Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ സര്പദഷ്ടവിഷചികിത്സിതം കല്പം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातः सर्पदष्टविषचिकित्सितं कल्पं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
അഥാത ഇത്യാദി||൧-൨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
സര്വൈരേവാദിതഃ സര്പൈഃ ശാഖാദഷ്ടസ്യ ദേഹിനഃ | ദംശസ്യോപരി ബധ്നീയാദരിഷ്ടാശ്ചതുരങ്ഗുലേ ||൩|| പ്ലോതചര്മാന്തവല്കാനാം മൃദുനാऽന്യതമേന വൈ | ന ഗച്ഛതി വിഷം ദേഹമരിഷ്ടാഭിര്നിവാരിതമ് ||൪||
सर्वैरेवादितः सर्पैः शाखादष्टस्य देहिनः | दंशस्योपरि बध्नीयादरिष्टाश्चतुरङ्गुले ||३|| प्लोतचर्मान्तवल्कानां मृदुनाऽन्यतमेन वै | न गच्छति विषं देहमरिष्टाभिर्निवारितम् ||४||
🔊 Audio coming soon
സര്പദഷ്ടചികിത്സിതം ദ്വിവിധം സാമാന്യം വിശിഷ്ടം ച; തത്ര സാമാന്യമേവ പ്രഥമം നിര്ദിശന്നാഹ- സര്വൈരിത്യാദി| ശാഖാ ഹസ്തപാദകമ്| അരിഷ്ടാ വസ്ത്രാദിഭിര്മന്ത്രപുരസ്കൃതൈര്ബന്ധഃ| പ്ലോതേത്യാദി| പ്ലോതം വസ്ത്രം, ചര്മാന്തം ചര്മൈകദേശഃ, വല്കം വൃക്ഷാദിത്വക്, മൃദുനാ കോമലേന, അന്യതമേന ഏകതമേന, പ്ലോതേന ചര്മാന്തേന വല്കലേന വേത്യര്ഥഃ||൩-൪||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ദഹേദ്ദംശമഥോത്കൃത്യ യത്ര ബന്ധോ ന ജായതേ | ആചൂഷണച്ഛേദദാഹാഃ സര്വത്രൈവ തു പൂജിതാഃ ||൫||
दहेद्दंशमथोत्कृत्य यत्र बन्धो न जायते | आचूषणच्छेददाहाः सर्वत्रैव तु पूजिताः ||५||
🔊 Audio coming soon
അരിഷ്ടാമഭിധായ ദാഹമുദ്ദിശന്നാഹ- ദഹേദിത്യാദി| ഉത്കൃത്യ ഛിത്ത്വാ| ദഹേദിതി അത്ര `മണ്ഡലിദംശം വര്ജയിത്വാ’ ഇതി ശേഷഃ| ന ജായതേ ന സമ്ഭവതി| സര്വത്രൈവ സര്വസ്മിന് ദേഹേ| പൂജിതാഃ ശ്ലാഘിതാഃ| ദാഹസ്യ പുനരുപാദാനമുത്കര്തനമന്തരേണാപി ദാഹവിധാനാര്ഥമ്||൫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
പ്രതിപൂര്യ മുഖം വസ്ത്രൈര്ഹിതമാചൂഷണം ഭവേത് | സ ദഷ്ടവ്യോऽഥവാ സര്പോ ലോഷ്ടോ വാऽപി ഹി തത്ക്ഷണമ് ||൬||
प्रतिपूर्य मुखं वस्त्रैर्हितमाचूषणं भवेत् | स दष्टव्योऽथवा सर्पो लोष्टो वाऽपि हि तत्क्षणम् ||६||
🔊 Audio coming soon
പ്രതിപൂര്യേത്യാദി| വസ്ത്രൈരിത്യുപലക്ഷണം, തേന കൃഷ്ണവല്മീകമൃത്പാംശുനാऽപി പ്രതിപൂര്യാചൂഷണം ഹിതം, വിഷഹരത്വാദ്വല്മീകസ്യ| സ ദഷ്ടവ്യ ഇത്യാദി| ദഷ്ടേന പുരുഷേണ ഹസ്താഭ്യാമുപസങ്ഗൃഹ്യ പുച്ഛേ വക്ത്രേ ച സര്പഃ സമ്യഗ് ദഷ്ടവ്യഃ, തദഭാവേ ലോഷ്ടോ വാ ദഷ്ടവ്യഃ| തദ്ഭക്ഷണം തു തത്രൈവ സങ്ക്രമണഹേതുരിത്യര്ഥഃ||൬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
അഥ മണ്ഡലിനാ ദഷ്ടം ന കഥഞ്ചന ദാഹയേത് | സ പിത്തബാഹുല്യവിഷാദ്ദംശോ ദാഹാദ്വിസര്പതേ ||൭||
अथ मण्डलिना दष्टं न कथञ्चन दाहयेत् | स पित्तबाहुल्यविषाद्दंशो दाहाद्विसर्पते ||७||
🔊 Audio coming soon
കേനചിദ്ദഷ്ടേ ദാഹനിഷേധമാഹ- അഥ മണ്ഡലിനാ ദഷ്ടമിത്യാദി||൭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
അരിഷ്ടാമപി മന്ത്രൈശ്ച ബധ്നീയാന്മന്ത്രകോവിദഃ | സാ തു രജ്ജ്വാദിഭിര്ബദ്ധാ വിഷപ്രതികരീ മതാ ||൮||
अरिष्टामपि मन्त्रैश्च बध्नीयान्मन्त्रकोविदः | सा तु रज्ज्वादिभिर्बद्धा विषप्रतिकरी मता ||८||
🔊 Audio coming soon
ന കേവലം പ്ലോതാദിഭിഃ പരമരിഷ്ടേത്യാഹ- അരിഷ്ടാമിത്യാദി| മന്ത്രകോവിദോ മന്ത്രജ്ഞഃ പുരുഷഃ| കേവലൈരപി മന്ത്രൈരരിഷ്ടാം ബധ്നീയാത്| ന പരം മന്ത്രൈരേവാരിഷ്ടേത്യാഹ- സാ ത്വിത്യാദി| സാ പുനരരിഷ്ടാ മന്ത്രരഹിതൈരപി രജ്ജ്വാദിഭിര്ബദ്ധാ വിഷപ്രതികരീ വിഷപ്രതീകാരഹേതുഃ | ഏതേന മന്ത്രതന്ത്രാഭ്യാം തു വിഷപ്രതീകാരഃ||൮||
Adhikarana 7 (9-10) · Śloka 10
ദേവബ്രഹ്മര്ഷിഭിഃ പ്രോക്താ മന്ത്രാഃ സത്യതപോമയാഃ | ഭവന്തി നാന്യഥാ ക്ഷിപ്രം വിഷം ഹന്യുഃ സുദുസ്തരമ് ||൯|| വിഷം തേജോമയൈര്മന്ത്രൈഃ സത്യബ്രഹ്മതപോമയൈഃ | യഥാ നിവാര്യതേ ക്ഷിപ്രം പ്രയുക്തൈര്ന തഥൌഷധൈഃ ||൧൦||
देवब्रह्मर्षिभिः प्रोक्ता मन्त्राः सत्यतपोमयाः | भवन्ति नान्यथा क्षिप्रं विषं हन्युः सुदुस्तरम् ||९|| विषं तेजोमयैर्मन्त्रैः सत्यब्रह्मतपोमयैः | यथा निवार्यते क्षिप्रं प्रयुक्तैर्न तथौषधैः ||१०||
🔊 Audio coming soon
മന്ത്രസ്യ ശക്തിം ദര്ശയന്നാഹ- ദേവബ്രഹ്മര്ഷിഭിരിത്യാദി| ദേവര്ഷിവിഹിതത്വേന സത്യമയാഃ, ബ്രഹ്മര്ഷിവിഹിതത്വേന തപോമയാഃ| പ്രോക്താഃ കഥിതാ ന തു കൃതാഃ, മന്ത്രാണാം നിത്യത്വാത്| അന്യേ തു `സത്യബ്രഹ്മതപോമയാ’ ഇതി പഠിത്വാ വ്യാഖ്യാനയന്തി- ദേവാ ഇന്ദ്രാദയഃ, ബ്രഹ്മാ സ്വനാമപ്രസിദ്ധഃ, ഋഷയഃ ദേവര്ഷി-ബ്രഹ്മര്ഷി-രാജര്ഷയഃ| തത്ര ദേവകൃതത്വേന സത്യപ്രത്യയാഃ, ബ്രഹ്മകൃതത്വേന ബ്രഹ്മമയാഃ, ത്രിവിധര്ഷികൃതത്വേന തപോമയാഃ; മന്ത്രാഃ കുരുകുല്ലാഭേരുണ്ഡാദയഃ പരതന്ത്രാഭിഹിതാ ഇഹ നോപദിഷ്ടാഃ||൯-൧൦||
Adhikarana 8 (11) · Śloka 12
മന്ത്രാണാം ഗ്രഹണം കാര്യം സ്ത്രീമാംസമധുവര്ജിനാ | മിതാഹാരേണ ശുചിനാ കുശാസ്തരണശായിനാ ||൧൧|| ഗന്ധമാല്യോപഹാരൈശ്ച ബലിഭിശ്ചാപി ദേവതാഃ | പൂജയേന്മന്ത്രസിദ്ധ്യര്ഥം ജപഹോമൈശ്ച യത്നതഃ ||൧൨||
मन्त्राणां ग्रहणं कार्यं स्त्रीमांसमधुवर्जिना | मिताहारेण शुचिना कुशास्तरणशायिना ||११|| गन्धमाल्योपहारैश्च बलिभिश्चापि देवताः | पूजयेन्मन्त्रसिद्ध्यर्थं जपहोमैश्च यत्नतः ||१२||
🔊 Audio coming soon
മന്ത്രഗ്രഹണവിധാനമാഹ- മന്ത്രാണാമിത്യാദി| അത്ര മധു മദ്യം ക്ഷൌദ്രം ചോഭയമപി വര്ജനീയമ്| യതാഹാരേണ സംയതാഹാരേണ ഹവിഷ്യൈകാഹാരേണേത്യര്ഥഃ| ശുചിനാ ബാഹ്യാഭ്യന്തരപവിത്രേണ| മാല്യം മാലാ, ഉപഹാരോ ധൂപദീപാദികം പൂജോപകരണം, ബലിഃ സപശുനൈവൈദ്യമ്| ഹോമശ്ചേതി ചകാരേണ ധ്യാനേനാപീത്യനുക്തം സമുച്ചീയതേ||൧൧||൧൨||
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
മന്ത്രാസ്ത്വവിധിനാ പ്രോക്താ ഹീനാ വാ സ്വരവര്ണതഃ | യസ്മാന്ന സിദ്ധിമായാന്തി തസ്മാദ്യോജ്യോऽഗദക്രമഃ ||൧൩||
मन्त्रास्त्वविधिना प्रोक्ता हीना वा स्वरवर्णतः | यस्मान्न सिद्धिमायान्ति तस्माद्योज्योऽगदक्रमः ||१३||
🔊 Audio coming soon
വിധിഹീനഗൃഹീതസ്യ ഹീനസ്വരാദേര്വാ മന്ത്രസ്യാസിദ്ധാവഗദക്രമോ യോജ്യ ഇത്യാഹ- മന്ത്രാസ്ത്വിത്യാദി| അവിധിനാ സ്ത്രീമാംസമധുവര്ജനാദിവിധിം വിനാ; പ്രോക്താ `ഗുരുണാ’ ഇതി ശേഷഃ||൧൩||
Adhikarana 10 (14-16) · Śloka 16
സമന്തതഃ സിരാ ദംശാദ്വിധ്യേത്തു കുശലോ ഭിഷക് | ശാഖാഗ്രേ വാ ലലാടേ വാ വ്യധ്യാസ്താ വിസൃതേ വിഷേ ||൧൪|| രക്തേ നിര്ഹ്രിയമാണേ തു കൃത്സ്നം നിര്ഹ്രിയതേ വിഷമ് | തസ്മാദ്വിസ്രാവയേദ്രക്തം സാ ഹ്യസ്യ പരമാ ക്രിയാ ||൧൫|| സമന്താദഗദൈര്ദംശം പ്രച്ഛയിത്വാ പ്രലേപയേത് | ചന്ദനോശീരയുക്തേന വാരിണാ പരിഷേചയേത് ||൧൬||
समन्ततः सिरा दंशाद्विध्येत्तु कुशलो भिषक् | शाखाग्रे वा ललाटे वा व्यध्यास्ता विसृते विषे ||१४|| रक्ते निर्ह्रियमाणे तु कृत्स्नं निर्ह्रियते विषम् | तस्माद्विस्रावयेद्रक्तं सा ह्यस्य परमा क्रिया ||१५|| समन्तादगदैर्दंशं प्रच्छयित्वा प्रलेपयेत् | चन्दनोशीरयुक्तेन वारिणा परिषेचयेत् ||१६||
🔊 Audio coming soon
യതോ രക്തമേവ പ്രാപ്യ വിഷം വികാരകാര്യതസ്തദപകര്ഷണായാഹ- സമന്തത ഇത്യാദി| സമന്തതഃ സര്വത്ര| വാശബ്ദോऽത്ര സമുച്ചയാര്ഥേ| വിസൃതേ പ്രസൃതേ| പ്രലേപയേദ് രക്തസേചനാവശിഷ്ടവിപ്രശമായ മഹാഗദാദിഭിഃ| ചന്ദനേത്യാദി| ചന്ദനോശീരക്വാഥേനേത്യര്ഥഃ, അന്യേ തു ചന്ദനോശീരകല്കമിശ്രിതജലേനേത്യാഹുഃ||൧൪-൧൬||
Adhikarana 11 (17) · Śloka 18
പായയേതാഗദാംസ്താംസ്താന് ക്ഷീരക്ഷൌദ്രഘൃതാദിഭിഃ | തദലാഭേ ഹിതാ വാ സ്യാത് കൃഷ്ണാ വല്മീകമൃത്തികാ ||൧൭|| കോവിദാരശിരീഷാര്കകടഭീര്വാऽപി ഭക്ഷയേത് |൧൮|
पाययेतागदांस्तांस्तान् क्षीरक्षौद्रघृतादिभिः | तदलाभे हिता वा स्यात् कृष्णा वल्मीकमृत्तिका ||१७|| कोविदारशिरीषार्ककटभीर्वाऽपि भक्षयेत् |१८|
🔊 Audio coming soon
പായയേതേത്യാദി| രക്താവസേചനപൂര്വം ഹൃദയാവരണാര്ഥം താംസ്താന് മഹാഗദാദീനക്ഷമാത്രാപരിമിതാന് ക്ഷീരാദിഭിര്യഥാദോഷം പാതും പ്രയോജയേത്| ആദിശബ്ദാദ്ദധിതക്രയോര്ഗ്രഹണമ്| കോവിദാരഃ കാഞ്ചനാരഃ| കടഭീ ശ്വേതസ്യന്ദഃ||൧൭||-
Adhikarana 12 (18-19) · Śloka 19
ന പിബേത്തൈലകൌലത്ഥമദ്യസൌവീരകാണി ച ||൧൮|| ദ്രവമന്യത്തു യത്കിഞ്ചിത് പീത്വാ പീത്വാ തദുദ്വമേത് | പ്രായോ ഹി വമനേനൈവ സുഖം നിര്ഹ്രിയതേ വിഷമ് ||൧൯||
न पिबेत्तैलकौलत्थमद्यसौवीरकाणि च ||१८|| द्रवमन्यत्तु यत्किञ्चित् पीत्वा पीत्वा तदुद्वमेत् | प्रायो हि वमनेनैव सुखं निर्ह्रियते विषम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
വിഷേ കാനപി ദ്രവാന് നിരസ്യന്നാഹ- ന പിബേത്തൈലകൌലത്ഥേത്യാദി| കുലത്ഥാനാമയം കൌലത്ഥോ യൂഷഃ, സൌവീരകം കാഞ്ജികമ്||൧൮-൧൯||
Adhikarana 13 (20-23) · Śloka 24
ഫണിനാം വിഷവേഗേ തു പ്രഥമേ ശോണിതം ഹരേത് | ദ്വിതീയേ മധുസര്പിര്ഭ്യാം പായയേതാഗദം ഭിഷക് ||൨൦|| നസ്യകര്മാഞ്ജനേ യുഞ്ജ്യാത്തൃതീയേ വിഷനാശനേ | വാന്തം ചതുര്ഥേ പൂര്വോക്താം യവാഗൂമഥ ദാപയേത് ||൨൧|| ശീതോപചാരം കൃത്വാऽऽദൌ ഭിഷക് പഞ്ചമഷഷ്ഠയോഃ | പായയേച്ഛോധനം തീക്ഷ്ണം യവാഗൂം ചാപി കീര്തിതാമ് ||൨൨|| സപ്തമേ ത്വവപീഡേന ശിരസ്തീക്ഷ്ണേന ശോധയേത് | തീക്ഷ്ണമേവാഞ്ജനം ദദ്യാത്, തീക്ഷ്ണശസ്ത്രേണ മൂര്ധ്നി ച ||൨൩|| കൃത്വാ കാകപദം ചര്മ സാസൃഗ്വാ പിശിതം ക്ഷിപേത് |൨൪|
फणिनां विषवेगे तु प्रथमे शोणितं हरेत् | द्वितीये मधुसर्पिर्भ्यां पाययेतागदं भिषक् ||२०|| नस्यकर्माञ्जने युञ्ज्यात्तृतीये विषनाशने | वान्तं चतुर्थे पूर्वोक्तां यवागूमथ दापयेत् ||२१|| शीतोपचारं कृत्वाऽऽदौ भिषक् पञ्चमषष्ठयोः | पाययेच्छोधनं तीक्ष्णं यवागूं चापि कीर्तिताम् ||२२|| सप्तमे त्ववपीडेन शिरस्तीक्ष्णेन शोधयेत् | तीक्ष्णमेवाञ्जनं दद्यात्, तीक्ष्णशस्त्रेण मूर्ध्नि च ||२३|| कृत्वा काकपदं चर्म सासृग्वा पिशितं क्षिपेत् |२४|
🔊 Audio coming soon
