Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః స్వేదావచారణీయం చికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
अथातः स्वेदावचारणीयं चिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
స్వేదావచారణం స్వేదయోజనం, తదధికృత్య కృతమితి పూర్వవత్||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
చతుర్విధః స్వేదః; తద్యథా- తాపస్వేద, ఊష్మస్వేద, ఉపనాహస్వేదో, ద్రవస్వేద ఇతి; అత్ర సర్వస్వేదవికల్పావరోధః ||3||
चतुर्विधः स्वेदः; तद्यथा- तापस्वेद, ऊष्मस्वेद, उपनाहस्वेदो, द्रवस्वेद इति; अत्र सर्वस्वेदविकल्पावरोधः ||३||
🔊 Audio coming soon
తపనం తాపః, ఊష్మా బాష్పః, ఉపనహ్యతే ఇత్యుపనాహో బంధనమిత్యర్థః, ద్రవతీతి ద్రవః కషాయక్షీరాదిః| అత్ర ఏషు చతుర్షు సర్వేషాం త్రయోదశానామపి చరకోక్తానాం సంకరప్రభృతీనామవరోధః| తత్ర తాపస్వేదే కందుగ్రహణాదేవ జేంతాకకర్షూకుటీకూపహోలకస్వేదాః పంచైవాంతర్భవంతి, ఊష్మస్వేదే సంకరప్రస్తరాశ్మఘననాడీకుంభీభూస్వేదాః షడప్యంతర్భవంతి, ద్రవస్వేదే పరిషేకావగాహావంతర్భవతః||3||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
తత్ర తాపస్వేదః పాణికాంస్యకందుకకపాలవాలుకావస్త్రైః ప్రయుజ్యతే, శయానస్య చాంగతాపో బహుశః ఖాదిరాంగారైరితి ||4||
तत्र तापस्वेदः पाणिकांस्यकन्दुककपालवालुकावस्त्रैः प्रयुज्यते, शयानस्य चाङ्गतापो बहुशः खादिराङ्गारैरिति ||४||
🔊 Audio coming soon
తేషాం ప్రయోగే ద్రవ్యాణ్యుపదిశన్నాహ- తత్రేత్యాది| కందుకం అపూపపచనభాండం| కపాలం జ్వాలాతప్తకర్పరం||4||
Adhikarana 4 (5-7) · Śloka 7
ఊష్మస్వేదస్తు కపాలపాషాణేష్టకాలోహపిండానగ్నివర్ణానద్భిరాసించేదమ్లద్రవ్యైర్వా, తైరార్ద్రాలక్తకపరివేష్టితైరంగప్రదేశం స్వేదయేత్ | మాంసరసపయోదధిస్నేహధాన్యామ్లవాతహరపత్రభంగక్వాథపూర్ణాం వా కుంభీమనుతప్తాం ప్రావృత్యోష్మాణం గృహ్ణీయాత్ | పార్శ్వచ్ఛిద్రేణ వా కుంభేనాధోముఖేన తస్యా ముఖమభిసంధాయ తస్మింఛిద్రే హస్తిశుండాకారాం నాడీం ప్రణిధాయ తం స్వేదయేత్ ||5|| సుఖోపవిష్టం స్వభ్యక్తం గురుప్రావరణావృతం | హస్తిశుండికయా నాడ్యా స్వేదయేద్వాతరోగిణం | సుఖా సర్వాంగగా హ్యేషా న చ క్లిశ్నాతి మానవం ||6|| వ్యామార్ధమాత్రా త్రిర్వక్రా హస్తిహస్తసమాకృతిః | స్వేదనార్థే హితా నాడీ కైలింజీ హస్తిశుండికా ||7||
