Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातोऽर्शसां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਦਾਨਂ ਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ||੧-੨||
2. arśōnidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਸਡਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਸ਼ੋਣਿਤਸਨ੍ਨਿਪਾਤੈਃ ਸਹਜਾਨਿ ਚੇਤਿ ||੩||
View original
षडर्शांसि भवन्ति वातपित्तकफशोणितसन्निपातैः सहजानि चेति ||३||
🔊 Audio coming soon
ਸਡਰ੍ਸ਼ਾਂਸੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਨੁ, ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਸ਼ੋਣਿਤਸਨ੍ਨਿਪਾਤੈਃ ਸਹਜਾਨਿ ਚੇਤ੍ਯਨੇਨੈਵ ਸਟ੍ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯਾ ਲਬ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਥਂ ਸਡਿਤਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਦ੍ਵਿਦੋਸਜਨਿਤਾਰ੍ਸ਼ੋਗਣਨਾਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਮ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ ਸ਼ੋਣਿਤਾਧਿਸ੍ਠਾਨਾ ਵਾਤਾਦਯੋ ਰਕ੍ਤਾਰ੍ਸ਼ਸਾਮਾਰਮ੍ਭਕਾਃ, ਤਥਾਪ੍ਯੁਪਚਾਰਾਤ੍ ‘ਸ਼ੋਣਿਤਜਾਨਿ’ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਯਥਾ- ਘਤਾਧਿਸ੍ਠਾਨੇਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਗ੍ਧੋ ‘ਘਤਦਗ੍ਧ’ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਰਾਨਾਤ੍ਮਵਤਾਂ ਯਥੋਕ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਕੋਪਣੈਰ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਧ੍ਯਸ਼ਨਸ੍ਤ੍ਰੀਪ੍ਰਸਙ੍ਗੋਤ੍ਕਟੁਕਾਸਨਪਸ੍ਠਯਾਨਵੇਗਵਿਧਾਰਣਾਦਿਭਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸੈਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾ ਦੋਸਾ ਏਕਸ਼ੋ ਦ੍ਵਿਸ਼ਃ ਸਮਸ੍ਤਾਃ ਸ਼ੋਣਿਤਸਹਿਤਾ ਵਾ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਸਤਾਃ ਪ੍ਰਧਾਨਧਮਨੀਰਨੁਪ੍ਰਪਦ੍ਯਾਧੋ ਗਤ੍ਵਾ ਗੁਦਮਾਗਮ੍ਯ ਪ੍ਰਦੂਸ੍ਯ ਗੁਦਵਲੀਰ੍ਮਾਂਸਪ੍ਰਰੋਹਾਞ੍ਜਨਯਨ੍ਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੇਃ, ਤਥਾ ਤਣਕਾਸ੍ਠੋਪਲਲੋਸ੍ਠਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ੀਤੋਦਕਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍ਵਾ ਕਨ੍ਦਾਃ ਪਰਿਵਦ੍ਧਿਮਾਸਾਦਯਨ੍ਤਿ, ਤਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸੀਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ ||੪||
View original
तत्रानात्मवतां यथोक्तैः प्रकोपणैर्विरुद्धाध्यशनस्त्रीप्रसङ्गोत्कटुकासनपृष्ठयानवेगविधारणादिभिर्विशेषैः प्रकुपिता दोषा एकशो द्विशः समस्ताः शोणितसहिता वा यथोक्तं प्रसृताः प्रधानधमनीरनुप्रपद्याधो गत्वा गुदमागम्य प्रदूष्य गुदवलीर्मांसप्ररोहाञ्जनयन्ति विशेषतो मन्दाग्नेः, तथा तृणकाष्ठोपललोष्ठवस्त्रादिभिः शीतोदकसंस्पर्शनाद्वा कन्दाः परिवृद्धिमासादयन्ति, तान्यर्शांसीत्याचक्षते ||४||
🔊 Audio coming soon
ਅਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਹੇਤੂਨ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾ ਦੋਸਾ ਮਾਂਸਪ੍ਰਰੋਹਾਞ੍ਜਨਯਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਅਨਾਤ੍ਮਵਤਾਮ੍ ਅਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮ੍| ਯਥੋਕ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਕੋਪਣੈਰ੍ਬਲਵਦ੍ਵਿਗ੍ਰਹਾਦਿਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕਾਦਿਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਿਭਿਃ| ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਬਹੁਧਾ ਹਿਤਾਹਿਤੀਯੋਕ੍ਤਮ੍| ਸ੍ਤ੍ਰੀਪ੍ਰਸਙ੍ਗ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤਸਕ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯਤੇ| ‘ਗੁਦਪਾਰ੍ਸ੍ਣੀਸਮਾਯੋਗਃ ਪ੍ਰਾਹੁਰੁਤ੍ਕਟੁਕਾਸਨਮ੍’, ‘ਉਕੁਡੁ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਅਸ਼੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਪਸ੍ਠੇਨ ਗਮਨਂ ਪਸ੍ਠਯਾਨਮ੍| ਵੇਗਵਿਧਾਰਣਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵਾਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਵੇਗਧਾਰਣਮ੍| ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਸ਼ਨਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗੁਰੁਸ਼ੀਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਵਿਦਾਹ੍ਯਸਾਤ੍ਮ੍ਯਪ੍ਰਮਿਤਾਸ਼ਨਾਦੀਨਿ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਵਿਸ਼ੇਸੈਰ੍ਭੇਦੈਃ| ਤੇਸਾਂ ਨਿਦਾਨਮਭਿਧਾਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਮਾਹ- ਯਥੋਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਸਤਾ ਇਤਿ ‘ਕਿਣ੍ਵੋਦਕਪਿਸ੍ਟਸਮਵਾਯ ਇਵੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸਰੋ ਭਵਤਿ’ (ਸੂ. ੨੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਕ੍ਰਮੇਣ ਪ੍ਰਸਤਾਃ| ਪ੍ਰਧਾਨਧਮਨੀਃ ਪੁਰੀਸਵਾਹਿਨੀਃ| ਅਨੁ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍, ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ| ਗੁਦਵਲੀਰਿਤਿ ਵਲਿਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਸਙ੍ਕੋਚਃ| ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੇਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਤੋਤਿਸ਼ਯੇਨ ਮਾਂਸਪ੍ਰਰੋਹਾਞ੍ਜਨਯਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤਥਾ ਤਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰਿਵਦ੍ਧਿਮਾਸਾਦਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਚਕ੍ਸਤ ਇਤਿ ‘ਪੂਰ੍ਵਾਚਾਰ੍ਯਾ’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰਃ||੪||
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਮਰ੍ਧਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਂ ਗੁਦਮਾਹੁਃ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਲਯਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋਧ੍ਯਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਾਨ੍ਤਰਸਮ੍ਭੂਤਾਃ ਪ੍ਰਵਾਹਣੀ ਵਿਸਰ੍ਜਨੀ ਸਂਵਰਣੀ ਚੇਤਿ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਾਯਤਾਃ ; ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗੇਕਾਙ੍ਗਲੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤਾਃ ||੫|| ਸ਼ਙ੍ਖਾਵਰ੍ਤਨਿਭਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਉਪਰ੍ਯੁਪਰਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ | ਗਜਤਾਲੁਨਿਭਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਰ੍ਣਤਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ | ਰੋਮਾਨ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਯਵਾਧ੍ਯਰ੍ਧੋ ਗੁਦੌਸ੍ਠਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ||੬||
View original
तत्र स्थूलान्त्रप्रतिबद्धमर्धपञ्चाङ्गुलं गुदमाहुः, तस्मिन् वलयस्तिस्रोऽध्यर्धाङ्गुलान्तरसम्भूताः प्रवाहणी विसर्जनी संवरणी चेति चतुरङ्गुलायताः ; सर्वास्तिर्यगेकाङ्गलोच्छ्रिताः ||५|| शङ्खावर्तनिभाश्चापि उपर्युपरि संस्थिताः | गजतालुनिभाश्चापि वर्णतः सम्प्रकीर्त्तिताः | रोमान्तेभ्यो यवाध्यर्धो गुदौष्ठः परिकीर्तितः ||६||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਗੁਦਂ ਗੁਦਵਲੀਸ਼੍ਚ ਵਿਵਣ੍ਵਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਤ੍ਰਂ ਕਟ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਂ ‘ਗੁਦਾਨ੍ਤ੍ਰਂ’ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਅਰ੍ਧਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਮਿਤਿ ਅਰ੍ਧਪਞ੍ਚਮਮਙ੍ਕੁਲਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਤਤ੍ਤਥਾ, ਏਤੇਨ ਸਾਰ੍ਧਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਗੁਦਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਧ੍ਯਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਾਨ੍ਤਰਸਮ੍ਭੂਤਾ ਇਤਿ ਸਾਰ੍ਧੈਕਾਙ੍ਗੁਲਾਨ੍ਤਰਸਞ੍ਜਾਤਾਃ| ਤਤ੍ਰੋਪਰਿਤਨਂ ਵਲਿਦ੍ਵਯਂ ਸ਼ਙ੍ਖਾਵਰ੍ਤ੍ਤਨਿਭਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਨ੍ਤਰੇਣ ਸਹ ਸਾਰ੍ਧੈਕਾਙ੍ਗੁਲਂ, ਪ੍ਰਥਮਾ ਤੁ ਵਲਿਰਨ੍ਤਰੇਣ ਵਿਨੈਕਾਙ੍ਗੁਲੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯਾ, ਅਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਸ੍ਤੁ ਗੁਦੌਸ੍ਠ ਈਦਸ਼ਂ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਅਤ ਏਵ ‘ਪ੍ਰਥਮਾ ਤੁ ਗੁਦੌਸ੍ਠਾਦਙ੍ਗੁਲਮਾਤ੍ਰੇ’ ਇਤ੍ਯਗ੍ਰੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ| ਤਾਸਾਂ ਨਾਮਾਨ੍ਯਾਹ- ਪ੍ਰਵਾਹਣੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਵਾਹਯਤੀਤਿ ਪ੍ਰਵਾਹਣੀ, ਵਿਸਜਤੀਤਿ ਵਿਸਰ੍ਜਨੀ, ਸਂਵਣੋਤੀਤਿ ਸਂਵਰਣੀ| ਗੁਦੌਸ੍ਠਪ੍ਰਮਾਣਮਾਹ- ਰੋਮਾਨ੍ਤੇਭ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰੋਮਾਨ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਰੋਮਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਰੋਮਮਾਲਿਕਾਯਾਃ, ਯਵਾਧ੍ਯਰ੍ਧਃ ਸਾਰ੍ਧੋ ਯਵਃ, ਅਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਅਙ੍ਗੁਲਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਯਵਪ੍ਰਮਾਣਤ੍ਵਾਤ੍||੫-੬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ਪ੍ਰਥਮਾ ਤੁ ਗੁਦੌਸ੍ਠਾਦਙ੍ਗੁਲਮਾਤ੍ਰੇ ||੭||
View original