അത ഊര്ധ്വം ദര്വീകരാദിവേഗവിശേഷേണ വൈശേഷികം ചികിത്സിതമാഹ- ഫണിനാമിത്യാദി| ശോണിതം ഹരേദിതി സിരയാ പ്രച്ഛന്നേന ശൃങ്ഗേണ വാ| അഗദം ദര്വീകരവിഷോദിതമ്| വാന്തം ചതുര്ഥ ഇത്യാദി| വമന മിഹ സാര്വകാര്മികാദിഭിരഗദൈഃ| പൂര്വോക്താം യവാഗൂമിതി സ്ഥാവരവിഷവിഷയേ കൃതവമനാദികര്മണാം കോശാതക്യാദിദ്രവ്യൈഃ കൃതാമന്നസംസര്ജനാര്ഥമ്| ഏവം പഞ്ചമഷഷ്ഠയോഃ ശോധനേ കൃതേऽന്നസംസര്ജനാര്ഥം കീര്തിതാം യവാഗൂമ്| സപ്തമേ തു പ്രത്യാഖ്യായാവപീഡനാദികമ്||൨൦-൨൩||-
Adhikarana 14 (24-27) · Śloka 27
പൂര്വേ മണ്ഡലിനാം വേഗേ ദര്വീകരവദാചരേത് ||൨൪|| അഗദം മധുസര്പിര്ഭ്യാം ദ്വിതീയേ പായയേത ച | വാമയിത്വാ യവാഗൂം ച പൂര്വോക്താമഥ ദാപയേത് ||൨൫|| തൃതീയേ ശോധിതം തീക്ഷ്ണൈര്യവാഗൂം പായയേദ്ധിതാമ് | ചതുര്ഥേ പഞ്ചമേ ചാപി ദര്വീകരവദാചരേത് ||൨൬|| കാകോല്യാദിര്ഹിതഃ ഷഷ്ഠേ പേയശ്ച മധുരോऽഗദഃ | ഹിതോऽവപീഡേ ത്വഗദഃ സപ്തമേ വിഷനാശനഃ ||൨൭||
पूर्वे मण्डलिनां वेगे दर्वीकरवदाचरेत् ||२४|| अगदं मधुसर्पिर्भ्यां द्वितीये पाययेत च | वामयित्वा यवागूं च पूर्वोक्तामथ दापयेत् ||२५|| तृतीये शोधितं तीक्ष्णैर्यवागूं पाययेद्धिताम् | चतुर्थे पञ्चमे चापि दर्वीकरवदाचरेत् ||२६|| काकोल्यादिर्हितः षष्ठे पेयश्च मधुरोऽगदः | हितोऽवपीडे त्वगदः सप्तमे विषनाशनः ||२७||
🔊 Audio coming soon
പൂര്വേ മണ്ഡലിനാമിത്യാദി| പൂര്വേ മണ്ഡലിനാം വേഗേ ദര്വീകരവദിത്യനേനാതിദിഷ്ടം ശോണിതമോക്ഷണം ജലൌകാഭിഃ| അഗദം മണ്ഡലിവിഷോദിതമേവ| ദ്വിതീയേ വാമയിത്വേതി വമനദ്രവ്യക്വാഥേന| ശോധിതം വിരിക്തം, തീക്ഷ്ണൈഃ വിരേചനദ്രവ്യൈഃ| പേയശ്ചേത്യത്ര ചകാരേണ ശോധനം തീക്ഷ്ണമപി സമുച്ചീയതേ| മധുരോऽഗദ ഇതി മഹാഗദാദിഷു യോऽതീക്ഷ്ണഃ സ പേയഃ| സപ്തമേ വേഗേ പ്രത്യാഖ്യായ വിഷപ്രത്യനീകാഗദാവപീഡേനോപചരേത്||൨൪-൨൭||
Adhikarana 15 (28-29) · Śloka 30
പൂര്വേ രാജിമതാം വേഗേऽലാബുഭിഃ ശോണിതം ഹരേത് | അഗദം മധുസര്പിര്ഭ്യാം സംയുക്തം പായയേത ച ||൨൮|| വാന്തം ദ്വിതീയേ ത്വഗദം പായയേദ്വിഷനാശനമ് | തൃതീയാദിഷു ത്രിഷ്വേവം വിധിര്ദാര്വീകരോ ഹിതഃ ||൨൯|| ഷഷ്ഠേऽഞ്ജനം തീക്ഷ്ണതമമവപീഡശ്ച സപ്തമേ |൩൦|
पूर्वे राजिमतां वेगेऽलाबुभिः शोणितं हरेत् | अगदं मधुसर्पिर्भ्यां संयुक्तं पाययेत च ||२८|| वान्तं द्वितीये त्वगदं पाययेद्विषनाशनम् | तृतीयादिषु त्रिष्वेवं विधिर्दार्वीकरो हितः ||२९|| षष्ठेऽञ्जनं तीक्ष्णतममवपीडश्च सप्तमे |३०|
🔊 Audio coming soon
പൂര്വേ രാജിമതാമിത്യാദി| അവപീഡോऽത്ര സാര്വകാര്മികാഗദേന| അവപീഡശ്ചേതി ചകാരേണ നഷ്ടസഞ്ജ്ഞവിധാനം വക്ഷ്യമാണം സൂച്യതേ|||൨൮-൨൯||-
Adhikarana 16 (30) · Śloka 31
ഗര്ഭിണീബാലവൃദ്ധാനാം സിരാവ്യധനവര്ജിതമ് ||൩൦|| വിഷാര്താനാം യഥോദ്ദിഷ്ടം വിധാനം ശസ്യതേ മൃദു |൩൧|
गर्भिणीबालवृद्धानां सिराव्यधनवर्जितम् ||३०|| विषार्तानां यथोद्दिष्टं विधानं शस्यते मृदु |३१|
🔊 Audio coming soon
ചികിത്സിതസ്യ ക്വചിദേവ കഞ്ചിദ്വിശേഷമുദ്ദിശന്നാഹ- ഗര്ഭിണീത്യാദി||൩൦||-
Adhikarana 17 (31) · Śloka 33
രക്താവസേകാഞ്ജനാനി നരതുല്യാന്യജാവികേ ||൩൧|| ത്രിഗുണം മഹിഷേ സോഷ്ട്രേ ഗവാശ്വേ ദ്വിഗുണം തു തത് | ചതുര്ഗുണം തു നാഗാനാം,... |൩൩|
रक्तावसेकाञ्जनानि नरतुल्यान्यजाविके ||३१|| त्रिगुणं महिषे सोष्ट्रे गवाश्वे द्विगुणं तु तत् | चतुर्गुणं तु नागानां,... |३३|
🔊 Audio coming soon
സപ്തവേഗപ്രസങ്ഗേന പശുവേഗവിശേഷസ്യോക്തത്വാച്ചികിത്സിതേ മാത്രായാം വിശേഷമുദ്ദിശന്നാഹ- രക്തേത്യാദി| രക്താവസേകസ്യ മഹതീ മാത്രാ പ്രസ്ഥപ്രമാണാ; പ്രസ്ഥശ്ചാത്ര സാര്ധത്രയോദശപലപ്രമാണഃ||൩൧||-
Adhikarana 18 (32-33) · Śloka 33
...കേവലം സര്വപക്ഷിണാമ് ||൩൨|| പരിഷേകാന് പ്രദേഹാംശ്ച സുശീതാനവചാരയേത് | മാഷകം ത്വഞ്ജനസ്യേഷ്ടം ദ്വിഗുണം നസ്യതോ ഹിതമ് | പാനേ ചതുര്ഗുണം പഥ്യം വമനേऽഷ്ടഗുണം പുനഃ ||൩൩||
...केवलं सर्वपक्षिणाम् ||३२|| परिषेकान् प्रदेहांश्च सुशीतानवचारयेत् | माषकं त्वञ्जनस्येष्टं द्विगुणं नस्यतो हितम् | पाने चतुर्गुणं पथ्यं वमनेऽष्टगुणं पुनः ||३३||
🔊 Audio coming soon
പക്ഷിണാം ചികിത്സിതമുദ്ദിശന്നാഹ- കേവലമിത്യാദി| പരിഷേകപ്രദേഹൌ കേവലം നരവിഷഹരദ്രവ്യേണ കാര്യൌ, നതു രക്താവസേകാഞ്ജനാനീത്യര്ഥഃ| അഞ്ജനാദീനാം പ്രമാണമാഹ- മാഷകമിത്യാദി| ഇദമഞ്ജനാദിപ്രമാണം ഗയദാസജേജ്ജടാഭ്യാമങ്ഗീകൃതമ്| വയം തു വൃദ്ധവാഗ്ഭടോക്തസുശ്രുതോക്തവാക്യദര്ശനാദഞ്ജനാദിഷു വിഷവിഷയേ മഹതീം മാത്രാം മന്യാമഹേ| തഥാ ച തയോര്വാക്യമ്,- “ഗുല്മോദാവര്തവീസര്പസര്പദംശാഭിപീഡിതൈഃ| ഉന്മത്തൈഃ കൃച്ഛ്രമൂത്രൈശ്ച മഹതീ ശീഘ്രമേവ സാ”- ഇതി; സുശ്രുതേ ച,- “അഹോരാത്രാദസന്ദുഷ്ടാ യാ മാത്രാ പരിജീര്യതി| സാ ച കുഷ്ഠവിഷോന്മാദഗ്രഹാപസ്മാരനാശിനീ”- ഇതി; തന്ത്രാന്തരേऽപി- “വിഷജുഷ്ടഹതാ യേ ച കാസശ്വാസഹതാശ്ച യേ| തരുണാ ബലവന്തശ്ച വാമയേദുത്തമേന താന്”- ഇതി| ഏതദുദ്ദേശേന കല്കാദീനാം മഹത്യാ മാത്രയാऽത്ര യുക്തിരവസീയതേ| മഹത്യാ മാത്രയാ ച കല്കമോദകചൂര്ണാനാം പലം മാത്രാപ്രമാണമ്| തഥാ ച,- കല്കമോദകചൂര്ണാനാം കര്ഷ(പല)മദ്യാച്ച ലേഹതഃ| കര്ഷദ്വയം പലം വാऽപി വയോരോഗാഗ്ന്യപേക്ഷയാ”- ഇതി| ക്വാഥസ്യ പലചതുഷ്ടയം പ്രമാണം; തഥാ ച- “ക്വാഥദ്രവ്യപലേ വാരി ദ്വിരഷ്ടഗുണമിഷ്യതേ| ചതുര്ഭാഗാവശേഷം തു പേയം പലചതുഷ്ടയമ്”- ഇതി| വമനവിഷയേ ക്വാഥസ്യ നവ പ്രസ്ഥാഃ പ്രമാണം; തഥാ ച, “നവ പ്രസ്ഥാ തു ജ്യേഷ്ഠാ സ്യാന്മധ്യമാ ഷട് പ്രകീര്തിതാ| നിഷ്ക്വാഥസ്യ ത്രയഃ പ്രസ്ഥാ മാഗധാസ്തു കനീയസീ”- ഇതി| വമനവിഷയേ കല്കസ്യ പലത്രയം പ്രമാണമ്| തഥാ ച,- “ത്രിപലം ജ്യേഷ്ഠമാഖ്യാതം കനീയസ്തു പലം ഭവേത്| മധ്യമം ദ്വേ പലേ വിദ്യാദിതി മേ നിശ്ചിതാ മതിഃ”- ഇതി| നസ്യാഞ്ജനയോശ്ച മാത്രാ നസ്യാഞ്ജനവിധാവേവ യാ മഹതീ പ്രതിപാദിതേതി||൩൨-൩൩||