ऊष्मस्वेदस्तु कपालपाषाणेष्टकालोहपिण्डानग्निवर्णानद्भिरासिञ्चेदम्लद्रव्यैर्वा, तैरार्द्रालक्तकपरिवेष्टितैरङ्गप्रदेशं स्वेदयेत् | मांसरसपयोदधिस्नेहधान्याम्लवातहरपत्रभङ्गक्वाथपूर्णां वा कुम्भीमनुतप्तां प्रावृत्योष्माणं गृह्णीयात् | पार्श्वच्छिद्रेण वा कुम्भेनाधोमुखेन तस्या मुखमभिसन्धाय तस्मिञ्छिद्रे हस्तिशुण्डाकारां नाडीं प्रणिधाय तं स्वेदयेत् ||५|| सुखोपविष्टं स्वभ्यक्तं गुरुप्रावरणावृतम् | हस्तिशुण्डिकया नाड्या स्वेदयेद्वातरोगिणम् | सुखा सर्वाङ्गगा ह्येषा न च क्लिश्नाति मानवम् ||६|| व्यामार्धमात्रा त्रिर्वक्रा हस्तिहस्तसमाकृतिः | स्वेदनार्थे हिता नाडी कैलिञ्जी हस्तिशुण्डिका ||७||
🔊 Audio coming soon
ద్వితీయే ఊష్మస్వేదప్రయోగే ద్రవ్యముపదిశన్నాహ- ఊష్మేత్యాది| తైః కపాలాదిభిరగ్నివర్ణైర్జలాద్యవసిక్తైరార్ద్రవస్త్రచ్ఛన్నైః స్వేదయేదంగప్రదేశం; జేజ్జటాచార్యస్తు ‘ఆర్ద్రాలక్తకపరివేష్టితం’ ఇతి పఠిత్వాఽంగప్రదేశవిశేషణం వ్యాఖ్యానయతి| మాంసరసాదిపూర్ణాం స్థాలీం చోష్మణో మందీకరణార్థం కంబలాదినా ప్రావృత్య పిధాయ, ఊష్మాణం గృహ్ణీయాత్| వాతహరాణాం ఏరండాదీనాం, పత్రభంగాః పల్లవాః| తథైవ కుంభ్యాం బాష్పమనుద్వమయంత్యాం స్వేదాంతరముత్పాదయన్నాహ- పార్శ్వేత్యాది| తస్యాః కుంభ్యాః| తస్మింఛిద్రే ఇతి ఉపరిస్థితకుంభస్య పార్శ్వచ్ఛిద్రే| కిలింజసాధనతృణకాశాదిద్రవ్యవిరచితామంతఃసుషిరత్వేన నాడీమివ నాడీం గోపుచ్ఛాకృతిత్వేన దైర్ఘ్యేణ చ హస్తిహస్తసమాకారాం ఛిద్రేణ నిర్గచ్ఛతో బాష్పవేగస్య వేగవిఘాతార్థం త్రిషు స్థానేషు వక్రాముపనిధాపయేత్| స్వభ్యక్తమితి సుష్ఠు అభ్యక్తం| గురుప్రావరణావృతమితి గురుప్రావరణేన కంబలాదినోష్మణోఽతితాపనిషేధాయావృతం పిహితం| ఏతదేవ సుఖపాఠార్థం శ్లోకేన దర్శయన్నాహ- హస్తిశుండికయేత్యాది| వ్యామార్ధమాత్రేత్యత్ర వ్యామమాత్రా వ్యామార్ధమాత్రా వేతి వ్యాఖ్యాతవ్యం| వ్యామః బాహ్వోః సకరయోః సంప్రసారితయోరంతరాలం| కిలింజసాధనానాం కుశకాశాదిద్రవ్యాణామియం కైలింజీ||5-7||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 9
పురుషాయామమాత్రాం చ భూమిముత్కీర్య ఖాదిరైః | కాష్ఠైర్దగ్ధ్వా తథాఽఽభ్యుక్ష్య క్షీరధాన్యామ్లవారిభిః ||8|| పత్రభంగైరవచ్ఛాద్య శయానం స్వేదయేత్తతః |9|
पुरुषायाममात्रां च भूमिमुत्कीर्य खादिरैः | काष्ठैर्दग्ध्वा तथाऽऽभ्युक्ष्य क्षीरधान्याम्लवारिभिः ||८|| पत्रभङ्गैरवच्छाद्य शयानं स्वेदयेत्ततः |९|
🔊 Audio coming soon
నాడీస్వేదం బాష్పస్వేదే ఏవాభిధాయ భూస్వేదమపి బాష్పస్వేదే ఏవ దర్శయన్నాహ- పురుషేత్యాది| ఆయామో దైర్ఘ్యం| ఉత్కీర్య ఖనిత్వా| అభ్యుక్ష్య సిక్త్వా| పత్రభంగైరితి వాతఘ్నైరండాదిపల్లవైః||8||-
