Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātaḥ śūkadōṣacikitsitaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
अथातः शूकदोषचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
śūkādidōṣacikitsitamiti jñēyam, ādiśabdasya luptatvāt; tatrādiśabdēna nidānōktā abhighātanimittā durbhaganimittāścātra jñātavyāḥ||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
saṁlikhya sarṣapīṁ samyak kaṣāyairavacūrṇayēt | kaṣāyēṣvēva tailaṁ ca kurvīta vraṇarōpaṇam ||3||
संलिख्य सर्षपीं सम्यक् कषायैरवचूर्णयेत् | कषायेष्वेव तैलं च कुर्वीत व्रणरोपणम् ||३||
🔊 Audio coming soon
saṁlikhyētyādi| kaṣāyairiti kaṣāyavr̥kṣacūrṇairavacūrṇayēt, kaṣāyavr̥kṣairmiśrakōktaśōdhanakaṣāyasādhanadravyaiścūrṇīkr̥tairavacūrṇayēdityarthaḥ| tēṣu rōpaṇakaṣāyasādhanadravyēṣu pādikēṣu jalaṁ caturguṇaṁ dattvā rōpaṇaṁ tailaṁ kuryāt||3||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
aṣṭhīlikāṁ jalaukōbhirgrāhayēcca punaḥ punaḥ | tathā cānupaśāmyantīṁ kaphagranthivaduddharēt ||4||
अष्ठीलिकां जलौकोभिर्ग्राहयेच्च पुनः पुनः | तथा चानुपशाम्यन्तीं कफग्रन्थिवदुद्धरेत् ||४||
🔊 Audio coming soon
aṣṭhīlikāmityādi| kaphagranthēriva śastrēṇōddharaṇam||4||
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
svēdayēdgrathitaṁ śaśvannāḍīsvēdēna buddhimān | sukhōṣṇairupanāhaiśca susnigdhairupanāhayēt ||5|| kumbhīkāṁ pākamāpannāṁ bhindyācchuddhāṁ tu rōpayēt | tailēna triphalālōdhratindukāmrātakēna tu ||6||
स्वेदयेद्ग्रथितं शश्वन्नाडीस्वेदेन बुद्धिमान् | सुखोष्णैरुपनाहैश्च सुस्निग्धैरुपनाहयेत् ||५|| कुम्भीकां पाकमापन्नां भिन्द्याच्छुद्धां तु रोपयेत् | तैलेन त्रिफलालोध्रतिन्दुकाम्रातकेन तु ||६||
🔊 Audio coming soon
svēdayēdityādi| śaśvat pratidinam| susnigdhairityupanāhaviśēṣaṇam| tailēna triphalādikalkapādēna jalacaturguṇasiddhēna rōpayēt||5-6||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
grāhayitvā jalaukōbhiralajīṁ sēcayēttataḥ | kaṣāyaistēṣu siddhaṁ ca tailaṁ rōpaṇamiṣyatē ||7||
ग्राहयित्वा जलौकोभिरलजीं सेचयेत्ततः | कषायैस्तेषु सिद्धं च तैलं रोपणमिष्यते ||७||
🔊 Audio coming soon
grāhayitvētyādi| kaṣāyaiḥ kaṣāyavr̥kṣakaṣāyaiḥ, kaṣāyavr̥kṣāḥ plakṣādayaḥ||7||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
balātailēna kōṣṇēna mr̥ditaṁ pariṣēcayēt | madhuraiḥ sarpiṣā snigdhaiḥ sukhōṣṇairupanāhayēt ||8||
बलातैलेन कोष्णेन मृदितं परिषेचयेत् | मधुरैः सर्पिषा स्निग्धैः सुखोष्णैरुपनाहयेत् ||८||
🔊 Audio coming soon
balētyādi| madhurāṇi kākōlyādīni||8||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
sammūḍhapiḍakāṁ kṣipraṁ jalaukōbhirupācarēt | bhittvā paryāgatāṁ cāpi lēpayēt kṣaudrasarpiṣā ||9||
सम्मूढपिडकां क्षिप्रं जलौकोभिरुपाचरेत् | भित्त्वा पर्यागतां चापि लेपयेत् क्षौद्रसर्पिषा ||९||
🔊 Audio coming soon
sammūḍhētyādi| paryāgatā pakvā||9||
Adhikarana 8 (10-12) · Śloka 12
avamanthē gatē pākaṁ bhinnē tailaṁ vidhīyatē | dhavāśvakarṇapattaṅgasallakītindukīkr̥tam ||10|| kriyāṁ puṣkarikāyāṁ tu śītāṁ sarvāṁ prayōjayēt | jalaukōbhirharēccāsr̥k sarpiṣā cāvasēcayēt ||11|| sparśahānyāṁ harēdraktaṁ pradihyānmadhurairapi | kṣīrēkṣurasasarpirbhiḥ sēcayēcca suśītalaiḥ ||12||
अवमन्थे गते पाकं भिन्ने तैलं विधीयते | धवाश्वकर्णपत्तङ्गसल्लकीतिन्दुकीकृतम् ||१०|| क्रियां पुष्करिकायां तु शीतां सर्वां प्रयोजयेत् | जलौकोभिर्हरेच्चासृक् सर्पिषा चावसेचयेत् ||११|| स्पर्शहान्यां हरेद्रक्तं प्रदिह्यान्मधुरैरपि | क्षीरेक्षुरससर्पिर्भिः सेचयेच्च सुशीतलैः ||१२||
🔊 Audio coming soon
avamanthētyādi| aśvakarṇaḥ pūrvadēśē ‘gandhamuṇḍa’ iti khyātō'śvatthasadr̥śaḥ| pattaṅgaṁ raktacandanam||10-12||
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
piḍakāmuttamākhyāṁ ca baḍiśēnōddharēdbhiṣak | uddhr̥tya madhusaṁyuktaiḥ kaṣāyairavacūrṇayēt ||13||
पिडकामुत्तमाख्यां च बडिशेनोद्धरेद्भिषक् | उद्धृत्य मधुसंयुक्तैः कषायैरवचूर्णयेत् ||१३||
🔊 Audio coming soon
piḍakāmityādi| kaṣāyaiḥ cūrṇairityarthaḥ| śōdhanakālē tu śōdhanadravyaiścūrṇīkr̥tairavacūrṇayēt, rōpaṇakālē tu rōpaṇairēva||13||
Adhikarana 10 (14) · Śloka 15
rasakriyā vidhātavyā likhitē śatapōnakē | pr̥thakparṇyādisiddhaṁ ca dēyaṁ tailamanantaram ||14|| kriyāṁ kuryādbhiṣak prājñastvakpākasya visarpavat |15|
रसक्रिया विधातव्या लिखिते शतपोनके | पृथक्पर्ण्यादिसिद्धं च देयं तैलमनन्तरम् ||१४|| क्रियां कुर्याद्भिषक् प्राज्ञस्त्वक्पाकस्य विसर्पवत् |१५|
🔊 Audio coming soon
rasakriyētyādi| rasakriyā phāṇitākr̥tiḥ, śōdhanakālē śōdhanadravyakaṣāyakr̥tā, rōpaṇakālē rōpaṇadravyakaṣāyakr̥tā| pr̥thakparṇyādisiddhaṁ tailaṁ sāmānyasnēhaparibhāṣākalpēna; pr̥thakparṇyādīni miśrakē rōpaṇaghr̥tapaṭhitāni kākōlyādivarjitāni| visarpavat pittavisarpavadityarthaḥ||14||-
Adhikarana 11 (15-18) · Śloka 18
raktavidradhivaccāpi kriyā śōṇitajē'rbudē ||15|| kaṣāyakalkasarpīṁṣi tailaṁ cūrṇaṁ rasakriyām | śōdhanaṁ rōpaṇaṁ caiva vīkṣya vīkṣyāvacārayēt ||16|| hitaṁ ca sarpiṣaḥ pānaṁ pathyaṁ cāpi virēcanam | hitaḥ śōṇitamōkṣaśca yaccāpi laghu bhōjanam ||17|| arbudaṁ māṁsapākaṁ ca vidradhiṁ tilakālakam | pratyākhyāya prakurvīta bhiṣak samyak pratikriyām ||18||
रक्तविद्रधिवच्चापि क्रिया शोणितजेऽर्बुदे ||१५|| कषायकल्कसर्पींषि तैलं चूर्णं रसक्रियाम् | शोधनं रोपणं चैव वीक्ष्य वीक्ष्यावचारयेत् ||१६|| हितं च सर्पिषः पानं पथ्यं चापि विरेचनम् | हितः शोणितमोक्षश्च यच्चापि लघु भोजनम् ||१७|| अर्बुदं मांसपाकं च विद्रधिं तिलकालकम् | प्रत्याख्याय प्रकुर्वीत भिषक् सम्यक् प्रतिक्रियाम् ||१८||
🔊 Audio coming soon
raktētyādi| śōṇitajē arbudē liṅgajē raktārbudē| vīkṣya vīkṣyēti dvivraṇīyōktāmavasthāṁ samyak nirūpyētyarthaḥ| avacārayēt kaṣāyādīnītyarthaḥ||15-18||
Adhikarana puShpikA · Śloka 21
iti suśrutasaṁhitāyāṁ cikitsāsthānē śūkarōgacikitsitaṁ nāmaikaviṁśō'dhyāyaḥ ||21||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने शूकरोगचिकित्सितं नामैकविंशोऽध्यायः ||२१||
🔊 Audio coming soon
iti śrīḍalha(hla)ṇaviracitāyāṁ nibandhasaṅgrahākhyāyāṁ suśrutavyākhyāyāṁ cikitsāsthānē ēkaviṁśatitamō'dhyāyaḥ||21||