Adhikarana 19 (34) · Śloka 34
ദേശപ്രകൃതിസാത്മ്യര്തുവിഷവേഗബലാബലമ് | പ്രധാര്യ നിപുണം ബുദ്ധ്യാ തതഃ കര്മ സമാചരേത് ||൩൪||
देशप्रकृतिसात्म्यर्तुविषवेगबलाबलम् | प्रधार्य निपुणं बुद्ध्या ततः कर्म समाचरेत् ||३४||
🔊 Audio coming soon
ദേശേത്യാദി| ദേശോ ഭൂമിഃ ആതുരശ്ച; തത്ര ഭൂദേശഃ അശ്വത്ഥദേവതായതനശ്മശാനാദികഃ, ആതുരശരീരേ ച മര്മദേശഃ; പ്രകൃതിഃ കായികീ മാനസീ ച; തത്ര കായികീ വാതാദികൃതാ, മാനസീ ച സത്ത്വദിജാ| പ്രധാര്യ ആലോച്യ, ബുദ്ധ്യാ നിപുണം യഥാ ഭവത്യേവം കര്മ സമാചരേത്||൩൪||
Adhikarana 20 (35) · Śloka 35
വേഗാനുപൂര്വ്യാ കര്മോക്തമിദം വിഷവിനാശനമ് | കര്മാവസ്ഥാവിശേഷേണ വിഷയോരുഭയോഃ ശൃണു ||൩൫||
वेगानुपूर्व्या कर्मोक्तमिदं विषविनाशनम् | कर्मावस्थाविशेषेण विषयोरुभयोः शृणु ||३५||
🔊 Audio coming soon
വേഗാനുപൂര്വ്യേത്യാദി| വേഗാനുപൂര്വ്യാ വേഗാനാമനുക്രമേണേത്യര്ഥഃ| ഉഭയോഃ സ്ഥാവരജങ്ഗമയോഃ||൩൫||
Adhikarana 21 (36) · Śloka 36
വിവര്ണേ കഠിനേ ശൂനേ സരുജേऽങ്ഗേ വിഷാന്വിതേ | തൂര്ണം വിസ്രവണം കാര്യമുക്തേന വിധിനാ തതഃ ||൩൬||
विवर्णे कठिने शूने सरुजेऽङ्गे विषान्विते | तूर्णं विस्रवणं कार्यमुक्तेन विधिना ततः ||३६||
🔊 Audio coming soon
വിവര്ണേ ഇത്യാദി| തൂര്ണം ത്വരിതമ്| വിസ്രാവണം രക്തമോക്ഷണമ്||൩൬||
Adhikarana 22 (37) · Śloka 37
ക്ഷുധാര്തമനിലപ്രായം തദ്വിഷാര്തം സമാഹിതഃ | പായയേത രസം സര്പിഃ ശുക്തം ക്ഷൌദ്രം തഥാ ദധി ||൩൭||
क्षुधार्तमनिलप्रायं तद्विषार्तं समाहितः | पाययेत रसं सर्पिः शुक्तं क्षौद्रं तथा दधि ||३७||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷുധാര്തമിത്യാദി| തദ്വിഷാര്തമിതി വാതാധികവിഷവേദനാര്തമ്| അത്ര മാംസരസാദിപാനം വിഷവേഗപ്രാപ്തൌ സത്യാം സുഖേന വമനാര്ഥമ്||൩൭||
Adhikarana 23 (38) · Śloka 38
തൃഡ്ദാഹഘര്മസമ്മോഹേ പൈത്തം പൈത്തവിഷാതുരമ് | ശീതൈഃ സംവാഹനസ്നാനപ്രദേഹൈഃ സമുപാചരേത് ||൩൮||
तृड्दाहघर्मसम्मोहे पैत्तं पैत्तविषातुरम् | शीतैः संवाहनस्नानप्रदेहैः समुपाचरेत् ||३८||
🔊 Audio coming soon
തൃഡ്ദാഹേത്യാദി| ഘര്മ ഇത്യുഷ്ണകാലേ, സമ്മോഹേ മൂര്ച്ഛായാമ്| പൈത്തം പിത്തപ്രകൃതിമ്| പൈത്തം പിത്തജനകം വിഷമ്| സംവാഹനം സുഖകരഃ സ്പര്ശഃ| പ്രദേഹഃ പ്രലേപഃ||൩൮||
Adhikarana 24 (39) · Śloka 39
ശീതേ ശീതപ്രസേകാര്തം ശ്ലൈഷ്മികം കഫകൃദ്വിഷമ് | വാമയേദ്വമനൈസ്തീക്ഷ്ണൈസ്തഥാ മൂര്ച്ഛാമദാന്വിതമ് ||൩൯||
शीते शीतप्रसेकार्तं श्लैष्मिकं कफकृद्विषम् | वामयेद्वमनैस्तीक्ष्णैस्तथा मूर्च्छामदान्वितम् ||३९||
🔊 Audio coming soon
കഫവിഷാതുരസ്യ ചികിത്സാമാഹ- ശീതേ ഇത്യാദി| ശീതേ ശീതകാലേ| ശ്ലൈഷ്മികം പുരുഷമ്||൩൯||
Adhikarana 25 (40) · Śloka 40
കോഷ്ഠദാഹരുജാധ്മാനമൂത്രസങ്ഗരുഗന്വിതമ് | വിരേചയേച്ഛകൃദ്വായുസങ്ഗപിത്താതുരം നരമ് ||൪൦||
कोष्ठदाहरुजाध्मानमूत्रसङ्गरुगन्वितम् | विरेचयेच्छकृद्वायुसङ्गपित्तातुरं नरम् ||४०||
🔊 Audio coming soon
ആമാശയഗതസ്യ കഫസ്യ വമനമുദ്ദിശ്യ പച്യമാനപക്വാശയഗതയോഃ പിത്തവാതയോര്വിരേചനശബ്ദേന വിരേകബസ്തീ നിര്ദിശന്നാഹ- കോഷ്ഠേത്യാദി| കോഷ്ഠദാഹാദൌ തു വിരേചനശബ്ദോ വിരേചന ഏവ വര്തതേ||൪൦||
Adhikarana 26 (41) · Śloka 41
ശൂനാക്ഷികൂടം നിദ്രാര്തം വിവര്ണാവിലലോചനമ് | വിവര്ണം ചാപി പശ്യന്തമഞ്ജനൈഃ സമുപാചരേത് ||൪൧||
शूनाक्षिकूटं निद्रार्तं विवर्णाविललोचनम् | विवर्णं चापि पश्यन्तमञ्जनैः समुपाचरेत् ||४१||
🔊 Audio coming soon
ശൂനാക്ഷികൂടമിത്യാദി| അക്ഷികൂടോ ഭ്രുവോരധോഭാഗഃ| ആവിലം ദൂഷികാസ്രാഭ്യാം മലിനം, വിവര്ണം വിവിധവര്ണമ്||൪൧||
Adhikarana 27 (42-49) · Śloka 50
ശിരോരുഗ്ഗൌരവാലസ്യഹനുസ്തമ്ഭഗലഗ്രഹേ | ശിരോ വിരേചയേത് ക്ഷിപ്രം മന്യാസ്തമ്ഭേ ച ദാരുണേ ||൪൨|| നഷ്ടസഞ്ജ്ഞം വിവൃത്താക്ഷം ഭഗ്നഗ്രീവം വിരേചനൈഃ | ചൂര്ണൈഃ പ്രധമനൈസ്തീക്ഷ്ണൈര്വിഷാര്തം സമുപാചരേത് ||൪൩|| താഡയേച്ച സിരാഃ ക്ഷിപ്രം തസ്യ ശാഖാലലാടജാഃ | താസ്വപ്രസിച്യമാനാസു മൂര്ധ്നി ശസ്ത്രേണ ശസ്ത്രവിത് ||൪൪|| കുര്യാത് കാകപദാകാരം വ്രണമേവം സ്രവന്തി താഃ | സരക്തം ചര്മ മാംസം വാ നിക്ഷിപേച്ചാസ്യ മൂര്ധനി ||൪൫|| ചര്മവൃക്ഷകഷായം വാ കല്കം വാ കുശലോ ഭിഷക് | വാദയേച്ചാഗദൈര്ലിപ്ത്വാ ദുന്ദുഭീംസ്തസ്യ പാര്ശ്വയോഃ ||൪൬|| ലബ്ധസഞ്ജ്ഞം പുനശ്ചൈനമൂര്ധ്വം ചാധശ്ച ശോധയേത് | നിഃശേഷം നിര്ഹരേച്ചൈവം വിഷം പരമദുര്ജയമ് ||൪൭|| അല്പമപ്യവശിഷ്ടം ഹി ഭൂയോ വേഗായ കല്പതേ | കുര്യാദ്വാ സാദവൈവര്ണ്യജ്വരകാസശിരോരുജഃ ||൪൮|| ശോഫശോഷപ്രതിശ്യായതിമിരാരുചിപീനസാന് | തേഷു ചാപി യഥാദോഷം പ്രതികര്മ പ്രയോജയേത് ||൪൯|| വിഷാര്തോപദ്രവാംശ്ചാപി യഥാസ്വം സമുപാചരേത് |൫൦|