प्रथमा तु गुदौष्ठादङ्गुलमात्रे ||७||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਥਮਾ ਵਲਿਰ੍ਗੁਦੌਸ੍ਠਾਤ੍ ਕਿਯਦ੍ਦੂਰੇ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਪ੍ਰਥਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਥਮਾ ‘ਵਲਿਃ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ||੭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ਤੇਸਾਂ ਤੁ ਭਵਿਸ੍ਯਤਾਂ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ- ਅਨ੍ਨੇਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਤ੍ ਪਕ੍ਤਿਰਮ੍ਲੀਕਾ ਪਰਿਦਾਹੋ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਃ ਪਿਪਾਸਾ ਸਕ੍ਥਿਸਦਨਮਾਟੋਪਃ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਮੁਦ੍ਗਾਰਬਾਹੁਲ੍ਯਮਕ੍ਸ੍ਣੋਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜਨਂ ਗੁਦਪਰਿਕਰ੍ਤਨਮਾਸ਼ਙ੍ਕਾ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਸ਼ੋਸਾਣਾਂ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸੌ ਬਲਹਾਨਿਰ੍ਭ੍ਰਮਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਨਿਦ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਚ ||੮||
View original
तेषां तु भविष्यतां पूर्वरूपाणि- अन्नेऽश्रद्धा कृच्छ्रात् पक्तिरम्लीका परिदाहो विष्टम्भः पिपासा सक्थिसदनमाटोपः कार्श्यमुद्गारबाहुल्यमक्ष्णोः श्वयथुरन्त्रकूजनं गुदपरिकर्तनमाशङ्का पाण्डुरोगग्रहणीदोषशोषाणां कासश्वासौ बलहानिर्भ्रमस्तन्द्रा निद्रेन्द्रियदौर्बल्यं च ||८||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਵਿਸ੍ਯਤਾਂ ਭਵਿਤੁਕਾਮਾਨਾਮ੍| ਅਮ੍ਲੀਕਾ ਅਮ੍ਲੋਦ੍ਗਾਰਃ| ਸਕ੍ਥਿਸਦਨਮ੍ ਊਰੁਗ੍ਲਾਨਿਃ, ਸ੍ਫੁਟਨਮਿਵੇਤ੍ਯੇਕੇ| ਆਟੋਪ ਆਧ੍ਮਾਨਮ੍| ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਦੀਨਾਮਾਸ਼ਙ੍ਕਾ ਵਿਕਲ੍ਪਃ| ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸੌ ਭ੍ਰਮਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਨਿਦ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਚ ‘ਜਾਯਤੇ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ||੮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ਜਾਤੇਸ੍ਵੇਤਾਨ੍ਯੇਵ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਪ੍ਰਵ੍ਯਕ੍ਤਤਰਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ||੯||
View original
जातेष्वेतान्येव लक्षणानि प्रव्यक्ततराणि भवन्ति ||९||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਰੂਪਮਾਹ- ਜਾਤੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨਿ||੯||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ਤਤ੍ਰ ਮਾਰੁਤਾਤ੍ ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਰੁਣਵਿਵਰ੍ਣਾਨਿ ਵਿਸਮਮਧ੍ਯਾਨਿ ਕਦਮ੍ਬਪੁਸ੍ਪਤੁਣ੍ਡਿਕੇਰੀਨਾਡੀਮੁਕੁਲਸੂਚੀਮੁਖਾਕਤੀਨਿ ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤੈਰੁਪਦ੍ਰੁਤਃ ਸਸ਼ੂਲਂ ਸਂਹਤਮੁਪਵੇਸ਼੍ਯਤੇ ਕਟੀਪਸ੍ਠਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮੇਢ੍ਰਗੁਦਨਾਭਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸੁ ਚਾਸ੍ਯ ਵੇਦਨਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਗੁਲ੍ਮਾਸ੍ਠੀਲਾਪ੍ਲੀਹੋਦਰਾਣਿ ਚਾਸ੍ਯ ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਕਸ੍ਣਤ੍ਵਙ੍ਨਖਨਯਨਦਸ਼ਨਵਦਨਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁਸੋ ਭਵਤਿ ||੧੦||
View original
तत्र मारुतात् परिशुष्कारुणविवर्णानि विषममध्यानि कदम्बपुष्पतुण्डिकेरीनाडीमुकुलसूचीमुखाकृतीनि च भवन्ति; तैरुपद्रुतः सशूलं संहतमुपवेश्यते कटीपृष्ठपार्श्वमेढ्रगुदनाभिप्रदेशेषु चास्य वेदना भवन्ति, गुल्माष्ठीलाप्लीहोदराणि चास्य तन्निमित्तान्येव भवन्ति, कृष्णत्वङ्नखनयनदशनवदनमूत्रपुरीषश्च पुरुषो भवति ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਰੂਪਮਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਿ ਅਨਾਸ੍ਰਾਵੀਣਿ| ਅਰੁਣਾਨਿ ਈਸਦ੍ਰਕ੍ਤਾਨਿ| ਵਿਵਰ੍ਣਾਨਿ ਵਿਵਿਧਵਰ੍ਣਾਨਿ| ਵਿਸਮਮਧ੍ਯਾਨਿ ਨਿਮ੍ਨੋਨ੍ਨਤਮਧ੍ਯਾਨਿ, ਕੇਚਿਦਤ੍ਰ ‘ਵਿਸਮਧ੍ਯਾਮਾਨਿ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਵਿਸਮਾਣਿ ਨਿਮ੍ਨੋਨ੍ਨਤਤ੍ਵੇਨ, ਧ੍ਯਾਮਾਨਿ ਦਗ੍ਧੇਸ੍ਟਿਕਾਦਿਵਸ੍ਤੁਵਰ੍ਣਾਨਿ| ਤੁਣ੍ਡਿਕੇਰੀ ਵਨਕਾਰ੍ਪਾਸਿਕਾ, ਤਤ੍ਪੁਸ੍ਪਾਕਤੀਨਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਤ੍ਰ “ਤੁਣ੍ਡਿਕੇਰੀਨਾਡੀਮੁਕੁਲਸੂਚੀਮੁਖਸਦਸ਼ਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ” ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਤੁਣ੍ਡਿਕੇਰੀ ਬਿਮ੍ਬੀ, ਤਸ੍ਯਾ ਨਾਡੀ ਨਾਲਿਕਾ; ਮੁਕੁਲਂ ਪੁਸ੍ਪਮੁਕੁਲਂ; ਸੂਚੀਸੀਵਨਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍; ਏਸਾਂ ਮੁਖਸਦਸ਼ਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਉਪਦ੍ਰੁਤਃ ਅਭਿਭੂਤਃ| ਸਂਹਤਂ ਘਨਮ੍| ਉਪਵੇਸ਼੍ਯਤੇ ਵਿਟ੍ਸਰ੍ਗਂ ਕਾਰ੍ਯਤੇ| ਗੁਲ੍ਮਾਦੀਨਿ ਚਾਸ੍ਯ ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨੀਤ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਕਥਨਮ੍||੧੦||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਨੀਲਾਗ੍ਰਾਣਿ ਤਨੂਨਿ ਵਿਸਰ੍ਪੀਣਿ ਪੀਤਾਵਭਾਸਾਨਿ ਯਕਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਨਿ ਸ਼ੁਕਜਿਹ੍ਵਾਸਂਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਯਵਮਧ੍ਯਾਨਿ ਜਲੌਕੋਵਕ੍ਰਸਦਸ਼ਾਨਿ ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਨਿ ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤੈਰੁਪਦ੍ਰੁਤਃ ਸਦਾਹਂ ਸਰੁਧਿਰਮਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ, ਜ੍ਵਰਦਾਹਪਿਪਾਸਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯੋਪਦ੍ਰਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਪੀਤਤ੍ਵਙ੍ਨਖਨਯਨਦਸ਼ਨਵਦਨਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁਸੋ ਭਵਤਿ ||੧੧||
View original
पित्तान्नीलाग्राणि तनूनि विसर्पीणि पीतावभासानि यकृत्प्रकाशानि शुकजिह्वासंस्थानानि यवमध्यानि जलौकोवक्रसदृशानि प्रक्लिन्नानि च भवन्ति; तैरुपद्रुतः सदाहं सरुधिरमतिसार्यते, ज्वरदाहपिपासामूर्च्छाश्चास्योपद्रवा भवन्ति, पीतत्वङ्नखनयनदशनवदनमूत्रपुरीषश्च पुरुषो भवति ||११||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸਰ੍ਪੀਣਿ ਪ੍ਰਸਰਣਸ਼ੀਲਾਨਿ| ਸਂਸ੍ਥਾਨਮਾਕਾਰਃ| ਯਵਮਧ੍ਯਾਨੀਤਿ ਪੀਨਮਧ੍ਯਾਨਿ ਮੂਲਾਗ੍ਰਯੋਸ੍ਤਨੂਨਿ| ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਨਿ ਕ੍ਲੇਦਸ੍ਰਾਵੀਣਿ||੧੧||
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਾਨਿ ਸ਼੍ਵੇਤਾਨਿ ਮਹਾਮੂਲਾਨਿ ਸ੍ਥਿਰਾਣਿ ਵਤ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਿ ਪਾਣ੍ਡੂਨਿ ਕਰੀਰਪਨਸਾਸ੍ਥਿਗੋਸ੍ਤਨਾਕਾਰਾਣਿ, ਨ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਕਣ੍ਡੂਬਹੁਲਾਨਿ ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤੈਰੁਪਦ੍ਰੁਤਃ ਸਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਮਨਲ੍ਪਂ ਮਾਂਸਧਾਵਨਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ, ਸ਼ੋਫਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰਾਰੋਚਕਾਵਿਪਾਕਸ਼ਿਰੋਗੌਰਵਾਣਿ ਚਾਸ੍ਯ ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਸ਼ੁਕ੍ਲਤ੍ਵਙ੍ਨਖਨਯਨਦਸ਼ਨਵਦਨਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁਸੋ ਭਵਤਿ ||੧੨||
View original
श्लेष्मजानि श्वेतानि महामूलानि स्थिराणि वृत्तानि स्निग्धानि पाण्डूनि करीरपनसास्थिगोस्तनाकाराणि, न भिद्यन्ते न स्रवन्ति कण्डूबहुलानि च भवन्ति; तैरुपद्रुतः सश्लेष्माणमनल्पं मांसधावनप्रकाशमतिसार्यते, शोफशीतज्वरारोचकाविपाकशिरोगौरवाणि चास्य तन्निमित्तान्येव भवन्ति, शुक्लत्वङ्नखनयनदशनवदनमूत्रपुरीषश्च पुरुषो भवति ||१२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਥਿਰਾਣਿ ਕਠਿਨਾਨਿ| ਪਾਣ੍ਡੂਨਿ ਧੂਸਰਾਣਿ| ਕਰੀਰੋ ਮਰੁਦੇਸ਼ਾਤਿਪ੍ਰਵਦ੍ਧੋ ਵਕ੍ਸਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਪਨਸੋ ਬਹਿਃ- ਕਣ੍ਟਕਿਫਲਃ ‘ਕਟਹਲ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ਤਸ੍ਯ ਫਲਸਦਸ਼ਾਨਿ| ਅਨਲ੍ਪਂ ਬਹੁ| ਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰਃ ਸ਼ੀਤਪ੍ਰਧਾਨਜ੍ਵਰਃ||੧੨||
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ਰਕ੍ਤਜਾਨਿ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਪ੍ਰਰੋਹਵਿਦ੍ਰੁਮਕਾਕਣਨ੍ਤਿਕਾਫਲਸਦਸ਼ਾਨਿ ਪਿਤ੍ਤਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਚ, ਯਦਾਵਗਾਢਪੁਰੀਸਪ੍ਰਪੀਡਿਤਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਦਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੁਸ੍ਟਮਨਲ੍ਪਮਸਕ੍ ਸਹਸਾ ਵਿਸਜਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਯ ਚਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤੌ ਸ਼ੋਣਿਤਾਤਿਯੋਗੋਪਦ੍ਰਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ||੧੩||
View original
रक्तजानि न्यग्रोधप्ररोहविद्रुमकाकणन्तिकाफलसदृशानि पित्तलक्षणानि च, यदाऽवगाढपुरीषप्रपीडितानि भवन्ति तदाऽत्यर्थं दुष्टमनल्पमसृक् सहसा विसृजन्ति, तस्य चातिप्रवृत्तौ शोणितातियोगोपद्रवा भवन्ति ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤਜਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਪ੍ਰਰੋਹੋ ਵਟਪ੍ਰਰੋਹਃ, ਵਿਦ੍ਰੁਮਃ ਪ੍ਰਵਾਲਃ, ਕਾਕਣਨ੍ਤਿਕਾ ਗੁਞ੍ਜਾ ਚਿਰਿਹਿਣ੍ਟਿਕਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ਕਾਕਾਦਨੀਤ੍ਯਪਰੇ| ਚਕਾਰੇਣਾਨੁਬਨ੍ਧਭੂਤਵਾਤਕਫਰੂਪਮਨੁਕ੍ਤਮਪਿ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ| ਸ਼ੋਣਿਤਾਤਿਯੋਗੋਪਦ੍ਰਵਾ ਆਕ੍ਸੇਪਕਾਦਯਃ||੧੩||
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਾਨਿ ਸਰ੍ਵਦੋਸਲਕ੍ਸਣਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ||੧੪||
View original
