Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
ಅಥಾತ ಉದರಾಣಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧||
ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
ಅಷ್ಟಾವುದರಾಣಿ ಪೂರ್ವಮುದ್ದಿಷ್ಟಾನಿ |
ತೇಷ್ವಸಾಧ್ಯಂ ಬದ್ಧಗುದಂ ಪರಿಸ್ರಾವಿ ಚ; ಅವಶಿಷ್ಟಾನಿ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾನಿ; ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯೋಪಕ್ರಮೇತ |
ತೇಷ್ವಾದ್ಯಶ್ಚತುರ್ವರ್ಗೋ ಭೇಷಜಸಾಧ್ಯಃ, ಉತ್ತರಃ ಶಸ್ತ್ರಸಾಧ್ಯಃ, ಕಾಲಪ್ರಕರ್ಷಾತ್ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವ ಶಸ್ತ್ರಸಾಧ್ಯಾನಿ ವರ್ಜಯಿತವ್ಯಾನಿ ವಾ ||೩||
View original
अथात उदराणां चिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
अष्टावुदराणि पूर्वमुद्दिष्टानि |
तेष्वसाध्यं बद्धगुदं परिस्रावि च; अवशिष्टानि कृच्छ्रसाध्यानि; सर्वाण्येव प्रत्याख्यायोपक्रमेत |
तेष्वाद्यश्चतुर्वर्गो भेषजसाध्यः, उत्तरः शस्त्रसाध्यः, कालप्रकर्षात् सर्वाण्येव शस्त्रसाध्यानि वर्जयितव्यानि वा ||३||
ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಕಥಿತೇಽಪ್ಯಷ್ಟತ್ವೇಽತ್ರ ಪುನರಷ್ಟಸಙ್ಖ್ಯಾಖ್ಯಾಪನಂ ಪ್ಲೀಹೋದರಯಕೃದ್ದಾಲ್ಯುದರಯೋಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತೈಕತ್ವಪ್ರಖ್ಯಾಪನಾಯ | ಅವಶಿಷ್ಟಾನಿ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾನೀತಿ ತೇಷ್ವಪಿ ಯಥೋತ್ತರಂ ಕೃಚ್ಛ್ರತರತ್ವಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ತಥಾಚ- “ವಾತಾತ್ ಪಿತ್ತಾತ್ ಕಫಾತ್ ಪ್ಲೀಹ್ನಃ ಸನ್ನಿಪಾತಾತ್ತಥೋದಕಾತ್| ಪರಂ ಪರಂ ಕೃಚ್ಛ್ರತರಮುದರಂ ಭಿಷಗಾದಿಶೇತ್” (ಚ. ಚಿ. ೧೩) ಇತಿ| ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವೇತಿ ಷಡಿತಿ ಕೇಚಿತ್, ಷಟ್ಸ್ವೇವ ಕೃಚ್ಛ್ರತ್ವಪ್ರತಿಪಾದನಾತ್; ಬದ್ಧಗುದಪರಿಸ್ರಾವಿಭ್ಯಾಂ ಸಹಾಷ್ಟಾವಪೀತ್ಯನ್ಯೇ, ತಯೋರಪಿ ಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತೇಃ, ಸರ್ವಗ್ರಹಣಾಚ್ಚ| ತೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಆದ್ಯಶ್ಚತುರ್ವರ್ಗಃ ವಾತಪಿತ್ತಕಫದೂಷೀವಿಷನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಚತ್ವಾರ್ಯುದರಾಣಿ; ಉತ್ತರಸ್ತು ಪ್ಲೀಹೋದರಬದ್ಧಗುದಚ್ಛಿದ್ರೋದಕೋದರಾಣಿ| ಕಾಲಪ್ರಕರ್ಷಾದಿತಿ ಭೇಷಜಸಾಧ್ಯಕಾಲಾತಿಕ್ರಮಾತ್ ಶಸ್ತ್ರಸಾಧ್ಯಕಾಲಾತಿಕ್ರಮಾಚ್ಚ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವೌಷಧಸಾಧ್ಯಾನ್ಯಪಿ ಶಸ್ತ್ರಸಾಧ್ಯಾನಿ ಸ್ಯುಃ, ಶಸ್ತ್ರಸಾಧ್ಯಾನಿ ವರ್ಜಯಿತವ್ಯಾನೀತಿ ವರ್ಜನಾರ್ಹಾಣಿ ವೇತ್ಯರ್ಥಃ||೧-೩||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
ಉದರೀ ತು ಗುರ್ವಭಿಷ್ಯನ್ದಿರೂಕ್ಷವಿದಾಹಿಸ್ನಿಗ್ಧಪಿಶಿತಪರಿಷೇಕಾವಗಾಹಾನ್ ಪರಿಹರೇತ್; ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಯವಗೋಧೂಮನೀವಾರಾನ್ ನಿತ್ಯಮಶ್ನೀಯಾತ್ ||೪||
View original
उदरी तु गुर्वभिष्यन्दिरूक्षविदाहिस्निग्धपिशितपरिषेकावगाहान् परिहरेत्; शालिषष्टिकयवगोधूमनीवारान् नित्यमश्नीयात् ||४||
ಉದರೀತ್ಯಾದಿ| ದೋಷಧಾತುಮಲಸ್ರೋತಸಾಂ ಕ್ಲೇದಪ್ರಾಪ್ತಿಜನನಮಭಿಷ್ಯನ್ದಿ| ವಿದಾಹಿ ಕಾಞ್ಜಿಕಾದಿ| ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಪಿಶಿತಂ ಮೇದುರಮಾಂಸಮ್| ನೀವಾರ ಉಲಿಕಾಧಾನ್ಯಮ್||೪||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ತತ್ರ ವಾತೋದರಿಣಂ ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿಸಿದ್ಧೇನ ಸರ್ಪಿಷಾಸ್ನೇಹಯಿತ್ವಾ, ತಿಲ್ವಕವಿಪಕ್ವೇನಾನುಲೋಮ್ಯ, ಚಿತ್ರಾಫಲತೈಲಪ್ರಗಾಢೇನ ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿಕಷಾಯೇಣಾಸ್ಥಾಪಯೇದನುವಾಸಯೇಚ್ಚ, ಸಾಲ್ವಣೇನ ಚೋಪನಾಹಯೇದುದರಂ, ಭೋಜಯೇಚ್ಚೈನಂ ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿಸಿದ್ಧೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ ಜಾಙ್ಗಲರಸೇನ ಚ, ಸ್ವೇದಯೇಚ್ಚಾಭೀಕ್ಷ್ಣಮ್ ||೫||
View original
तत्र वातोदरिणं विदारिगन्धादिसिद्धेन सर्पिषास्नेहयित्वा, तिल्वकविपक्वेनानुलोम्य, चित्राफलतैलप्रगाढेन विदारिगन्धादिकषायेणास्थापयेदनुवासयेच्च, साल्वणेन चोपनाहयेदुदरं, भोजयेच्चैनं विदारिगन्धादिसिद्धेन क्षीरेण जाङ्गलरसेन च, स्वेदयेच्चाभीक्ष्णम् ||५||
ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ತಿಲ್ವಕಃ ಪಟ್ಟಿಕಾರೋಧ್ರಃ| ಅನುಲೋಮ್ಯ ವಿರೇಚ್ಯ| ಚಿತ್ರಾಫಲತೈಲಂ ದನ್ತೀಫಲತೈಲಮ್| ಆಸ್ಥಾಪಯೇತ್ ನಿರೂಹಯೇತ್, ಅನುವಾಸಯೇಚ್ಚ ಚಿತ್ರಾಫಲತೈಲೇನೈವ| ಸಾಲ್ವಣೇನೋಪನಾಹಯೇತ್ ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ಸ್ವೇದಯೇಚ್ಚಾಭೀಕ್ಷ್ಣಮಿತಿ ಏವಮಗ್ರೇತನೇ ಕಫಾರಬ್ಧೇಽಪಿ ಸ್ವೇದೋ ವಿಧೇಯಃ, ನತು ಪಿತ್ತಾರಬ್ಧೇ; ಸ ಚ ಸ್ವೇದ ಆಜಲಪ್ರಾಪ್ತೇಃ , ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಸರ್ವೇಷಾಮಸ್ವೇದ್ಯತ್ವಮ್| ಕಥಮತ್ರೋದರಿಣಃ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾಸ್ಥಾಪನಾನುವಾಸನಾನಿ ಸುಶ್ರುತಾಚಾರ್ಯಃ ಪ್ರಾಹ? ಅಗ್ರೇ ‘ಅಸ್ನೇಹ್ಯಾ ಅಸ್ವೇದ್ಯಾ ನಾನುವಾಸ್ಯಾ ನಾಸ್ಥಾಪ್ಯಾ’ ಇತಿ ಪಠಿತತ್ವಾತ್; ಏತನ್ನ, ಯತಶ್ಛಿದ್ರೋದಕೋದರಿಣೋರೇವ ತತ್ರ ನಿಷೇಧಃ, ಅನ್ಯೇಷು ಯಥಾವಸ್ಥಂ ಸ್ನೇಹಾದಯಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾ ಇತಿ||೫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ಪಿತ್ತೋದರಿಣಂ ತು ಮಧುರಗಣವಿಪಕ್ವೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ ಸ್ನೇಹಯಿತ್ವಾ, ಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿಫಲಾತ್ರಿವೃದ್ವಿಪಕ್ವೇನಾನುಲೋಮ್ಯ, ಶರ್ಕರಾಮಧುಘೃತಪ್ರಗಾಢೇನ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಕಷಾಯೇಣಾಸ್ಥಾಪಯೇದನುವಾಸಯೇಚ್ಚ, ಪಾಯಸೇನೋಪನಾಹಯೇದುದರಂ, ಭೋಜಯೇಚ್ಚೈನಂ ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿಸಿದ್ಧೇನ ಪಯಸಾ ||೬||
View original
पित्तोदरिणं तु मधुरगणविपक्वेन सर्पिषा स्नेहयित्वा, श्यामात्रिफलात्रिवृद्विपक्वेनानुलोम्य, शर्करामधुघृतप्रगाढेन न्यग्रोधादिकषायेणास्थापयेदनुवासयेच्च, पायसेनोपनाहयेदुदरं, भोजयेच्चैनं विदारिगन्धादिसिद्धेन पयसा ||६||
ಪಿತ್ತೋದರಿಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ಮಧುರಗಣಃ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದೀನಿ| ಶ್ಯಾಮಾ ವೃದ್ಧದಾರಕಃ| ಕ್ಷೀರಸಿದ್ಧಾಸ್ತಣ್ಡುಲಾಃ ಪಾಯಸಃ||೬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ಶ್ಲೇಷ್ಮೋದರಿಣಂ ತು ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಕಷಾಯಸಿದ್ಧೇನ ಸರ್ಪಿಷೋಪಸ್ನೇಹ್ಯ, ಸ್ನುಹೀಕ್ಷೀರವಿಪಕ್ವೇನಾನುಲೋಮ್ಯ, ತ್ರಿಕಟುಕಮೂತ್ರಕ್ಷಾರತೈಲಪ್ರಗಾಢೇನ ಮುಷ್ಕಕಾದಿಕಷಾಯೇಣಾಸ್ಥಾಪಯೇದನುವಾಸಯೇಚ್ಚ, ಶಣಾತಸೀಧಾತಕೀಕಿಣ್ವಸರ್ಷಪಮೂಲಕಬೀಜಕಲ್ಕೈಶ್ಚೋಪನಾಹಯೇದುದರಂ, ಭೋಜಯೇಚ್ಚೈನಂ ತ್ರಿಕಟುಕಪ್ರಗಾಢೇನ ಕುಲತ್ಥಯೂಷೇಣ ಪಾಯಸೇನ ವಾ, ಸ್ವೇದಯೇಚ್ಚಾಭೀಕ್ಷ್ಣಮ್ ||೭||
View original
श्लेष्मोदरिणं तु पिप्पल्यादिकषायसिद्धेन सर्पिषोपस्नेह्य, स्नुहीक्षीरविपक्वेनानुलोम्य, त्रिकटुकमूत्रक्षारतैलप्रगाढेन मुष्ककादिकषायेणास्थापयेदनुवासयेच्च, शणातसीधातकीकिण्वसर्षपमूलकबीजकल्कैश्चोपनाहयेदुदरं, भोजयेच्चैनं त्रिकटुकप्रगाढेन कुलत्थयूषेण पायसेन वा, स्वेदयेच्चाभीक्ष्णम् ||७||
ಶ್ಲೇಷ್ಮೋದರಿಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ಮುಷ್ಕಕಪಲಾಶಧಾವನ್ಯಾದಿರ್ಮುಷ್ಕಕಾದಿಃ| ಆಸ್ಥಾಪನವರ್ಗಸಿದ್ಧೇನ ತೈಲೇನಾನುವಾಸನಮ್| ಕಿಣ್ವಂ ಸುರಾಬೀಜಮ್||೭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ದೂಷ್ಯೋದರಿಣಂ ತು ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯ ಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನೀಸ್ವರಸಸಿದ್ಧೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ ವಿರಚಯೇನ್ಮಾಸಮರ್ಧಮಾಸಂ ವಾ, ಮಹಾವೃಕ್ಷಕ್ಷೀರಸುರಾಗೋಮೂತ್ರಸಿದ್ಧೇನ ವಾ; ಶುದ್ಧಕೋಷ್ಠಂ ತು ಮದ್ಯೇನಾಶ್ವಮಾರಕಗುಞ್ಜಾಕಾಕಾದನೀಮೂಲಕಲ್ಕಂ ಪಾಯಯೇತ್; ಇಕ್ಷುಕಾಣ್ಡಾನಿ ವಾ ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪೇಣ ದಂಶಯಿತ್ವಾ ಭಕ್ಷಯೇದ್ವಲ್ಲೀಫಲಾನಿ ವಾ, ಮೂಲಜಂ ಕನ್ದಜಂ ವಾ ವಿಷಮಾಸೇವಯೇತ್, ತೇನಾಗದೋ ಭವತ್ಯನ್ಯಂ ವಾ ಭಾವಮಾಪದ್ಯತೇ ||೮||
View original
दूष्योदरिणं तु प्रत्याख्याय सप्तलाशङ्खिनीस्वरससिद्धेन सर्पिषा विरचयेन्मासमर्धमासं वा, महावृक्षक्षीरसुरागोमूत्रसिद्धेन वा; शुद्धकोष्ठं तु मद्येनाश्वमारकगुञ्जाकाकादनीमूलकल्कं पाययेत्; इक्षुकाण्डानि वा कृष्णसर्पेण दंशयित्वा भक्षयेद्वल्लीफलानि वा, मूलजं कन्दजं वा विषमासेवयेत्, तेनागदो भवत्यन्यं वा भावमापद्यते ||८||
ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಪದಿಶನ್ನಾಹ- ದೂಷ್ಯೋದರಿಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶಙ್ಖಿನೀ ಯವತಿಕ್ತಾಭೇದಃ| ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕೋದರೇ ಸ್ನೇಹಾದಿ ಯದುಕ್ತಂ ತದ್ವಾತಾದ್ಯುದರೋದಿತಭೇಷಜಗಣೈಃ ಸರ್ವಂ ಸಾಧನೀಯಮ್| ಯದಾಹ ಚರಕಃ- “ಸನ್ನಿಪಾತೋದರೇ ಸರ್ವಾ ಯಥೋಕ್ತಾಃ ಕಾರಯೇತ್ ಕ್ರಿಯಾಃ” (ಚ. ಚಿ. ೧೩) ಇತಿ| ಲಘುವಾಗ್ಭಟೇಽಪಿ “ಸನ್ನಿಪಾತೋದರೇ ಕುರ್ಯಾನ್ನಾತಿಕ್ಷೀಣಬಲಾನಲೇ| ದೋಷೋದ್ರೇಕಾನುರೋಧೇನ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯ ಕ್ರಿಯಾಮಿಮಾಮ್” (ವಾ. ಚಿ. ೧೫) ಇತಿ| ಶಙ್ಖಿನೀ ಯವತಿಕ್ತಾಭೇದಃ| ಮಹಾವೃಕ್ಷೇತ್ಯಾದಿ| ವಿರೇಚಯೇದಿತಿ ಶೇಷಃ| ಮಹಾವೃಕ್ಷಃ ಸೇಹುಣ್ಡಃ| ಮಹಾವೃಕ್ಷಕ್ಷೀರಮಾತ್ರಾ ಕಲ್ಕಪ್ರಮಾಣಾ| ಶುದ್ಧೇತ್ಯಾದಿ| ಗುಞ್ಜಾ ಚಿರಿಹಿಣ್ಟಿಕಾ| ಕಾಕಾದನೀ ವಾಯಸತಿನ್ದುಕಾ| ಇಕ್ಷುಕಾಣ್ಡಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಯಥಾ ಮದಾತ್ಯಯೇ ಮದ್ಯಪಾನಮ್, ಅಗ್ನಿದಗ್ಧೇಽಗ್ನಿಸ್ವೇದಃ, ಅತೀಸಾರೇ ಸ್ವಿನ್ನಪಥ್ಯಯಾ ವಿಟ್ಪ್ರವರ್ತನಂ, ಛರ್ದ್ಯಾಂ ವಮನಂ, ಸರ್ಪವಿಷೇ ವಿಷಭಕ್ಷಣಂ, ತದ್ವದ್ವಿಷಾದ್ಯುತ್ಪನ್ನೋದರೇಽಪಿ ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪದಷ್ಟೇಕ್ಷುಕಾಣ್ಡಭಕ್ಷಣಂ ವಿಷಭಕ್ಷಣಂ ವಾ| ವಲ್ಲೀಫಲಾನಿ ಕರ್ಕಟೀಪ್ರಭೃತೀನಿ| ಅನ್ಯಂ ವಾ ಭಾವಮಾಪದ್ಯತೇ ಮರಣಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ಕರ್ಮೇದಂ ದಾರುಣಮ್, ಅಕ್ರಿಯಾಯಾಂ ಧ್ರುವಂ ಮರಣಂ, ಕ್ರಿಯಾಯಾಂ ಸಂಶಯೇ ಸತ್ಯೇವಂ ಕುರ್ಯಾತ್, ತತ್ರಾಪೀಶ್ವರಾನುಜ್ಞಾತೇನೈವ ಕಾರ್ಯಮ್||೮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಕುಪಿತಾನಿಲಮೂಲತ್ವಾತ್ ಸಞ್ಚಿತತ್ವಾನ್ಮಲಸ್ಯ ಚ |
ಸರ್ವೋದರೇಷು ಶಂಸನ್ತಿ ಬಹುಶಸ್ತ್ವನುಲೋಮನಮ್ ||೯||
View original
भवति चात्र- कुपितानिलमूलत्वात् सञ्चितत्वान्मलस्य च |
सर्वोदरेषु शंसन्ति बहुशस्त्वनुलोमनम् ||९||
ಕುಪಿತೇತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ವೋದರಾಣ್ಯೇವ ಮಲವೃದ್ಧ್ಯಾ ವರ್ತನ್ತೇ, ತಸ್ಮಾತ್ ಸಂಶೋಧನಂ ಶಸ್ತಂ, ತಚ್ಚ ಬಹುಶೋಽನಲ್ಪಶಃ ||೯||
Adhikarana (10) · Śloka 10
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಸಾಮಾನ್ಯಯೋಗಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ |
ತದ್ಯಥಾ- ಏರಣ್ಡತೈಲಮಹರಹರ್ಮಾಸಂ ದ್ವೌ ವಾ ಕೇವಲಂ ಮೂತ್ರಯುಕ್ತಂ ಕ್ಷೀರಯುಕ್ತಂ ವಾ ಸೇವೇತೋದಕವರ್ಜೀ, ಮಾಹಿಷಂ ವಾ ಮೂತ್ರಂ ಕ್ಷೀರೇಣ ನಿರಾಹಾರಃಸಪ್ತರಾತ್ರಮ್, ಉಷ್ಟ್ರೀಕ್ಷೀರಾಹಾರೋ ವಾಽನ್ನವಾರಿವರ್ಜೀ ಪಕ್ಷಂ, ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ವಾ ಮಾಸಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇನ ವಿಧಾನೇನಾಸೇವೇತ, ಸೈನ್ಧವಾಜಮೋದಾಯುಕ್ತಂ ವಾ ನಿಕುಮ್ಭತೈಲಮ್, ಆರ್ದ್ರಶೃಙ್ಗವೇರರಸಪಾತ್ರಶತಸಿದ್ಧಂ ವಾ ವಾತಶೂಲೇಽವಚಾರ್ಯಂ, ಶೃಙ್ಗವೇರರಸವಿಪಕ್ವಂ ಕ್ಷೀರಮಾಸೇವೇತ, ಚವ್ಯಶೃಙ್ಗವೇರಕಲ್ಕಂ ವಾ ಪಯಸಾ ಸರಲದೇವದಾರುಚಿತ್ರಕಮೇವ ವಾ, ಮುರಙ್ಗೀಶಾಲಪರ್ಣೀಶ್ಯಾಮಾಪುನರ್ನವಾಕಲ್ಕಂ ವಾ, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಕಫಲತೈಲಂ ವಾ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸ್ವರ್ಜಿಕಾಹಿಙ್ಗುಮಿಶ್ರಂ ಪಿಬೇತ್, ಗುಡದ್ವಿತೀಯಾಂ ವಾ ಹರೀತಕೀಂ ಭಕ್ಷಯೇತ್, ಸ್ನುಹೀಕ್ಷೀರಭಾವಿತಾನಾಂ ವಾ ಪಿಪ್ಪಲೀನಾಂ ಸಹಸ್ರಂ ಕಾಲೇನ, ಪಥ್ಯಾಕೃಷ್ಣಾಚೂರ್ಣಂ ವಾ ಸ್ನುಹೀಕ್ಷೀರಭಾವಿತಮುತ್ಕಾರಿಕಾಂ ಪಕ್ವಾಂ ದಾಪಯೇತ್; ಹರೀತಕೀಚೂರ್ಣಂ ಪ್ರಸ್ಥಮಾಢಕೇ ಘೃತಸ್ಯಾವಾಪ್ಯಾಙ್ಗಾರೇಷ್ವಭಿವಿಲಾಪ್ಯ ಖಜೇನಾಭಿಮಥ್ಯಾನುಗುಪ್ತಂ ಕೃತ್ವಾಽರ್ಧಮಾಸಂ ಯವಪಲ್ಲೇ ವಾಸಯೇತ್, ತತಶ್ಚೋದ್ಧೃತ್ಯ ಪರಿಸ್ರಾವ್ಯ ಹರೀತಕೀಕ್ವಾಥಾಮ್ಲದಧೀನ್ಯಾವಾಪ್ಯ ವಿಪಚೇತ್, ತದ್ಯಥಾಯೋಗಂ ಮಾಸಮರ್ಧಮಾಸಂ ವಾ ಪಾಯಯೇತ್; ಗವ್ಯೇ ಪಯಸಿ ಮಹಾವೃಕ್ಷಕ್ಷೀರಮಾವಾಪ್ಯ ವಿಪಚೇತ್, ವಿಪಕ್ವಂ ಚಾವತಾರ್ಯ ಶೀತೀಭೂತಂ ಮನ್ಥಾನೇನಾಭಿಮಥ್ಯ ನವನೀತಮಾದಾಯ ಭೂಯೋ ಮಹಾವೃಕ್ಷಕ್ಷೀರೇಣೈವ ವಿಪಚೇತ್, ತದ್ಯಥಾಯೋಗಂ ಮಾಸಂ ಮಾಸಾರ್ಧಂ ವಾ ಪಾಯಯೇತ್; ಚವ್ಯಚಿತ್ರಕದನ್ತ್ಯತಿವಿಷಾಕುಷ್ಠಸಾರಿವಾತ್ರಿಫಲಾಜಮೋದಹರಿದ್ರಾಶಙ್ಖಿನೀತ್ರಿವೃತ್ತ್ರಿಕಟುಕಾನಾಮರ್ಧಕಾರ್ಷಿಕಾ ಭಾಗಾ, ರಾಜವೃಕ್ಷಫಲಮಜ್ಜ್ಞಾಮಷ್ಟೌ ಕರ್ಷಾಃ, ಮಹಾವೃಕ್ಷಕ್ಷೀರಪಲೇ ದ್ವೇ, ಗವಾಂ ಕ್ಷೀರಮೂತ್ರಯೋರಷ್ಟಾವಷ್ಟೌ ಪಲಾನಿ, ಏತತ್ ಸರ್ವಂ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥೇ ಸಮಾವಾಪ್ಯ ವಿಪಚೇತ್, ತದ್ಯಥಾಯೋಗಂ ಮಾಸಮರ್ಧಮಾಸಂ ವಾ ಪಾಯಯೇತ್; ಏತಾನಿ ತಿಲ್ವಕಘೃತಚತುರ್ಥಾನಿ ಸರ್ಪೀಂಷ್ಯುದರಗುಲ್ಮವಿದ್ರಧ್ಯಷ್ಠೀಲಾನಾಹಕುಷ್ಠೋನ್ಮಾದಾಪಸ್ಮಾರೇಷೂಪಯೋಜ್ಯಾನಿ ವಿರೇಚನಾರ್ಥಂ; ಮೂತ್ರಾಸವಾರಿಷ್ಟಸುರಾಶ್ಚಾಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಮಹಾವೃಕ್ಷಕ್ಷೀರಸಮ್ಭೃತಾಃ ಸೇವೇತ; ವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯಕಷಾಯಂ ವಾ ಶೃಙ್ಗವೇರದೇವದಾರುಪ್ರಗಾಢಮ್ ||೧೦||
View original
अत ऊर्ध्वं सामान्ययोगान् वक्ष्यामः |
तद्यथा- एरण्डतैलमहरहर्मासं द्वौ वा केवलं मूत्रयुक्तं क्षीरयुक्तं वा सेवेतोदकवर्जी, माहिषं वा मूत्रं क्षीरेण निराहारःसप्तरात्रम्, उष्ट्रीक्षीराहारो वाऽन्नवारिवर्जी पक्षं, पिप्पलीं वा मासं पूर्वोक्तेन विधानेनासेवेत, सैन्धवाजमोदायुक्तं वा निकुम्भतैलम्, आर्द्रशृङ्गवेररसपात्रशतसिद्धं वा वातशूलेऽवचार्यं, शृङ्गवेररसविपक्वं क्षीरमासेवेत, चव्यशृङ्गवेरकल्कं वा पयसा सरलदेवदारुचित्रकमेव वा, मुरङ्गीशालपर्णीश्यामापुनर्नवाकल्कं वा, ज्योतिष्कफलतैलं वा क्षीरेण स्वर्जिकाहिङ्गुमिश्रं पिबेत्, गुडद्वितीयां वा हरीतकीं भक्षयेत्, स्नुहीक्षीरभावितानां वा पिप्पलीनां सहस्रं कालेन, पथ्याकृष्णाचूर्णं वा स्नुहीक्षीरभावितमुत्कारिकां पक्वां दापयेत्; हरीतकीचूर्णं प्रस्थमाढके घृतस्यावाप्याङ्गारेष्वभिविलाप्य खजेनाभिमथ्यानुगुप्तं कृत्वाऽर्धमासं यवपल्ले वासयेत्, ततश्चोद्धृत्य परिस्राव्य हरीतकीक्वाथाम्लदधीन्यावाप्य विपचेत्, तद्यथायोगं मासमर्धमासं वा पाययेत्; गव्ये पयसि महावृक्षक्षीरमावाप्य विपचेत्, विपक्वं चावतार्य शीतीभूतं मन्थानेनाभिमथ्य नवनीतमादाय भूयो महावृक्षक्षीरेणैव विपचेत्, तद्यथायोगं मासं मासार्धं वा पाययेत्; चव्यचित्रकदन्त्यतिविषाकुष्ठसारिवात्रिफलाजमोदहरिद्राशङ्खिनीत्रिवृत्त्रिकटुकानामर्धकार्षिका भागा, राजवृक्षफलमज्ज्ञामष्टौ कर्षाः, महावृक्षक्षीरपले द्वे, गवां क्षीरमूत्रयोरष्टावष्टौ पलानि, एतत् सर्वं घृतप्रस्थे समावाप्य विपचेत्, तद्यथायोगं मासमर्धमासं वा पाययेत्; एतानि तिल्वकघृतचतुर्थानि सर्पींष्युदरगुल्मविद्रध्यष्ठीलानाहकुष्ठोन्मादापस्मारेषूपयोज्यानि विरेचनार्थं; मूत्रासवारिष्टसुराश्चाभीक्ष्णं महावृक्षक्षीरसम्भृताः सेवेत; विरेचनद्रव्यकषायं वा शृङ्गवेरदेवदारुप्रगाढम् ||१०||
ಅತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಪ್ತಾಹಂ ಮಾಹಿಷಂ ಮೂತ್ರಂ ಕ್ಷೀರೇಣ ಕೃತೋದಕಾನ್ನಕಾರ್ಯಃ, ಕೇಚಿದತ್ರ ಮಾಹಿಷಮೇವ ಕ್ಷೀರಮಾಹುಃ, ಅಪರೇ ಪುನರ್ಮಾಹಿಷಸ್ಯಾಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಾದಿಕರಣಾದ್ಗವ್ಯಮೇವಾಹುಃ| ಗೂಢಪದಭಙ್ಗಟಿಪ್ಪಣೇ ಈದೃಶಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಂ- ಮಾಹಿಷಂ ಮೂತ್ರಂ ಕ್ಷೀರೇಣ ಗವ್ಯೇನ ಪಿಬೇತ್; ಪ್ರಮಾದವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮಿದಂ, ಯಸ್ಮಾಜ್ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯಾದೀನಾಮನುಮತಂ ನ ಭವತಿ| ಉಷ್ಟ್ರೀತ್ಯಾದಿ| ಕೇಚಿದತ್ರ ಕ್ಷೀರಂ ತ್ರಿಕಟುಕಸಂಯುಕ್ತಮಾಹುಃ, ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಪ್ರಾಮಾಣ್ಯಾತ್| ಪಿಪ್ಪಲೀಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇನ ವಾತಶೋಣಿತೋಕ್ತೇನ| ಸೈನ್ಧವಾಜಮೋದಾಪ್ರಕ್ಷೇಪಯುಕ್ತಂ ವಾ ದನ್ತೀತೈಲಂ; ತದೇವ ತೈಲಮಾರ್ದ್ರಶೃಙ್ಗವೇರರಸಾಢಕಶತಪಕ್ವಂ ವಾತಶೂಲೇ ವಾತರುಜ್ಯವಚಾರ್ಯಮ್; ಅನ್ಯೇ ತು ತಿಲತೈಲಮೇವ ಸಾಧಯನ್ತಿ, ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಪ್ರಾಮಾಣ್ಯಾತ್; ಆರ್ದ್ರಶೃಙ್ಗವೇರಮಾರ್ದ್ರಕಂ, ತದ್ರಸಂ ಚತುರ್ಗುಣಮ್| ವಿಪಕ್ವಂ ಕ್ಷೀರಾವಶಿಷ್ಟಂ ಪಕ್ವಮ್| ಚವ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಪಯಸಾ ಚತುರ್ಗುಣೇನೈವ| ಸರಲದೇವದಾರುಚಿತ್ರಕಮೇವ ಪಯಸೇತ್ಯರ್ಥಃ; ಸರಲಾ ತ್ರಿವೃತ್| ಮುರಙ್ಗ್ಯಾದಯೋ ವಾ ತಥೈವ ಚ; ಮುರಙ್ಗೀ ಶೋಭಾಞ್ಜನಕಃ| ಶ್ಯಾಮಾ ವೃದ್ಧದಾರುಕಃ| ಜ್ಯೋತಿಷ್ಕಃ ಕಾಕಮರ್ದನಿಕಾ| ಹಿಙ್ಗುಮಾಷಕಸ್ವರ್ಜಿಕಾಕ್ಷಾರಮಾಷಕಚತುಷ್ಟಯಸಂಯುಕ್ತಂ ‘ಮಾಸಮರ್ಧಮಾಸಂ ವಾ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಸ್ನುಹೀತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ತ್ರಿಃಸಪ್ತಕೃತ್ವೋ ಭಾವನಾ| ಸ್ನುಹೀ ಸೇಹುಣ್ಡಃ, ಸ ಚ ಬಹುಕಣ್ಟಕಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ| ಕಾಲೇನೇತಿ ಯಾವತಾ ಕಾಲೇನ ಶಕ್ನುಯಾದ್ಭಕ್ಷಯಿತುಂ, ಪಿಪ್ಪಲೀಸಹಸ್ರಮೇಕದ್ವಿತ್ರಿಚತುಷ್ಟಯತ್ವೇನ ವಿರೇಕಾರ್ಥಮ್| ಪಥ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಉತ್ಕಾರಿಕಾಂ ಲಪ್ಸಿಕಾಮ್| ಹರೀತಕೀತ್ಯಾದಿ| ಖಜಃ ಮನ್ಥಾನಮ್| ಹರೀತಕೀಕ್ವಾಥಕಾಞ್ಜಿಕದಧೀನಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಘೃತಚತುರ್ಗುಣಾನಿ| ಗವ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ|- ಗವ್ಯೇ ಪಯಸೀತಿ ಆಢಕಪ್ರಮಾಣೇ, ಮಹಾವೃಕ್ಷಕ್ಷೀರಂ ಪ್ರಸ್ಥಂ, ಮಹಾವೃಕ್ಷಃ ಸೇಹುಣ್ಡಃ, ತಜ್ಜಂ ಚ ನವನೀತಂ ಮಹಾವೃಕ್ಷಕ್ಷೀರಪಾದಂ, ದ್ರವಾನುಕ್ತೌ ಜಲಮತ್ರ ಚತುರ್ಗುಣಮ್| ಚವ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ತ್ರಿಫಲಾತ್ರಿಕಟುಕದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮರ್ಧಕಾರ್ಷಿಕಾ ಭಾಗಾಃ, ನ ಹಿ ತ್ರಿಫಲಾ ತ್ರಿಕಟುಕಂ ವಾ ದ್ರವ್ಯಮೇಕಮಿತಿ| ಕೇಚಿದ್ದ್ರವಸ್ಯಾಲ್ಪತ್ವಾಜ್ಜಲಮಪಿ ಚತುರ್ಗುಣಮಿತ್ಯಾಹುಃ| ಏಷಾಂ ವಿಷಯಮಾಹ- ಏತಾನೀತ್ಯಾದಿ| ತಿಲ್ವಕಘೃತಂ ವಾತವ್ಯಾಧ್ಯುಕ್ತಂ ಚತುರ್ಥಂ ಯೇಷಾಂ ತಾನಿ ತಿಲ್ವಕಘೃತಚತುರ್ಥಾನಿ| ಮೂತ್ರೇತ್ಯಾದಿ|- ಮೂತ್ರದ್ರವೇಣಾಸವಾದಯೋಽನುಕಲ್ಪೇನ ಮಹಾವೃಕ್ಷಕ್ಷೀರಪ್ರಸ್ಥಪ್ರಕ್ಷೇಪೇಣ ಸಮ್ಯಕ್ಕೃತಾಃ| ವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯಕಷಾಯಮಿತ್ಯಾದಿ|- ತ್ರಿವೃದಾದಿಕಷಾಯಂ ವಾ ಶುಣ್ಠೀದೇವದಾರುಚೂರ್ಣಕರ್ಷಪ್ರಕ್ಷೇಪಾಢ್ಯಮ್||೧೦||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ವಮನವಿರೇಚನಶಿರೋವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಪಾಲಿಕಾ ಭಾಗಾಃ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿವಚಾದಿಹರಿದ್ರಾದಿಪರಿಪಠಿತಾನಾಂ ಚ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟಾನಾಂ ಯಥೋಕ್ತಾನಾಂ ಚ ಲವಣಾನಾಂ ತತ್ಸರ್ವಂ ಮೂತ್ರಗಣೇ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ಮಹಾವೃಕ್ಷಕ್ಷೀರಪ್ರಸ್ಥಂ ಚ ಮೃದ್ವಗ್ನಿನಾಽವಘಟ್ಟಯನ್ ವಿಪಚೇದಪ್ರದಗ್ಧಕಲ್ಕಂ, ತತ್ಸಾಧುಸಿದ್ಧಮವತಾರ್ಯ ಶೀತೀಭೂತಮಕ್ಷಮಾತ್ರಾ ಗುಟಿಕಾ ವರ್ತಯೇತ್, ತಾಸಾಮೇಕಾಂ ದ್ವೇ ತಿಸ್ರೋ ವಾ ಗುಟಿಕಾ ಬಲಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಮಾಸಾಂಸ್ತ್ರೀಂಶ್ಚತುರೋ ವಾ ಸೇವೇತ, ಏಷಾಽಽನಾಹಂವರ್ತಿಕ್ರಿಯಾ ವಿಶೇಷೇಣ ಮಹಾವ್ಯಾಧಿಷೂಪಯುಜ್ಯತೇ (ವಿಶೇಷೇಣ) ಕೋಷ್ಠಜಾಂಶ್ಚ ಕೃಮೀನಪಹನ್ತಿ ಕಾಸಶ್ವಾಸಕೃಮಿಕುಷ್ಠಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾರೋಚಕಾವಿಪಾಕೋದಾವರ್ತಾಂಶ್ಚ ನಾಶಯತಿ ||೧೧||
View original
वमनविरेचनशिरोविरेचनद्रव्याणां पालिका भागाः पिप्पल्यादिवचादिहरिद्रादिपरिपठितानां च द्रव्याणां श्लक्ष्णपिष्टानां यथोक्तानां च लवणानां तत्सर्वं मूत्रगणे प्रक्षिप्य महावृक्षक्षीरप्रस्थं च मृद्वग्निनाऽवघट्टयन् विपचेदप्रदग्धकल्कं, तत्साधुसिद्धमवतार्य शीतीभूतमक्षमात्रा गुटिका वर्तयेत्, तासामेकां द्वे तिस्रो वा गुटिका बलापेक्षया मासांस्त्रींश्चतुरो वा सेवेत, एषाऽऽनाहंवर्तिक्रिया विशेषेण महाव्याधिषूपयुज्यते (विशेषेण) कोष्ठजांश्च कृमीनपहन्ति कासश्वासकृमिकुष्ठप्रतिश्यायारोचकाविपाकोदावर्तांश्च नाशयति ||११||
ಇದಾನೀಮನಲದೀಪನೀಂ ಗುಪಿತಾನಿಲಸಂವಲಿತಮಲಾನುಲೋಮನೀಮಾಭ್ಯನ್ತರೀಂ ಮೂತ್ರವರ್ತಿಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ವಮನೇತ್ಯಾದಿ| ಸಂಶೋಧನಸಂಶಮನೀಯಾಧ್ಯಾಯೋದಿತಾನಿ ವಮನವಿರೇಚನಶಿರೋವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಮದನಫಲಾದಿತ್ರಿವೃದಾದಿವಿಡಙ್ಗಾದೀನಿ, ದ್ರವ್ಯಸಙ್ಗ್ರಹಣೀಯಾಧ್ಯಾಯೇ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿವಚಾದಿಹರಿದ್ರಾದಯೋ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಃ, ಲವಣಾನ್ಯನ್ನಪಾನಾಧ್ಯಾಯೇ ಪರಿಪಠಿತಾನಿ ಸೈನ್ಧವಾದೀನಿ, ಮೂತ್ರಗಣೋ ಗೋಮೂತ್ರಾದಿರ್ದ್ರವದ್ರವ್ಯಪಠಿತಃ; ತೇಷಾಂ ಯಥಾಲಾಭಂ ಪಾಲಿಕಾ ಭಾಗಾಃ| ಯಥಾಲಾಭಮೇವ ಗವಾದೀನಾಂ ಮೂತ್ರೇಣ ವ್ಯಸ್ತಸಮಸ್ತೇನ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಚತುರ್ಗುಣೈರಷ್ಟಗುಣೈರ್ವಾ ವಿಪಾಚ್ಯಮ್| ಅಙ್ಗುಷ್ಠಪ್ರಮಾಣಾ ವರ್ತಯಃ ಕರ್ತವ್ಯಾಃ| ತಾಃ ಪುನರಧಮಮಧ್ಯಮೋತ್ತಮಪುರುಷಾದಿಬಲಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಏಕದ್ವಿತ್ರಿಸಙ್ಖ್ಯೋಪಲಕ್ಷಿತಾ ಭಕ್ಷಯಿತವ್ಯಾಃ| ತತ್ರ ಚ ಗವಾದಿಮೂತ್ರಮೇವಾನುಪಾನಮ್| ತಾಸಾಮಭ್ಯಾಸೇ ಕಾಲಾವಧಿರ್ಮಾಸಾಸ್ತ್ರಯಶ್ಚತ್ವಾರೋ ವಾ; ಫಲಂ ತು ಮೇಹಾದಿಮಹಾವ್ಯಾಧಿಹರಣಂ ಕೋಷ್ಠಕೃಮಿಹರಣಂ ಚ||೧೧||
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ಮದನಫಲಮಜ್ಜಕುಟಜಜೀಮೂತಕೇಕ್ಷ್ವಾಕುಧಾಮಾರ್ಗವತ್ರಿವೃತ್ತ್ರಿಕಟುಕಸರ್ಷಪಲವಣಾನಿ ಮಹಾವೃಕ್ಷಕ್ಷೀರಮೂತ್ರಯೋರನ್ಯತರೇಣ ಪಿಷ್ಟ್ವಾಽಙ್ಗುಷ್ಠಮಾತ್ರಾಂ ವಾರ್ತಿಂ ಕೃತ್ವೋದರಿಣ ಆನಾಹೇ ತೈಲಲವಣಾಭ್ಯಕ್ತಗುದಸ್ಯೈಕಾಂ ದ್ವೇ ತಿಸ್ರೋ ವಾ ಪಾಯೌ ನಿದಧ್ಯಾತ್, ಏಷಾಽಽನಾಹವರ್ತಿಕ್ರಿಯಾ ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷೋದಾವರ್ತಾಧ್ಮಾನಾನಾಹೇಷು ವಿಧೇಯಾ ||೧೨||
View original
मदनफलमज्जकुटजजीमूतकेक्ष्वाकुधामार्गवत्रिवृत्त्रिकटुकसर्षपलवणानि महावृक्षक्षीरमूत्रयोरन्यतरेण पिष्ट्वाऽङ्गुष्ठमात्रां वार्तिं कृत्वोदरिण आनाहे तैललवणाभ्यक्तगुदस्यैकां द्वे तिस्रो वा पायौ निदध्यात्, एषाऽऽनाहवर्तिक्रिया वातमूत्रपुरीषोदावर्ताध्मानानाहेषु विधेया ||१२||
ಅಭ್ಯನ್ತರವರ್ತಿಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಫಲವರ್ತಿಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಮದನಫಲೇತ್ಯಾದಿ| ಜೀಮೂತಕೋ ದೇವದಾಲೀ, ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಃ ಕಟುತುಮ್ಬೀ, ಧಾಮಾರ್ಗವೋ ಮಹಾಕೋಶಾತಕೀ| ‘ವಿಪಾಚ್ಯ’ ಇತ್ಯನುವರ್ತನೀಯಮ್| ಪಾಕೇ ತು ಮೂತ್ರಮೇವಾನುವರ್ತನೀಯಮ್| ಪಾಯೌ ಗುದೇ| ನ ಕೇವಲಂ ಉದರಾನಾಹೇ ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷೋದಾವರ್ತಾಧ್ಮಾನಾನಾಹೇಷು ವಿಧೇಯೇತಿ| ‘ಕ್ಷಾರಮೂತ್ರಯೋರನ್ಯತರೇಣ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ; ತತ್ರ ಕ್ಷಾರಃ ಕ್ಷಾರೋದಕಂ ಪೇಷಣವಚನಾತ್ ||೧೨||
