Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
அதாதோ பகந்தராணாஂ நிதாநஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||
View original
अथातो भगन्दराणां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
அதேத்யாதி||௧-௨||
4. bhagandaranidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
வாதபித்தஶ்லேஷ்மஸந்நிபாதாகந்துநிமித்தாஃ ஶதபோநகோஷ்ட்ரக்ரீவபரிஸ்ராவிஶம்பூகாவர்தோந்மார்கிணோ யதாஸங்க்யஂ பஞ்ச பகந்தரா பவந்தி | தே து பககுதபஸ்திப்ரதேஶதாரணாச்ச ‘பகந்தரா’ இத்யுச்யந்தே | அபிந்நாஃ பிடகாஃ, பிந்நாஸ்து பகந்தராஃ ||௩||
View original
वातपित्तश्लेष्मसन्निपातागन्तुनिमित्ताः शतपोनकोष्ट्रग्रीवपरिस्राविशम्बूकावर्तोन्मार्गिणो यथासङ्ख्यं पञ्च भगन्दरा भवन्ति | ते तु भगगुदबस्तिप्रदेशदारणाच्च ‘भगन्दरा’ इत्युच्यन्ते | अभिन्नाः पिडकाः, भिन्नास्तु भगन्दराः ||३||
🔊 Audio coming soon
வாதபித்தேத்யாதி| ஸங்க்யேயநிர்தேஶாதேவ ஸங்க்யாஸித்தௌ பஞ்சேதிவசநஂ ஶோணிதஜாதிநிஷேதார்தம்| பகந்தரநிருக்திமாஹ- தே த்வித்யாதி||௩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
தேஷாஂ து பூர்வரூபாணி- கடீகபாலவேதநா கண்டூர்தாஹஃ ஶோபஶ்ச குதஸ்ய பவதி ||௪||
View original
तेषां तु पूर्वरूपाणि- कटीकपालवेदना कण्डूर्दाहः शोफश्च गुदस्य भवति ||४||
🔊 Audio coming soon
பூர்வரூபமாஹ- தேஷாஂ த்வித்யாதி| தேஷாஂ து பூர்வரூபாணி ‘பவந்தி’ இத்யர்தஃ| கடீகபாலஃ கடீபலகஃ||௪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
தத்ராபத்யஸேவிநாஂ வாயுஃ ப்ரகுபிதஃ ஸந்நிவத்தஃ ஸ்திரீபூதோ குதமபிதோऽங்குலே த்வ்யங்குலே வா மாஂஸஶோணிதே ப்ரதூஷ்யாருணவர்ணாஂ பிடகாஂ ஜநயதி, ஸாऽஸ்ய தோதாதீந் வேதநாவிஶேஷாஞ்ஜநயதி, அப்ரதிக்ரியமாணா ச பாகமுபைதி, மூத்ராஶயாப்யாஸகதத்வாச்ச வ்ரணஃ ப்ரக்லிந்நஃ ஶதபோநகவதணுமுகைஶ்சித்ரைராபூர்யதே, தாநி ச சித்ராண்யஜஸ்ரமச்சஂ பேநாநுவித்தமதிகமாஸ்ராவஂ ஸ்ரவந்தி , வ்ரணஶ்ச தாட்யதே பித்யதே சித்யதே ஸூசீபிரிவ நிஸ்துத்யதே, குதஂ சாவதீர்யதே, உபேக்ஷிதே ச வாதமூத்ரபுரீஷரேதஸாமப்யாகமஶ்ச தைரேவ சித்ரைர்பவதி; தஂ பகந்தரஂ ஶதபோநகமித்யாவக்ஷதே ||௫||