सन्निपातजानि सर्वदोषलक्षणयुक्तानि ||१४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਦੋਸਲਕ੍ਸਣਯੁਕ੍ਤਾਨੀਤਿ “ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਚਾਰ੍ਸ਼ਂਸਾਂ ਯਾਨਿ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ” ਇਤਿ ਜੇਜ੍ਝਟਃ; ਗਯਦਾਸਸ੍ਤੁ ‘ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਾਨਿ ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਾਨਿ’ ਇਤਿ ਪਠਤਿ, ਵ੍ਯਖ੍ਯਾਨਯਤਿ ਚ- “ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਸ੍ਵਭਾਵਕਰ੍ਮਭੂਤਾਨਿ ਯੇਸੁ ਤਾਨਿ ਤਥਾ” ਇਤਿ||੧੪||
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
ਸਹਜਾਨਿ ਦੁਸ੍ਟਸ਼ੋਣਿਤਸ਼ੁਕ੍ਰਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ, ਤੇਸਾਂ ਦੋਸਤ ਏਵ ਪ੍ਰਸਾਧਨਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਮ੍, ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਚੈਤਾਨਿ ਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨਿ ਪਰੁਸਾਣਿ ਪਾਂਸੂਨਿ ਦਾਰੁਣਾਨ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਾਨਿ; ਤੈਰੁਪਦ੍ਰੁਤਃ ਕਸ਼ੋਲ੍ਪਭੁਕ੍ ਸਿਰਾਸਨ੍ਤਤਗਾਤ੍ਰੋਲ੍ਪਪ੍ਰਜਃ ਕ੍ਸੀਣਰੇਤਾਃ ਕ੍ਸਾਮਸ੍ਵਰਃ ਕ੍ਰੋਧਨੋਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਾਣਃ ਪਰਮਲਸਸ਼੍ਚ, ਤਥਾ ਘ੍ਰਾਣਸ਼ਿਰੋਕ੍ਸਿਨਾਸਾਸ਼੍ਰਵਣਰੋਗੀ, ਸਤਤਮਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜਾਟੋਪਹਦਯੋਪਲੇਪਾਰੋਚਕਪ੍ਰਭਤਿਭਿਃ ਪੀਡ੍ਯਤੇ ||੧੫||
View original
सहजानि दुष्टशोणितशुक्रनिमित्तानि, तेषां दोषत एव प्रसाधनं कर्त्तव्यम्, विशेषतश्चैतानि दुर्दर्शनानि परुषाणि पांसूनि दारुणान्यन्तर्मुखानि; तैरुपद्रुतः कृशोऽल्पभुक् सिरासन्ततगात्रोऽल्पप्रजः क्षीणरेताः क्षामस्वरः क्रोधनोऽल्पाग्निप्राणः परमलसश्च, तथा घ्राणशिरोऽक्षिनासाश्रवणरोगी, सततमन्त्रकूजाटोपहृदयोपलेपारोचकप्रभृतिभिः पीड्यते ||१५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਸਹ ਜਾਤਾਨਾਮਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਦੋਸੇਭ੍ਯੋ ਭਿਨ੍ਨਂ ਹੇਤੁਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਹਜਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੁਸ੍ਟਸ਼ੋਣਿਤਸ਼ੁਕ੍ਰਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਗਰ੍ਭਗੁਦਾਰਮ੍ਭਕਮਾਤ੍ਰਂ ਬੀਜਂ ਦੁਸ੍ਟਂ ਨ ਸਰ੍ਵਂ, ਸਰ੍ਵਦੁਸ੍ਟਤ੍ਵੇ ਹਿ ਪ੍ਰਜੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰੇਵ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍| ‘ਤੇਸਾਂ ਦੋਸਤ ਏਵ ਪ੍ਰਸਾਧਨਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਯੇਨ ਦੋਸੇਣ ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਂ ਦੂਸਿਤਂ ਭਵੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਦੋਸਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਵਰ੍ਣਵੇਦਨਾਕਤਿਭਿਃ ਪ੍ਰਸਾਧਨਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮ੍’ ਇਤ੍ਯੇਕੇ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਦੋਸਤ ਇਤਿ ਦੋਸਲਿਙ੍ਗਂ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਧਨਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ’ ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨਿ ਦੁਃਖੇਨ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ, ਅਨ੍ਤਰ੍ਵਿਦ੍ਰਧਿਵਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਾਂਸੂਨਿ ਧੂਸਰਾਣਿ| ਦਾਰੁਣਾਨਿ ਅਤਿਦੁਃਖਕਰਾਣਿ||੧੫||
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਬਾਹ੍ਯਮਧ੍ਯਵਲਿਸ੍ਥਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭਿਸਗ੍ਵਰਃ | ਅਨ੍ਤਰ੍ਵਲਿਸਮੁਤ੍ਥਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਚਰੇਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ ||੧੬||
View original
भवति चात्र- बाह्यमध्यवलिस्थानां प्रतिकुर्याद्भिषग्वरः | अन्तर्वलिसमुत्थानां प्रत्याख्यायाचरेत् क्रियाम् ||१६||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਥਾਨਾਸ਼੍ਰਯਂ ਸਾਧ੍ਯਾਦਿਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਤਰ੍ਵਲਿਃ ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰਵਲਿਃ| ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯ ਅਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ਯੇਤਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸੀਤਿ ਨਿਰਾਕਤ੍ਯ||੧੬||