Adhikarana 6 (9) · Śloka 9
పూర్వవత్ స్వేదయేద్దగ్ధ్వా భస్మాపోహ్యాపి వా శిలాం ||9||
पूर्ववत् स्वेदयेद्दग्ध्वा भस्मापोह्यापि वा शिलाम् ||९||
🔊 Audio coming soon
బాష్పస్వేదే ఏవాశ్మస్వేదం దర్శయన్నాహ- పూర్వవదిత్యాది| శిలాతలం వా దగ్ధ్వా, భస్మాపోహ్య స్ఫోటయిత్వా||9||
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
పూర్వవత్ కుటీం వా చతుర్ద్వారాం కృత్వా తస్యాముపవిష్టస్యాంతశ్చతుర్ద్వారేఽంగారానుపసంధాయ తం స్వేదయేత్ ||10||
पूर्ववत् कुटीं वा चतुर्द्वारां कृत्वा तस्यामुपविष्टस्यान्तश्चतुर्द्वारेऽङ्गारानुपसन्धाय तं स्वेदयेत् ||१०||
🔊 Audio coming soon
బాష్పస్వేదే ఏవ కుటీస్వేదం దర్శయన్నాహ- పూర్వవదిత్యాది| శిలాతలబాష్పస్వేదో కుటీస్వేదేఽపి సంబధ్యతే| అంగారానుపసంధాయ అంగారానారోప్య| పూర్వవదిత్యనేన దగ్ధ్వా, భస్మాపోహ్య అభ్యుక్ష్య చ, ద్వారముఖైర్బాష్పముద్వమంత్యాం తస్యామంతర్మధ్యే స్థితం స్వేదయేత్||10||
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
కోశధాన్యాని వా సమ్యగుపస్వేద్యాస్తీర్య కిలింజేఽన్యస్మిన్ వా తత్ప్రతిరూపకే శయానం ప్రావృత్య స్వేదయేత్; ఏవం పాంశుగోశకృత్తుషబుసపలాలోష్మభిః స్వేదయేత్ ||11||
कोशधान्यानि वा सम्यगुपस्वेद्यास्तीर्य किलिञ्जेऽन्यस्मिन् वा तत्प्रतिरूपके शयानं प्रावृत्य स्वेदयेत्; एवं पांशुगोशकृत्तुषबुसपलालोष्मभिः स्वेदयेत् ||११||
🔊 Audio coming soon
ప్రస్తరస్వేదమపి బాష్పస్వేదే ఏవ దర్శయన్నాహ- కోశధాన్యానీత్యాది| కోశధాన్యానీ శమీధాన్యాని మాషాదీని||11||
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
ఉపనాహస్వేదస్తు వాతహరమూలకల్కైరమ్లపిష్టైర్లవణప్రగాఢైః సుస్నిగ్ధైః సుఖోష్ణైః ప్రదిహ్య స్వేదయేత్ | ఏవం కాకోల్యాదిభిరేలాదిభిః సురసాదిభిస్తిలాతసీసర్షపకల్కైః కృశరాపాయసోత్కారికాభిర్వేశవారైః సాల్వణైర్వా తనువస్త్రావనద్ధైః స్వేదయేత్ ||12||
उपनाहस्वेदस्तु वातहरमूलकल्कैरम्लपिष्टैर्लवणप्रगाढैः सुस्निग्धैः सुखोष्णैः प्रदिह्य स्वेदयेत् | एवं काकोल्यादिभिरेलादिभिः सुरसादिभिस्तिलातसीसर्षपकल्कैः कृशरापायसोत्कारिकाभिर्वेशवारैः साल्वणैर्वा तनुवस्त्रावनद्धैः स्वेदयेत् ||१२||
🔊 Audio coming soon