शिरोरुग्गौरवालस्यहनुस्तम्भगलग्रहे | शिरो विरेचयेत् क्षिप्रं मन्यास्तम्भे च दारुणे ||४२|| नष्टसञ्ज्ञं विवृत्ताक्षं भग्नग्रीवं विरेचनैः | चूर्णैः प्रधमनैस्तीक्ष्णैर्विषार्तं समुपाचरेत् ||४३|| ताडयेच्च सिराः क्षिप्रं तस्य शाखाललाटजाः | तास्वप्रसिच्यमानासु मूर्ध्नि शस्त्रेण शस्त्रवित् ||४४|| कुर्यात् काकपदाकारं व्रणमेवं स्रवन्ति ताः | सरक्तं चर्म मांसं वा निक्षिपेच्चास्य मूर्धनि ||४५|| चर्मवृक्षकषायं वा कल्कं वा कुशलो भिषक् | वादयेच्चागदैर्लिप्त्वा दुन्दुभींस्तस्य पार्श्वयोः ||४६|| लब्धसञ्ज्ञं पुनश्चैनमूर्ध्वं चाधश्च शोधयेत् | निःशेषं निर्हरेच्चैवं विषं परमदुर्जयम् ||४७|| अल्पमप्यवशिष्टं हि भूयो वेगाय कल्पते | कुर्याद्वा सादवैवर्ण्यज्वरकासशिरोरुजः ||४८|| शोफशोषप्रतिश्यायतिमिरारुचिपीनसान् | तेषु चापि यथादोषं प्रतिकर्म प्रयोजयेत् ||४९|| विषार्तोपद्रवांश्चापि यथास्वं समुपाचरेत् |५०|
🔊 Audio coming soon
നഷ്ടസഞ്ജ്ഞമിത്യാദി| വിവൃതാക്ഷം വ്യാവര്തിതനേത്രമ്| സരക്തമിതി| സരക്തം ഹി മാംസാദികം ശിരസി നിക്ഷിപ്തം വിഷസങ്ക്രാമണം ഭവതി| ചര്മവൃക്ഷഃ പൂര്വദേശേ നൌവൃക്ഷഃ| കഷായോऽത്ര നിര്യാസഃ| അസാവപി പ്രയോഗോ വിഷസങ്ക്രമണഹേതുഃ| ദുന്ദുഭീന് നിഃസ്വാനാന്| ഏവം ച പരമദുര്ജയം വിഷം നിര്ഹരേത്; കുത ഇത്യാഹ- അല്പമിത്യാദി| ഭൂയഃ പുനരപി വേഗായ കല്പതേ വേഗാര്ഥം ഭവതി| സാദഃ അങ്ഗഗ്ലാനിഃ| പ്രതിശ്യായസ്ഥാനേ ജേജ്ജടാചാര്യഃ സ്തൈമിത്യം പഠതി, അത്ര സ്തൈമിത്യം നിശ്ചലതാ||൪൨-൪൯||-
Adhikarana 28 (50) · Śloka 51
അഥാരിഷ്ടാം വിമുച്യാശു പ്രച്ഛയിത്വാऽങ്കിതം തയാ ||൫൦|| ദഹ്യാത്തത്ര വിഷം സ്കന്നം ഭൂയോ വേഗായ കല്പതേ |൫൧|
अथारिष्टां विमुच्याशु प्रच्छयित्वाऽङ्कितं तया ||५०|| दह्यात्तत्र विषं स्कन्नं भूयो वेगाय कल्पते |५१|
🔊 Audio coming soon
അരിഷ്ടാസ്ഥാപനബന്ധനവിഷദൂഷിതശോണിതസ്യ ചികിത്സാം ദൂഷ്യവിഷപ്രത്യനീകാമുദ്ദിശന്നാഹ- അഥാരിഷ്ടാമിത്യാദി| അഥ അനന്തരമ്| തയാ അങ്കിതം ദേശം പ്രച്ഛയിത്വാ ദിഹ്യാത് `അഗദൈഃ’ ഇതി ശേഷഃ; അന്യഥാ തത്ര വിഷം സ്കന്നം സ്ത്യാനീഭൂതം ഭൂയോ വേഗായ കല്പതേ പുനര്വേഗാര്ഥം പ്രാദുര്ഭവതീത്യര്ഥഃ||൫൦||-
Adhikarana 29 (51-54) · Śloka 54
ഏവമൌഷധിഭിര്മന്ത്രൈഃ ക്രിയായോഗൈശ്ച യത്നതഃ ||൫൧|| വിഷേ ഹൃതഗുണേ ദേഹാദ്യദാ ദോഷഃ പ്രകുപ്യതി | തദാ പവനമുദ്വൃത്തം സ്നേഹാദ്യൈഃ സമുപാചരേത് ||൫൨|| തൈലമത്സ്യകുലത്ഥാമ്ലവര്ജ്യൈര്വിഷഹരായുതൈഃ | പിത്തജ്വരഹരൈഃ പിത്തം കഷായസ്നേഹബസ്തിഭിഃ ||൫൩|| കഫമാരഗ്വധാദ്യേന സക്ഷൌദ്രേണ ഗണേന തു | ശ്ലേഷ്മഘ്നൈരഗദൈശ്ചൈവ തിക്തൈ രൂക്ഷൈശ്ച ഭോജനൈഃ ||൫൪||
एवमौषधिभिर्मन्त्रैः क्रियायोगैश्च यत्नतः ||५१|| विषे हृतगुणे देहाद्यदा दोषः प्रकुप्यति | तदा पवनमुद्वृत्तं स्नेहाद्यैः समुपाचरेत् ||५२|| तैलमत्स्यकुलत्थाम्लवर्ज्यैर्विषहरायुतैः | पित्तज्वरहरैः पित्तं कषायस्नेहबस्तिभिः ||५३|| कफमारग्वधाद्येन सक्षौद्रेण गणेन तु | श्लेष्मघ्नैरगदैश्चैव तिक्तै रूक्षैश्च भोजनैः ||५४||
🔊 Audio coming soon
ഏവമിത്യാദി| ഔഷധിഭിഃ മഹാഗദാദിനിര്ദിഷ്ടാഭിഃ, മന്ത്രൈഃ കുരുകുല്ലാദിനിര്ദിഷ്ടൈഃ, ക്രിയായോഗൈഃ ദൂഷ്യഭൂതശോണിതഹരബഹിഃപരിമാര്ജനസേചനാലേപനാദിഭിഃ; തഥൈവാന്തഃപരിമാര്ജനൈര്വമനവിരേചനാസ്ഥാപനശിരോവിരേചനാഖ്യൈഃ| വിഷേ ഹൃതഗുണേ അപഹൃതവിഷാദജനനതീക്ഷ്ണാദിഗുണേ| ദോഷഃ അനിലാദിഃ| ഉദ്വൃത്തമ് ഉച്ചലിതം പരസ്ഥാനമിതി യാവത്| സ്നേഹാദ്യൈരിതി ആദ്യശബ്ദാന്മൃദുസംശോധനസ്വാദുഭോജനാങ്ഗവിമര്ദനാദിഭിഃ| പിത്തജ്വരഹരൈരിത്യാദി സമുപാചരേദിത്യനുവര്തതേ| കഫമാരഗ്വധാദ്യേനേത്യാദി||൫൧-൫൪||
Adhikarana 30 (55) · Śloka 55
വൃക്ഷപ്രപാതവിഷമപതിതം മൃതമമ്ഭസി | ഉദ്ബദ്ധം ച മൃതം സദ്യശ്ചികിത്സേന്നഷ്ടസഞ്ജ്ഞവത് ||൫൫||
वृक्षप्रपातविषमपतितं मृतमम्भसि | उद्बद्धं च मृतं सद्यश्चिकित्सेन्नष्टसञ्ज्ञवत् ||५५||
🔊 Audio coming soon
വൃക്ഷേത്യാദി| പ്രപാതോ നദീതടാദിഃ, വിഷമോ നിമ്നോന്നതപ്രദേശഃ, വൃക്ഷാദിപതിതം പ്രാണിനം; മൃതമമ്ഭസി അമ്ഭസി മൃതം, ഉദ്ബദ്ധമുല്ലമ്ബിതം ച മൃതം, സദ്യോ ഝടിതി, നഷ്ടസഞ്ജ്ഞവച്ചികിത്സേത്| തത്ര മൃതശബ്ദോ മൃത്യുസമീപേ വര്തമാനോ ഗൃഹ്യതേ; ന പുനര്മൃത ഏവ, തസ്യ നിഷ്ഫലചികിത്സിതത്വാത്| കേചിദാചാര്യാ അമും പാഠം ന മന്യന്തേ, യേ തു മന്യന്തേ തന്മതാനുസാരേണ ലിഖിതോऽയമിത്യദോഷഃ||൫൫||
Adhikarana 31 (56) · Śloka 56
ഗാഢം ബദ്ധേऽരിഷ്ടയാ പ്രച്ഛിതേ വാ തീക്ഷ്ണൈര്ലേപൈസ്തദ്വിധൈര്വാऽവശിഷ്ടൈഃ | ശൂനേ ഗാത്രേ ക്ലിന്നമത്യര്ഥപൂതി ജ്ഞേയം മാംസം തദ്വിഷാത് പൂതി കഷ്ടമ് ||൫൬||
गाढं बद्धेऽरिष्टया प्रच्छिते वा तीक्ष्णैर्लेपैस्तद्विधैर्वाऽवशिष्टैः | शूने गात्रे क्लिन्नमत्यर्थपूति ज्ञेयं मांसं तद्विषात् पूति कष्टम् ||५६||
🔊 Audio coming soon