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾਸ੍ਤੁ ਦੋਸਾ ਮੇਢ੍ਰਮਭਿਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾ ਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ੍ਯ ਕਣ੍ਡੂਂ ਜਨਯਨ੍ਤਿ, ਤਤਃ ਕਣ੍ਡੂਯਨਾਤ੍ ਕ੍ਸਤਂ ਸਮੁਪਜਾਯਤੇ, ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਤੇ ਦੁਸ੍ਟਮਾਂਸਜਾਃ ਪ੍ਰਰੋਹਾਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਰੁਧਿਰਸ੍ਰਾਵਿਣੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਕੂਰ੍ਚਕਿਨੋਭ੍ਯਨ੍ਤਰਮੁਪਰਿਸ੍ਟਾਦ੍ਵਾ, ਤੇ ਤੁ ਸ਼ੇਫੋ ਵਿਨਾਸ਼ਯਨ੍ਤ੍ਯੁਪਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਚ ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਂ; ਯੋਨਿਮਭਿਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਃ ਸੁਕੁਮਾਰਾਨ੍ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਾਨ੍ ਪਿਚ੍ਛਿਲਰੁਧਿਰਸ੍ਰਾਵਿਣਸ਼੍ਛਤ੍ਰਾਕਾਰਾਨ੍ ਕਰੀਰਾਞ੍ਜਨਯਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਤੁ ਯੋਨਿਮੁਪਘ੍ਨਨ੍ਤ੍ਯਾਰ੍ਤਵਂ ਚ; ਨਾਭਿਮਭਿਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਃ ਸੁਕੁਮਾਰਾਨ੍ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਾਨ੍ ਪਿਚ੍ਛਿਲਾਨ੍ ਗਣ੍ਡੂਪਦਮੁਖਸਦਸ਼ਾਨ੍ ਕਰੀਰਾਞ੍ਜਨਯਨ੍ਤਿ; ਤ ਏਵੋਰ੍ਧ੍ਵਮਾਗਤਾਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਕ੍ਸਿਘ੍ਰਾਣਵਦਨੇਸ੍ਵਰ੍ਸ਼ਾਂਸ੍ਯੁਪਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਕਰ੍ਣਜੇਸੁ ਬਾਧਿਰ੍ਯਂ ਸ਼ੂਲਂ ਪੂਤਿਕਰ੍ਣਤਾ ਚ, ਨੇਤ੍ਰਜੇਸੁ ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਵਰੋਧੋ ਵੇਦਨਾ ਸ੍ਰਾਵੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਨਾਸ਼ਸ਼੍ਚ, ਘ੍ਰਾਣਜੇਸੁ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯੋਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸਵਥੁਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਤਾ ਪੂਤਿਨਸ੍ਯਂ ਸਾਨੁਨਾਸਿਕਵਾਕ੍ਯਤ੍ਵਂ ਸ਼ਿਰੋਦੁਃਖਂ ਚ; ਵਕ੍ਰਜੇਸੁ ਕਣ੍ਠੌਸ੍ਠਤਾਲੂਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੈਰ੍ਗਦ੍ਗਦਵਾਕ੍ਯਤਾ ਰਸਾਜ੍ਞਾਨਂ ਮੁਖਰੋਗਾਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ||੧੭||
View original
प्रकुपितास्तु दोषा मेढ्रमभिप्रपन्ना मांसशोणिते प्रदूष्य कण्डूं जनयन्ति, ततः कण्डूयनात् क्षतं समुपजायते, तस्मिंश्च क्षते दुष्टमांसजाः प्ररोहाः पिच्छिलरुधिरस्राविणो जायन्ते कूर्चकिनोऽभ्यन्तरमुपरिष्टाद्वा, ते तु शेफो विनाशयन्त्युपघ्नन्ति च पुंस्त्वं; योनिमभिप्रपन्नाः सुकुमारान् दुर्गन्धान् पिच्छिलरुधिरस्राविणश्छत्राकारान् करीराञ्जनयन्ति, ते तु योनिमुपघ्नन्त्यार्तवं च; नाभिमभिप्रपन्नाः सुकुमारान् दुर्गन्धान् पिच्छिलान् गण्डूपदमुखसदृशान् करीराञ्जनयन्ति; त एवोर्ध्वमागताः श्रोत्राक्षिघ्राणवदनेष्वर्शांस्युपनिर्वर्तयन्ति; तत्र कर्णजेषु बाधिर्यं शूलं पूतिकर्णता च, नेत्रजेषु वर्त्मावरोधो वेदना स्रावो दर्शननाशश्च, घ्राणजेषु प्रतिश्यायोऽतिमात्रं क्षवथुः कृच्छ्रोच्छ्वासता पूतिनस्यं सानुनासिकवाक्यत्वं शिरोदुःखं च; वक्रजेषु कण्ठौष्ठतालूनामन्यतमस्मिंस्तैर्गद्गदवाक्यता रसाज्ञानं मुखरोगाश्च भवन्ति ||१७||
🔊 Audio coming soon
ਮੇਢ੍ਰਾਦਿਸ੍ਵਰ੍ਸ਼ਾਂਸ੍ਯਾਹ- ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਭਿਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾ ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਃ| ਕੂਰ੍ਚਕਿਨਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਦੀਰ੍ਘਾਙ੍ਕੁਰਸਨ੍ਤਾਨਿਨਃ| ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰਮਿਤਿ ਮਣੌ| ਉਪਰਿਸ੍ਟਾਦਿਤਿ ਬਾਹ੍ਯਚਰ੍ਮਣਿ| ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪੁਂਸ਼੍ਚਿਹ੍ਨਂ ਚ| ਯੋਨਿਮਭਿਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਅਭਿਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾ ਦੋਸਾ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕਰੀਰਾਨ੍ ਅਙ੍ਕੁਰਾਨ੍| ਨਾਭਿਮਭਿਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਦੋਸਾ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਤ ਏਵ ਦੋਸਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਉਪਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤਿ ਜਨਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਵਰੋਧ ਇਤਿ ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਅਕ੍ਸਿਪੁਟਃ| ਘ੍ਰਾਣਜੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸਵਥੁਃ ਛਿਕ੍ਕਾ| ਵਕ੍ਰਜੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਯਤਮਸ੍ਮਿਨ੍ ਏਕਤਮਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਥਾਨੇ ‘ਉਤ੍ਪਨ੍ਨੇਸ੍ਵਰ੍ਸ਼ਃਸੁ ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ||੧੭||
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
ਵ੍ਯਾਨਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਪਰਿਗਹ੍ਯ ਬਹਿਃਸ੍ਥਿਰਾਣਿ ਕੀਲਵਦਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਤਿ, ਤਾਨਿ ਚਰ੍ਮਕੀਲਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸੀਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ ||੧੮||
