Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
அதாதஃ ஸ்தாவரவிஷவிஜ்ஞாநீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||
अथातः स्थावरविषविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
அந்நே பாநே ச ப்ராயேண ஸ்தாவரவிஷாவசாரணாத்தத்விஜ்ஞாநீயாரம்போ யுஜ்யத இத்யாஹ- அதாத இத்யாதி||௧-௨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ஸ்தாவரஂ ஜங்கமஂ சைவ த்விவிதஂ விஷமுச்யதே | தஶாதிஷ்டாநமாத்யஂ து த்விதீயஂ ஷோடஶாஶ்ரயம் ||௩||
स्थावरं जङ्गमं चैव द्विविधं विषमुच्यते | दशाधिष्ठानमाद्यं तु द्वितीयं षोडशाश्रयम् ||३||
🔊 Audio coming soon
தத்ர விஷஸ்ய சிகித்ஸாவிஶேஷார்தஂ ஸ்வரூபபேதேநாஶ்ரயபேதேந ச த்வைவித்யஂ ப்ரதிபாதயதி- ஸ்தாவரமித்யாதி| ஆத்யஂ ப்ரதமம்; ‘அதநீயம் ஆத்யஂ’ இத்யந்யே, தந்நேச்சதி கயீ||௩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
மூலஂ பத்ரஂ பலஂ புஷ்பஂ த்வக் க்ஷீரஂ ஸார ஏவ ச | நிர்யாஸோ தாதவஶ்சைவ கந்தஶ்ச தஶமஃ ஸ்மதஃ ||௪||
मूलं पत्रं फलं पुष्पं त्वक् क्षीरं सार एव च | निर्यासो धातवश्चैव कन्दश्च दशमः स्मृतः ||४||
🔊 Audio coming soon
தாந்யேவ ஸ்தாவரஸ்ய தஶாதிஷ்டாநாநி நிர்திஶந்நாஹ- மூலமித்யாதி||௪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
தத்ர, க்லீதகாஶ்வமாரகுஞ்ஜாஸுகந்தகர்கரககரகாடவித்யுச்சிகாவிஜயாநீத்யஷ்டௌ மூலவிஷாணி; விஷபத்ரிகாலம்பாவரதாருகரம்பமஹாகரம்பாணி பஞ்ச பத்ரவிஷாணி; குமுத்வதீவேணுகாகரம்பமஹாகரம்பகர்கோடகரேணுககத்யோதகசர்மரீபகந்தாஸர்பகாதிநந்தநஸாரபாகாநீதி த்வாதஶ பலவிஷாணி; வேத்ரகாதம்பவல்லீஜகரம்பமஹாகரம்பாணி பஞ்ச புஷ்பவிஷாணி; அந்த்ரபாசககர்தரீயஸௌரீயககரகாடகரம்பநந்தநநாராசகாநி ஸப்த த்வக்ஸாரநிர்யாஸவிஷாணி; குமுதக்நீஸ்நுஹீஜாலக்ஷீரீணி த்ரீணி க்ஷீரவிஷாணி; பேநாஶ்ம(பஸ்ம) ஹரிதாலஂ ச த்வே தாதுவிஷே; காலகூடவத்ஸநாபஸர்ஷபபாலககர்தமகவைராடகமுஸ்தகஶங்கீவிஷப்ரபுண்டரீகமூலகஹாலாஹலமஹாவிஷகர்கடகாநீதி த்ரயோதஶ கந்தவிஷாணி; இத்யேவஂ பஞ்சபஞ்சாஶத் ஸ்தாவரவிஷாணி பவந்தி ||௫||
तत्र, क्लीतकाश्वमारगुञ्जासुगन्धगर्गरककरघाटविद्युच्छिखाविजयानीत्यष्टौ मूलविषाणि; विषपत्रिकालम्बावरदारुकरम्भमहाकरम्भाणि पञ्च पत्रविषाणि; कुमुद्वतीवेणुकाकरम्भमहाकरम्भकर्कोटकरेणुकखद्योतकचर्मरीभगन्धासर्पघातिनन्दनसारपाकानीति द्वादश फलविषाणि; वेत्रकादम्बवल्लीजकरम्भमहाकरम्भाणि पञ्च पुष्पविषाणि; अन्त्रपाचककर्तरीयसौरीयककरघाटकरम्भनन्दननाराचकानि सप्त त्वक्सारनिर्यासविषाणि; कुमुदघ्नीस्नुहीजालक्षीरीणि त्रीणि क्षीरविषाणि; फेनाश्म(भस्म) हरितालं च द्वे धातुविषे; कालकूटवत्सनाभसर्षपपालककर्दमकवैराटकमुस्तकशृङ्गीविषप्रपुण्डरीकमूलकहालाहलमहाविषकर्कटकानीति त्रयोदश कन्दविषाणि; इत्येवं पञ्चपञ्चाशत् स्थावरविषाणि भवन्ति ||५||
🔊 Audio coming soon
கயீ து கர்கரகஸ்தாநே `அநந்தா’ இதி படதி| விஷபத்ரிகேத்யாதி| கயீ து நாராசஸ்தாநே வல்லீஜஂ படதி| குமுத்வதீத்யாதி| கயீ து பாலகஸ்தாநே பலாஹமிதி படதி| மூலாதிவிஷாணாஂ யத்நபரைரபி ஜ்ஞாதுமஶக்யத்வாத்தாநி ஹிமவத்ப்ரதேஶே கிராதஶபராதிப்யோ ஜ்ஞேயாநி||௫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