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ಪ್ಲೀಹೋದರಿಣಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ದಧ್ನಾ ಭುಕ್ತವತೋ ವಾಮಬಾಹೌ ಕೂರ್ಪರಾಭ್ಯನ್ತರತಃ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್, ವಿಮರ್ದಯೇಚ್ಚ ಪಾಣಿನಾ ಪ್ಲೀಹಾನಂ ರುಧಿರಸ್ಯನ್ದನಾರ್ಥಂ; ತತಃ ಸಂಶುದ್ಧದೇಹಂ ಸಮುದ್ರಶುಕ್ತಿಕಾಕ್ಷಾರಂ ಪಯಸಾ ಪಾಯಯೇತ, ಹಿಙ್ಗುಸೌವರ್ಚಿಕೇ ವಾ ಕ್ಷೀರೇಣ, ಸ್ರುತೇನ ಪಲಾಶಕ್ಷಾರೇಣ ವಾ ಯವಕ್ಷಾರಂ, ಕಿಂಶುಕಕ್ಷಾರೋದಕೇನ ವಾ ಬಹುಶಃ ಸ್ರುತೇನ ಯವಕ್ಷಾರಂ, ಪಾರಿಜಾತಕೇಕ್ಷುರಕಾಪಾಮಾರ್ಗಕ್ಷಾರಂ ವಾ, ತೈಲಸಂಸೃಷ್ಟಂ ಶೋಭಾಞ್ಜನಕಯೂಷಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಸೈನ್ಧವಚಿತ್ರಕಯುಕ್ತಂ, ಪೂತಿಕರಞ್ಜಕ್ಷಾರಂ ವಾಽಮ್ಲಸ್ರುತಂ ವಿಡ್ಲವಣಪಿಪ್ಪಲೀಪ್ರಗಾಢಮ್ ||೧೩||
View original
प्लीहोदरिणः स्निग्धस्विन्नस्य दध्ना भुक्तवतो वामबाहौ कूर्पराभ्यन्तरतः सिरां विध्येत्, विमर्दयेच्च पाणिना प्लीहानं रुधिरस्यन्दनार्थं; ततः संशुद्धदेहं समुद्रशुक्तिकाक्षारं पयसा पाययेत, हिङ्गुसौवर्चिके वा क्षीरेण, स्रुतेन पलाशक्षारेण वा यवक्षारं, किंशुकक्षारोदकेन वा बहुशः स्रुतेन यवक्षारं, पारिजातकेक्षुरकापामार्गक्षारं वा, तैलसंसृष्टं शोभाञ्जनकयूषं पिप्पलीसैन्धवचित्रकयुक्तं, पूतिकरञ्जक्षारं वाऽम्लस्रुतं विड्लवणपिप्पलीप्रगाढम् ||१३||
ಪ್ಲೀಹೇತ್ಯಾದಿ| ದಧಿಭೋಜನಂ ರಕ್ತೋತ್ಕ್ಲೇಶಾಯ ತದಹರೇವ, ಕಫವ್ಯಾಧೌ ವಮನೇ ಕರ್ತವ್ಯೇ ಪ್ರಾಕ್ ಕಫೋತ್ಕ್ಲೇಶಕರದ್ರವ್ಯೋಪಯೋಗವತ್| ಕೂರ್ಪರಂ ಭುಜಮಧ್ಯಮ್| ರುಧಿರಸ್ಯನ್ದನಾರ್ಥಂ ರಕ್ತಸ್ರಾವಣಾರ್ಥಂ; ಸಿರಾವ್ಯಧವಿಧ್ಯುಕ್ತೋಽಪಿ ಸಿರಾವ್ಯಧಃ ಪುನರಿಹೋಕ್ತಃ, ಪ್ರಕರಣವಶಾತ್; ಅತೋ ನ ಪುನರುಕ್ತದೋಷಮಾವಹತಿ| ತತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಂಶುದ್ಧದೇಹಂ ವಮನವಿರೇಚನಾಭ್ಯಾಮ್| ಪಾರಿಜಾತಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಇಕ್ಷುರಕಃ ಕೋಕಿಲಾಕ್ಷಕಃ| ಪಾರಿಭದ್ರಕೇಕ್ಷುರಕೇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ಶೋಭಾಞ್ಜನೇತ್ಯಾದಿ| ಅಮ್ಲಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಮ್| ಪೂತಿಕರಞ್ಜಶ್ಚಿರಬಿಲ್ವಃ, ಕಣ್ಟಕೀಕರಞ್ಜ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ಕಲ್ಪನಾಮಾಹ- ಕಣ್ಟಕೀಕರಞ್ಜಕ್ಷಾರಮರ್ಧಪಲಮಾತ್ರಂ ಷಡ್ಗುಣಾಮ್ಲಕಾಞ್ಜಿಕೇನ ಬಹುಶಃ ಪರಿಸ್ರುತಂ ಪಿಪ್ಪಲೀವಿಡ್ಲವಣಚೂರ್ಣಾಕ್ಷಪ್ರಕ್ಷೇಪಮ್| ವಿಡಸ್ಥಾನೇ ಸೈನ್ಧವಮಿತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ||೧೩||
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
ಪಿಪ್ಪಲೀಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಚವ್ಯಚಿತ್ರಕಶೃಙ್ಗವೇರಯವಕ್ಷಾರಸೈನ್ಧವಾನಾಂ ಪಾಲಿಕಾ ಭಾಗಾಃ, ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ತತ್ತುಲ್ಯಂ ಚ ಕ್ಷೀರಂ ತದೈಕಧ್ಯಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್, ಏತತ್ ಷಟ್ಪಲಕಂ ನಾಮ ಸರ್ಪಿಃ ಪ್ಲೀಹಾಗ್ನಿಸಙ್ಗಗುಲ್ಮೋದರೋದಾವರ್ತಶ್ವಯಥುಪಾಣ್ಡುರೋಗಕಾಸಶ್ವಾಸಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೋರ್ಧ್ವವಾತವಿಷಮಜ್ವರಾನಪಹನ್ತಿ |
ಮನ್ದಾಗ್ನಿರ್ವಾ ಹಿಙ್ಗ್ವಾದಿಕಂ ಚೂರ್ಣಮುಪಯುಞ್ಜೀತ ||೧೪||
View original
पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकशृङ्गवेरयवक्षारसैन्धवानां पालिका भागाः, घृतप्रस्थं तत्तुल्यं च क्षीरं तदैकध्यं विपाचयेत्, एतत् षट्पलकं नाम सर्पिः प्लीहाग्निसङ्गगुल्मोदरोदावर्तश्वयथुपाण्डुरोगकासश्वासप्रतिश्यायोर्ध्ववातविषमज्वरानपहन्ति |
मन्दाग्निर्वा हिङ्ग्वादिकं चूर्णमुपयुञ्जीत ||१४||
ಪಿಪ್ಪಲೀತ್ಯಾದಿ| ಕೇಚಿದತ್ರ ಭಿಷಜಶ್ಚತುರ್ಗುಣಂ ಪಾನೀಯಮಾದದತೇ; ತನ್ನ, ಜೇಜ್ಜಟೇನ ನಿಷಿದ್ಧತ್ವಾತ್| ಅಸ್ಮಿನ್ ಯೋಗೇ ‘ಕೋಲಕುಲತ್ಥಪೂತೀಕರೋಹೀತಕಕ್ವಾಥಂ ದ್ವಿಗುಣಮಾವಾಪ್ಯ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ; ತನ್ನ, ಸೋಽಪಿ ಜೇಜ್ಜಟೇನ ನಿಷಿದ್ಧತ್ವಾತ್||೧೪||
Adhikarana 13 (15-16) · Śloka 16
ಯಕೃದ್ದಾಲ್ಯೇಽಪ್ಯೇಷ ಏವ ಕ್ರಿಯಾವಿಭಾಗಃ |
ವಿಶೇಷತಸ್ತು ದಕ್ಷಿಣಬಾಹೌ ಸಿರಾವ್ಯಧಃ ||೧೫||
ಮಣಿಬನ್ಧಂ ಸಕೃನ್ನಾಮ್ಯ ವಾಮಾಙ್ಗುಷ್ಠಸಮೀರಿತಾಮ್ |
ದಹೇತ್ ಸಿರಾಂ ಶರೇಣಾಶು ಪ್ಲೀಹ್ನೋ ವೈದ್ಯಃ ಪ್ರಶಾನ್ತಯೇ ||೧೬||
View original
यकृद्दाल्येऽप्येष एव क्रियाविभागः |
विशेषतस्तु दक्षिणबाहौ सिराव्यधः ||१५||
मणिबन्धं सकृन्नाम्य वामाङ्गुष्ठसमीरिताम् |
दहेत् सिरां शरेणाशु प्लीह्नो वैद्यः प्रशान्तये ||१६||