View original
व्यानस्तु प्रकुपितः श्लेष्माणं परिगृह्य बहिःस्थिराणि कीलवदर्शांसि निर्वर्तयति, तानि चर्मकीलान्यर्शांसीत्याचक्षते ||१८||
🔊 Audio coming soon
ਤ੍ਵਗਧਿਸ੍ਠਾਨਮੇਵ ਚਰ੍ਮਕੀਲਾਖ੍ਯਮਰ੍ਸ਼ੋ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵ੍ਯਾਨਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਹਿਃ ਗੁਦੌਸ੍ਠਾਦ੍ਬਹਿਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਬਹਿਃਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ’ ਇਤਿ ਕਥਯਨ੍ਤਿ| ਕੀਲਵਤ੍ ਸ਼ਙ੍ਕੁਤੁਲ੍ਯਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੮||
Adhikarana 17 (19-20) · Śloka 20
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਤੇਸੁ ਕੀਲੇਸੁ ਨਿਸ੍ਤੋਦੋ ਮਾਰੁਤੇਨੋਪਜਾਯਤੇ | ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਤੁ ਸਵਰ੍ਣਤ੍ਵਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਤ੍ਵਂ ਚ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੧੯|| ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਣਿਤਜਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਂ ਕਸ੍ਣਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਤਾ ਤਥਾ | ਸਮੁਦੀਰ੍ਣਖਰਤ੍ਵਂ ਚਰ੍ਮਕੀਲਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੨੦||
View original
भवन्ति चात्र- तेषु कीलेषु निस्तोदो मारुतेनोपजायते | श्लेष्मणा तु सवर्णत्वं ग्रन्थित्वं च विनिर्दिशेत् ||१९|| पित्तशोणितजं रौक्ष्यं कृष्णत्वं श्लक्ष्णता तथा | समुदीर्णखरत्वं चर्मकीलस्य लक्षणम् ||२०||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਚਰ੍ਮਕੀਲਾਨਾਂ ਦੋਸਲਿਙ੍ਗਮਾਹ- ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਵਰ੍ਣਤ੍ਵਮਿਤਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਸਮਾਨਵਰ੍ਣਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਤ੍ਵਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਭਾਵਃ| ਪਿਤ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਸੁ ਚਰ੍ਮਕੀਲੇਸੁ| ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਣਿਤਜਂ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਸਮੁਦੀਰ੍ਣਖਰਤ੍ਵਮ੍ ਅਤੀਵ ਕਠਿਨਤ੍ਵਮ੍| ਚਰ੍ਮਕੀਲਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਿਤਿ ਏਤਦ੍ਵਾਤਾਦਿਦੋਸਭੇਦਤਸ਼੍ਚਰ੍ਮਕੀਲਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਕੇਚਿਚ੍ਚਰ੍ਮਕੀਲਾਨਾਂ ਦੋਸਲਿਙ੍ਗਂ ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ||੧੯-੨੦||
Adhikarana 18 (21) · Śloka 21
ਅਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਵ੍ਯਾਸਾਦੁਕ੍ਤਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਸ੍ਤੁ ਯਤ੍ | ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਤ੍ਸਾਧਯੇਦ੍ਭਿਸਜਾਂ ਵਰਃ ||੨੧||
View original
अर्शसां लक्षणं व्यासादुक्तं सामान्यतस्तु यत् | तत्सर्वं प्राग्विनिर्दिष्टात्साधयेद्भिषजां वरः ||२१||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਮੇਢ੍ਰਾਦਿਜਾਨਾਂ ਵਾਤਾਦਿਲਕ੍ਸਣਮਤਿਦੇਸ਼ੇਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਰ੍ਸ਼ਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਮੇਢ੍ਰਾਦਿਜਾਨਾਂ ਵਾਤਾਦਿਦੋਸਲਕ੍ਸਣਂ ਵਿਨਾ ਯਤ੍ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਤੋ ਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸਾਧਯੇਤ੍ ਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਦ੍ਵਾ| ਕਥਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਦਿਤਿ; “ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਸੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਵਾਤਾਦਿਜਾਰ੍ਸ਼ੋਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਂ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ” ਇਤਿ ਗਯਦਾਸਾਚਾਰ੍ਯਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ “ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਤਃ ਸੋਢਾ, ਵ੍ਯਾਸਤੋ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ, ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਧਾ ਪ੍ਰਸਰਾਤ੍ ਸਾਧਯੇਤ੍” ਇਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ||੨੧||
Adhikarana 19 (22) · Śloka 22
ਅਰ੍ਸ਼ਃਸੁ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਰੂਪਂ ਯਦਾ ਦੋਸਦ੍ਵਯਸ੍ਯ ਤੁ | ਸਂਸਰ੍ਗਂ ਤਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਸਂਸਰ੍ਗਃ ਸ ਚ ਸਡ੍ਵਿਧਃ ||੨੨||
View original