சத்வாரி வத்ஸநாபாநி முஸ்தகே த்வே ப்ரகீர்திதே | ஷட் சைவ ஸர்ஷபாண்யாஹுஃ ஶேஷாண்யேகைகமேவ து ||௬||
चत्वारि वत्सनाभानि मुस्तके द्वे प्रकीर्तिते | षट् चैव सर्षपाण्याहुः शेषाण्येकैकमेव तु ||६||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ கந்தவிஷாணாமவாந்தரபேதாந் தர்ஶயந்நாஹ- சத்வாரீத்யாதி||௬||
Adhikarana 6 (7-10) · Śloka 11
உத்வேஷ்டநஂ மூலவிஷைஃ ப்ரலாபோ மோஹ ஏவ ச | ஜம்பாங்கோத்வேஷ்டநஶ்வாஸா ஜ்ஞேயாஃ பத்ரவிஷேண து ||௭|| முஷ்கஶோபஃ பலவிஷைர்தாஹோऽந்நத்வேஷ ஏவ ச | பவேத் புஷ்பவிஷைஶ்சர்திராத்மாநஂ மோஹ ஏவ ச ||௮|| த்வக்ஸாரநிர்யாஸவிஷைருபயுக்தைர்பவந்தி ஹி | ஆஸ்யதௌர்கந்த்யபாருஷ்யஶிரோருக்கபஸஂஸ்ரவாஃ ||௯|| பேநாகமஃ க்ஷீரவிஷைர்விட்பேதோ குருஜிஹ்வதா | ஹத்பீடநஂ தாதுவிஷைர்மூர்ச்சா தாஹஶ்ச தாலுநி ||௧௦|| ப்ராயேண காலகாதீநி விஷாண்யேதாநி நிர்திஶேத் |௧௧|
उद्वेष्टनं मूलविषैः प्रलापो मोह एव च | जृम्भाङ्गोद्वेष्टनश्वासा ज्ञेयाः पत्रविषेण तु ||७|| मुष्कशोफः फलविषैर्दाहोऽन्नद्वेष एव च | भवेत् पुष्पविषैश्छर्दिराध्मानं मोह एव च ||८|| त्वक्सारनिर्यासविषैरुपयुक्तैर्भवन्ति हि | आस्यदौर्गन्ध्यपारुष्यशिरोरुक्कफसंस्रवाः ||९|| फेनागमः क्षीरविषैर्विड्भेदो गुरुजिह्वता | हृत्पीडनं धातुविषैर्मूर्च्छा दाहश्च तालुनि ||१०|| प्रायेण कालघातीनि विषाण्येतानि निर्दिशेत् |११|
🔊 Audio coming soon
தத்ர நவாநாஂ மூலாத்யதிஷ்டாநாநாஂ ஸமாஸேந சிகித்ஸார்தஂ ஸாமாந்யஂ லக்ஷணஂ நிர்திஶந்நாஹ- உத்வேஷ்டநமித்யாதி| உத்வேஷ்டநம் அங்கமோடநம்| ஜம்பாங்கோத்வேஷ்டநேத்யாதி| உத்வேஷ்டநஂ பூர்வஂ வ்யாக்யாதம்| முஷ்கஶோப இத்யாதி| ஏஷாஂ நவாநாஂ ஸாமாந்யஂ தர்மமுத்திஶந்நாஹ- ப்ராயேணேத்யாதி| உபயோகதிவஸாதந்யோ திவஸபக்ஷமாஸாதிஃ காலஃ, தேஷு க்நந்தீத்யேவஂஶீலாநி காலகாதீநி||௭-௧௦||-
Adhikarana 7 (11-17) · Śloka 18
கந்தஜாநி து தீக்ஷ்ணாநி தேஷாஂ வக்ஷ்யாமி விஸ்தரம் ||௧௧|| ஸ்பர்ஶாஜ்ஞாநஂ காலகூடே வேபதுஃ ஸ்தம்ப ஏவ ச | க்ரீவாஸ்தம்போ வத்ஸநாபே பீதவிண்மூத்ரநேத்ரதா ||௧௨|| ஸர்ஷபே வாதவைகுண்யமாநாஹோ க்ரந்திஜந்ம ச | க்ரீவாதௌர்பல்யவாக்ஸங்கௌ பாலகேऽநுமதாவிஹ ||௧௩|| ப்ரஸேகஃ கர்தமாக்யேந விட்பேதோ நேத்ரபீததா | வைராடகேநாங்கதுஃகஂ ஶிரோரோகஶ்ச ஜாயதே ||௧௪|| காத்ரஸ்தம்போ வேபதுஶ்ச ஜாயதே முஸ்தகேந து | ஶங்கீவிஷேணாங்கஸாததாஹோதரவிவத்தயஃ ||௧௫|| புண்டரீகேண ரக்தத்வமக்ஷ்ணோர்வத்திஸ்ததோதரே | வைவர்ண்யஂ மூலகைஶ்சர்திர்ஹிக்காஶோபப்ரமூடதாஃ ||௧௬|| சிரேணோச்ச்வஸிதி ஶ்யாவோ நரோ ஹாலாஹலேந வை | மஹாவிஷேண ஹதயே க்ரந்திஶூலோத்கமௌ பஶம் ||௧௭|| கர்கடேநோத்பதத்யூர்த்வஂ ஹஸந் தந்தாந் தஶத்யபி |௧௮|
कन्दजानि तु तीक्ष्णानि तेषां वक्ष्यामि विस्तरम् ||११|| स्पर्शाज्ञानं कालकूटे वेपथुः स्तम्भ एव च | ग्रीवास्तम्भो वत्सनाभे पीतविण्मूत्रनेत्रता ||१२|| सर्षपे वातवैगुण्यमानाहो ग्रन्थिजन्म च | ग्रीवादौर्बल्यवाक्सङ्गौ पालकेऽनुमताविह ||१३|| प्रसेकः कर्दमाख्येन विड्भेदो नेत्रपीतता | वैराटकेनाङ्गदुःखं शिरोरोगश्च जायते ||१४|| गात्रस्तम्भो वेपथुश्च जायते मुस्तकेन तु | शृङ्गीविषेणाङ्गसाददाहोदरविवृद्धयः ||१५|| पुण्डरीकेण रक्तत्वमक्ष्णोर्वृद्धिस्तथोदरे | वैवर्ण्यं मूलकैश्छर्दिर्हिक्काशोफप्रमूढताः ||१६|| चिरेणोच्छ्वसिति श्यावो नरो हालाहलेन वै | महाविषेण हृदये ग्रन्थिशूलोद्गमौ भृशम् ||१७|| कर्कटेनोत्पतत्यूर्ध्वं हसन् दन्तान् दशत्यपि |१८|
🔊 Audio coming soon
கந்தஜாநீத்யாதி| தீக்ஷ்ணாநி தீக்ஷ்ணவிஷாணி, அதஃ ஸத்யஃப்ராணஹராணி| விஸ்தரமிதி ப்ரத்யேகஂ லக்ஷணஂ கதயாமீதி தாத்பர்யார்தஃ| ஸ்பர்ஶாஜ்ஞாநமித்யாதி| அங்கஸாதஃ அங்கக்லாநிஃ| புண்டரீகேணேத்யாதி| ப்ரமூடதா ப்ரகர்ஷேணாசைதந்யம்| சிரேணோச்ச்வஸிதீத்யாதி| ஹாஸஂ குர்வந் புருஷோ தந்தாந் காததி||௧௧-௧௭||-
Adhikarana 8 (18) · Śloka 19
கந்தஜாந்யுக்ரவீர்யாணி ப்ரத்யுக்தாநி த்ரயோதஶ ||௧௮|| ஸர்வாணி குஶலைர்ஜ்ஞேயாந்யேதாநி தஶபிர்குணைஃ |௧௯|
कन्दजान्युग्रवीर्याणि प्रत्युक्तानि त्रयोदश ||१८|| सर्वाणि कुशलैर्ज्ञेयान्येतानि दशभिर्गुणैः |१९|
🔊 Audio coming soon
மூலாதிவிஷேப்யஃ கந்தஜாநாஂ தர்மாந்தரேண விஶேஷஂ நிர்திஶந்நாஹ- கந்தஜாநீத்யாதி| உக்ரவீர்யாணி உத்கடஶக்தீநி; கயீ து அக்ரவீர்யாணீதி படதி, வ்யாக்யாநயதி ச- அக்ராணி உரூணி வீர்யாணி குணவிஶேஷா யேஷாஂ தாநி ததாவிதாநி| ப்ரத்யுக்தாநி ப்ரத்யேகமுக்தாநி||௧௮||-
Adhikarana 9 (19-23) · Śloka 23
ரூக்ஷமுஷ்ணஂ ததா தீக்ஷ்ணஂ ஸூக்ஷ்மமாஶுவ்யவாயி ச ||௧௯|| விகாஶி விஶதஂ சைவ லக்வபாகி ச தத் ஸ்மதம் | தத்ரௌக்ஷ்யாத் கோபயேத்வாயுமௌஷ்ண்யாத் பித்தஂ ஸஶோணிதம் ||௨௦|| மதிஂ ச மோஹயேத்தைக்ஷ்ண்யாந்மர்மபந்தாந் சிநத்தி ச | ஶரீராவயவாந் ஸௌக்ஷ்ம்யாத் ப்ரவிஶேத்விகரோதி ச ||௨௧|| ஆஶுத்வாதாஶு தத்தந்தி வ்யவாயாத் ப்ரகதிஂ பஜேத் | க்ஷபயேச்ச விகாஶித்வாத்தோஷாந்தாதூந்மலாநபி ||௨௨|| வைஶத்யாததிரிச்யேத துஶ்சிகித்ஸ்யஂ ச லாகவாத் | துர்ஹரஂ சாவிபாகித்வாத்தஸ்மாத் க்லேஶயதே சிரம் ||௨௩||
रूक्षमुष्णं तथा तीक्ष्णं सूक्ष्ममाशुव्यवायि च ||१९|| विकाशि विशदं चैव लघ्वपाकि च तत् स्मृतम् | तद्रौक्ष्यात् कोपयेद्वायुमौष्ण्यात् पित्तं सशोणितम् ||२०|| मतिं च मोहयेत्तैक्ष्ण्यान्मर्मबन्धान् छिनत्ति च | शरीरावयवान् सौक्ष्म्यात् प्रविशेद्विकरोति च ||२१|| आशुत्वादाशु तद्धन्ति व्यवायात् प्रकृतिं भजेत् | क्षपयेच्च विकाशित्वाद्दोषान्धातून्मलानपि ||२२|| वैशद्यादतिरिच्येत दुश्चिकित्स्यं च लाघवात् | दुर्हरं चाविपाकित्वात्तस्मात् क्लेशयते चिरम् ||२३||
🔊 Audio coming soon
தாந்யேவ தஶகுணாநி நிர்திஶந்நாஹ- ரூக்ஷமித்யாதி| தீக்ஷ்ணஂ ராஜிகாமரிசாதிவத்| ஸூக்ஷ்மஂ ஸூக்ஷ்மமார்காநுப்ரவேஶி| ஆஶு ஶீக்ரஂ ப்ரஹணநகாரி| வ்யவாயீ ஸகலஂ தேஹஂ வ்யாப்ய பஶ்சாத் பாகயாயி| விகாஶி ப்ரஸர்பதபஸர்பத்தாதுபந்தஶைதில்யகாரி| விஶதம் அபிச்சிலம்| லகு லகுகுணயுக்தம்| அபாகீதி ஆஹாரவதுதராநலேந பக்துமஶக்யம்| தேஷ்வபி தஶஸு குணேஷு மத்யே குதோ குணாத் கிஂ கரோதீத்யாஹ- தத்ரௌக்ஷ்யாதித்யாதி| விகரோதி ஶரீராவயவாந் விகாராகாரஂ நயதீத்யர்தஃ| வ்யவாயாத் ப்ரகதிஂ பஜேதிதி வ்யவாயாத் அகிலதேஹவ்யாப்திலக்ஷணாத், ப்ரகதிஂ ஸ்வபாவம் அகிலதேஹவ்யாப்திரூபஂ பஜேத்| விகாஶித்வாதிதி ஹிஂஸநஶீலத்வாத்; க்ஷபயேத் விநாஶயேத்| கஸதாதுர்கத்யர்தோऽபி விபூர்வோ ஹிஂஸார்தஃ| வைஶத்யாததிரிச்யேத ந ஸஜ்ஜேத க்வசிதபி ஸக்தஂ ந பவேதித்யர்தஃ| `அஸக்தகதி வைஶத்யாத்’ இதி கேசித் படந்தி, தத்ராபி ஸ ஏவார்தஃ| துஶ்சிகித்ஸ்யஂ ச லாகவாதிதி இதஂ ஹி லகுத்வாதுத்ப்லுத்ய மநோ தாவதி அஸ்திரஂ ச பவதி, தஸ்மாத் ஸஂஶமநபேஷஜாப்ராப்த்யா துஶ்சிகித்ஸ்யஂ பவதி| ஸஂஶமநேநாஸாத்யதாஂ விஷஸ்ய நிர்திஶ்ய ஸஂஶோதநேநாப்யாஹ- துர்ஹரஂ சேதி|- சகாரோ பிந்நக்ரமே, ந பரஂ லாகவாத் துர்ஹரமபாகித்வாச்ச; தஸ்மாதேவாபாகித்வாச்சிரஂ க்லேஶயதி பரஂ யத்விஷஂ த்வித்ரிகுணமதஶகுணஂ வா; பூர்வதஶகுணஂ ஸத்யோ வ்யாபாதகமேவ||௧௯-௨௩||
Adhikarana 10 (24) · Śloka 25
ஸ்தாவரஂ ஜங்கமஂ யச்ச கத்ரிமஂ சாபி யத்விஷம் | ஸத்யோ வ்யாபாதயேத்தத்து ஜ்ஞேயஂ தஶகுணாந்விதம் ||௨௪|| யத் ஸ்தாவரஂ ஜங்கமகத்ரிமஂ வா தேஹாதஶேஷஂ யதநிர்கதஂ தத் |௨௫|
स्थावरं जङ्गमं यच्च कृत्रिमं चापि यद्विषम् | सद्यो व्यापादयेत्तत्तु ज्ञेयं दशगुणान्वितम् ||२४|| यत् स्थावरं जङ्गमकृत्रिमं वा देहादशेषं यदनिर्गतं तत् |२५|
🔊 Audio coming soon
கந்தஜமேவ தஶகுணாந்விதஂ ந பவதி கிந்த்வந்யதபீதி தர்ஶயந்நாஹ- ஸ்தாவரமித்யாதி| ஸ்தாவரஂ ஜங்கமஂ கத்ரிமஂ வா தேஹாதஶேஷஂ யதநிர்ஹதஂ ஸத்யோ வ்யாபாதயேத் தத்தஶகுணாந்விதஂ ஜ்ஞேயம்| யத்யபி கந்தஜாநி பரித்யஜ்யாந்யேஷாஂ குணஸாமஸ்த்யாபாவேந காலகாதித்வமுக்தஂ, ததாऽப்யமீஷாஂ மத்யே யேஷாஂ தஶகுணத்வஂ தாந்யாஶுகாதீநி பவந்தி||௨௪||-
Adhikarana 11 (25-26) · Śloka 26
ஜீர்ணஂ விஷக்நௌஷதிபிர்ஹதஂ வா தாவாக்நிவாதாதபஶோஷிதஂ வா ||௨௫|| ஸ்வபாவதோ வா குணவிப்ரஹீநஂ விஷஂ ஹி தூஷீவிஷதாமுபைதி | வீர்யால்பபாவாந்ந நிபாதயேத்தத் கபாவதஂ வர்ஷகணாநுபந்தி ||௨௬||
जीर्णं विषघ्नौषधिभिर्हतं वा दावाग्निवातातपशोषितं वा ||२५|| स्वभावतो वा गुणविप्रहीनं विषं हि दूषीविषतामुपैति | वीर्याल्पभावान्न निपातयेत्तत् कफावृतं वर्षगणानुबन्धि ||२६||
🔊 Audio coming soon
ஸ்தாவரமபி தஶகுணமேதைஃ காரணைர்ஹதவீர்யஂ ஸத் ஸஞ்ஜ்ஞாந்தரஂ லபதே இத்யாஹ- ஜீர்ணமித்யாதி| ஜீர்ணாதிபிர்ஹேதுபிர்குணவிப்ரஹீநஂ குணைர்த்வித்ர்யாதிபிர்ஹீநஂ தஶகுணமேவஂ வா மந்தஶக்திகஂ தூஷீவிஷதாஂ ப்ராப்நோதி| தாமேவ குணஹீநதாஂ கார்யேண தர்ஶயந்நாஹ- வீர்யால்பேத்யாதி| ந நிபாதயேத் ந மாரயேத் ஸத்யஶ்சிரேண வா; மந்தீபூதோஷ்ணாதிகுணவிஶேஷேண விலீநஶ்லேஷ்மணாऽऽவதத்வாந்ந மாரயேதித்யர்தஃ| வர்ஷகணாநுபந்தி சிரகாலாநுபந்தீத்யர்தஃ||௨௫-௨௬||
Adhikarana 12 (27-28) · Śloka 30
தேநார்திதோ பிந்நபுரீஷவர்ணோ விகந்தவைரஸ்யமுகஃ பிபாஸீ | மூர்ச்சந் வமந் கத்கதவாக்விஷண்ணோ பவேச்ச துஷ்யோதரலிங்கஜுஷ்டஃ ||௨௭|| ஆமாஶயஸ்தே கபவாதரோகீ பக்வாஶயஸ்தேऽநிலபித்தரோகீ | பவேந்நரோ த்வஸ்தஶிரோருஹாங்கோ விலூநபக்ஷஸ்து யதா விஹங்கஃ ||௨௮|| ஸ்திதஂ ரஸாதிஷ்வதவா யதோக்தாந் கரோதி தாதுப்ரபவாந் விகாராந் | கோபஂ ச ஶீதாநிலதுர்திநேஷு யாத்யாஶு,... |௩௦|