ഗാഢമിത്യാദി| ഗാഢമരിഷ്ടയാ ബദ്ധേ, അഥവാ പ്രച്ഛിതേ, തീക്ഷ്ണൈര്ലേപൈസ്തദ്വിധൈഃ ശരീരവര്തിഭിഃ, അവശിഷ്ടൈഃ അനുദ്ധൃതൈഃ, ജ്ഞേയം ജ്ഞാതവ്യം, തന്മാംസം , വിഷാത് പൂതി പൂതിസഞ്ജ്ഞകം, കഷ്ടം കൃച്ഛ്രസാധ്യമ്||൫൬||
Adhikarana 32 (57) · Śloka 58
സദ്യോ വിദ്ധം നിസ്രവേത് കൃഷ്ണരക്തം പാകം യായാദ്ദഹ്യതേ ചാപ്യഭീക്ഷ്ണമ് | കൃഷ്ണീഭൂതം ക്ലിന്നമത്യര്ഥപൂതി ശീര്ണം മാംസം യാത്യജസ്രം ക്ഷതാച്ച ||൫൭|| തൃഷ്ണാ മൂര്ച്ഛാ ഭ്രാന്തിദാഹൌ ജ്വരശ്ച യസ്യ സ്യുസ്തം ദിഗ്ധവിദ്ധം വ്യവസ്യേത് |൫൮|
सद्यो विद्धं निस्रवेत् कृष्णरक्तं पाकं यायाद्दह्यते चाप्यभीक्ष्णम् | कृष्णीभूतं क्लिन्नमत्यर्थपूति शीर्णं मांसं यात्यजस्रं क्षताच्च ||५७|| तृष्णा मूर्च्छा भ्रान्तिदाहौ ज्वरश्च यस्य स्युस्तं दिग्धविद्धं व्यवस्येत् |५८|
🔊 Audio coming soon
സദ്യോ വിദ്ധമിത്യാദി| അഭീക്ഷ്ണം പുനഃ പുനഃ, ക്ലിന്നമ് ആര്ദ്രീഭൂതം, അത്യര്ഥം പൂതി അതിശയേന ദുര്ഗന്ധം, ശീര്ണം ശടിതമ്, അജസ്രമ് അനവരതം, ഭ്രാന്തിഃ വസ്തൂനാമന്യഥാ പ്രതീതിഃ, സ്യുഃ ഭവേയുഃ, ദിഗ്ധവിദ്ധം വിഷലിപ്തബാണതാഡിതം, വ്യവസ്യേത് ജാനീയാത്||൫൭||-
Adhikarana 33 (58) · Śloka 59
പൂര്വോദ്ദിഷ്ടം ലക്ഷണം സര്വമേതജ്ജുഷ്ടം യസ്യാലം വിഷേണ വ്രണാഃ സ്യുഃ ||൫൮|| ലൂതാദഷ്ടാ ദിഗ്ധവിദ്ധാ വിഷൈര്വാ ജുഷ്ടാ പ്രായസ്തേ വ്രണാഃ പൂതിമാംസാഃ |൫൯|
पूर्वोद्दिष्टं लक्षणं सर्वमेतज्जुष्टं यस्यालं विषेण व्रणाः स्युः ||५८|| लूतादष्टा दिग्धविद्धा विषैर्वा जुष्टा प्रायस्ते व्रणाः पूतिमांसाः |५९|
🔊 Audio coming soon
പൂര്വോദ്ദിഷ്ടമിത്യാദി| യസ്യ പ്രാണിനോऽലമത്യര്ഥം ശത്രൂണാമവചാരിതേന വിഷേണ ജുഷ്ടാ വ്രണാഃ സ്യുര്ഭവേയുഃ, തസ്യ ഏതത് സര്വം പൂര്വോദ്ദിഷ്ടം ലക്ഷണം ഭവതി; കുത ഇത്യാഹ- ലൂതാദഷ്ടാ ഇത്യാദി| യേ വ്രണാ ലൂതാദഷ്ടദിഗ്ധവിദ്ധാദയസ്തേ പ്രായഃ പൂതിമാംസാ ഭവന്തീത്യര്ഥഃ||൫൮||-
Adhikarana 34 (59-60) · Śloka 60
തേഷാം യുക്ത്യാ പൂതിമാംസാന്യപോഹ്യ വാര്യോകോഭിഃ ശോണിതം ചാപഹൃത്യ ||൫൯|| ഹൃത്വാ ദോഷാന് ക്ഷിപ്രമൂര്ധ്വം ത്വധശ്ച സമ്യക് സിഞ്ചേത് ക്ഷീരിണാം ത്വക്കഷായൈഃ | അന്തര്വസ്ത്രം ദാപയേച്ച പ്രദേഹാന് ശീതൈര്ദ്രവ്യൈരാജ്യയുക്തൈര്വിഷഘ്നൈഃ ||൬൦||
तेषां युक्त्या पूतिमांसान्यपोह्य वार्योकोभिः शोणितं चापहृत्य ||५९|| हृत्वा दोषान् क्षिप्रमूर्ध्वं त्वधश्च सम्यक् सिञ्चेत् क्षीरिणां त्वक्कषायैः | अन्तर्वस्त्रं दापयेच्च प्रदेहान् शीतैर्द्रव्यैराज्ययुक्तैर्विषघ्नैः ||६०||
🔊 Audio coming soon
ഏഷാം പൂര്വോക്താനാം ചികിത്സാമാഹ- തേഷാമിത്യാദി| വാര്യോകോഭിഃ ജലൌകോഭിരിത്യര്ഥഃ| ക്ഷീരിണാം ന്യഗ്രോധോദുമ്ബരാശ്വത്ഥപ്ലക്ഷഗര്ദഭാണ്ഡാനാമ്| ശീതൈരിത്യാദി| ശീതവീര്യസ്പര്ശൈര്വിഷഘ്നൈഃ പിത്തവിസര്പോക്തൈരിത്യര്ഥഃ| ആജ്യമിശ്രൈഃ ശതധൌതഘൃതയുക്തൈഃ||൫൯-൬൦||
Adhikarana 35 (61) · Śloka 61
ഭിന്നേ ത്വസ്ഥ്നാ ദുഷ്ടജാതേന കാര്യഃ പൂര്വോ മാര്ഗഃ പൈത്തികേ യോ വിഷേ ച |൬൧|
भिन्ने त्वस्थ्ना दुष्टजातेन कार्यः पूर्वो मार्गः पैत्तिके यो विषे च |६१|
🔊 Audio coming soon
ഭിന്നേ ഇത്യാദി| ദുഷ്ടജാതേന ദുഷ്ടജീവസമ്ഭൂതേന അസ്ഥിവിഷാണാമസ്ഥ്നേത്യര്ഥഃ| അസ്ഥ്നാ ദുഷ്ടജാതേനേത്യുപലക്ഷണം, തേന തത്സദൃശശകൃന്മൂത്രശുക്രസ്പര്ശപര്ദനഗുദാസ്ഥിശൂകശവൈഃ സവിഷകണ്ടകൈര്വൃശ്ചികകണ്ടകൈശ്ച കൃതേ വ്രണേ| പൂര്വോ മാര്ഗഃ അനന്തരോക്തഃ `തേഷാം യുക്ത്യാ പൂതിമാംസാന്യപോഹ്യ’ ഇത്യാദികഃ; ന പരം ദുഷ്ടാസ്ഥ്യാദിഭിര്ഭിന്നേ വ്രണേ പൂര്വോ മാര്ഗഃ അനന്തരോക്തോऽപി യോ വ്രണസ്തസ്മിന്നപി പൂര്വോ മാര്ഗഃ കാര്യഃ|൬൧|-
Adhikarana 36 (61-62) · Śloka 63
ത്രിവൃദ്വിശല്യേ മധുകം ഹരിദ്രേ രക്താ നരേന്ദ്രോ ലവണശ്ച വര്ഗഃ ||൬൧|| കടുത്രികം ചൈവ സുചൂര്ണിതാനി ശൃങ്ഗേ നിദധ്യാന്മധുസംയുതാനി | ഏഷോऽഗദോ ഹന്തി വിഷം പ്രയുക്തഃ പാനാഞ്ജനാഭ്യഞ്ജനനസ്യയോഗൈഃ ||൬൨|| അവാര്യവീര്യോ വിഷവേഗഹന്താ മഹാഗദോ നാമ മഹാപ്രഭാവഃ |൬൩|
त्रिवृद्विशल्ये मधुकं हरिद्रे रक्ता नरेन्द्रो लवणश्च वर्गः ||६१|| कटुत्रिकं चैव सुचूर्णितानि शृङ्गे निदध्यान्मधुसंयुतानि | एषोऽगदो हन्ति विषं प्रयुक्तः पानाञ्जनाभ्यञ्जननस्ययोगैः ||६२|| अवार्यवीर्यो विषवेगहन्ता महागदो नाम महाप्रभावः |६३|
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീമഗദകോശമാഹ- ത്രിവൃദ്വിശല്യേത്യാദി| വിശല്യാ കാഷ്ഠപാടലാ, രക്താ മഞ്ജിഷ്ഠാ, നരേന്ദ്രഃ കിരമാലകഃ| അവാര്യവീര്യഃ അപ്രതിഹതവീര്യഃ||൬൧-൬൨||-
Adhikarana 37 (63-64) · Śloka 65
വിഡങ്ഗപാഠത്രിഫലാജമോദാഹിങ്ഗൂനി വക്രം ത്രികടൂനി ചൈവ ||൬൩|| സര്വശ്ച വര്ഗോ ലവണഃ സുസൂക്ഷ്മഃ സചിത്രകഃ ക്ഷൌദ്രയുതോ നിധേയഃ | ശൃങ്ഗേ ഗവാം ശൃങ്ഗമയേന ചൈവ പ്രച്ഛാദിതഃ പക്ഷമുപേക്ഷിതശ്ച ||൬൪|| ഏഷോऽഗദഃ സ്ഥാവരജങ്ഗമാനാം ജേതാ വിഷാണാമജിതോ ഹി നാമ്നാ |൬൫|
विडङ्गपाठत्रिफलाजमोदाहिङ्गूनि वक्रं त्रिकटूनि चैव ||६३|| सर्वश्च वर्गो लवणः सुसूक्ष्मः सचित्रकः क्षौद्रयुतो निधेयः | शृङ्गे गवां शृङ्गमयेन चैव प्रच्छादितः पक्षमुपेक्षितश्च ||६४|| एषोऽगदः स्थावरजङ्गमानां जेता विषाणामजितो हि नाम्ना |६५|
🔊 Audio coming soon
വിഡങ്ഗപാഠേത്യാദി| വക്രം തഗരമ്||൬൩-൬൪||-
Adhikarana 38 (65-67) · Śloka 68
പ്രപൌണ്ഡരീകം സുരദാരു മുസ്താ കാലാനുസാര്യാ കടുരോഹിണീ ച ||൬൫|| സ്ഥൌണേയകധ്യാമകഗുഗ്ഗുലൂനി പുന്നാഗതാലീശസുവര്ചികാശ്ച | കുടന്നടൈലാസിതസിന്ധുവാരാഃ ശൈലേയകുഷ്ഠേ തഗരം പ്രിയങ്ഗുഃ ||൬൬|| രോധ്രം ജലം കാഞ്ചനഗൈരികം ച സമാഗധം ചന്ദനസൈന്ധവം ച | സൂക്ഷ്മാണി ചൂര്ണാനി സമാനി കൃത്വാ ശൃങ്ഗേ നിദധ്യാന്മധുസംയുതാനി ||൬൭|| ഏഷോऽഗദസ്താര്ക്ഷ്യ ഇതി പ്രദിഷ്ടോ വിഷം നിഹന്യാദപി തക്ഷകസ്യ |൬൮|
प्रपौण्डरीकं सुरदारु मुस्ता कालानुसार्या कटुरोहिणी च ||६५|| स्थौणेयकध्यामकगुग्गुलूनि पुन्नागतालीशसुवर्चिकाश्च | कुटन्नटैलासितसिन्धुवाराः शैलेयकुष्ठे तगरं प्रियङ्गुः ||६६|| रोध्रं जलं काञ्चनगैरिकं च समागधं चन्दनसैन्धवं च | सूक्ष्माणि चूर्णानि समानि कृत्वा शृङ्गे निदध्यान्मधुसंयुतानि ||६७|| एषोऽगदस्तार्क्ष्य इति प्रदिष्टो विषं निहन्यादपि तक्षकस्य |६८|
🔊 Audio coming soon
പ്രപൌണ്ഡരീകമിത്യാദി| കാലാനുസാര്യാ കാലാനുസാരിവാ| ധ്യാമകം കത്തൃണം, കുടന്നടഃ ശ്യോനാകഃ, സിതസിന്ധുവാരഃ ശ്വേതനിര്ഗുണ്ഡീ||൬൫-൬൭||-
Adhikarana 39 (68-72) · Śloka 73
മാംസീഹരേണുത്രിഫലാമുരങ്ഗീരക്താലതായഷ്ടികപദ്മകാനി ||൬൮|| വിഡങ്ഗതാലീശസുഗന്ധികൈലാത്വക്കുഷ്ഠപത്രാണി സചന്ദനാനി | ഭാര്ഗീ പടോലം കിണിഹീ സപാഠാ മൃഗാദനീ കര്കടികാ പുരശ്ച ||൬൯|| പാലിന്ദ്യശോകൌ ക്രമുകം സുരസ്യാഃ പ്രസൂനമാരുഷ്കരജം ച പുഷ്പമ് | സൂക്ഷ്മാനി ചൂര്ണാനി സമാനി ശൃങ്ഗേ ന്യസേത് സപിത്താനി സമാക്ഷികാണി ||൭൦|| വരാഹഗോധാശിഖിശല്ലകീനാം മാര്ജാരജം പാര്ഷതനാകുലേ ച | യസ്യാഗദോऽയം സുകൃതോ ഗൃഹേ സ്യാന്നാമ്നര്ഷഭോ നാമ നരര്ഷഭസ്യ ||൭൧|| ന തത്ര സര്പാഃ കുത ഏവ കീടാസ്ത്യജന്തി വീര്യാണി വിഷാണി ചൈവ | ഏതേന ഭേര്യഃ പടഹാശ്ച ദിഗ്ധാ നാനദ്യമാനാ വിഷമാശു ഹന്യുഃ ||൭൨|| ദിഗ്ധാഃ പതാകാശ്ച നിരീക്ഷ്യ സദ്യോ വിഷാഭിഭൂതാ ഹ്യവിഷാ ഭവന്തി |൭൩|
मांसीहरेणुत्रिफलामुरङ्गीरक्तालतायष्टिकपद्मकानि ||६८|| विडङ्गतालीशसुगन्धिकैलात्वक्कुष्ठपत्राणि सचन्दनानि | भार्गी पटोलं किणिही सपाठा मृगादनी कर्कटिका पुरश्च ||६९|| पालिन्द्यशोकौ क्रमुकं सुरस्याः प्रसूनमारुष्करजं च पुष्पम् | सूक्ष्मानि चूर्णानि समानि शृङ्गे न्यसेत् सपित्तानि समाक्षिकाणि ||७०|| वराहगोधाशिखिशल्लकीनां मार्जारजं पार्षतनाकुले च | यस्यागदोऽयं सुकृतो गृहे स्यान्नाम्नर्षभो नाम नरर्षभस्य ||७१|| न तत्र सर्पाः कुत एव कीटास्त्यजन्ति वीर्याणि विषाणि चैव | एतेन भेर्यः पटहाश्च दिग्धा नानद्यमाना विषमाशु हन्युः ||७२|| दिग्धाः पताकाश्च निरीक्ष्य सद्यो विषाभिभूता ह्यविषा भवन्ति |७३|
🔊 Audio coming soon
മാംസീത്യാദി| മുരങ്ഗീ ശോഭാഞ്ജനകഃ, രക്താ ലതാ മഞ്ജിഷ്ഠാ, സുഗന്ധികാ സര്പഗന്ധികാ, കിണിഹീ കടഭീ, മൃഗാദനീ കര്കടികാ, ഇന്ദ്രവാരുണീഫലമിത്യന്യേ, പുരഃ ഗുഗ്ഗുലുഃ, പാലിന്ദീ ത്രിവൃത്, കാലവല്ലീത്യപരേ, ക്രമുകം പൂഗഫലം, രുബുകമിത്യന്യേ പഠന്തി സ ചൈരണ്ഡഃ, സുരസ്യാഃ പ്രസൂനം തുലസീപുഷ്പം, ശിഖീ മയൂരഃ, കുക്കുട ഇത്യന്യേ, പൃഷതാനാമിദം പാര്ഷതം, പൃഷതഃ ചിത്തലഃ| യസ്യ നരര്ഷഭസ്യ നരാധിപസ്യ, ഗൃഹേऽയമഗദോ നാമ്നാ സഞ്ജ്ഞയാ, ഋഷഭോ നാമ ഋഷഭ ഇതി പ്രസിദ്ധഃ, സുകൃതഃ സ്യാത് ശോഭനോ നിഷ്പാദിതോ ഭവേത്||൬൮-൭൨||-
Adhikarana 40 (73-74) · Śloka 75
ലാക്ഷാ ഹരേണുര്നലദം പ്രിയങ്ഗുഃ ശിഗ്രുദ്വയം യഷ്ടികപൃഥ്വികാശ്ച ||൭൩|| ചൂര്ണീകൃതോऽയം രജനീവിമിശ്രോ സര്പിര്മധുഭ്യാം സഹിതോ നിധേയഃ | ശൃങ്ഗേ ഗവാം പൂര്വവദാപിധാനസ്തതഃ പ്രയോജ്യോऽഞ്ജനനസ്യപാനൈഃ ||൭൪|| സഞ്ജീവനോ നാമ ഗതാസുകല്പാനേഷോऽഗദോ ജീവയതീഹ മര്ത്യാന് |൭൫|
लाक्षा हरेणुर्नलदं प्रियङ्गुः शिग्रुद्वयं यष्टिकपृथ्विकाश्च ||७३|| चूर्णीकृतोऽयं रजनीविमिश्रो सर्पिर्मधुभ्यां सहितो निधेयः | शृङ्गे गवां पूर्ववदापिधानस्ततः प्रयोज्योऽञ्जननस्यपानैः ||७४|| सञ्जीवनो नाम गतासुकल्पानेषोऽगदो जीवयतीह मर्त्यान् |७५|
🔊 Audio coming soon
ലാക്ഷേത്യാദി| പൃഥ്വികാ ഏലാ, ഹിങ്ഗുപത്രികേത്യന്യേ| പൂര്വവദാപിധാനഃ ഗോശൃങ്ഗികാപിധാനഃ||൭൩-൭൪||-
Adhikarana 41 (75) · Śloka 76
ശ്ലേഷ്മാതകീകട്ഫലമാതുലുങ്ഗ്യഃ ശ്വേതാ ഗിരിഹ്വാ കിണിഹീ സിതാ ച ||൭൫|| സതണ്ഡുലീയോऽഗദ ഏഷ മുഖ്യോ വിഷേഷു ദര്വീകരരാജിലാനാമ് |൭൬|
श्लेष्मातकीकट्फलमातुलुङ्ग्यः श्वेता गिरिह्वा किणिही सिता च ||७५|| सतण्डुलीयोऽगद एष मुख्यो विषेषु दर्वीकरराजिलानाम् |७६|
🔊 Audio coming soon
ശ്ലേഷ്മാതകീത്യാദി| ശ്ലേഷ്മാതകീ `ബഹുവാരഃ’ ഇതി ലോകേ, കട്ഫലം കാശ്മരീ, മാതുലുങ്ഗോ ബീജപൂരകഃ, ശ്വേതാ ഗിരിഹ്വാ ശ്വേതസ്യന്ദാ, കിണിഹീ നീലസ്യന്ദാ, സിതാ ശര്കരാ| അയം ദര്വീകരരാജിലവിഷദഷ്ടാഗദഃ||൭൫||-
Adhikarana 42 (76-77) · Śloka 78
ദ്രാക്ഷാ സുഗന്ധാ നഗവൃത്തികാ ച ശ്വേതാ സമങ്ഗാ സമഭാഗയുക്താ ||൭൬|| ദേയോ ദ്വിഭാഗഃ സുരസാച്ഛദസ്യ കപിത്ഥബില്വാദപി ദാഡിമാച്ച | തഥാऽര്ധഭാഗഃ സിതസിന്ധുവാരാദങ്കോഠമൂലാദപി ഗൈരികാച്ച ||൭൭|| ഏഷോऽഗദഃ ക്ഷൌദ്രയുതോ നിഹന്തി വിശേഷതോ മണ്ഡലിനാം വിഷാണി |൭൮|
द्राक्षा सुगन्धा नगवृत्तिका च श्वेता समङ्गा समभागयुक्ता ||७६|| देयो द्विभागः सुरसाच्छदस्य कपित्थबिल्वादपि दाडिमाच्च | तथाऽर्धभागः सितसिन्धुवारादङ्कोठमूलादपि गैरिकाच्च ||७७|| एषोऽगदः क्षौद्रयुतो निहन्ति विशेषतो मण्डलिनां विषाणि |७८|
🔊 Audio coming soon
ദ്രാക്ഷേത്യാദി| സുഗന്ധാ സര്പസുഗന്ധാ നാകുലീതി യാവത്, നഗവൃത്തികാ ശല്ലകീ, ശ്വേതാ ശ്വേതസ്യന്ദഃ| ദേയോ ദ്വിഭാഗ ഇത്യാദി| അര്ധഭാഗഃ അര്ധപലം സിന്ധുവാരാദിഭ്യഃ| കേചിത്തു സുഗന്ധാ നഗമൃത്തികേതി പഠന്തി, തത്രായമര്ഥഃ- ശോഭനഗന്ധവതീ പര്വതസ്യ മൃത്തികാ, പര്വതമൃത്തികായാഃ സാമാന്യതോ വിഷഹരത്വാത്| സാമാന്യേന സര്വത്ര വിഷഹരോऽയമഗദഃ, വിശേഷതോ മണ്ഡലിവിഷഹരോ ഭവതി| അയം തു മണ്ഡലിവിഷഹരോ നാമാഗദഃ||൭൬-൭൭||-
Adhikarana 43 (78-80) · Śloka 80
വംശത്വഗാര്ദ്രാऽऽമലകം കപിത്ഥം കടുത്രികം ഹൈമവതീ സകുഷ്ഠാ ||൭൮|| കരഞ്ജബീജം തഗരം ശിരീഷപുഷ്പം ച ഗോപിത്തയുതം നിഹന്തി | വിഷാണി ലൂതോന്ദുരപന്നഗാനാം കൈടം ച ലേപാഞ്ജനനസ്യപാനൈഃ ||൭൯|| പുരീഷമൂത്രാനിലഗര്ഭസങ്ഗാന്നിഹന്തി വര്ത്യഞ്ജനനാഭിലേപൈഃ | കാചാര്മകോഥാന് പടലാംശ്ച ഘോരാന് പുഷ്പം ച ഹന്ത്യഞ്ജനനസ്യയോഗൈഃ ||൮൦||
वंशत्वगार्द्राऽऽमलकं कपित्थं कटुत्रिकं हैमवती सकुष्ठा ||७८|| करञ्जबीजं तगरं शिरीषपुष्पं च गोपित्तयुतं निहन्ति | विषाणि लूतोन्दुरपन्नगानां कैटं च लेपाञ्जननस्यपानैः ||७९|| पुरीषमूत्रानिलगर्भसङ्गान्निहन्ति वर्त्यञ्जननाभिलेपैः | काचार्मकोथान् पटलांश्च घोरान् पुष्पं च हन्त्यञ्जननस्ययोगैः ||८०||
🔊 Audio coming soon
വംശത്വഗാര്ദ്രേത്യാദി| വംശത്വഗാര്ദ്രാ ആര്ദ്രവംശസ്യ ത്വക്, ഹൈമവതീ വചാ| കോഥഃ പൂതിഭാവഃ ക്ലിന്നവര്ത്മാദിഷു| അയം തു സാര്വകാര്മികോऽഗദഃ||൭൮-൮൦||
Adhikarana 44 (81) · Śloka 81
സമൂലപുഷ്പാങ്കുരവല്കബീജാത് ക്വാഥഃ ശിരീഷാത് ത്രികടുപ്രഗാഢഃ | സലാവണഃ ക്ഷൌദ്രയുതോऽഥ പീതോ വിശേഷതഃ കീടവിഷം നിഹന്തി ||൮൧||
समूलपुष्पाङ्कुरवल्कबीजात् क्वाथः शिरीषात् त्रिकटुप्रगाढः | सलावणः क्षौद्रयुतोऽथ पीतो विशेषतः कीटविषं निहन्ति ||८१||
🔊 Audio coming soon
സമൂലപുഷ്പാങ്കുരേത്യാദി| അങ്കുരോ നവപത്രാങ്കുരഃ, പ്രവാല ഇത്യര്ഥഃ| സഹ ലാവണേന ലവണസമൂഹേന വര്തതേ ഇതി സലാവണഃ| കേചിദീദൃശം പഠന്തി- `ത്വക്പത്രപുഷ്പാണി ഫലം സമൂലം പിഷ്ട്വാ ശിരീഷസ്യ കടുത്രികം ച| സലാവണം ക്ഷൌദ്രയുതം വിലീഢം വിശേഷതഃ കീടവിഷം നിഹന്തി’| അയമഗദഃ പഞ്ചശിരീഷനാമാ||൮൧||
Adhikarana 45 (82-83) · Śloka 83
കുഷ്ഠം ത്രികടുകം ദാര്വീ മധുകം ലവണദ്വയമ് | മാലതീ നാഗപുഷ്പം ച സര്വാണി മധുരാണി ച ||൮൨|| കപിത്ഥരസപിഷ്ടോऽയം ശര്കരാക്ഷൌദ്രസംയുതഃ | വിഷം ഹന്ത്യഗദഃ സര്വം മൂഷികാണാം വിശേഷതഃ ||൮൩||
कुष्ठं त्रिकटुकं दार्वी मधुकं लवणद्वयम् | मालती नागपुष्पं च सर्वाणि मधुराणि च ||८२|| कपित्थरसपिष्टोऽयं शर्कराक्षौद्रसंयुतः | विषं हन्त्यगदः सर्वं मूषिकाणां विशेषतः ||८३||
🔊 Audio coming soon
കുഷ്ഠം ത്രികടുകമിത്യാദി| ലവണദ്വയം സൈന്ധവം സൌവര്ചലം ച| മാലതീ ജാതീ, നാഗപുഷ്പം നാഗകേശരം, സര്വാണി മധുരാണി കാകോല്യാദീനി| അയമപി സാര്വകാമികനാമാऽഗദഃ||൮൨-൮൩||
Adhikarana 46 (84-86) · Śloka 86
സോമരാജീഫലം പുഷ്പം കടഭീ സിന്ധുവാരകഃ | ചോരകോ വരുണഃ കുഷ്ഠം സര്പഗന്ധാ സസപ്തലാ ||൮൪|| പുനര്നവാ ശിരീഷസ്യ പുഷ്പമാരഗ്വധാര്കജമ് | ശ്യാമാऽമ്ബഷ്ഠാ വിഡങ്ഗാനി തഥാऽമ്രാശ്മന്തകാനി ച ||൮൫|| ഭൂമീ കുരബകശ്ചൈവ ഗണ ഏകസരഃ സ്മൃതഃ | ഏകശോ ദ്വിത്രിശോ വാऽപി പ്രയോക്തവ്യോ വിഷാപഹഃ ||൮൬||
सोमराजीफलं पुष्पं कटभी सिन्धुवारकः | चोरको वरुणः कुष्ठं सर्पगन्धा ससप्तला ||८४|| पुनर्नवा शिरीषस्य पुष्पमारग्वधार्कजम् | श्यामाऽम्बष्ठा विडङ्गानि तथाऽम्राश्मन्तकानि च ||८५|| भूमी कुरबकश्चैव गण एकसरः स्मृतः | एकशो द्वित्रिशो वाऽपि प्रयोक्तव्यो विषापहः ||८६||
🔊 Audio coming soon
സോമരാജീഫലമിത്യാദി| സോമരാജീ ബാകുചീ, സിന്ധുവാരഃ ശ്വേതപുഷ്പാ നിര്ഗുണ്ഡീ, ചോരകോ ഗ്രന്ഥിപര്ണാനുകാരീ, സര്പഗന്ധാ നാകുലീ, സപ്തലാ യവതിക്താഭേദഃ, ശ്യാമാ ശ്യാമലതാ, പ്രിയങ്ഗുരിത്യന്യേ, അമ്ബഷ്ഠാ പാഠാ, അശ്മന്തകോ വൃക്ഷോऽമ്ലോടകാനുസാരീ, ഭൂമിഃ കൃഷ്ണമൃത്തികാ, കുരബകഃ സ്നിഗ്ധപത്രഃ സിതകുസുമഃ സ്വനാമപ്രസിദ്ധഃ| ഗണ ഏകസരഃ സ്മൃത ഇതി അയമൌഷധഗണ ഏകസരഃ ഏകസരസഞ്ജ്ഞകഃ സ്മൃതഃ| ഏകശോ ദ്വിത്രിശോ വാऽപി പ്രയോക്തവ്യോ വിഷാപഹ ഇതി സ ചൌഷധഗണ ഏകൈകശഃ ഏകമേകം ദ്വൌ ദ്വൌ ത്രീന് ത്രീന് വാ പ്രയോക്തവ്യഃ, പ്രയുക്തശ്ച വിഷാപഹോ ഭവതി||൮൪-൮൬||
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം കല്പസ്ഥാനേ സര്പദഷ്ടവിഷചികിത്സിതം നാമ പഞ്ചമോऽധ്യായഃ ||൫||
इति सुश्रुतसंहितायां कल्पस्थाने सर्पदष्टविषचिकित्सितं नाम पञ्चमोऽध्यायः ||५||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം കല്പസ്ഥാനേ പഞ്ചമോऽധ്യായഃ||൫||