अर्शःसु दृश्यते रूपं यदा दोषद्वयस्य तु | संसर्गं तं विजानीयात् संसर्गः स च षड्विधः ||२२||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸਡ੍ਵਿਧੇਸ੍ਵੇਵਾਰ੍ਸ਼ਃਸ੍ਵਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸਂਸਰ੍ਗਮੌਸਧਕਲ੍ਪਨਾਰ੍ਥਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਰ੍ਸ਼ਃਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਂਸਰ੍ਗਃ ਸ ਚ ਸਡ੍ਵਿਧ ਇਤਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ, ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ, ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ, ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤੇ, ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਣਿਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ੋਣਿਤੇ, ਏਵਂ ਸਂਸਰ੍ਗਃ ਸਡ੍ਵਿਧਃ| ਸ ਚ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੋਕ੍ਤਵ੍ਰਣਵੇਦਨਾਲਕ੍ਸਣਾਦਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਃ ||੨੨||
Adhikarana 20 (23-24) · Śloka 24
ਤ੍ਰਿਦੋਸਾਣ੍ਯਲ੍ਪਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਯਾਪ੍ਯਾਨਿ ਤੁ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ | ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਾਨਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਵਲੌ ਯਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨਿ ਚ ||੨੩|| ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯਾਹੁਃ ਪਰਿਸਂਵਤ੍ਸਰਾਣਿ ਚ | ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸਮੁਤ੍ਥਾਨਿ ਸਹਜਾਨਿ ਤੁ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ||੨੪||
View original
त्रिदोषाण्यल्पलिङ्गानि याप्यानि तु विनिर्दिशेत् | द्वन्द्वजानि द्वितीयायां वलौ यान्याश्रितानि च ||२३|| कृच्छ्रसाध्यानि तान्याहुः परिसंवत्सराणि च | सन्निपातसमुत्थानि सहजानि तु वर्जयेत् ||२४||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਯਾਪ੍ਯਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤ੍ਰਿਦੋਸਾਣੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਾਨਿ ਦ੍ਵਿਦੋਸੋਤ੍ਥਾਨਿ, ਤਾਨ੍ਯਪਿ ਯਾਪ੍ਯਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਰਿਸਂਵਤ੍ਸਰਾਣੀਤਿ ਪਰਿਤਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰਮਭਿਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਾਨਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸਮੁਤ੍ਥਾਨਿ’ ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਕਤ੍ਵਾ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਸ ਚ ਪਾਠਃ ਸਮਗ੍ਰੋਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਃ||੨੩-੨੪||
Adhikarana 21 (25-26) · Śloka 26
ਸਰ੍ਵਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵਲਯੋ ਯੇਸਾਂ ਦੁਰ੍ਨਾਮਭਿਰੁਪਦ੍ਰੁਤਾਃ | ਤੈਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਹਤੋ ਵਾਯੁਰਪਾਨਃ ਸਨ੍ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ||੨੫|| ਤਤੋ ਵ੍ਯਾਨੇਨ ਸਙ੍ਗਮ੍ਯ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਮਦ੍ਨਾਤਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ ||੨੬||
View original
सर्वाः स्युर्वलयो येषां दुर्नामभिरुपद्रुताः | तैस्तु प्रतिहतो वायुरपानः सन्निवर्तते ||२५|| ततो व्यानेन सङ्गम्य ज्योतिर्मृद्नाति देहिनाम् ||२६||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਵਲਿਵ੍ਯਾਪਿਨਾਮਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਕਸ੍ਯਾਪ੍ਯਗ੍ਨੇਰ੍ਮਹਾਨਰ੍ਥਕਰਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਰ੍ਵਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੇਸਾਂ ਦੇਹਿਨਾਮ੍| ਦੁਰ੍ਨਾਮਭਿਃ ਅਰ੍ਸ਼ੋਭਿਃ| ਤੈਸ੍ਤੁ ਅਰ੍ਸ਼ੋਭਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਪਾਨੋ ਵਾਯੁਰਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸਨ੍ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਬਧ੍ਨਾਤਿ ਨ ਨਿਃਸਰਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਙ੍ਗਮ੍ਯ ਮਿਲਿਤ੍ਵਾ| ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਕਮਗ੍ਨਿਂ, ਮਦ੍ਨਾਤਿ ਮਨ੍ਦੀਕਰੋਤਿ| ਅਯਂ ਚੋਪਦ੍ਰਵਃ, ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸਹਜੇਸ੍ਵਰ੍ਸ਼ਃਸੁ ਜ੍ਞੇਯਃ||੨੫-੨੬||
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇਰ੍ਸ਼ੋਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੨||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थानेऽर्शोनिदानं नाम द्वितीयोऽध्यायः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹਣਾਚਾਰ੍ਯਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨||