Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః శూకదోషచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
अथातः शूकदोषचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
శూకాదిదోషచికిత్సితమితి జ్ఞేయం, ఆదిశబ్దస్య లుప్తత్వాత్; తత్రాదిశబ్దేన నిదానోక్తా అభిఘాతనిమిత్తా దుర్భగనిమిత్తాశ్చాత్ర జ్ఞాతవ్యాః||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
సంలిఖ్య సర్షపీం సమ్యక్ కషాయైరవచూర్ణయేత్ | కషాయేష్వేవ తైలం చ కుర్వీత వ్రణరోపణం ||3||
संलिख्य सर्षपीं सम्यक् कषायैरवचूर्णयेत् | कषायेष्वेव तैलं च कुर्वीत व्रणरोपणम् ||३||
🔊 Audio coming soon
సంలిఖ్యేత్యాది| కషాయైరితి కషాయవృక్షచూర్ణైరవచూర్ణయేత్, కషాయవృక్షైర్మిశ్రకోక్తశోధనకషాయసాధనద్రవ్యైశ్చూర్ణీకృతైరవచూర్ణయేదిత్యర్థః| తేషు రోపణకషాయసాధనద్రవ్యేషు పాదికేషు జలం చతుర్గుణం దత్త్వా రోపణం తైలం కుర్యాత్||3||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
అష్ఠీలికాం జలౌకోభిర్గ్రాహయేచ్చ పునః పునః | తథా చానుపశామ్యంతీం కఫగ్రంథివదుద్ధరేత్ ||4||
अष्ठीलिकां जलौकोभिर्ग्राहयेच्च पुनः पुनः | तथा चानुपशाम्यन्तीं कफग्रन्थिवदुद्धरेत् ||४||
🔊 Audio coming soon
అష్ఠీలికామిత్యాది| కఫగ్రంథేరివ శస్త్రేణోద్ధరణం||4||
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
స్వేదయేద్గ్రథితం శశ్వన్నాడీస్వేదేన బుద్ధిమాన్ | సుఖోష్ణైరుపనాహైశ్చ సుస్నిగ్ధైరుపనాహయేత్ ||5|| కుంభీకాం పాకమాపన్నాం భింద్యాచ్ఛుద్ధాం తు రోపయేత్ | తైలేన త్రిఫలాలోధ్రతిందుకామ్రాతకేన తు ||6||
स्वेदयेद्ग्रथितं शश्वन्नाडीस्वेदेन बुद्धिमान् | सुखोष्णैरुपनाहैश्च सुस्निग्धैरुपनाहयेत् ||५|| कुम्भीकां पाकमापन्नां भिन्द्याच्छुद्धां तु रोपयेत् | तैलेन त्रिफलालोध्रतिन्दुकाम्रातकेन तु ||६||
🔊 Audio coming soon
స్వేదయేదిత్యాది| శశ్వత్ ప్రతిదినం| సుస్నిగ్ధైరిత్యుపనాహవిశేషణం| తైలేన త్రిఫలాదికల్కపాదేన జలచతుర్గుణసిద్ధేన రోపయేత్||5-6||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
గ్రాహయిత్వా జలౌకోభిరలజీం సేచయేత్తతః | కషాయైస్తేషు సిద్ధం చ తైలం రోపణమిష్యతే ||7||
ग्राहयित्वा जलौकोभिरलजीं सेचयेत्ततः | कषायैस्तेषु सिद्धं च तैलं रोपणमिष्यते ||७||
🔊 Audio coming soon
గ్రాహయిత్వేత్యాది| కషాయైః కషాయవృక్షకషాయైః, కషాయవృక్షాః ప్లక్షాదయః||7||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
బలాతైలేన కోష్ణేన మృదితం పరిషేచయేత్ | మధురైః సర్పిషా స్నిగ్ధైః సుఖోష్ణైరుపనాహయేత్ ||8||
बलातैलेन कोष्णेन मृदितं परिषेचयेत् | मधुरैः सर्पिषा स्निग्धैः सुखोष्णैरुपनाहयेत् ||८||
🔊 Audio coming soon
బలేత్యాది| మధురాణి కాకోల్యాదీని||8||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
సమ్మూఢపిడకాం క్షిప్రం జలౌకోభిరుపాచరేత్ | భిత్త్వా పర్యాగతాం చాపి లేపయేత్ క్షౌద్రసర్పిషా ||9||
सम्मूढपिडकां क्षिप्रं जलौकोभिरुपाचरेत् | भित्त्वा पर्यागतां चापि लेपयेत् क्षौद्रसर्पिषा ||९||
🔊 Audio coming soon
సమ్మూఢేత్యాది| పర్యాగతా పక్వా||9||
Adhikarana 8 (10-12) · Śloka 12
అవమంథే గతే పాకం భిన్నే తైలం విధీయతే | ధవాశ్వకర్ణపత్తంగసల్లకీతిందుకీకృతం ||10|| క్రియాం పుష్కరికాయాం తు శీతాం సర్వాం ప్రయోజయేత్ | జలౌకోభిర్హరేచ్చాసృక్ సర్పిషా చావసేచయేత్ ||11|| స్పర్శహాన్యాం హరేద్రక్తం ప్రదిహ్యాన్మధురైరపి | క్షీరేక్షురససర్పిర్భిః సేచయేచ్చ సుశీతలైః ||12||
अवमन्थे गते पाकं भिन्ने तैलं विधीयते | धवाश्वकर्णपत्तङ्गसल्लकीतिन्दुकीकृतम् ||१०|| क्रियां पुष्करिकायां तु शीतां सर्वां प्रयोजयेत् | जलौकोभिर्हरेच्चासृक् सर्पिषा चावसेचयेत् ||११|| स्पर्शहान्यां हरेद्रक्तं प्रदिह्यान्मधुरैरपि | क्षीरेक्षुरससर्पिर्भिः सेचयेच्च सुशीतलैः ||१२||
🔊 Audio coming soon
అవమంథేత్యాది| అశ్వకర్ణః పూర్వదేశే ‘గంధముండ’ ఇతి ఖ్యాతోఽశ్వత్థసదృశః| పత్తంగం రక్తచందనం||10-12||
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
పిడకాముత్తమాఖ్యాం చ బడిశేనోద్ధరేద్భిషక్ | ఉద్ధృత్య మధుసంయుక్తైః కషాయైరవచూర్ణయేత్ ||13||
पिडकामुत्तमाख्यां च बडिशेनोद्धरेद्भिषक् | उद्धृत्य मधुसंयुक्तैः कषायैरवचूर्णयेत् ||१३||
🔊 Audio coming soon
పిడకామిత్యాది| కషాయైః చూర్ణైరిత్యర్థః| శోధనకాలే తు శోధనద్రవ్యైశ్చూర్ణీకృతైరవచూర్ణయేత్, రోపణకాలే తు రోపణైరేవ||13||
Adhikarana 10 (14) · Śloka 15
రసక్రియా విధాతవ్యా లిఖితే శతపోనకే | పృథక్పర్ణ్యాదిసిద్ధం చ దేయం తైలమనంతరం ||14|| క్రియాం కుర్యాద్భిషక్ ప్రాజ్ఞస్త్వక్పాకస్య విసర్పవత్ |15|
रसक्रिया विधातव्या लिखिते शतपोनके | पृथक्पर्ण्यादिसिद्धं च देयं तैलमनन्तरम् ||१४|| क्रियां कुर्याद्भिषक् प्राज्ञस्त्वक्पाकस्य विसर्पवत् |१५|
🔊 Audio coming soon
రసక్రియేత్యాది| రసక్రియా ఫాణితాకృతిః, శోధనకాలే శోధనద్రవ్యకషాయకృతా, రోపణకాలే రోపణద్రవ్యకషాయకృతా| పృథక్పర్ణ్యాదిసిద్ధం తైలం సామాన్యస్నేహపరిభాషాకల్పేన; పృథక్పర్ణ్యాదీని మిశ్రకే రోపణఘృతపఠితాని కాకోల్యాదివర్జితాని| విసర్పవత్ పిత్తవిసర్పవదిత్యర్థః||14||-
Adhikarana 11 (15-18) · Śloka 18
రక్తవిద్రధివచ్చాపి క్రియా శోణితజేఽర్బుదే ||15|| కషాయకల్కసర్పీంషి తైలం చూర్ణం రసక్రియాం | శోధనం రోపణం చైవ వీక్ష్య వీక్ష్యావచారయేత్ ||16|| హితం చ సర్పిషః పానం పథ్యం చాపి విరేచనం | హితః శోణితమోక్షశ్చ యచ్చాపి లఘు భోజనం ||17|| అర్బుదం మాంసపాకం చ విద్రధిం తిలకాలకం | ప్రత్యాఖ్యాయ ప్రకుర్వీత భిషక్ సమ్యక్ ప్రతిక్రియాం ||18||
रक्तविद्रधिवच्चापि क्रिया शोणितजेऽर्बुदे ||१५|| कषायकल्कसर्पींषि तैलं चूर्णं रसक्रियाम् | शोधनं रोपणं चैव वीक्ष्य वीक्ष्यावचारयेत् ||१६|| हितं च सर्पिषः पानं पथ्यं चापि विरेचनम् | हितः शोणितमोक्षश्च यच्चापि लघु भोजनम् ||१७|| अर्बुदं मांसपाकं च विद्रधिं तिलकालकम् | प्रत्याख्याय प्रकुर्वीत भिषक् सम्यक् प्रतिक्रियाम् ||१८||
🔊 Audio coming soon
రక్తేత్యాది| శోణితజే అర్బుదే లింగజే రక్తార్బుదే| వీక్ష్య వీక్ష్యేతి ద్వివ్రణీయోక్తామవస్థాం సమ్యక్ నిరూప్యేత్యర్థః| అవచారయేత్ కషాయాదీనీత్యర్థః||15-18||
Adhikarana puShpikA · Śloka 21
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం చికిత్సాస్థానే శూకరోగచికిత్సితం నామైకవింశోఽధ్యాయః ||21||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने शूकरोगचिकित्सितं नामैकविंशोऽध्यायः ||२१||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాం చికిత్సాస్థానే ఏకవింశతితమోఽధ్యాయః||21||