తృతీయముపనాహస్వేదం దర్శయన్నాహ- ఉపనాహేత్యాది| అమ్లం కాంజికం| సంకరస్వేదమప్యుపనాహస్వేద ఏవ దర్శయన్నాహ- ఏవమిత్యాది| ఏభిరేవ పోటలికాం బద్ధ్వా స్వేదయేత్| కాకోల్యాదిః “కాకోలీక్షీరకాకోలీ” (సూ. 38) ఇత్యాదికః| ఏలాదిః “ఏలాతగరమాంసీ” (సూ. 38) ఇత్యాదిః| సురాదిః “సురసాశ్వేతసురసా” (సూ. 38) ఇత్యాదిః| కృశరా తిలతండులమాషైః కృతా యవాగూః, క్షీరసిద్ధాస్తండులాః పాయసః, ఉత్కారికా లప్సికా, వేశవారః ‘చటనీ’ ఇతి భాషా| సాల్వణో వాతవ్యాధ్యుక్తః| తనువస్త్రావనద్ధైః సూక్ష్మవస్త్రానుబద్ధైః| అత్ర కాకోల్యాదిభిః పిత్తానుగతే వాతే ఏలాదిభిః సురసాదిభిశ్చ, కఫానుగతే వాతే తిలాతసీప్రభృతిభిః, కృశరాదిభిః వేశవారైః సాల్వణైశ్చ కేవలే వాతే| ఉపనాహశబ్దస్త్విహ ‘ణహ బంధనే’ ఇత్యస్యేతి ఉపనాహో బంధనం||12||
Adhikarana 10 (13) · Śloka 13
ద్రవస్వేదస్తు వాతహరద్రవ్యక్వాథపూర్ణే కోష్ణకటాహే ద్రోణ్యాం వాఽవగాహ్య స్వేదయేత్, ఏవం పయోమాంసరసయూషతైలధాన్యామ్లఘృతవసామూత్రేష్వవగాహేత; ఏతైరేవ సుఖోష్ణైః కషాయైశ్చ పరిషించేదితి ||13||
द्रवस्वेदस्तु वातहरद्रव्यक्वाथपूर्णे कोष्णकटाहे द्रोण्यां वाऽवगाह्य स्वेदयेत्, एवं पयोमांसरसयूषतैलधान्याम्लघृतवसामूत्रेष्ववगाहेत; एतैरेव सुखोष्णैः कषायैश्च परिषिञ्चेदिति ||१३||
🔊 Audio coming soon
చరుర్థం ద్రవస్వేదం దర్శయన్నాహ- ద్రవస్వేద ఇత్యాది| పరిషించేత్ పరిషేకం కుర్యాదిత్యర్థః| కషాయైశ్చేతి చకారాత్ పూర్వౌక్తైః పయోమాంసరసాదిభిశ్చ||13||
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
తత్ర తాపోష్మస్వేదౌ విశేషతః శ్లేష్మఘ్నౌ, ఉపనాహస్వేదో వాతఘ్నః, అన్యతరస్మిన్ పిత్తసంసృష్టే ద్రవస్వేద ఇతి ||14||
तत्र तापोष्मस्वेदौ विशेषतः श्लेष्मघ्नौ, उपनाहस्वेदो वातघ्नः, अन्यतरस्मिन् पित्तसंसृष्टे द्रवस्वेद इति ||१४||
🔊 Audio coming soon
అన్యతరస్మిన్ శ్లేష్మణి వాతే వా పిత్తసంసృష్టే ద్రవస్వేద ఇతి||14||
Adhikarana 12 (15) · Śloka 15
కఫమేదోన్వితే వాయౌ నివాతాతపగురుప్రావరణనియుద్ధాధ్వవ్యాయామభారహరణామర్షైః స్వేదముత్పాదయేదితి ||15||
कफमेदोन्विते वायौ निवातातपगुरुप्रावरणनियुद्धाध्वव्यायामभारहरणामर्षैः स्वेदमुत्पादयेदिति ||१५||
🔊 Audio coming soon
అథ నిరగ్నికం స్వేదమాహ- కఫేత్యాది||15||
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
భవంతి చాత్ర- చతుర్విధో యోఽభిహితో ద్విధా స్వేదః ప్రయుజ్యతే | సర్వస్మిన్నేవ దేహే తు దేహస్యావయవే తథా ||16||
भवन्ति चात्र- चतुर्विधो योऽभिहितो द्विधा स्वेदः प्रयुज्यते | सर्वस्मिन्नेव देहे तु देहस्यावयवे तथा ||१६||
🔊 Audio coming soon
అత్ర సర్వాంగస్వేదే ప్రోక్తే తంత్రాంతరవిరోధః స్యాత్; తథా చ- “వృషణౌ హృదయం దృష్టీ స్వేదయేన్మృదు నైవ వా” (చ. సూ. 14) ఇత్యుక్తత్వాత్; తస్మాత్ సర్వశబ్దోఽత్ర సంకుచితవృత్త్యా తత్పరిహారేణ వ్యాఖ్యాతవ్యః||16||
Adhikarana 14 (17-19) · Śloka 19
యేషాం నస్యం విధాతవ్యం బస్తిశ్చైవ హి దేహినాం | శోధనీయాశ్చ యే కేచిత్ పూర్వం స్వేద్యాస్తు తే మతాః ||17|| పశ్చాత్ స్వేద్యా హృతే శల్యే మూఢగర్భాఽనుపద్రవా | సమ్యక్ ప్రజాతా కాలే యా పశ్చాత్ స్వేద్యా విజానతా ||18|| స్వేద్యః పూర్వం చ పశ్చాచ్చ భగందర్యర్శసస్తథా | అశ్మర్యా చాతురో జంతుః శేషాంఛాస్త్రే ప్రచక్ష్మహే ||19||
येषां नस्यं विधातव्यं बस्तिश्चैव हि देहिनाम् | शोधनीयाश्च ये केचित् पूर्वं स्वेद्यास्तु ते मताः ||१७|| पश्चात् स्वेद्या हृते शल्ये मूढगर्भाऽनुपद्रवा | सम्यक् प्रजाता काले या पश्चात् स्वेद्या विजानता ||१८|| स्वेद्यः पूर्वं च पश्चाच्च भगन्दर्यर्शसस्तथा | अश्मर्या चातुरो जन्तुः शेषाञ्छास्त्रे प्रचक्ष्महे ||१९||
🔊 Audio coming soon
తత్ర స్వేదస్య రోగవిశేషాద్యత్ర యత్రావచారణం తత్త్రైవిధ్యం దర్శయన్నాహ- యేషామిత్యాది| అనార్షగ్రంథ ఇతి కేచిదాచార్యా న పఠంతి, పరం గయదాసస్య సమ్మతత్వాన్మమాపి సమ్మతః||17-19||
Adhikarana 15 (20) · Śloka 20
నానభ్యక్తే నాపి చాస్నిగ్ధదేహే స్వేదో యోజ్యః స్వేదవిద్భిః కథంచిత్ | దృష్టం లోకే కాష్ఠమస్నిగ్ధమాశు గచ్ఛేద్భంగం స్వేదయోగైర్గృహీతం ||20||
नानभ्यक्ते नापि चास्निग्धदेहे स्वेदो योज्यः स्वेदविद्भिः कथञ्चित् | दृष्टं लोके काष्ठमस्निग्धमाशु गच्छेद्भङ्गं स्वेदयोगैर्गृहीतम् ||२०||
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం స్వేదస్య పూర్వకర్మ నియమయన్నాహ- నేత్యాది| అభ్యంగైన బాహ్యస్నేహక్రియాపూర్వకత్వం, నాపి చాస్నిగ్ధదేహ ఇత్యంతఃస్నేహపూర్వకత్వం స్వేదస్య| అస్నిగ్ధే స్వేదదోషముపమానేన దర్శయితుమాహ- దృష్టమిత్యాది| యథా హి కాష్ఠమస్నిగ్ధం స్విద్యమానం విశీర్యతే, ఏవం శరీరమస్నిగ్ధం స్విద్యమానం వినశ్యతి||20||
Adhikarana 16 (21) · Śloka 21
స్నేహక్లిన్నా ధాతుసంస్థాశ్చ దోషాః స్వస్థానస్థా యే చ మార్గేషు లీనాః | సమ్యక్ స్వేదైర్యోజితైస్తే ద్రవత్వం ప్రాప్తాః కోష్ఠం శోధనైర్యాంత్యశేషం ||21||
स्नेहक्लिन्ना धातुसंस्थाश्च दोषाः स्वस्थानस्था ये च मार्गेषु लीनाः | सम्यक् स्वेदैर्योजितैस्ते द्रवत्वं प्राप्ताः कोष्ठं शोधनैर्यान्त्यशेषम् ||२१||
🔊 Audio coming soon