तेनार्दितो भिन्नपुरीषवर्णो विगन्धवैरस्यमुखः पिपासी | मूर्च्छन् वमन् गद्गदवाग्विषण्णो भवेच्च दुष्योदरलिङ्गजुष्टः ||२७|| आमाशयस्थे कफवातरोगी पक्वाशयस्थेऽनिलपित्तरोगी | भवेन्नरो ध्वस्तशिरोरुहाङ्गो विलूनपक्षस्तु यथा विहङ्गः ||२८|| स्थितं रसादिष्वथवा यथोक्तान् करोति धातुप्रभवान् विकारान् | कोपं च शीतानिलदुर्दिनेषु यात्याशु,... |३०|
🔊 Audio coming soon
தேந கரேண யே தோஷா பவந்தி தாந் தர்ஶயந்நாஹ- தேநார்தித இத்யாதி| கேசித் `வமந்’ இத்யத்ர `ப்ரமந்’ இதி படந்தி| கத்கதவாக்யஃ அஸ்பஷ்டவசநஃ| ஏதத் ஸர்வஸ்தாநகதஸ்ய ஸாமாந்யஂ லக்ஷணம்| ஸ்தாநவிஶேஷேண விஶிஷ்டஂ நிர்திஶந்நாஹ- ஆமாஶயஸ்த இத்யாதி| வ்யஸ்தஶிரோருஹாங்கோ வ்யஸ்தகேஶஶரீரஃ| `பவேத் ஸமுத்த்வஸ்தஶிரோருஹாங்க’ இதி கேசித்; தத்ர ஸம்யக் உத்த்வஸ்தஶிரோருஹாண்யங்காநி யஸ்ய ஸ ததா| யதோக்தாந் வ்யாதிஸமுத்தேஶீயோக்தாந்| தாதுப்ரபவாந் விகாராந் அந்நாஶ்ரத்தாரோசகாதீந் கரோதி||௨௭-௨௮||-
Adhikarana 13 (29) · Śloka 30
...பூர்வஂ ஶணு தத்ர ரூபம் ||௨௯|| நித்ரா குருத்வஂ ச விஜம்பணஂ ச விஶ்லேஷஹர்ஷாவதவாऽங்கமர்தஃ |௩௦|
...पूर्वं शृणु तत्र रूपम् ||२९|| निद्रा गुरुत्वं च विजृम्भणं च विश्लेषहर्षावथवाऽङ्गमर्दः |३०|
🔊 Audio coming soon
நித்ரேத்யாதி| விஶ்லேஷஃ ஸந்தீநாஂ ப்ரஸாரணாதாவப்ரவத்திஃ| ஹர்ஷோ ரோமஹர்ஷஃ| அங்கமர்தோ வேதநாவிஶேஷஃ||௨௯||-
Adhikarana 14 (30-32) · Śloka 32
ததஃ கரோத்யந்நமதாவிபாகாவரோசகஂ மண்டலகோடமோஹாந் ||௩௦|| தாதுக்ஷயஂ பாதகராஸ்யஶோபஂ தகோதரஂ சர்திமதாதிஸாரம் | வைவர்ண்யமூர்ச்சாவிஷமஜ்வராந் வா குர்யாத் ப்ரவத்தாஂ ப்ரபலாஂ தஷாஂ வா ||௩௧|| உந்மாதமந்யஜ்ஜநயேத்ததாऽந்யதாநாஹமந்யத் க்ஷபயேச்ச ஶுக்ரம் | காத்கத்யமந்யஜ்ஜநயேச்ச குஷ்டஂ தாஂஸ்தாந் விகாராஶ்சஂ பஹுப்ரகாராந் ||௩௨||
ततः करोत्यन्नमदाविपाकावरोचकं मण्डलकोठमोहान् ||३०|| धातुक्षयं पादकरास्यशोफं दकोदरं छर्दिमथातिसारम् | वैवर्ण्यमूर्च्छाविषमज्वरान् वा कुर्यात् प्रवृद्धां प्रबलां तृषां वा ||३१|| उन्मादमन्यज्जनयेत्तथाऽन्यदानाहमन्यत् क्षपयेच्च शुक्रम् | गाद्गद्यमन्यज्जनयेच्च कुष्ठं तांस्तान् विकाराश्चं बहुप्रकारान् ||३२||
🔊 Audio coming soon
தத இத்யாதி| ததஃ பூர்வரூபாத் பரதஃ| அந்நமதாவிபாகாவிதி அந்நேந புக்தேந மதோ ஹர்ஷக்ஷயோऽந்நமதஃ, அவிபாகஃ பாகாபாவஃ| தாஂஸ்தாந் விகாராந் பூர்வோக்தாந் ஆமாஶயே கபவாதஜாந், பக்வாஶயே பித்தாநிலஜாந், ரஸாதிதாதுகதாஂஶ்ச விகாராந் ஜநயேத்||௩௦-௩௨||
Adhikarana 15 (33) · Śloka 33
தூஷிதஂ தேஶகாலாந்நதிவாஸ்வப்நைரபீக்ஷ்ணஶஃ | யஸ்மாத்தூஷயதே தாதூந் தஸ்மாத்தூஷீவிஷஂ ஸ்மதம் ||௩௩||
दूषितं देशकालान्नदिवास्वप्नैरभीक्ष्णशः | यस्माद्दूषयते धातून् तस्माद्दूषीविषं स्मृतम् ||३३||
🔊 Audio coming soon
தூஷீவிஷநிருக்திமுத்திஶந்நாஹ- தூஷிதமித்யாதி| தேஶ ஆநூபஃ ப்ரபூதாநிலஶீதவர்ஷஃ, காலஃ ஶீதாநிலதுர்திநாதிஃ, அந்நஂ ஸுராதிலகுலத்தாதி, அந்நஸ்யோபலக்ஷணத்வாத் வ்யவாயவ்யாயாமக்ரோதாதிபிரபீத்யர்தஃ| அபீக்ஷ்ணஶஃ புநஃ புநஃ||௩௩||
Adhikarana 16 (34-39) · Śloka 39
ஸ்தாவரஸ்யோபயுக்தஸ்ய வேகே து ப்ரதமே நணாம் | ஶ்யாவா ஜிஹ்வா பவேத்ஸ்தப்தா மூர்ச்சா ஶ்வாஸஶ்ச ஜாயதே ||௩௪|| த்விதீயே வேபதுஃ ஸாதோ தாஹஃ கண்டருஜஸ்ததா | விஷமாமாஶயப்ராப்தஂ குருதே ஹதி வேதநாம் ||௩௫|| தாலுஶோஷஂ ததீயே து ஶூலஂ சாமாஶயே பஶம் | துர்வர்ணே ஹரிதே ஶூநே ஜாயேதே சாஸ்ய லோசநே ||௩௬|| பக்வாமாஶயயோஸ்தோதோ ஹிக்கா காஸோऽந்த்ரகூஜநம் | சதுர்தே ஜாயதே வேகே ஶிரஸஶ்சாதிகௌரவம் ||௩௭|| கபப்ரஸேகோ வைவர்ண்யஂ பர்வபேதஶ்ச பஞ்சமே | ஸர்வதோஷப்ரகோபஶ்ச பக்வாதாநே ச வேதநா ||௩௮|| ஷஷ்டே ப்ரஜ்ஞாப்ரணாஶஶ்ச பஶஂ சாப்யதிஸார்யதே | ஸ்கந்தபஷ்டகடீபங்கஃ ஸந்நிரோதஶ்ச ஸப்தமே ||௩௯||
स्थावरस्योपयुक्तस्य वेगे तु प्रथमे नृणाम् | श्यावा जिह्वा भवेत्स्तब्धा मूर्च्छा श्वासश्च जायते ||३४|| द्वितीये वेपथुः सादो दाहः कण्ठरुजस्तथा | विषमामाशयप्राप्तं कुरुते हृदि वेदनाम् ||३५|| तालुशोषं तृतीये तु शूलं चामाशये भृशम् | दुर्वर्णे हरिते शूने जायेते चास्य लोचने ||३६|| पक्वामाशययोस्तोदो हिक्का कासोऽन्त्रकूजनम् | चतुर्थे जायते वेगे शिरसश्चातिगौरवम् ||३७|| कफप्रसेको वैवर्ण्यं पर्वभेदश्च पञ्चमे | सर्वदोषप्रकोपश्च पक्वाधाने च वेदना ||३८|| षष्ठे प्रज्ञाप्रणाशश्च भृशं चाप्यतिसार्यते | स्कन्धपृष्ठकटीभङ्गः सन्निरोधश्च सप्तमे ||३९||
🔊 Audio coming soon
ஸ்தாவரஸ்ய ப்ரதமாதிவேகலக்ஷணஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஸ்தாவரஸ்யோபயுக்தஸ்யேத்யாதி| ஸந்நிரோதஃ ஸம்யங்நிரோதஃ, `உச்ச்வாஸஸ்ய’ இதி ஶேஷஃ||௩௪-௩௯||
Adhikarana 17 (40-43) · Śloka 43
ப்ரதமே விஷவேகே து வாந்தஂ ஶீதாம்புஸேசிதம் | அகதஂ மதுஸர்பிர்ப்யாஂ பாயயேத ஸமாயுதம் ||௪௦|| த்விதீயே பூர்வவத்வாந்தஂ பாயயேத்து விரேசநம் | ததீயேऽகதபாநஂ து ஹிதஂ நஸ்யஂ ததாऽஞ்ஜநம் ||௪௧|| சதுர்தே ஸ்நேஹஸம்மிஶ்ரஂ பாயயேதாகதஂ பிஷக் | பஞ்சமே க்ஷௌத்ரமதுகக்வாதயுக்தஂ ப்ரதாபயேத் ||௪௨|| ஷஷ்டேऽதீஸாரவத் ஸித்திரவபீடஶ்ச ஸப்தமே | மூர்த்நி காகபதஂ கத்வா ஸாஸக்வா பிஶிதஂ க்ஷிபேத் ||௪௩||
प्रथमे विषवेगे तु वान्तं शीताम्बुसेचितम् | अगदं मधुसर्पिर्भ्यां पाययेत समायुतम् ||४०|| द्वितीये पूर्ववद्वान्तं पाययेत्तु विरेचनम् | तृतीयेऽगदपानं तु हितं नस्यं तथाऽञ्जनम् ||४१|| चतुर्थे स्नेहसम्मिश्रं पाययेतागदं भिषक् | पञ्चमे क्षौद्रमधुकक्वाथयुक्तं प्रदापयेत् ||४२|| षष्ठेऽतीसारवत् सिद्धिरवपीडश्च सप्तमे | मूर्ध्नि काकपदं कृत्वा सासृग्वा पिशितं क्षिपेत् ||४३||
🔊 Audio coming soon
தேஷாமேவ யதாக்ரமஂ சிகித்ஸிதமுத்திஶந்நாஹ- ப்ரதம இத்யாதி| அகதஂ மதுஸர்பிர்ப்யாமித்யத்ராந்யத்ர சாவிஶேஷேணாகதஶ்ருத்யா தூஷீவிஷாரிரேவ ப்ரயோக்தவ்யஃ| த்விதீய இத்யாதி| தச்ச விரேசநஂ கதமதுஶீதவிஷக்நௌஷதிஸம்பக்தஂ; கயீ து வாந்தஂ நரஂ விரேசநஂ பாயயேத் பூர்வவத், தேந மதுயுக்தமேவேதி வ்யாக்யாநயதி| ததீய இத்யாதி| அகதோऽத்ர தூஷீவிஷாரிர்மதுஸர்பிர்யுக்தோ தாதவ்யஃ| நஸ்யஂ விஷக்நஂ ஸஞ்ஜ்ஞாப்ரபோதநஂ ச| அஞ்ஜநமபி விஷக்நஂ சக்ஷுஷ்யஂ ஸஞ்ஜ்ஞாப்ரபோதநஂ ததா அதீக்ஷ்ணஂ ச| சதுர்த இத்யாதி| அகதோऽத்ராபி தூஷீவிஷாரிஃ| ஸ்நேஹோऽத்ர கவ்யஂ கதஂ, விஷக்நத்வாத்தஸ்ய; ஸ்நேஹக்ரஹணேந பூர்வப்ரஸ்துதஂ மது நிவர்ததே| பஞ்சம இத்யாதி| அகதமிஹ தூஷீவிஷாரிநாமாத்யாஹரணீயம்| ஷஷ்ட இத்யாதி| ஸப்தமே வேகேऽஸாத்யரூபேऽபி ப்ரத்யாக்யாய ப்ரதிக்ரியாஂ குர்யாத்| சகாரோऽயஂ பிந்நக்ரமே, தேந ஸப்தமே சேதி யோஜநாத் ஷஷ்டேऽப்யவபீடஃ| வாஶப்தஶ்சாநுக்தஸமுச்சயே, தேநாநுக்தஂ ஸஶோணிதசர்மதாநஂ ஶாகாலலாடஸிராதாடநாதிஜங்கமவிஷோக்தஂ ச ஸமுச்சீயதே||௪௦-௪௩||
Adhikarana 18 (44-46) · Śloka 46
வேகாந்தரே த்வந்யதமே கதே கர்மணி ஶீதலாம் | யவாகூஂ ஸகதக்ஷௌத்ராமிமாஂ தத்யாத்விஷாபஹாம் ||௪௪|| கோஷாதக்யோऽக்நிகஃ பாடாஸூர்யவல்ல்யமதாபயாஃ | ஶிரீஷஃ கிணிஹீ ஶேலுர்கிர்யாஹ்வா ரஜநீத்வயம் ||௪௫|| புநர்நவே ஹரேணுஶ்ச த்ரிகடுஃ ஸாரிவே பலா | ஏஷாஂ யவாகூர்நிஷ்க்வாதே கதா ஹந்தி விஷத்வயம் ||௪௬||
वेगान्तरे त्वन्यतमे कृते कर्मणि शीतलाम् | यवागूं सघृतक्षौद्रामिमां दद्याद्विषापहाम् ||४४|| कोषातक्योऽग्निकः पाठासूर्यवल्ल्यमृताभयाः | शिरीषः किणिही शेलुर्गिर्याह्वा रजनीद्वयम् ||४५|| पुनर्नवे हरेणुश्च त्रिकटुः सारिवे बला | एषां यवागूर्निष्क्वाथे कृता हन्ति विषद्वयम् ||४६||
🔊 Audio coming soon
இதாநீஂ வேகாந்தரேஷு காலகாதிநஃ ப்ரதீகாரவிதிமாஹ- வேகாந்தர இத்யாதி| ப்ரகதாத்வேகாதந்யோ வேகோ வேகாந்தரம்| அந்யதமே ஏகதமே| கதே கர்மணி ப்ரதமாதிவேகேஷூக்தே இத்யர்தஃ| கோஶாதக்ய இத்யாதி| கோஶாதகீ கோஷகஃ; அக்நிகஃ அஜமோதஃ, `மோரட’ இத்யந்யே; ஸூர்யவல்லீ படோலஸதஶபத்ரா, யஸ்யாஃ பத்ரரஸேநாக்தஂ மாஂஸஂ ஸ்விந்நமிவ பவதி, அந்யே ஸூர்யாவர்தமாஹுஃ; கிணிஹீ கடபீ, ஶேலுஃ ஶ்லேஷ்மாதகஃ, கிர்யாஹ்வா ஶ்வேதஸ்யந்தஃ, புநர்நவே ஸிதபீதபுஷ்பே, கோஶாதக்யாதீநாஂ க்வாதேந ஷடங்ககல்பநாகல்பிதேந யவாகூஃ கல்பநீயா| `ஸாரிவே பலா’ இத்யத்ர `ஸாரிவோத்பலே’ இத்யந்யே படந்தி||௪௪-௪௬||
Adhikarana 19 (47-49) · Śloka 49
மதுகஂ தகரஂ குஷ்டஂ பத்ரதாரு ஹரேணவஃ | புந்நாகைலைலவாலூநி நாகபுஷ்போத்பலஂ ஸிதா ||௪௭|| விடங்கஂ சந்தநஂ பத்ரஂ ப்ரியங்குர்த்யாமகஂ ததா | ஹரித்ரே த்வே பஹத்யௌ ச ஸாரிவே ச ஸ்திரா ஸஹா ||௪௮|| கல்கைரேஷாஂ கதஂ ஸித்தமஜேயமிதி விஶ்ருதம் | விஷாணி ஹந்தி ஸர்வாணி ஶீக்ரமேவாஜிதஂ க்வசித் ||௪௯||
मधुकं तगरं कुष्ठं भद्रदारु हरेणवः | पुन्नागैलैलवालूनि नागपुष्पोत्पलं सिता ||४७|| विडङ्गं चन्दनं पत्रं प्रियङ्गुर्ध्यामकं तथा | हरिद्रे द्वे बृहत्यौ च सारिवे च स्थिरा सहा ||४८|| कल्कैरेषां घृतं सिद्धमजेयमिति विश्रुतम् | विषाणि हन्ति सर्वाणि शीघ्रमेवाजितं क्वचित् ||४९||
🔊 Audio coming soon
மதுகமித்யாதி| புந்நாகஃ துங்கஃ பூர்வதேஶே ப்ரஸித்தஃ; ஏலவாலுகஂ ஸ்வநாமப்ரஸித்தஂ; நாகபுஷ்பஂ நாககேஶரஂ; த்யாமகஂ கத்தணஂ; ஸ்திரா ஶாலபர்ணீ| மதுகாதீநாஂ கல்கஂ பாதிகஂ, சதுர்குணஂ ஜலஂ தத்த்வா கதஂ ஸாதயேத், தஸ்யாஜேயமிதி ஸஞ்ஜ்ஞா| ஸர்வாணி ஸ்தாவரஜங்கமகத்ரிமாணி| அஜிதஂ க்வசிந்ந ஜிதமஜிதஂ; க்வசித் கஸ்மிந்நபி ஸ்தாவராதாவித்யர்தஃ||௪௭-௪௯||
Adhikarana 20 (50-52) · Śloka 52
தூஷீவிஷார்தஂ ஸுஸ்விந்நமூர்த்வஂ சாதஶ்ச ஶோதிதம் | பாயயேதாகதஂ நித்யமிமஂ தூஷீவிஷாபஹம் ||௫௦|| பிப்பல்யோ த்யாமகஂ மாஂஸீ ஶாவரஃ பரிபேலவம் | ஸுவர்சிகா ஸஸூக்ஷ்மைலா தோயஂ கநககைரிகம் ||௫௧|| க்ஷௌத்ரயுக்தோऽகதோ ஹ்யேஷ தூஷீவிஷமபோஹதி | நாம்நா தூஷீவிஷாரிஸ்து ந சாந்யத்ராபி வார்யதே ||௫௨||
दूषीविषार्तं सुस्विन्नमूर्ध्वं चाधश्च शोधितम् | पाययेतागदं नित्यमिमं दूषीविषापहम् ||५०|| पिप्पल्यो ध्यामकं मांसी शावरः परिपेलवम् | सुवर्चिका ससूक्ष्मैला तोयं कनकगैरिकम् ||५१|| क्षौद्रयुक्तोऽगदो ह्येष दूषीविषमपोहति | नाम्ना दूषीविषारिस्तु न चान्यत्रापि वार्यते ||५२||
🔊 Audio coming soon
தாதுதூஷகஸ்ய தூஷீவிஷஸ்ய சிகித்ஸாஂ வக்துமாஹ- தூஷீவிஷார்தமித்யாதி| தூஷீவிஷஸ்ய விஷத்வேऽபி ஸ்வேதோ ந நிஷித்யதே; யேந மந்தவீர்யதயா கபாவரணாத்விஷவேகேநாநுபந்தித்வமஸ்ய , அதஃ ஸ்வேதேந கபஸ்யாவரகஸ்யோபஶாந்தாவபஹார்யஂ விஷஂ கோஷ்டகதஂ ஶோதநேந ஸகலமேவ ஹ்ரியதே| அந்யே `தூஷீவிஷார்தஂ ஸுஸ்நிக்தஂ’ இதி படந்தி; தேஷாமபி ஸ்நிக்தஶ்ருத்யா ஸ்வேதோऽப்யாக்ஷிப்தஃ| கதஞ்சிதேவாநிர்ஹதஸ்ய விஷாவஶேஷஸ்ய ஸஂஶமநார்தமந்யத்ராபி ஸ்தாவரஜங்கமவிஷதூஷிததாதூநாஂ வா ப்ரஸாதநார்தஂ ஸஂஶமநமுத்திஶந்நாஹ- பாயயேதேத்யாதி| த்யாமகஂ கத்தணஂ; ஶாவரோ ரோத்ரஃ; பரிபேலவஂ வந்யகஃ, கைவர்தமுஸ்தகமந்யே; தோயஂ பாலகஂ; ஸுவர்ணகைரிகஂ தக்ஷிணாபதே ப்ரஸித்தம்| அந்யத்ராபி ஸ்தாவரஜங்கமயோஸ்தீக்ஷ்ணயோரபீத்யர்தஃ; அந்யேஷு வக்ஷ்யமாணேஷு ஜ்வராதிஷ்வபீத்யந்யே||௫௦-௫௨||
Adhikarana 21 (53-54) · Śloka 54
ஜ்வரே தாஹே ச ஹிக்காயாமாநாஹே ஶுக்ரஸங்க்ஷயே | ஶோபேऽதிஸாரே மூர்ச்சாயாஂ ஹத்ரோகே ஜடரேऽபி ச ||௫௩|| உந்மாதே வேபதௌ சைவ யே சாந்யே ஸ்யுருபத்ரவாஃ | யதாஸ்வஂ தேஷு குர்வீத விஷக்நைரௌஷதைஃ க்ரியாம் ||௫௪||
ज्वरे दाहे च हिक्कायामानाहे शुक्रसङ्क्षये | शोफेऽतिसारे मूर्च्छायां हृद्रोगे जठरेऽपि च ||५३|| उन्मादे वेपथौ चैव ये चान्ये स्युरुपद्रवाः | यथास्वं तेषु कुर्वीत विषघ्नैरौषधैः क्रियाम् ||५४||
🔊 Audio coming soon
தூஷீவிஷேண யே உபத்ரவாஃ ஸ்யுஸ்தச்சிகித்ஸிதமாஹ- ஜ்வர இத்யாதி| யே சாந்யே உபத்ரவாஸ்தஜ்ஜாஃ| யதாஸ்வஂ யத்யஸ்ய விஹிதஂ ததித்யர்தஃ| தச்ச விஷக்நைரோஷதைர்யுக்தஂ கர்தவ்யம்||௫௩-௫௪||
Adhikarana 22 (55) · Śloka 55
ஸாத்யமாத்மவதஃ ஸத்யோ யாப்யஂ ஸஂவத்ஸரோத்திதம் | தூஷீவிஷமஸாத்யஂ து க்ஷீணஸ்யாஹிதஸேவிநஃ ||௫௫||
साध्यमात्मवतः सद्यो याप्यं संवत्सरोत्थितम् | दूषीविषमसाध्यं तु क्षीणस्याहितसेविनः ||५५||
🔊 Audio coming soon
இதாநீஂ ஸாத்யயாப்யப்ரத்யாக்யேயத்வஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஸாத்யமித்யாதி||௫௫||
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ கல்பஸ்தாநே ஸ்தாவரவிஷவிஜ்ஞாநீயோ நாம த்விதீயோऽத்யாயஃ ||௨||
इति सुश्रुतसंहितायां कल्पस्थाने स्थावरविषविज्ञानीयो नाम द्वितीयोऽध्यायः ||२||
🔊 Audio coming soon
இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ கல்பஸ்தாநே த்விதீயோऽத்யாயஃ||௨||