਰੂਪ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਵਚਾਰਯੇਤ੍ ਕਸਾਯਾਦੀਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੫-੧੮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 21
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ੂਕਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮੈਕਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੨੧||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने शूकरोगचिकित्सितं नामैकविंशोऽध्यायः ||२१||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਏਕਵਿਂਸ਼ਤਿਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੧||