1. annapānarakṣākalpaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோऽந்நபாநரக்ஷாகல்பஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

சிகித்ஸாஸ்தாநாநந்தரஂ கல்பஸ்தாநமாரப்யதே; யதஶ்சிகித்ஸாஸ்தாநாதிபூதே த்விவ்ரணீயாத்யாயே `விஷஜுஷ்டஸ்ய விஜ்ஞாநஂ விஷநிஶ்சயமேவ ச| சிகித்ஸிதஂ ச வக்ஷ்யாமி கல்பே து ப்ரவிபாகஶஃ’ இத்யநேந ஶ்லோகேந விஷஜுஷ்டவ்ரணஸ்ய கல்பஸ்தாநே ப்ரதிபாதநஂ ஸூசிதஂ தஸ்மாத், தத்ராபி ஸ்வஸ்தஸ்ய வ்யாதிக்ஷீணஸ்ய சாந்நைரேவ ப்ராணாநாஂ தாரணஂ க்ரியதேऽதஃ ப்ராகந்நபாநரக்ஷாகல்பஂ வ்யாக்யாதுகாமஃ ப்ராஹ- அதாத இத்யாதி| அந்நே பக்ஷ்யமவருத்தஂ கநஸாதர்ம்யாத்; பாநே லேஹ்யமவருத்தஂ த்ரவஸாதர்ம்யாத்; ஏவஂ சதுர்விதஸ்யாபி ரக்ஷாகல்பஃ| ரக்ஷணஂ ரக்ஷா, ஸா புநரதுஷ்டஸ்ய; துஷ்டஸ்ய புநர்விஷபேஷஜகல்பநாத் கல்பஃ; ரக்ஷயா ஸஹிதஃ கல்போ ரக்ஷாகல்பஃ| ஆதிஶப்தோऽத்ர லுப்தநிர்திஷ்டோ த்ரஷ்டவ்யஃ, தேந தந்தகாஷ்டாதீநாமபி லக்ஷணசிகித்ஸிதகல்பநம்||௧-௨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

தந்வந்தரிஃ காஶிபதிஸ்தபோதர்மபதாஂ வரஃ | ஸுஶ்ருதப்ரபதீஞ்சிஷ்யாஞ்சஶாஸாஹதஶாஸநஃ ||௩||

அத ப்ரதமமந்நாதீநாஂ ரக்ஷாமேவ நிர்திதிக்ஷுராஹ- தந்வந்தரிரித்யாதி| தந்வந்தரிஃ ஸுஶ்ருதப்ரபதீந் ஶிஷ்யாந் ஶஶாஸ ஶிக்ஷிதவாந்| தபோதர்மபதாஂ வர இதி தபஸ்விநாஂ தார்மிகாணாஂ ச மத்யே ஶ்ரேஷ்டஃ| அஹதஶாஸநஃ அநபிபூதாஜ்ஞ இத்யர்தஃ| அந்யே த்வேவஂ படந்தி- `திவோதாஸஃ க்ஷிதிபதிஸ்தபோதர்மஶ்ருதாகரஃ| ஸுஶ்ருதப்ரமுகாஞ்சிஷ்யாஞ்சஶாஸாஹதஶாஸநஃ’ இதி| ஆகரஃ கநிஃ||௩||

Adhikarana 3 (4-6) · Śloka 6

ரிபவோ விக்ரமாக்ராந்தா யே ச ஸ்வே கத்யதாஂ கதாஃ | ஸிஸக்ஷவஃ க்ரோதவிஷஂ விவரஂ ப்ராப்ய தாதஶம் ||௪|| விஷைர்நிஹந்யுர்நிபுணஂ நபதிஂ துஷ்டசேதஸஃ | ஸ்த்ரியோ வா விவிதாந் யோகாந் கதாசித்ஸுபகேச்சயா ||௫|| விஷகந்யோபயோகாத்வா க்ஷணாஜ்ஜஹ்யாதஸூந்நரஃ | தஸ்மாத்வைத்யேந ஸததஂ விஷாத்ரக்ஷ்யோ நராதிபஃ ||௬||

நபதிஃ குதோ ரக்ஷணீய இத்யாஹ- ரிபவ இத்யாதி| ஸிஸக்ஷவஃ ஸ்ரஷ்டுமிச்சவஃ| க்ரோதேந விஷஂ க்ரோதவிஷம்| ந கேவலஂ ரிபவஃ ஸ்வே சாத்மீயா பத்யாஃ, கத்யதாஂ கதாஃ வித்வேஷஂ கதாஃ| ததா ச கத்யஶப்தார்தோऽமரகோஷே- “கத்யஂ க்ரியாதேவதயோஸ்த்ரிஷு வித்விஷ்டகார்யயோஃ”- இதி| விவரஂ சித்ரஂ ப்ராப்ய, தாதஶஂ நபதிஂ வதக்ஷமஂ, ஸ்த்ரியோ துஷ்டசித்தா விவிதாந் யோகாந் ஸஂயோகவிஷாணி ப்ராப்ய, கதாசிதஜ்ஞாநாத் ஸுபகேச்சயா வா விவிதாந் யோகாந் ஸிஸக்ஷவோ தாதுமிச்சந்த்யோ ராஜாநஂ நிஹந்யுஃ| விஷகந்யோபயோகாத்வா க்ஷணாஜ்ஜஹ்யாதஸூந்நரஃ| உக்தஂ ச- “ஹந்தி ஸ்பஶந்தீ ஸ்வேதேந கம்யமாநா ச மைதுநே| பக்வஂ வந்தாதிவ பலஂ ப்ரஶாதயதி மேஹநம்”- இதி| `கத்யதாஂ’ கதா இத்யத்ர `விகதிஂ கதாஃ’ இத்யந்யே படந்தி||௪-௬||

Adhikarana 4 (7) · Śloka 7

யஸ்மாச்ச சேதோऽநித்யத்வமஶ்வவத் ப்ரதிதஂ நணாம் | ந விஶ்வஸ்யாத்ததோ ராஜா கதாசிதபி கஸ்யசித் ||௭||

ந பரஂ பூர்வோக்தேப்யோ ரிபுப்ரபதிப்யோ ராஜா ரக்ஷணீயோऽபி து ராஜ்ஞா கஸ்யாபி விஶ்வாஸோ ந விதேயஃ, குத இத்யாஹ- யஸ்மாச்சேத்யாதி| அஶ்வவதிதி ஆஶுதமகத்யா அஶ்வா உச்யந்தே, ஏதேந ஶீக்ரஸஞ்சாரித்வோபலக்ஷணார்தஂ சேதோऽநித்யத்வமுக்தஂ, யஸ்மாதஶ்வஸ்யேவ ஶீக்ரஸஞ்சாரித்வஂ நாநாபாவேந சேதஸஃ, தஸ்மாத் கதாசிதபி கஸ்யாபி விஶ்வாஸஂ ந விதத்யாந்மஹீபதிஃ| வைத்யவிஷயே ச விஶ்வாஸஹேதுஃ ஸூத்ரஸ்தாநே `விஸஜத்யாத்மநாऽऽத்மாநஂ’- இத்யாதிஶ்லோகேநாபிஹிதஃ||௭||