View original
तत्रापथ्यसेविनां वायुः प्रकुपितः सन्निवृत्तः स्थिरीभूतो गुदमभितोऽङ्गुले द्व्यङ्गुले वा मांसशोणिते प्रदूष्यारुणवर्णां पिडकां जनयति, साऽस्य तोदादीन् वेदनाविशेषाञ्जनयति, अप्रतिक्रियमाणा च पाकमुपैति, मूत्राशयाभ्यासगतत्वाच्च व्रणः प्रक्लिन्नः शतपोनकवदणुमुखैश्छिद्रैरापूर्यते, तानि च छिद्राण्यजस्रमच्छं फेनानुविद्धमधिकमास्रावं स्रवन्ति , व्रणश्च ताड्यते भिद्यते छिद्यते सूचीभिरिव निस्तुद्यते, गुदं चावदीर्यते, उपेक्षिते च वातमूत्रपुरीषरेतसामप्यागमश्च तैरेव छिद्रैर्भवति; तं भगन्दरं शतपोनकमित्यावक्षते ||५||
🔊 Audio coming soon
பூர்வரூபாநந்தரஂ பிடிகோத்பத்திபாகோபத்ரவநிருக்தீதர்ஶயந்நாஹ- தத்ராபத்யேத்யாதி| ஸந்நிவத்தௌ வ்யாகுடிதஃ| குதமபிதோ குதஸ்ய ஸர்வதஃ; அந்யே ‘குதஸந்நிதௌ’ இத்யாஹுஃ| அப்யாஸஃ ஸமீபம்| ஶதபோநகஃ ஶூகதோஷபரிபடிதோ வ்யாதிஃ; ‘சாலநிகா’ இதி ஜேஜ்ஜடஃ; தந்நேச்சதி கயீ, லோகஶாஸ்த்ரயோஶ்சாலநிகாயாஂ ஶதபோநகஶப்தஸ்யாப்ரஸித்தத்வாத்; ‘அஶ்வபுச்சபாலரசிதஂ ஶதாக்ஷகஂ’ இத்யந்யே| துத்யதே வ்யத்யதே| தாட்யதே தண்டேநேவாபிஹந்யத இத்யர்தஃ| பித்யதே த்வக்விதார்யத இவ| சித்யதே த்விதா க்ரியத இவ||௫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
பித்தஂ து ப்ரகுபிதமநிலேநாதஃ ப்ரேரிதஂ பூர்வவதவஸ்திதஂ ரக்தாஂ தந்வீமுச்ச்ரிதாமுஷ்ட்ரக்ரீவாகாராஂ பிடகாஂ ஜநயதி; ஸாऽஸ்ய சோஷாதீந் வேதநாவிஶேஷாஞ்ஜநயதி; அப்ரதிக்ரியமாணா ச பாகமுபைதி; வ்ரணஶ்சாக்நிக்ஷாராப்யாமிவ தஹ்யதே, துர்கந்தமுஷ்ணமாஸ்ராவஂ ஸ்ரவதி, உபேக்ஷிதஶ்ச வாதமூத்ரபுரீஷரேதாஂஸி விஸஜதி; தஂ பகந்தரமுஷ்ட்ரக்ரீவமித்யாசக்ஷதே ||௬||
View original
पित्तं तु प्रकुपितमनिलेनाधः प्रेरितं पूर्ववदवस्थितं रक्तां तन्वीमुच्छ्रितामुष्ट्रग्रीवाकारां पिडकां जनयति; साऽस्य चोषादीन् वेदनाविशेषाञ्जनयति; अप्रतिक्रियमाणा च पाकमुपैति; व्रणश्चाग्निक्षाराभ्यामिव दह्यते, दुर्गन्धमुष्णमास्रावं स्रवति, उपेक्षितश्च वातमूत्रपुरीषरेतांसि विसृजति; तं भगन्दरमुष्ट्रग्रीवमित्याचक्षते ||६||
🔊 Audio coming soon
பித்தஂ த்வித்யாதி| பூர்வவதவஸ்திதமிதி குதமபிதோऽங்குலே த்வ்யங்குலே வேத்யர்தஃ| விஸஜதி ஸ்ரவதி வ்ரண இதி ஸம்பந்தஃ||௬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ஶ்லேஷ்மா து ப்ரகுபிதஃ ஸமீரணேநாதஃ ப்ரேரிதஃ பூர்வவதவஸ்திதஃ ஶுக்லாவபாஸாஂ ஸ்திராஂ கண்டூமதீஂ பிடகாஂ ஜநயதி, ஸாऽஸ்ய கண்ட்வாதீந் வேதநாவிஶேஷாஞ்ஜநயதி, அப்ரதிக்ரியமாணாஂ ச பாகமுபைதி, வ்ரணஶ்ச கடிநஃ ஸஂரம்பீ கண்டூப்ராயஃ பிச்சிலமஜஸ்ரமாஸ்ராவஂ ஸ்ரவதி, உபேக்ஷிதஶ்ச வாதமூத்ரபுரீஷரேதாஂஸி விஸஜதி; தஂ பகந்தரஂ பரிஸ்ராவிணமித்யாசக்ஷதே ||௭||
View original
श्लेष्मा तु प्रकुपितः समीरणेनाधः प्रेरितः पूर्ववदवस्थितः शुक्लावभासां स्थिरां कण्डूमतीं पिडकां जनयति, साऽस्य कण्ड्वादीन् वेदनाविशेषाञ्जनयति, अप्रतिक्रियमाणां च पाकमुपैति, व्रणश्च कठिनः संरम्भी कण्डूप्रायः पिच्छिलमजस्रमास्रावं स्रवति, उपेक्षितश्च वातमूत्रपुरीषरेतांसि विसृजति; तं भगन्दरं परिस्राविणमित्याचक्षते ||७||
🔊 Audio coming soon
ஶ்லேஷ்மேத்யாதி| ஸஂரம்பீ ஶோபவாந்| கண்டூப்ராயஃ கர்ஜூபஹுலஃ| பரிஸ்ராவீத்யேவஂஶீலஃ பரிஸ்ராவீ||௭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
வாயுஃ ப்ரகுபிதஃ ப்ரகுபிதௌ பித்தஶ்லேஷ்மாணௌ பரிகஹ்யாதோ கத்வா பூர்வவதவஸ்திதஃ பாதாங்குஷ்டாக்ரப்ரமாணாஂ ஸர்வலிங்காஂ பிடகாஂ ஜநயதி, ஸாऽஸ்ய தோததாஹகண்ட்வாதீந் வேதநாவிஶேஷாஞ்ஜநயதி, அப்ரதிக்ரியமாணா ச பாகமுபைதி, வ்ரணஶ்ச நாநாவிதவர்ணமாஸ்ராவஂ ஸ்ரவதி, பூர்ணநதீஶம்பூகாவர்தவச்சாத்ர ஸமுத்திஷ்டந்தி வேதநாவிஶேஷாஃ; தஂ பகந்தரஂ ஶம்பூகாவர்தமித்யாசக்ஷதே ||௮||
View original
वायुः प्रकुपितः प्रकुपितौ पित्तश्लेष्माणौ परिगृह्याधो गत्वा पूर्ववदवस्थितः पादाङ्गुष्ठाग्रप्रमाणां सर्वलिङ्गां पिडकां जनयति, साऽस्य तोददाहकण्ड्वादीन् वेदनाविशेषाञ्जनयति, अप्रतिक्रियमाणा च पाकमुपैति, व्रणश्च नानाविधवर्णमास्रावं स्रवति, पूर्णनदीशम्बूकावर्तवच्चात्र समुत्तिष्ठन्ति वेदनाविशेषाः; तं भगन्दरं शम्बूकावर्तमित्याचक्षते ||८||
🔊 Audio coming soon
‘பூர்ணநதீஶம்பூகாவர்தவந்நைரந்தர்யேண வேதநா உத்திஷ்டந்தி’ இத்யேகே; அந்யே து ‘ததாவிதகத்யாரம்பகஸ்ய ஶோபஸ்ய பூர்ணநத்யாவர்தஶம்பூகாவர்தாகாரேணேவாவகத்வாதவகாடவேதநா பவந்தீத்யர்தஃ’| ஶம்பூகாஃ ஶங்காஃ||௮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