స్నేహపూర్వకమేవ దోషాణాం కోష్ఠశాఖాశ్రయాణాం శోధనం న పునరన్యథేత్యాహ- స్నేహక్లిన్నా ఇత్యాది| స్వేదైర్ద్రవత్వం ప్రాప్య ద్రవత్వాత్ కోష్ఠం ప్రాప్తాః శోధనైర్నిఃశేషం యాంతి బహిర్నిఃసరంతీత్యర్థః||21||
Adhikarana 17 (22) · Śloka 22
అగ్నేర్దీప్తిం మార్దవం త్వక్ప్రసాదం భక్తశ్రద్ధాం స్రోతసాం నిర్మలత్వం | కుర్యాత్ స్వేదో హంతి నిద్రాం సతంద్రాం సంధీన్ స్తబ్ధాంశ్చేష్టయేదాశు యుక్తః ||22||
अग्नेर्दीप्तिं मार्दवं त्वक्प्रसादं भक्तश्रद्धां स्रोतसां निर्मलत्वम् | कुर्यात् स्वेदो हन्ति निद्रां सतन्द्रां सन्धीन् स्तब्धांश्चेष्टयेदाशु युक्तः ||२२||
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం స్వేదగుణానాహ- అగ్నేర్దీప్తిమిత్యాది| కేచిదాచార్యా ఏవం వదంతి- ద్వివిధః స్వేదః- సంశమనీయః, సంశోధనాంగభూతశ్చ| తత్ర సంశమనీయః సామేషు వ్యాధిషు రూక్ష ఏవ యోజ్యః, తద్గుణాః పునః ‘అగ్నేర్దీప్తిం’ ఇత్యాదిశ్లోకోక్తా జ్ఞాతవ్యాః; సంశోధనాంగభూతస్తు స్నేహపూర్వో యోజ్యః, తస్య గుణస్తు ‘స్నేహక్లిన్నా’ ఇత్యాదిశ్లోకేన ప్రోక్తా ఇతి జ్ఞేయం||22||
Adhikarana 18 (23-24) · Śloka 24
స్వేదాస్రావో వ్యాధిహానిర్లఘుత్వం శీతార్థిత్వం మార్దవం చాతురస్య | సమ్యక్స్విన్నే లక్షణం ప్రాహురేతన్మిథ్యాస్విన్నే వ్యత్యయేనైతదేవ ||23|| స్విన్నేఽత్యర్థం సంధిపీడా విదాహః స్ఫోటోత్పత్తిః పిత్తరక్తప్రకోపః | మూర్చ్ఛా భ్రాంతిర్దాహతృష్ణే క్లమశ్చ కుర్యాత్తూర్ణం తత్ర శీతం విధానం ||24||
स्वेदास्रावो व्याधिहानिर्लघुत्वं शीतार्थित्वं मार्दवं चातुरस्य | सम्यक्स्विन्ने लक्षणं प्राहुरेतन्मिथ्यास्विन्ने व्यत्ययेनैतदेव ||२३|| स्विन्नेऽत्यर्थं सन्धिपीडा विदाहः स्फोटोत्पत्तिः पित्तरक्तप्रकोपः | मूर्च्छा भ्रान्तिर्दाहतृष्णे क्लमश्च कुर्यात्तूर्णं तत्र शीतं विधानम् ||२४||
🔊 Audio coming soon
తస్య సమ్యగ్యుక్తస్యాయోగయుక్తస్యాతియోగయుక్తస్య చ లక్షణం సచికిత్సితం దర్శయన్నాహ- స్వేదేత్యాది| మిథ్యాస్విన్నే అయోగస్విన్నే; మిథ్యాస్విన్నే వ్యాధివృద్ధిః, దేహస్య గురుత్వం, ఉష్ణాభిలాషః, దేహస్య కాఠిన్యం చ||23-24||
Adhikarana 19 (25) · Śloka 26
పాండుర్మేహీ పిత్తరక్తీ క్షయార్తః క్షామోఽజీర్ణీ చోదరార్తో విషార్తః | తృడ్చ్ఛర్ద్యార్తో గర్భిణీ పీతమద్యో నైతే స్వేద్యా యశ్చ మర్త్యోఽతిసారీ | స్వేదాదేషాం యాంతి దేహా వినాశం నోసాధ్యత్వం యాంతి చైషాం వికారాః ||25|| స్వేదైః సాధ్యో దుర్బలోఽజీర్ణభక్తః స్యాతాం చేద్ద్వౌ స్వేదనీయౌ తతస్తౌ |26|
पाण्डुर्मेही पित्तरक्ती क्षयार्तः क्षामोऽजीर्णी चोदरार्तो विषार्तः | तृड्च्छर्द्यार्तो गर्भिणी पीतमद्यो नैते स्वेद्या यश्च मर्त्योऽतिसारी | स्वेदादेषां यान्ति देहा विनाशं नोसाध्यत्वं यान्ति चैषां विकाराः ||२५|| स्वेदैः साध्यो दुर्बलोऽजीर्णभक्तः स्यातां चेद्द्वौ स्वेदनीयौ ततस्तौ |२६|
🔊 Audio coming soon
తత్ర మేహినః ప్రాగేవ స్వేదే నిషిద్ధే పునరత్ర నిషేధో నియమార్థః | స్వేదసాధ్యే వ్యాధౌ దుర్బలేఽజీర్ణభక్తే చ ప్రతిప్రసవమాహ- స్వేదైరిత్యాది| స్యాతాం భవేతాం||25||-
Adhikarana 20 (26-29) · Śloka 29
ఏతేషాం స్వేదసాధ్యా యే వ్యాధయస్తేషు బుద్ధిమాన్ | మృదూన్ స్వేదాన్ ప్రయుంజీత తథా హృన్ముష్కదృష్టిషు ||26|| సర్వాన్ స్వేదాన్నివాతే చ జీర్ణాన్నస్యావచారయేత్ | స్నేహాభ్యక్తశరీరస్య శీతైరాచ్ఛాద్య చక్షుషీ ||27|| స్విద్యమానస్య చ ముహుర్హృదయం శీతలైః స్పృశేత్ | సమ్యక్స్విన్నం విమృదితం స్నాతముష్ణాంబుభిః శనైః ||28|| స్వభ్యక్తం ప్రావృతాంగం చ నివాతశరణస్థితం | భోజయేదనభిష్యంది సర్వం చాచారమాదిశేత్ ||29||
एतेषां स्वेदसाध्या ये व्याधयस्तेषु बुद्धिमान् | मृदून् स्वेदान् प्रयुञ्जीत तथा हृन्मुष्कदृष्टिषु ||२६|| सर्वान् स्वेदान्निवाते च जीर्णान्नस्यावचारयेत् | स्नेहाभ्यक्तशरीरस्य शीतैराच्छाद्य चक्षुषी ||२७|| स्विद्यमानस्य च मुहुर्हृदयं शीतलैः स्पृशेत् | सम्यक्स्विन्नं विमृदितं स्नातमुष्णाम्बुभिः शनैः ||२८|| स्वभ्यक्तं प्रावृताङ्गं च निवातशरणस्थितम् | भोजयेदनभिष्यन्दि सर्वं चाचारमादिशेत् ||२९||
🔊 Audio coming soon
ఏషాం స్వేదసాధ్యేషు వికారేష్వాత్యయికే వ్యాధౌ ప్రతిప్రసవమాహ- ఏతేషామిత్యాది| న భుక్తమాత్రోఽగ్నిముపాసీతేత్యనేనైవ జీర్ణాన్నస్య స్వేదో లబ్ధః, కిమర్థం పునరుచ్యతే? ఉచ్యతే- స హి స్వస్థవిషయోఽయమాతురవిషయ ఇతి న దోషః| సమ్యక్స్విన్నమిత్యాది| సద్యో వ్యాధికరణీయామవస్థాం స్యందయత్యాపాదయతి యద్ద్రవ్యం తదభిష్యంది, స్రోతసాముపలేపకారి వా, తద్విపరీతమనభిష్యంది||26-29||
Adhikarana puShpikA · Śloka 32
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం చికిత్సాస్థానే స్వేదావచారణీయం చికిత్సితం నామ ద్వాత్రింశోఽధ్యాయః ||32||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने स्वेदावचारणीयं चिकित्सितं नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः ||३२||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాం చికిత్సాస్థానే ద్వాత్రింశత్తమోఽధ్యాయః||32||