Adhikarana 5 (8-11) · Śloka 11

குலீநஂ தார்மிகஂ ஸ்நிக்தஂ ஸுபதஂ ஸந்ததோத்திதம் | அலுப்தமஶடஂ பக்தஂ கதஜ்ஞஂ ப்ரியதர்ஶநம் ||௮|| க்ரோதபாருஷ்யமாத்ஸர்யமாயாலஸ்யவிவர்ஜிதம் | ஜிதேந்த்ரியஂ க்ஷமாவந்தஂ ஶுசிஂ ஶீலதயாந்விதம் ||௯|| மேதாவிநமஸஂஶ்ராந்தமநுரக்தஂ ஹிதைஷிணம் | படுஂ ப்ரகல்பஂ நிபுணஂ தக்ஷமாலஸ்யவர்ஜிதம் ||௧௦|| பூர்வோக்தைஶ்ச குணைர்யுக்தஂ நித்யஂ ஸந்நிஹிதாகதம் | மஹாநஸே ப்ரயுஞ்ஜீத வைத்யஂ தத்வித்யபூஜிதம் ||௧௧||

ஸ ச வைத்யோ குணவாநேவ விஶ்வாஸபாஜநமிதி வைத்யஸ்ய குணாந் நிர்திஶந்நாஹ- குலீநமித்யாதி| குலீநோ ஹ்யதுஷ்டபீஜக்ஷேத்ரதயா நாகார்யேஷு ப்ரவர்ததே, குலமத்ராயுர்வேதாத்யாயிகுலஂ ப்ராஹ்மணக்ஷத்ரியவைஶ்யபேதேந த்ரிவிதஂ, குலகுணஸம்பந்நஶூத்ரேண ஸஹ சதுர்விதமித்யந்யே; `தத்பவஂ’ இதி கயீ| ஸ்நிக்தஃ ஸ்நேஹேந மித்ரபாவேந ராஜ்ஞா ஸஹ வ்யவஸ்திதஃ, ஏதேந மித்ரமிவ ஸர்வதா ரக்ஷதி| ஸுபதஂ ஸம்யக்பதஂ யதா ச ஶரீரயாத்ரா பவதி| ததா சோக்தஂ- “ஸூபௌதநஂ கதமலஂ வ்யஞ்ஜநஂ தடமமலிநஂ ச வாஸஃ”- இதி| ஸததோத்திதஃ அஹோராத்ரமத்யயநாத்யாபநததர்தசிந்தாநபஶரீரஸ்வாஸ்த்யாபாதாநேஷு தத்பரோ நித்யாபியுக்த இதி| பரகுணவித்வஂஸோ மாத்ஸர்யம்| மாயா பரபந்தநபுத்திஃ| அநுரக்தஂ ஸதாऽऽதுரலக்நஂ ராகயுக்தம்| படுஂ வக்தாரஂ, ப்ரகல்பஂ தஷ்டஂ, தக்ஷஂ சதுரஂ, ஆலஸ்யவர்ஜநஂ த்விருக்தமத்யந்தநிஷேதார்தம்| பூர்வோக்தைர்குணைஃ `தத்த்வாதிகதஶாஸ்த்ரார்தஃ’ இத்யாதிகைஃ| மஹாநஸே ரஸவத்யாம்| தத்வித்யபூஜிதமிதி தத்வித்யைஃ பாகநிஷ்டிததத்த்வஜ்ஞாநைஃ பிஷக்பிஃ பூஜிதம்| கயீ து `அலுப்தமஶடஂ பக்தஂ’ இத்யாதிகஂ `நித்யஂ ஸந்நிஹிதாகதம்’ இத்யந்தஂ ந படதி, புநருக்ததோஷத்வாத்||௮-௧௧||

Adhikarana 6 (12-13) · Śloka 13

ப்ரஶஸ்ததிக்தேஶகதஂ ஶுசிபாண்டஂ மஹச்சுசி | ஸஜாலகஂ கவாக்ஷாட்யமாப்தவர்கநிஷேவிதம் ||௧௨|| விகக்ஷஸஷ்டஸஂஸஷ்டஂ ஸவிதாநஂ கதார்சநம் | பரீக்ஷிதஸ்த்ரீபுருஷஂ பவேச்சாபி மஹாநஸம் ||௧௩||

ததேவ மஹாநஸஂ கீதஶஂ கார்யமித்யாஹ- ப்ரஶஸ்தேத்யாதி| ப்ரஶஸ்தா திக் அத்ராக்நேயீ, தேஶஸ்து ப்ரஶஸ்தகுணஸம்பதா யுக்தஃ, மஹத் விஸ்தீர்ணஂ, ஶுசி அநுபஹதஂ, ஸஜாலகஂ ஜாலகஸஂஹிதஂ, கவாக்ஷாட்யஂ வாதாயநஸமத்தஂ, விகக்ஷஸஷ்டஸஂஸஷ்டஂ விகததணஸ்தாநஸம்பர்கஂ, ஏதேந ரஸவதீஸமீபே தணஸஞ்சயோ ந கரணீய இத்யுக்தஂ பவதி, ஸவிதாநஂ விதாநகஸஹிதஂ, கதார்சநஂ கதாக்நிபூஜநம்||௧௨-௧௩||

Adhikarana 7 (14) · Śloka 14

தத்ராத்யக்ஷஂ நியுஞ்ஜீத ப்ராயோ வைத்யகுணாந்விதம் |௧௪|

மஹாநஸவ்யாபாரிணமாஹ- தத்ராத்யக்ஷமித்யாதி| அத்யக்ஷம் அதிபதிம்| வைத்யகுணாந்விதஂ வைத்யகுணைஃ குலீநதார்மிகத்வாதிபிர்யுக்தமித்யர்தஃ|௧௪|-

Adhikarana 8 (14-15) · Śloka 16

ஶுசயோ தக்ஷிணா தக்ஷா விநீதாஃ ப்ரியதர்ஶநாஃ ||௧௪|| ஸஂவிபக்தாஃ ஸுமநஸோ நீசகேஶநகாஃ ஸ்திராஃ | ஸ்நாதா தடஂ ஸஂயமிநஃ கதோஷ்ணீஷாஃ ஸுஸஂயதாஃ ||௧௫|| தஸ்ய சாஜ்ஞாவிதேயாஃ ஸ்யுர்விவிதாஃ பரிகர்மிணஃ |௧௬|

ஶுசய இத்யாதி| தக்ஷிணா அபிஜாதாஃ, குலீநா இதி யாவத்| தக்ஷாஃ சதுராஃ| விநீதா விநயயுக்தாஃ, ஶக்திவந்த இத்யர்தஃ| ஸஂவிபக்தாஃ விபஜ்ய கர்மணி நியோஜிதாஃ| ஸ்திரா அசபலாஃ| தடஂ ஸஂயமிநஃ ஸோபஶமா இத்யர்தஃ| ஸுஸஂயதாஃ ஸுஷ்டு லௌல்யாதிதோஷரஹிதாஃ, ஆயத்தபரிதாநாதிகா வா இத்யர்தஃ| ஆஜ்ஞாவிதேயா ஆதேஶகாரிணஃ| பரிகர்மிணஃ ஸூபகாராதயஃ||௧௪-௧௫||-

Adhikarana 9 (16) · Śloka 17

ஆஹாரஸ்திதயஶ்சாபி பவந்தி ப்ராணிநோ யதஃ ||௧௬|| தஸ்மாந்மஹாநஸே வைத்யஃ ப்ரமாதரஹிதோ பவேத் |௧௭|

மஹாநஸே வைத்யஸ்ய ஸாவதாநத்வஂ ஸஹேதுகமாஹ- ஆஹாரஸ்திதய இத்யாதி||௧௬||-

Adhikarana 10 (17) · Śloka 18

மாஹாநஸிகவோடாரஃ ஸௌபௌதநிகபௌபிகாஃ ||௧௭|| பவேயுர்வைத்யவஶகா யே சாப்யந்யேऽத்ர கேசந |௧௮|

தேஷாஂ பரிகர்மிணாஂ வைத்யாதீநத்வமாஹ- மாஹாநஸிகவோடார இத்யாதி| மஹாநஸே நியுக்தா மாஹாநஸிகா ரஸவதீபதய இத்யர்தஃ; வோடாரோ வோட்ராதயோ வேஷ்டிகர்மகராஃ காஹாராதயோ வா| ஸௌபா உபகரணபூதத்ரவ்யஸாதகாஃ ஸூபவ்யஞ்ஜநாதிகாரகாஃ, ஔதநிகா உபகார்யபூதபக்தஸ்ய ஸாதகாஃ, பௌபிகாஃ பூபாதிபக்ஷ்யாணாஂ ஸாதகாஃ கந்தூகா இத்யர்தஃ| அந்யேऽத்ர கேசநேதி வேஸவாரகாரகாதயஃ||௧௭||-

Adhikarana 11 (18-22) · Śloka 23

இங்கிதஜ்ஞோ மநுஷ்யாணாஂ வாக்சேஷ்டாமுகவைகதைஃ ||௧௮|| வித்யாத்விஷஸ்ய தாதாரமேபிர்லிங்கைஶ்ச புத்திமாந் | ந ததாத்யுத்தரஂ பஷ்டோ விவக்ஷந் மோஹமேதி ச ||௧௯|| அபார்தஂ பஹு ஸங்கீர்ணஂ பாஷதே சாபி மூடவத் | ஸ்போடயத்யங்குலீர்பூமிமகஸ்மாத்விலிகேத்தஸேத் ||௨௦|| வேபதுர்ஜாயதே தஸ்ய த்ரஸ்தஶ்சாந்யோऽந்யமீக்ஷதே | க்ஷாமோ விவர்ணவக்த்ரஶ்ச நகைஃ கிஞ்சிச்சிநத்த்யபி ||௨௧|| ஆலபேதாஸகத்தீநஃ கரேண ச ஶிரோருஹாந் | நிர்யியாஸுரபத்வாரைர்வீக்ஷதே ச புநஃ புநஃ ||௨௨|| வர்ததே விபரீதஂ து விஷதாதா விசேதநஃ |௨௩|

தததிகதஸ்யைவ விஷதாதஜ்ஞாநமுத்திஶந்நாஹ- இங்கிதஜ்ஞ இத்யாதி| இங்கிதஜ்ஞோ வைத்யஃ| ஏபிர்லிங்கைஃ வக்ஷ்யமாணைஃ| விவக்ஷந் வக்துமிச்சந்| அபார்தஂ நிரர்தகம்| த்ரஸ்தஶ்சாந்யோந்யமீக்ஷத இதி ஸ்வபாபகர்மோபலம்பபயேந அந்யமந்யமீக்ஷத இதி| க்ஷாமஃ க்ஷீணஃ| விவர்ணோ மலிநவர்ணஃ| ஹஸ்தேந கேஶாந் ஆலபேத ஸ்பஶேத்| அஸகத் அநேகவாரம்| தீநோ விலக்ஷஃ| நிர்யியாஸுஃ நிர்யாதுமிச்சுஃ| அபத்வாரைஃ அமார்கைஃ||௧௮-௨௨||-

Adhikarana 12 (23-24) · Śloka 24

கேசித்பயாத் பார்திவஸ்ய த்வரிதா வா ததாஜ்ஞயா ||௨௩|| அஸதாமபி ஸந்தோऽபி சேஷ்டாஂ குர்வந்தி மாநவாஃ | தஸ்மாத் பரீக்ஷணஂ கார்யஂ பத்யாநாமாததைர்நபைஃ ||௨௪||

விஷதபரீக்ஷணே ச ராஜ்ஞா ஆதரபரேண பவிதவ்யமிதீமமர்தஂ ஸஹேதுகஂ ப்ரதிபாதயந்நாஹ- கேசிதித்யாதி| அஸதாமபி அஸாதூநாமபி| ஆததைஃ ஸாதரைரித்யர்தஃ||௨௩-௨௪||

Adhikarana 13 (25-27) · Śloka 27

அந்நே பாநே தந்தகாஷ்டே ததாऽப்யங்கேऽவலேகநே | உத்ஸாதநே கஷாயே ச பரிஷேகேऽநுலேபநே ||௨௫|| ஸ்ரக்ஷு வஸ்த்ரேஷு ஶய்யாஸு கவசாபரணேஷு ச | பாதுகாபாதபீடேஷு பஷ்டேஷு கஜவாஜிநாம் ||௨௬|| விஷஜுஷ்டேஷு சாந்யேஷு நஸ்யதூமாஞ்ஜநாதிஷு | லக்ஷணாநி ப்ரவக்ஷ்யாமி சிகித்ஸாமப்யநந்தரம் ||௨௭||

யேஷ்வதிஷ்டாநேஷு கரவிஷஂ ப்ரயச்சந்தி தாந்யதூஷிதாநி ரக்ஷிதுஂ, தூஷிதேஷு சிகித்ஸார்தஂ ச லக்ஷணாநி நிர்தேஷ்டுகாமஃ ப்ராஹ- அந்ந இத்யாதி| தந்தகாஷ்டஸஹசரிதஂ ஜிஹ்வாநிர்லேகநஂ முகஶோதநகஷாயஶ்ச தந்தகாஷ்டக்ரஹணேந கஹ்யதே| அவலேகநே கங்கதிகாதௌ கேஶப்ரஸாதநே| உத்ஸாஹநே உத்வர்தநே| பரிஷேகே ஸ்நாநே| கஷாயோऽத்ர ரோத்ராதிகஸ்தைலாபநயநாய| ஸ்ரக்ஷு புஷ்பமாலாஸு| கவசஂ ஸந்நாஹம்| பாதபீடேஷு பாதாதாரேஷு| விஷஜுஷ்டேஷு சாந்யேஷ்விவத்யநேந ஶிரோப்யங்கஶிரஸ்த்ராணாதயோ கஹ்யந்தே||௨௫-௨௭||

Adhikarana 14 (28-33) · Śloka 34

நபபக்தாத்பலிஂ ந்யஸ்தஂ ஸவிஷஂ பக்ஷயந்தி யே | தத்ரைவ தே விநஶ்யந்தி மக்ஷிகாவாயஸாதயஃ ||௨௮|| ஹுதபுக் தேந சாந்நேந பஶஂ சடசடாயதே | மயூரகண்டப்ரதிமோ ஜாயதே சாபி துஃஸஹஃ ||௨௯|| பிந்நார்சிஸ்தீக்ஷ்ணதூமஶ்ச நசிராச்சோபஶாம்யதி | சகோரஸ்யாக்ஷிவைராக்யஂ ஜாயதே க்ஷிப்ரமேவ து ||௩௦|| தஷ்ட்வாऽந்நஂ விஷஸஂஸஷ்டஂ ம்ரியந்தே ஜீவஜீவகாஃ | கோகிலஃ ஸ்வரவைகத்யஂ க்ரௌஞ்சஸ்து மதமச்சதி ||௩௧|| ஹஷ்யேந்மயூர உத்விக்நஃ க்ரோஶதஃ ஶுகஸாரிகே | ஹஂஸஃ க்ஷ்வேடதி சாத்யர்தஂ பங்கராஜஸ்து கூஜதி ||௩௨|| பஷதோ விஸஜத்யஶ்ருஂ விஷ்டாஂ முஞ்சதி மர்கடஃ | ஸந்நிகஷ்டாஂஸ்ததஃ குர்யாத்ராஜ்ஞஸ்தாந் மகபக்ஷிணஃ ||௩௩|| வேஶ்மநோऽத விபூஷார்தஂ ரக்ஷார்தஂ சாத்மநஃ ஸதா |௩௪|

ரஸரூபாதிபிஸ்தல்லிங்கமுத்திஶந்நாஹ- நபபக்தாதித்யாதி| நபபக்தாத் ராஜபோஜநாத்| ஹுதபுகித்யாதி| ஹுதபுக் வஹ்நிஃ| தேந ஸவிஷேணாந்நேந சடசடாயத இதி ஶப்தேந விஷஜ்ஞாநஂ; மயூரகண்டப்ரதிம இதி ரூபேண விஷஜ்ஞாநஂ; தீக்ஷ்ணதூமஶ்சேதி கந்தேந விஷஜ்ஞாநஂ; ரஸேந விஷஜ்ஞாநஂ விநஶ்யந்தி மக்ஷிகாவாயஸாதய இத்யநேநாபிஹிதம்| ஏவஂ ஶப்தாதிபிஃ பஞ்சபி(சதுர்பி)ர்விஷஜ்ஞாநஂ ப்ரதிபாத்யாபரேணாபி ப்ரகாரேண சகோராதிபக்ஷிமகசக்ஷுராதிவிகாரேண விஷஜ்ஞாநமுத்திஶதி- சகோரஸ்யேத்யாதி| அக்ஷிவைராக்யஂ ரூபக்ரஹணேऽலஸத்வமிதி கயீ, விகதராகே அக்ஷிணீ பவத இதி ஸங்க்ரஹாருணௌ| ஜீவஜீவகஃ பக்ஷிவிஶேஷஃ, `க்ருரிச’ இதி லோகே| மதமச்சதி ஹர்ஷஂ யாதீத்யர்தஃ| ஹஷ்யேந்மயூர உத்விக்ந இதி உத்விக்நஃ சலிதஃ ஸந் மயூரோ ஹஷ்யேத் துஷ்யேதித்யர்தஃ; விஜிரிஹ சலநார்தோ ந பயார்தஃ; பரஸ்பரவிரோதாத்| க்ரோஶதஃ ஶுகஸாரிகே இதி பயாத்ரோதநஶப்தஂ குருத இத்யர்தஃ| ஹஂஸஃ க்ஷ்வேடதி சாத்யர்தமிதி அதிஶயேந ஶப்தாயத இத்யர்தஃ| பங்கராஜஸ்து கூஜதீதி பங்கராஜோ ப்ரமரகோ தூம்யாடஸதஶஃ பக்ஷிராஜ இதி லோகே, கூஜதி அவ்யக்தஂ ஶப்தாயதே| பஷதஃ சித்ரபிந்துஃ, `சித்தல’ இதி லோகே||௨௮-௩௩||-

Adhikarana 15 (34-36) · Śloka 36

உபக்ஷிப்தஸ்ய சாந்நஸ்ய பாஷ்பேணோர்த்வஂ ப்ரஸர்பதா ||௩௪|| ஹத்பீடா ப்ராந்தநேத்ரத்வஂ ஶிரோதுஃகஂ ச ஜாயதே | தத்ர நஸ்யாஞ்ஜநே குஷ்டஂ லாமஜ்ஜஂ நலதஂ மது ||௩௫|| குர்யாச்சிரீஷரஜநீசந்தநைஶ்ச ப்ரலேபநம் | ஹதி சந்தநலேபஸ்து ததா ஸுகமவாப்நுயாத் ||௩௬||

விஷதூஷிதஸ்யாந்நஸ்ய போக்துஂ தத்தஸ்ய பாஷ்போஷ்மணாऽந்தர்கதேந பாஹ்யேந ச கிஂ ஸ்யாத்ததாஹ- உபக்ஷிப்தஸ்யேத்யாதி| உபக்ஷிப்தஸ்ய போக்துஂ தத்தஸ்யாந்நஸ்ய பாஷ்பேணோர்த்வஂ ப்ரஸர்பதா கச்சதா ஹத்பீடாதிகஂ ஜாயதே| நலதஂ மாஂஸீ, லாமஜ்ஜம் உஶீரபேதஃ| அந்தஃப்ரவிஷ்டே பாஷ்பே நஸ்யாஞ்ஜநயோர்விஷயஃ| குர்யாதித்யாதி| சந்தநஂ ரக்தஂ ஶுக்லஂ வா| ஏதௌ லேபௌ பாஹ்யேந பாஷ்பஸ்பர்ஶேந ஜாதே ஹத்பீடாதௌ ஜ்ஞேயௌ| உபக்ஷிப்தஸ்யேத்யத்ர `உகாக்ஷிப்தஸ்ய’ இதி கேசித் படந்தி; உகா ஸ்தாலீ||௩௪-௩௬||

Adhikarana 16 (37) · Śloka 37

பாணிப்ராப்தஂ பாணிதாஹஂ நகஶாதஂ கரோதி ச | அத்ர ப்ரலேபஃ ஶ்யாமேந்த்ரகோபாஸோமோத்பலாநி ச ||௩௭||

பாணிப்ராப்தமித்யாதி- நகஶாதஂ நகபாதநம்| ஶ்யாமா ஶ்யாமாலதா, ப்ரியங்குரித்யபரே; இந்த்ரா இந்த்ரவாருணீ; கோபா ஸுகந்தமூலா ஸாரிவா; `இந்த்ரகோப’ இத்யந்யே படந்தி, தத்ரேந்த்ரகோபஃ கீடவிஶேஷஃ; ஸோமா குடூசீ, ஸோமலதேத்யந்யே; உத்பலஂ நீலோத்பலம்||௩௭||

Adhikarana 17 (38-39) · Śloka 39

ஸ சேத் ப்ரமாதாந்மோஹாத்வா ததந்நமுபஸேவதே | அஷ்டீலாவத்ததோ ஜிஹ்வா பவத்யரஸவேதிநீ ||௩௮|| துத்யதே தஹ்யதே சாபி ஶ்லேஷ்மா சாஸ்யாத் ப்ரஸிச்யதே | தத்ர பாஷ்பேரிதஂ கர்ம யச்ச ஸ்யாத்தாந்தகாஷ்டிகம் ||௩௯||

ஸ சேதித்யாதி| அஷ்டீலா தீர்கவர்துலபாஷாணவிஶேஷஃ, அந்யே புநஃ அஷ்டீலவதிதி படந்தி, அஷ்டீலஶப்தோऽகாராந்தோऽப்யஸ்தீதி மந்தவ்யம்| பாஷ்பேரிதஂ கர்மேதி யத் ஸவிஷபாஷ்பஸம்பர்கே `குர்யாச்சிரீஷரஜநீ’ இத்யாதிபிஃ ப்ரோக்தஂ கர்ம; தாந்தகாஷ்டிகமிதி தாதகீபுஷ்பாதிபிஃ ப்ரதிஸாரணஂ; தச்ச ப்ரதிஸாரணமப்ரச்சிதே ஶோபே விதேயம்||௩௮-௩௯||

Adhikarana 18 (40-41) · Śloka 41

மூர்ச்சாஂ சர்திமதீஸாரமாத்மாநஂ தாஹவேபதூ | இந்த்ரியாணாஂ ச வைகத்யஂ குர்யாதாமாஶயஂ கதம் ||௪௦|| தத்ராஶு மதநாலாபுபிம்பீகோஶாதகீபலைஃ | சர்தநஂ தத்யுதஶ்வித்ப்யாமதவா தண்டுலாம்புநா ||௪௧||

மூர்ச்சாமித்யாதி| அலாபுஃ திக்தாலாபுஃ; கோஶாதகீ கோஷகஃ, குஸேண்டிகேதி லோகே| உதஶ்வித் தக்ரம்||௪௦-௪௧||

Adhikarana 19 (42-43) · Śloka 43

தாஹஂ மூர்ச்சாமதீஸாரஂ தஷ்ணாமிந்த்ரியவைகதம் | ஆடோபஂ பாண்டுதாஂ கார்ஶ்யஂ குர்யாத் பக்வாஶயஂ கதம் ||௪௨|| விரேசநஂ ஸஸர்பிஷ்கஂ தத்ரோக்தஂ நீலிநீபலம் | தத்நா தூஷீவிஷாரிஶ்ச பேயோ வா மதுஸஂயுதஃ ||௪௩||

தாஹமித்யாதி| ஆடோபஂ வாதாதீநாமப்ரவத்திம்| தத்ரோக்தமிதி தத்ர விஷபேஷஜகல்பே| நீலிநீபலஂ நீலாஞ்ஜநிகாபலஂ, யஸ்ய ஶ்ரீபலேதி லோகே ப்ரஸித்திஃ| பிப்பல்யோ த்யாமகமித்யாதிதூஷீவிஷாரிர்வக்ஷ்யமாணஃ; தூஷீவிஷாரிஶ்சாக்ஷப்ரமாணஃ, ததி பாநயோக்யப்ரமாணஂ ஜ்ஞேயஂ, மது அஷ்டமாஷகப்ரமிதஂ ப்ரக்ஷிப்ய தத்நா தூஷீவிஷாரிஃ பாதவ்யஃ| வாஶப்தஶ்ச ப்ரதமோக்தவிரேசநயோகாபேக்ஷயா ஸமுச்சயே||௪௨-௪௩||

Adhikarana 20 (44-45) · Śloka 45

த்ரவத்ரவ்யேஷு ஸர்வேஷு க்ஷீரமத்யோதகாதிஷு | பவந்தி விவிதா ராஜ்யஃ பேநபுத்புதஜந்ம ச ||௪௪|| சாயாஶ்சாத்ர ந தஶ்யந்தே தஶ்யந்தே யதி வா புநஃ | பவந்தி யமலாஶ்சித்ராஸ்தந்வ்யோ வா விகதாஸ்ததா ||௪௫||

த்ரவத்ரவ்யேஷு க்ஷீராதிஷு யத் ஸ்தூலஂ லக்ஷணஂ ததாஹ- த்ரவத்ரவ்யேஷ்வித்யாதி| விவிதா ராஜ்யோ நாநாப்ரகாரா லேகாஃ| விவிதா ராஜ்யஃ ஶ்ரீவாக்படேந வ்யாக்யாதாஃ, ததா ச,- “நீலா ராஜீ ரஸே தாம்ரா க்ஷீரே ததநி தஶ்யதே| ஶ்யாவா பீதாऽஸிதா தக்ரே கதே பாநீயஸந்நிபா|| காலீ மத்யாம்பஸோஃ க்ஷௌத்ரே ஹரித்தைலேऽருணோபமா” இதி| பேநேத்யாதி பேநஸ்ய புத்புதஸ்ய சோத்பத்திரித்யர்தஃ| யமலா யுக்மாஃ| சித்ராஃ ஸஸுஷிராஃ| தந்வ்யஃ ஸூக்ஷ்மாஃ| கயீ து தந்வ்ய இத்யத்ர `அந்யா’ இதி படித்வா வ்யாக்யாதி- அந்யதரேஷாஂ பஶூநாமிவ சாயாஃ| விகதாஃ ஸௌம்யஸ்யாபி ரௌத்ராஃ, ரௌத்ரஸ்யாபி ஸௌம்யாஃ||௪௪-௪௫||

Adhikarana 21 (46-47) · Śloka 47

ஶாகஸூபாந்நமாஂஸாநி க்லிந்நாநி விரஸாநி ச | ஸத்யஃ பர்யுஷிதாநீவ விகந்தாநி பவந்தி ச ||௪௬|| கந்தவர்ணரஸைர்ஹீநாஃ ஸர்வே பக்ஷ்யாஃ பலாநி ச | பக்வாந்யாஶு விஶீர்யந்தே பாகமாமாநி யாந்தி ச ||௪௭||

ஶாகேத்யாதி| சகாரோऽநுக்தஸமுச்சயார்தஃ; தேந திக்தாநி ச பவந்தீத்யர்தஃ| கந்தவர்ணரஸைரித்யாதி| கந்தவர்ணரஸைரித்யத்ர ஸ்பர்ஶக்ரஹணஂ லுப்தநிர்திஷ்டஂ த்ரஷ்டவ்யஂ, தேந ஸ்பர்ஶேநாபி ஹீநா பவந்தீத்யர்தஃ| பக்வாந்யாஶு விஶீர்யந்த இதி பக்வாநி பலாந்யாஶு ஶீக்ரஂ விஶீர்யந்தே பூதிபாவஂ கச்சந்தி||௪௬-௪௭||

Adhikarana 22 (48-50) · Śloka 50

விஶீர்யதே கூர்சகஸ்து தந்தகாஷ்டகதே விஷே | ஜிஹ்வாதந்தௌஷ்டமாஂஸாநாஂ ஶ்வயதுஶ்சோபஜாயதே ||௪௮|| அதாஸ்ய தாதகீபுஷ்பபத்யாஜம்பூபலாஸ்திபிஃ | ஸக்ஷௌத்ரைஃ ப்ரச்சிதே ஶோபே கர்தவ்யஂ ப்ரதிஸாரணம் ||௪௯|| அதவாऽங்கோடமூலாநி த்வசஃ ஸப்தச்சதஸ்ய வா | ஶிரீஷமாஷகா வாऽபி ஸக்ஷௌத்ராஃ ப்ரதிஸாரணம் ||௫௦||

விஶீர்யத இத்யாதி| கூர்சகோ தந்தகாஷ்டஸ்யாக்ரிமோ பாகஃ| விஶீர்யதே த்ருட்யதி| அதாஸ்ய தாதகீத்யாத்யேகோ யோகஃ, ப்ரதிஸாரணஂ கர்ஷணஂ; அதவாऽங்கோடேத்யாதிர்த்விதீயோ யோகஃ; ஶிரீஷமாஷகா வாऽபீத்யாதிஸ்ததீயோ யோகஃ; ஸப்தச்சதத்வசஃ பதக்யோக இதி கயீ, ததா சத்வாரோ யோகாஃ| ஶிரீஷமாஷகாஃ ஶிரீஷபீஜாநி||௪௮-௫௦||

Adhikarana 23 (51) · Śloka 51

ஜிஹ்வாநிர்லேககவலௌ தந்தகாஷ்டவதாதிஶேத் |௫௧|

ஜிஹ்வேத்யாதி| ஜிஹ்வாநிர்லேகநஸ்ய கவலஸ்ய ச விஷதூஷிதஸ்ய லிங்காநி சிகித்ஸிதஂ ச தந்தகாஷ்டஸ்யேவ ப்ரூயாத்|௫௧|-

Adhikarana 24 (51-54) · Śloka 54

பிச்சிலோ பஹுலோऽப்யங்கோ விவர்ணோ வா விஷாந்விதஃ ||௫௧|| ஸ்போடஜந்மருஜாஸ்ராவத்வக்பாகஃ ஸ்வேதநஂ ஜ்வரஃ | தரணஂ சாபி மாஂஸாநாமப்யங்கே விஷஸஂயுதே ||௫௨|| தத்ர ஶீதாம்புஸிக்தஸ்ய கர்தவ்யமநுலேபநம் | சந்தநஂ தகரஂ குஷ்டமுஶீரஂ வேணுபத்ரிகா ||௫௩|| ஸோமவல்ல்யமதா ஶ்வேதா பத்மஂ காலீயகஂ த்வசம் | கபித்தரஸமூத்ராப்யாஂ பாநமேதச்ச யுஜ்யதே ||௫௪||

பிச்சில இத்யாதி| அப்யங்கஃ அப்யத்ராப்யஞ்ஜநத்ரவ்யஂ தைலாதி| பஹலோ கநஃ| வேணுபத்ரிகா வஂஶபத்ராணி; அந்யே வேணுபத்ரிகாஂ வஂஶஸதஶபத்ரிகாஂ த்ரவ்யாந்தரமாஹுஃ| ஸோமவல்லீ குடூசீ| அமதா அமதாஸங்கஃ கர்பரிகாதுத்தகஂ, உத்தரபதலோபாத்| ஶ்வேதா ஶ்வேதஸ்யந்தஃ| காலீயகஂ தாருஹரித்ரா| த்வசஂ வராங்கம்| இதமநுலேபநஂ ஶீததோயேந| மூத்ரஂ கோமூத்ரம்| ஏதச்சேதி சந்தநாதிகம்||௫௧-௫௪||

Adhikarana 25 (55) · Śloka 55

உத்ஸாதநே பரீஷேகே கஷாயே சாநுலேபநே | ஶய்யாவஸ்த்ரதநுத்ரேஷு ஜ்ஞேயமப்யங்கலக்ஷணைஃ ||௫௫||

உத்ஸாதந இத்யாதி| தநுத்ரே ஸந்நாஹே| உத்ஸாதநாதிஷு ஸப்தஸு அப்யங்கலக்ஷணாநுவாதேந லிங்கஂ ததா சிகித்ஸிதமபி தத்ரோக்தமேவ வேதிதவ்யம்||௫௫||

Adhikarana 26 (56-58) · Śloka 58

கேஶஶாதஃ ஶிரோதுஃகஂ கேப்யஶ்ச ருதிராகமஃ | க்ரந்திஜந்மோத்தமாங்கேஷு விஷஜுஷ்டேऽவலேகநே ||௫௬|| ப்ரலேபோ பஹுஶஸ்தத்ர பாவிதாஃ கஷ்ணமத்திகாஃ | ஷ்யபித்தகதஶ்யாமாபாலிந்தீதண்டுலீயகைஃ ||௫௭|| கோமயஸ்வரஸோ வாऽபி ஹிதோ வா மாலதீரஸஃ | ரஸோ மூஷிகபர்ண்யா வா தூமோ வாऽகாரஸம்பவஃ ||௫௮||

கேஶஶாத இத்யாதி| ஷ்யபித்தகதஶ்யாமாதிஸ்வரஸைஃ ஸப்தாஹஂ பாவிதயா கஷ்ணமதா பஹுஶஃ ப்ரலேபோ ஹித இத்யர்தஃ| ஷ்யோ நீலாண்டஃ `ரோரு’ இதி ப்ரஸித்தஃ| காலகண்டலக்நநலிகாமத்யகதஜலஂ பித்தம்| ஶ்யாமா ப்ரியங்குஃ, பாலிந்தீ த்ரிவத், மூஷிகபர்ணீ த்ரவந்தீ, த்ரவ்யாந்தரமித்யந்யே| ப்ரலேபஶப்தோ கோமயஸ்ய ரஸோ வேத்யத்ர ஹிதஶப்தேந ஸஹ ஸம்பந்தநீயஃ; தேந கோமயரஸாதிப்ரலேபோ வா ஹிதோ பவதீதி ஸம்பந்தஃ ஸ்யாத்||௫௬-௫௮||

Adhikarana 27 (59) · Śloka 59

ஶிரோऽப்யங்கஃ ஶிரஸ்த்ராணஂ ஸ்நாநமுஷ்ணீஷமேவ ச | ஸ்ரஜஶ்ச விஷஸஂஸஷ்டாஃ ஸாதயேதவலேகநாத் ||௫௯||

இதாநீஂ ஶிரோகதாவலேகநப்ரஸங்கேந ஶிரோகதாநாமந்யேஷாமபி லிங்கஂ சிகித்ஸிதஂ ச தர்ஶயந்நாஹ- ஶிரோऽப்யங்க இத்யாதி| அவலேகநாதிதி அவலேகநோக்தலிங்கசிகித்ஸிதாத்||௫௯||

Adhikarana 28 (60-61) · Śloka 61

முகாலேபே முகஂ ஶ்யாவஂ யுக்தமப்யங்கலக்ஷணைஃ | பத்மிநீகண்டகப்ரக்யைஃ கண்டகைஶ்சோபசீயதே ||௬௦|| தத்ர க்ஷௌத்ரகதஂ பாநஂ ப்ரலேபஶ்சந்தநஂ கதம் | பயஸ்யா மதுகஂ பஞ்ஜீ பந்துஜீவஃ புநர்நவா ||௬௧||

முகாலேப இத்யாதி| பயஸ்யா அர்கபுஷ்பீ| பஞ்ஜீ பார்கீ| பந்துஜீவோ மத்யாஹ்நபுஷ்பகஃ| தத்ர முகாலேபே அதுல்யயோர்மதுகதயோஃ பாநஂ, ஶ்வேதசந்தநகதாதிபிஃ புநர்நவாந்தைர்லேபஃ||௬௦-௬௧||

Adhikarana 29 (62) · Śloka 63

அஸ்வாஸ்த்யஂ குஞ்ஜராதீநாஂ லாலாஸ்ராவோऽக்ஷிரக்ததா | ஸ்பிக்பாயுமேட்ரமுஷ்கேஷு யாதுஶ்ச ஸ்போடஸம்பவஃ ||௬௨|| தத்ராப்யங்கவதேவேஷ்டா யாதவாஹநயோஃ க்ரியா |௬௩|

இதாநீஂ குஞ்ஜராதீநாஂ விஷஜுஷ்டாநாஂ லக்ஷணஂ சிகித்ஸிதஂ சோத்திஶந்நாஹ- அஸ்வாஸ்த்யமித்யாதி| யாதுஃ ஆரோஹகஸ்ய| யாதவாஹநயோஃ க்ரியேதி அத்ர யாதஶப்த ஆரோஹகபர்யாயஃ||௬௨||-

Adhikarana 30 (63-64) · Śloka 65

ஶோணிதாகமநஂ கேப்யஃ ஶிரோருக்கபஸஂஸ்ரவஃ ||௬௩|| நஸ்யதூமகதே லிங்கமிந்த்ரியாணாஂ ச வைகதம் | தத்ர துக்தைர்கவாதீநாஂ ஸர்பிஃ ஸாதிவிஷைஃ ஶதம் ||௬௪|| பாநே நஸ்யே ச ஸஶ்வேதஂ ஹிதஂ ஸமதயந்திகம் |௬௫|

ஶோணிதாகமநமித்யாதி| ஸஶ்வேதஂ வசாஸஹிதஂ; கயீ து ஶ்வேதாஂ கடபீமாஹ| ஸமதயந்திகஂ மல்லிகாஸஹிதம்| கவாதீநாஂ க்ஷீரைரதிவிஷாகல்கஸித்தஂ கதஂ பாநே ஹிதஂ நஸ்யே ச| மதயந்திகாவசாகல்கேந ஸித்தஂ ஹிதமித்யர்தஃ||௬௩-௬௪||-

Adhikarana 31 (65-66) · Śloka 66

கந்தஹாநிர்விவர்ணத்வஂ புஷ்பாணாஂ ம்லாநதா பவேத் ||௬௫|| ஜிக்ரதஶ்ச ஶிரோதுஃகஂ வாரிபூர்ணே ச லோசநே | தத்ர பாஷ்பேரிதஂ கர்ம முகாலேபே ச யத் ஸ்மதம் ||௬௬||

கந்தஹாநிரித்யாதி||௬௫-௬௬||

Adhikarana 32 (67-68) · Śloka 68

கர்ணதைலகதே ஶ்ரோத்ரவைகுண்யஂ ஶோபவேதநே | கர்ணஸ்ராவஶ்ச தத்ராஶு கர்தவ்யஂ ப்ரதிபூரணம் ||௬௭|| ஸ்வரஸோ பஹுபுத்ராயாஃ ஸகதஃ க்ஷௌத்ரஸஂயுதஃ | ஸோமவல்கரஸஶ்சாபி ஸுஶீதோ ஹித இஷ்யதே ||௬௮||

கர்ணேத்யாதி| பஹுபுத்ரா ஶதாவரீ; பஹுபத்ராயா இதி கேசித் படந்தி, தே ச வ்யாக்யாநயந்தி- பஹுபத்ரா மயூரஶிகா| ஸோமவல்கஃ கட்பலஃ, தத்ரஸஃ கர்ணபூரணே||௬௭-௬௮||

Adhikarana 33 (69-71) · Śloka 72

அஶ்ரூபதேஹோ தாஹஶ்ச வேதநா தஷ்டிவிப்ரமஃ | அஞ்ஜநே விஷஸஂஸஷ்டே பவேதாந்த்யமதாபி ச ||௬௯|| தத்ர ஸத்யோ கதஂ பேயஂ தர்பணஂ ச ஸமாகதம் | அஞ்ஜநஂ மேஷஶங்கஸ்ய நிர்யாஸோ வருணஸ்ய ச ||௭௦|| முஷ்ககஸ்யாஜகர்ணஸ்ய பேநோ கோபித்தஸஂயுதஃ | கபித்தமேஷஶங்க்யோஶ்ச புஷ்பஂ பல்லாதகஸ்ய வா ||௭௧|| ஏகைகஂ காரயேத் புஷ்பஂ பந்தூகாங்கோடயோரபி |௭௨|

அஶ்ரூபதேஹ இத்யாதி| உபதேஹோ மலவத்திஃ| ஸத்யோ கதமித்யத்ர ஜேஜ்ஜடஸ்து ஸத்ய ஏவ கதஂ பேயமிதி வ்யாக்யாநயதி| ஸமாகதமிதி ஆவர்திதக்ஷீரஸாதிதபிப்பலீகல்கஸித்தஂ கதஂ தர்பணமிதி வத்தவாக்படஃ| தர்பணம் அக்ஷிதர்பணஂ, ததேவ ஸபிப்பலீகஂ பேயஂ பாநார்ஹம்| ததைவ மேஷஶங்கீரஸேநாஞ்ஜநம்| ஏவஂ வருணாதீநாஂ ரஸேந பதக் பதகஞ்ஜநம்| முஷ்ககஃ காலமுஷ்ககஃ| அஜகர்ணஃ ஸர்ஜஃ பூர்வதேஶே ப்ரஸித்தஃ| பேநஃ ஸமுத்ரபேநஃ| கோபித்தஂ கோரோசநா| கபித்தாதீநாஂ ப்ரத்யேகஂ புஷ்பமஞ்ஜநஂ, ந ஸமுதிதாநாம்||௬௯-௭௧||-

Adhikarana 34 (72-73) · Śloka 73

ஶோபஃ ஸ்ராவஸ்ததா ஸ்வாபஃ பாதயோஃ ஸ்போடஜந்ம ச ||௭௨|| பவந்தி விஷஜுஷ்டாப்யாஂ பாதுகாப்யாமஸஂஶயம் | உபாநத்பாதபீடாநி பாதுகாவத் ப்ரஸாதயேத் ||௭௩||

ஶோப இத்யாதி| ஸ்வாபஃ ஸ்பர்ஶாஜ்ஞாநம்| உபாநதித்யாதி| பாதுகாவத் ப்ரஸாதயேத் லக்ஷணதஃ ப்ரதீகாரதஶ்ச||௭௨-௭௩||

Adhikarana 35 (74) · Śloka 75

பூஷணாநி ஹதார்சீஂஷி ந விபாந்தி யதா புரா | ஸ்வாநி ஸ்தாநாநி ஹந்யுஶ்ச தாஹபாகாவதாரணைஃ ||௭௪|| பாதுகாபூஷணேஷூக்தமப்யங்கவிதிமாசரேத் |௭௫|