ಯಕೃದ್ದಾಲ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮಣಿಬನ್ಧಃ ಪಾಣಿಮೂಲಂ, ಸಕೃತ್ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನಾಮಯಿತ್ವಾ ವಾಮಾಙ್ಗುಷ್ಠಂ ಪ್ರತಿ ಸಮ್ಯಗೀರಿತಾಂ ಗತಾಂ ಸಿರಾಂ, ಶರಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ, ತಮಗ್ನಿವರ್ಣಂ ಕೃತ್ವಾ ದಹೇತ್||೧೫-೧೬||
Adhikarana 14 (17) · Śloka 17
ಬದ್ಧಗುದೇ ಪರಿಸ್ರಾವಿಣಿ ಚ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯಾಭ್ಯಕ್ತಸ್ಯಾಧೋ ನಾಭೇರ್ವಾಮತಶ್ಚತುರಙ್ಗುಲಮಪಹಾಯ ರೋಮರಾಜ್ಯಾ ಉದರಂ ಪಾಟಯಿತ್ವಾ ಚತುರಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಮನ್ತ್ರಾಣಿ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಯ ನಿರೀಕ್ಷ್ಯ ಬದ್ಧಗುದಸ್ಯಾನ್ತ್ರಪ್ರತಿರೋಧಕರಮಶ್ಮಾನಂ ಬಾಲಂ ವಾಽಪೋಹ್ಯ ಮಲಜಾತಂ ವಾ ತತೋ ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಮಭ್ಯಜ್ಯಾನ್ತ್ರಾಣಿ ಯಥಾಸ್ಥಾನಂ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾ ಬಾಹ್ಯಂ ವ್ರಣಮುದರಸ್ಯ ಸೀವ್ಯೇತ್ |
ಪರಿಸ್ರಾವಿಣ್ಯಪ್ಯೇವಮೇವ ಶಲ್ಯಮುದ್ಧೃತ್ಯಾನ್ತ್ರಸ್ರಾವಾನ್ ಸಂಶೋಧ್ಯ , ತಚ್ಛಿದ್ರಮಾನ್ತ್ರಂ ಸಮಾಧಾಯ ಕಾಲಪಿಪೀಲಿಕಾಭಿರ್ದಂಶಯೇತ್, ದಷ್ಟೇ ಚ ತಾಸಾಂ ಕಾಯಾನಪಹರೇನ್ನ ಶಿರಾಂಸಿ, ತತಃ ಪೂರ್ವವತ್ ಸೀವ್ಯೇತ್, ಸನ್ಧಾನಂ ಚ ಯಥೋಕ್ತಂ ಕಾರಯೇತ್, ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಮಿಶ್ರಯಾ ಚ ಕೃಷ್ಣಮೃದಾಽವಲಿಪ್ಯ ಬನ್ಧೇನೋಪಚರೇತ್, ತತೋ ನಿವಾತಮಾಗಾರಂ ಪ್ರವೇಶ್ಯಾಚಾರಿಕಮುಪದಿಶೇತ್, ವಾಸಯೇಚ್ಚೈನಂ ತೈಲದ್ರೋಣ್ಯಾಂ ಸರ್ಪಿರ್ದ್ರೋಣ್ಯಾಂ ವಾ ಪಯೋವೃತ್ತಿಮಿತಿ ||೧೭||
View original
बद्धगुदे परिस्राविणि च स्निग्धस्विन्नस्याभ्यक्तस्याधो नाभेर्वामतश्चतुरङ्गुलमपहाय रोमराज्या उदरं पाटयित्वा चतुरङ्गुलप्रमाणमन्त्राणि निष्कृष्य निरीक्ष्य बद्धगुदस्यान्त्रप्रतिरोधकरमश्मानं बालं वाऽपोह्य मलजातं वा ततो मधुसर्पिर्भ्यामभ्यज्यान्त्राणि यथास्थानं स्थापयित्वा बाह्यं व्रणमुदरस्य सीव्येत् |
परिस्राविण्यप्येवमेव शल्यमुद्धृत्यान्त्रस्रावान् संशोध्य , तच्छिद्रमान्त्रं समाधाय कालपिपीलिकाभिर्दंशयेत्, दष्टे च तासां कायानपहरेन्न शिरांसि, ततः पूर्ववत् सीव्येत्, सन्धानं च यथोक्तं कारयेत्, यष्टीमधुकमिश्रया च कृष्णमृदाऽवलिप्य बन्धेनोपचरेत्, ततो निवातमागारं प्रवेश्याचारिकमुपदिशेत्, वासयेच्चैनं तैलद्रोण्यां सर्पिर्द्रोण्यां वा पयोवृत्तिमिति ||१७||
ತತೋ ಬದ್ಧಗುದಪರಿಸ್ರಾವಿಣೋರುಪಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮುಪದಿಶನ್ನಾಹ- ಬದ್ಧಗುದ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯೇತಿ ದ್ರವಸ್ವೇದೇನ| ನಾಭೇರ್ವಾಮತ ಇತ್ಯಾದಿ|- ವಾಮಭಾಗೇ ನಾಭೇರಧಸ್ತಾಚ್ಚತುರಙ್ಗುಲಮಪಹಾಯ ರೋಮರಾಜ್ಯಾಶ್ಚತುರಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಸ್ತಿರ್ಯಗೇವ ಛೇದಃ; ತತ್ರ ಲೋಮ್ನಿ ತಿರ್ಯಗವಸ್ಥಿತೇಽನುಲೋಮಗಂ ಚ ಶಸ್ತ್ರಪಾತನಮುಕ್ತಮ್| ಅನ್ತ್ರಪ್ರತಿರೋಧಕರಮಶ್ಮಾನಂ ಬಾಲಂ ವಾಽಪೋಹ್ಯ ಮಲಜಾತಂ ವೇತಿ ತತ್ರ ಮಲರೋಧಕಾರಣಮಾಭ್ಯನ್ತರಮಶ್ಮಕೇಶತೃಣಾದಿ, ಬಾಹ್ಯಂ ತು ವಿಷಮವಿಹಾರಾಭಿಘಾತೇನಾನ್ತ್ರಾವಯವಾನಾಂ ಪರಸ್ಪರಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛನಂ, ನ ತತ್ರಾನ್ತ್ರಚ್ಛೇದನಮಿತಿ ಪರಿಸ್ರಾವ್ಯುದರಾದ್ವಿಶೇಷಃ| ಅತ ಏವ ಪರಿಸ್ರಾವಿಣ್ಯೇವ ಪೃಥಗನ್ತ್ರಸನ್ಧಾನಂ ವಿಶೇಷೇಣ ವಕ್ಷ್ಯತಿ| ತತ್ರಾಭ್ಯನ್ತರೇಽಶ್ಮಾದಾವತ್ಯನ್ತಾಬಾಧಕರೇ ಶಲ್ಯನಿಮಿತ್ತಮೇವಾನ್ತ್ರಚ್ಛೇದಂ ಕೃತ್ವಾಽಶ್ಮಾದಿಶಲ್ಯಮಪಹರೇತ್| ಅನ್ತ್ರಚ್ಛಿದ್ರಂ ತು ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣನ್ಯಾಯೇನಾನುಸನ್ಧಾಯ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧ್ವಕ್ತಂ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟಮನ್ತ್ರಮಙ್ಗುಷ್ಠಾಙ್ಗುಲಿಶಲಾಕಾದಿಭಿರ್ಯಥಾಸ್ಥಾನಂ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್| ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಮನ್ತ್ರಂ ತು ವೀಕ್ಷ್ಯ ಪಾಣಿನಾ ಬನ್ಧಾವಮೋಕ್ಷೇಣಾನುಲೋಮಯೇತ್| ಬಾಹ್ಯವ್ರಣಂ ರಕ್ತಾಸೇಚನಾದಿವಿಧಿಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್ ಸೀವ್ಯೇತ್| ತೈಲಸರ್ಪಿರ್ದ್ರೋಣೀವಾಸನಮುದರಸ್ಯ ವ್ರಣಿತ್ವೇನಾಧ್ಮಾನಕ್ಲೇಶನಿವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಮ್| ಪಯಸಾ ಕೇವಲೇನ ವೃತ್ತಿರಿತಿ ಯಾವತ್| ಗುದಪಿಚ್ಛಾಸ್ರನಿವೃತ್ತ್ಯಾ ಸಮ್ಯಗನ್ತ್ರಸ್ಯ ಸನ್ಧಾನದೃಢೀಭಾವನಿಶ್ಚಯಃ, ಅನ್ಯಥಾ ಖಲ್ವಾಹಾರೇಣ ತತ್ಕಿಟ್ಟೇನ ವಾ ಪಿಪೀಲಿಕಾಮುಖದಂಶಸನ್ಧಾನಂ ಮೃದು ವಿಘಟೇತ ಸಮ್ಯಕ್ ಸನ್ಧಾವಪಿ, ತಸ್ಮಾದನುಕ್ರಮೇಣೈವ ಪಯೋಜಾಙ್ಗಲಮಾಂಸರಸಭೋಜನೇನ ತ್ರಿಭಾಗಾರ್ಧಭಾಗವಾರಿಣಾ ಚ ಪ್ರಾಕೃತಭೋಜನಪ್ರಾಪ್ತಿಃ | ಸಾಂಶಯಿಕಂ ಚೈತತ್ ಕರ್ಮ, ತಸ್ಮಾದಾಪೃಚ್ಛ್ಯೇಶ್ವರಂ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಚರೇತ್||೧೭||
Adhikarana 15 (18) · Śloka 18
ದಕೋದರಿಣಸ್ತು ವಾತಹರತೈಲಾಭ್ಯಕ್ತಸ್ಯೋಷ್ಣೋದಕಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ಸ್ಥಿತಸ್ಯಾಪ್ತೈಃ ಸುಪರಿಗೃಹೀತಸ್ಯಾಕಕ್ಷಾತ್ ಪರಿವೇಷ್ಟಿತಸ್ಯಾಧೋನಾಭೇರ್ವಾಮತಶ್ಚತುರಙ್ಗುಲಮಪಹಾಯ ರೋಮರಾಜ್ಯಾ ವ್ರೀಹಿಮುಖೇನಾಙ್ಗುಷ್ಠೋದರಪ್ರಮಾಣಮವಗಾಢಂ ವಿಧ್ಯೇತ್, ತತ್ರ ತ್ರಪ್ವಾದೀನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ನಾಡೀಂ ದ್ವಿದ್ವಾರಾಂ ಪಕ್ಷನಾಡೀಂ ವಾ ಸಂಯೋಜ್ಯ ದೋಷೋದಕಮವಸಿಞ್ಚೇತ್, ತತೋ ನಾಡೀಮಪಹೃತ್ಯ ತೈಲಲವಣೇನಾಭ್ಯಜ್ಯ ವ್ರಣಂ ಬನ್ಧೇನೋಪಚರೇತ್, ನ ಚೈಕಸ್ಮಿನ್ನೇವ ದಿವಸೇ ಸರ್ವಂ ದೋಷೋದಕಮಪಹರೇತ್, ಸಹಸಾ ಹ್ಯಪಹೃತೇ ತೃಷ್ಣಾಜ್ವರಾಙ್ಗಮರ್ದಾತೀಸಾರಶ್ವಾಸಕಾಸಪಾದದಾಹಾ ಉತ್ಪದ್ಯೇರನ್ನಾಪೂರ್ಯತೇ ವಾ ಭೃಶತರಮುದರಮಸಞ್ಜಾತಪ್ರಾಣಸ್ಯ, ತಸ್ಮಾತ್ತತೀಯಚತುರ್ಥಪಞ್ಚಮಷಷ್ಠಾಷ್ಟಮದಶಮದ್ವಾದಶಷೋಡಶರಾತ್ರಾಣಾಮನ್ಯತಮಮನ್ತರೀಕೃತ್ಯ ದೋಷೋದಕಮಲ್ಪಾಲ್ಪಮವಸಿಞ್ಚೇತ್; ನಿಃಸೃತೇ ಚ ದೋಷೇ ಗಾಢತರಮಾವಿಕಕೌಶೇಯಚರ್ಮಣಾಮನ್ಯತಮೇನ ಪರಿವೇಷ್ಟಯೇದುದರಂ, ತಥಾ ನಾಧ್ಮಾಪಯತಿ ವಾಯುಃ; ಷಣ್ಮಾಸಾಂಶ್ಚ ಪಯಸಾ ಭೋಜಯೇಜ್ಜಾಙ್ಗಲರಸೇನ ವಾ, ತತಸ್ತ್ರೀನ್ಮಾಸಾನರ್ಧೋದಕೇನ ಪಯಸಾ ಫಲಾಮ್ಲೇನ ಜಾಙ್ಗಲರಸೇನ ವಾ, ಅವಶಿಷ್ಟಂ ಮಾಸತ್ರಯಮನ್ನಂ ಲಘು ಹಿತಂ ವಾ ಸೇವೇತ, ಏವಂ ಸಂವತ್ಸರೇಣಾಗದೋ ಭವತಿ ||೧೮||
View original
दकोदरिणस्तु वातहरतैलाभ्यक्तस्योष्णोदकस्विन्नस्य स्थितस्याप्तैः सुपरिगृहीतस्याकक्षात् परिवेष्टितस्याधोनाभेर्वामतश्चतुरङ्गुलमपहाय रोमराज्या व्रीहिमुखेनाङ्गुष्ठोदरप्रमाणमवगाढं विध्येत्, तत्र त्रप्वादीनामन्यतमस्य नाडीं द्विद्वारां पक्षनाडीं वा संयोज्य दोषोदकमवसिञ्चेत्, ततो नाडीमपहृत्य तैललवणेनाभ्यज्य व्रणं बन्धेनोपचरेत्, न चैकस्मिन्नेव दिवसे सर्वं दोषोदकमपहरेत्, सहसा ह्यपहृते तृष्णाज्वराङ्गमर्दातीसारश्वासकासपाददाहा उत्पद्येरन्नापूर्यते वा भृशतरमुदरमसञ्जातप्राणस्य, तस्मात्ततीयचतुर्थपञ्चमषष्ठाष्टमदशमद्वादशषोडशरात्राणामन्यतममन्तरीकृत्य दोषोदकमल्पाल्पमवसिञ्चेत्; निःसृते च दोषे गाढतरमाविककौशेयचर्मणामन्यतमेन परिवेष्टयेदुदरं, तथा नाध्मापयति वायुः; षण्मासांश्च पयसा भोजयेज्जाङ्गलरसेन वा, ततस्त्रीन्मासानर्धोदकेन पयसा फलाम्लेन जाङ्गलरसेन वा, अवशिष्टं मासत्रयमन्नं लघु हितं वा सेवेत, एवं संवत्सरेणागदो भवति ||१८||
ಷಣ್ಮಾಸಾನಿತ್ಯಾದಿ| ಮಾಸಾನ್ ಷಡ್ಯಾವಲ್ಲಘು ಹಿತಮನ್ನಂ ಪಯಸಾ ಕ್ಷೀರೇಣ ಭೋಜಯೇತ್| ಕ್ಷೀರೇಣೈವೋದಕಕಾರ್ಯಂ ಕಾರಯೇತ್, ಕಫವಾತಾಧಿಕತ್ವಂ ಚ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಜಾಙ್ಗಲರಸೇನ ಭೋಜಯೇತ್, ರಸೇನೈವೋದಕಕಾರ್ಯಂ, ತತ ಊರ್ಧ್ವಂ ತ್ರೀನ್ಮಾಸಾನ್ ಅರ್ಧೋದಕೇನ ಪಯಸಾ ದೋಷಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಜಾಙ್ಗಲರಸೇನ ವಾ ಲಘು ಹಿತಮನ್ನಂ ಭೋಜಯೇತ್, ತಾಭ್ಯಾಮೇವೋದಕಕಾರ್ಯಂ ಕಾರಯೇತ್| ಅವಶಿಷ್ಟಂ ಚ ಮಾಸತ್ರಯಂ ಲಘು ಹಿತಮನ್ನಂ ಭೋಜಯೇತ್| ಉದಕೇನೈವೋದಕಕಾರ್ಯಮ್| ಚರಕಮತಾನುಸಾರಿಣಾ ವಾಗ್ಭಟೇನ ಕ್ಷೀರೇಣೈವ ಷಣ್ಮಾಸಾನ್ ವೃತ್ತಿರಭಿಹಿತಾ, ನಾನ್ನಪಾನೀಯಾಭ್ಯಾಂ; ತಥಾ ಚ- “ಸ್ಯಾತ್ ಕ್ಷೀರವೃತ್ತಿಃ ಷಣ್ಮಾಸಾಂಸ್ತ್ರೀನ್ ಪೇಯಾಂ ಪಯಸಾ ಪಿಬೇತ್| ತ್ರೀಂಶ್ಚಾನ್ಯಾನ್ ಪಯಸೈವಾದ್ಯಾತ್ ಫಲಾಮ್ಲೇನ ರಸೇನ ವಾ|| ಅಲ್ಪಶಃ ಸ್ನೇಹಲವಣಂ ಜೀರ್ಣಶ್ಯಾಮಾಕಕೋದ್ರವಮ್” (ವಾ. ಚಿ. ೧೫) ಇತಿ||೧೮||
Adhikarana 16 (19) · Śloka 19
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಆಸ್ಥಾಪನೇ ಚೈವ ವಿರೇಚನೇ ಚ ಪಾನೇ ತಥಾಽಽಹಾರವಿಧಿಕ್ರಿಯಾಸು |
ಸರ್ವೋದರಿಭ್ಯಃ ಕುಶಲೈಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ಕ್ಷೀರಂ ಶೃತಂ ಜಾಙ್ಗಲಜೋ ರಸೋ ವಾ ||೧೯||
View original
भवति चात्र- आस्थापने चैव विरेचने च पाने तथाऽऽहारविधिक्रियासु |
सर्वोदरिभ्यः कुशलैः प्रयोज्यं क्षीरं शृतं जाङ्गलजो रसो वा ||१९||
ಕೃತಕರ್ಮಣೋ ಜಲನಿಷೇಧಂ ತದಭಾವೇ ಚೋಕ್ತಂ ದ್ರವಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಭವತೀತ್ಯಾದಿ| ಚಕಾರದ್ವಯಕರಣೇನೋದರಪಾಟನಾದಾವನುಕ್ತೇಽಪೀತಿ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ||೧೯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 14
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಉದರಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಚತುರ್ದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೪||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने उदरचिकित्सितं नाम चतुर्दशोऽध्यायः ||१४||
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಚತುರ್ದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೪||