பூஷணாநீத்யாதி| ஹதார்சீஂஷி தேஜோரஹிதாநி||௭௪||-

Adhikarana 36 (75-78) · Śloka 79

விஷோபஸர்கோ பாஷ்பாதிர்பூஷணாந்தோ ய ஈரிதஃ ||௭௫|| ஸமீக்ஷ்யோபத்ரவாஂஸ்தஸ்ய விததீத சிகித்ஸிதம் | மஹாஸுகந்திமகதஂ யஂ ப்ரவக்ஷ்யாமி தஂ பிஷக் ||௭௬|| பாநாலேபநநஸ்யேஷு விததீதாஞ்ஜநேஷு ச | விரேசநாநி தீக்ஷ்ணாநி குர்யாத் ப்ரச்சர்தநாநி ச ||௭௭|| ஸிராஶ்ச வ்யதயேத் க்ஷிப்ரஂ ப்ராப்தஂ விஸ்ராவணஂ யதி | மூஷிகாऽஜருஹா வாऽபி ஹஸ்தே பத்தா து பூபதேஃ ||௭௮|| கரோதி நிர்விஷஂ ஸர்வமந்நஂ விஷஸமாயுதம் |௭௯|

ஆவஸ்திகீஂ க்ரியாஂ நிர்திஶந்நாஹ- விஷோபஸர்க இத்யாதி| உபத்ரவாந் வீக்ஷ்ய சிகித்ஸிதஂ விததீதேத்யாஹ- மஹாஸுகந்திமித்யாதி| மஹாஸுகந்திஸ்து `சந்தநாகருணீ குஷ்டஂ’ இத்யாதி யாவத் `மஹாஸுகந்திநாமைஷ பஞ்சாஶீத்யங்கஸம்பவஃ’ இதி| விததீதாஞ்ஜநேஷு சேதி பஹுவசநாத்குடிகாசூர்ணரஸக்ரியாரூபேஷு; சகாரேண பரிஷேககவலாதிஷ்வபி| ஆஶயாநுரோதேந சிகித்ஸாஂ நிர்திஶந்நாஹ- விரேசநாநீத்யாதி| ப்ராப்தஂ யுக்தம்| இதாநீஂ ப்ரபாவகதஂ சிகித்ஸிதஂ நிர்திஶந்நாஹ- மூஷிகேத்யாதி| அஜருஹாலக்ஷணமுஶநஸா ப்ரோக்தம்- “கந்தஃ ஶ்வேதஃ ஸபிடகோ பேதே சாஞ்ஜநஸந்நிபஃ| கந்தலேபநபாநைஸ்து விஷஂ ஜரயதே நணாம்|| தஷ்டாநாஂ விஷபீதாநாஂ யே சாந்யே விஷமோஹிதாஃ| விஷஂ ஜரயதே தேஷாஂ தஸ்மாதஜருஹா ஸ்மதா|| மூஷிகா லோமஶா கஷ்ணா பவேத் ஸாऽபி ச தத்குணா”- இதி||௭௫-௭௮||-

Adhikarana 37 (79-81) · Śloka 81

ஹதயாவரணஂ நித்யஂ குர்யாச்ச மித்ரமத்யகஃ ||௭௯|| பிபேத்ததமஜேயாக்யமமதாக்யஂ ச புத்திமாந் | ஸர்பிர்ததி பயஃ க்ஷௌத்ரஂ பிபேத்வா ஶீதலஂ ஜலம் ||௮௦|| மயூராந்நகுலாந் கோதாஃ பஷதாந் ஹரிணாநபி | ஸததஂ பக்ஷயேச்சபி ரஸாஂஸ்தேஷாஂ பிபேதபி ||௮௧||

ஶரீரே விஷவ்யாப்திப்ரதிஷேதமபிதாயேதாநீஂ சிதே விஷவ்யாப்திப்ரதிஷேதமாஹ- ஹதயாவரணமித்யாதி| ஹதயாவரணஂ ஹதயப்ரச்சாதநஂ ஹதயரக்ஷாகாரிபிர்மூஷிகாஜருஹாமதாஜேயபுராணகததூஷீவிஷாரிமஹாஸுகந்திஶிம்பீயூஷதீக்ஷ்ணவிஷக்நதாரணாதிபிஃ| மதுகஂ குஷ்டமித்யாதிகமஜேயாக்யஂ, அபாமார்கஸ்ய பீஜாநி பிப்பலீரித்யாத்யமதஂ கதஂ, ஸர்பிராதீநி ப்ரத்யேகஂ சத்வாரி பஞ்ச வா ஹதயாவரணாநி பிபேதிதி||௭௯-௮௧||

Adhikarana 38 (82-84) · Śloka 84

கோதாநகுலமாஂஸேஷு ஹரிணஸ்ய ச புத்திமாந் | தத்யாத் ஸுபிஷ்டாஂ பாலிந்தீஂ மதுகஂ ஶர்கராஂ ததா ||௮௨|| ஶர்கராதிவிஷே தேயே மாயூரே ஸமஹௌஷதே | பார்ஷதே சாபி தேயாஃ ஸ்யுஃ பிப்பல்யஃ ஸமஹௌஷதாஃ ||௮௩|| ஸக்ஷௌத்ரஃ ஸகதஶ்சைவ ஶிம்பீயூஷோ ஹிதஃ ஸதா | விஷக்நாநி ச ஸேவேத பக்ஷ்யபோஜ்யாநி புத்திமாந் ||௮௪||

கோதாதிமாஂஸாநாஂ ஸஂஸ்காரயௌகிகஂ விஶேஷஂ நிர்திஶந்நாஹ- கோதேத்யாதி| மதுகமக்ஷமாத்ரஂ தத்யாத்| பாலிந்தீ த்ரிவத்| ஶர்கரேத்யாதி| மயூரஸ்ய மாஂஸே தஸ்ய ரஸே ச ஸுபிஷ்டே ஶர்கராதிவிஷே ஸஶுண்ட்யௌ தேயே| பார்ஷத இத்யாதி| பஷதஸ்ய மாஂஸே ரஸே ச பிப்பல்யஃ ஸநாகராஃ ஸுபிஷ்டா தேயாஃ| ஸக்ஷௌத்ர இத்யாதி| அநுக்தாநி சோத்திஶந்நாஹ- விஷக்நாநீத்யாதி| விஷக்நாநி விஷக்நைர்த்ரவ்யைஃ ஸஹ ஸித்தாநி||௮௨-௮௪||

Adhikarana 39 (85) · Śloka 85

பிப்பலீமதுகக்ஷௌத்ரஶர்கரேக்ஷுரஸாம்புபிஃ | சர்தயேத்குப்தஹதயோ பக்ஷிதஂ யதி வை விஷம் ||௮௫||

ஆவதகுப்தஹதயஸ்ய பீதவிஷஸ்ய ஶேஷஂ நிர்திஶந்நாஹ- பிப்பலீத்யாதி| ஶர்கரேக்ஷுரஸாம்பூநி த்ரீணி த்ரவாணி, பிப்பலீமதுகஂ கல்கஂ, க்ஷௌத்ரமிதி ப்ரக்ஷேபஃ| குப்தஹதயோ விஷக்நைஃ ப்ரச்சாதிதஹதயஃ||௮௫||

Adhikarana puShpikA · Śloka 1

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ கல்பஸ்தாநேऽந்நபாநரக்ஷாகல்போ நாம ப்ரதமோऽத்யாயஃ ||௧||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதடீகாயாஂ கல்பஸ்தாநே ப்ரதமோऽத்யாயஃ||௧||