மூடேந மாஂஸலுப்தேந யதஸ்திஶல்யமந்நேந ஸஹாப்யவஹதஂ யதாऽவகாடபுரீஷோந்மிஶ்ரமபாநேநாதஃப்ரேரிதமஸம்யகாகதஂ குதமபக்ஷிணோதி ததா க்ஷதநிமித்தஃ கோத உபஜாயதே, தஸ்மிஂஶ்ச க்ஷதே பூயருதிராவகீர்ணமாஂஸகோதே பூமாவிவ ஜலப்ரக்லிந்நாயாஂ க்ரிமயஃ ஸஞ்ஜாயந்தே, தே பக்ஷயந்தோ குதமநேகதா பார்ஶ்வதோ தாரயந்தி, தஸ்ய தைர்மார்கைஃ கமிகதைர்வாதமூத்ரபுரீஷரேதாஂஸ்யபிநிஃஸரந்தி; தஂ பகந்தரமுந்மார்கிணமித்யாசக்ஷதே ||௯||
View original
मूढेन मांसलुब्धेन यदस्थिशल्यमन्नेन सहाभ्यवहृतं यदाऽवगाढपुरीषोन्मिश्रमपानेनाधःप्रेरितमसम्यगागतं गुदमपक्षिणोति तदा क्षतनिमित्तः कोथ उपजायते, तस्मिंश्च क्षते पूयरुधिरावकीर्णमांसकोथे भूमाविव जलप्रक्लिन्नायां क्रिमयः सञ्जायन्ते, ते भक्षयन्तो गुदमनेकधा पार्श्वतो दारयन्ति, तस्य तैर्मार्गैः कृमिकृतैर्वातमूत्रपुरीषरेतांस्यभिनिःसरन्ति; तं भगन्दरमुन्मार्गिणमित्याचक्षते ||९||
🔊 Audio coming soon
உந்மார்கிணஃ ஸம்ப்ராப்தி தர்ஶயந்நாஹ- மூடேநேத்யாதி| மூடேந அஜ்ஞாதேந| அபக்ஷிணோதி ஸக்ஷதஂ கரோதி| கோதஃ பூதிபாவஃ| பார்ஶ்வதோ தாரயந்தி பக்ஷதோ தாரயந்தி| அஸ்யாக்ரே அர்ஶோபகந்தரஂ கேசித் படந்தி; தந்ந, ஸர்வைர்நிபந்தகாரைர்நிராகதத்வாத்||௯||
Adhikarana 9 (10-11) · Śloka 11
பவந்தி சாத்ர- உத்பத்யதேऽல்பருக் ஶோபாத் க்ஷிப்ரஂ சாப்யுபஶாம்யதி | பாய்வந்ததேஶே பிடகா ஸா ஜ்ஞேயாऽந்யா பகந்தராத் ||௧௦|| பாயோஃ ஸ்யாத் த்வ்யங்குலே தேஶே கூடமூலா ஸருக்ஜ்வரா | பாகந்தரீதி விஜ்ஞேயா பிடகாऽதோ விபர்யயாத் ||௧௧||
View original
भवन्ति चात्र- उत्पद्यतेऽल्परुक् शोफात् क्षिप्रं चाप्युपशाम्यति | पाय्वन्तदेशे पिडका सा ज्ञेयाऽन्या भगन्दरात् ||१०|| पायोः स्याद् द्व्यङ्गुले देशे गूढमूला सरुग्ज्वरा | भागन्दरीति विज्ञेया पिडकाऽतो विपर्ययात् ||११||
🔊 Audio coming soon
அபாகந்தரீஂ பாகந்தரீஂ ச பிடகாமாஹ- பவந்தி சாத்ரேத்யாதி| பாய்வந்ததேஶே பிடகா ஶோபாதுத்பத்யத இதி ஸம்பந்தஃ| அல்பருக் அல்பவேதநா, பாய்வந்ததேஶே குதஸ்யாந்தே, அந்யா பகந்தராத் அபரா பகந்தரேப்ய இத்யர்தஃ| ஏதேநாபாகந்தரீ பிடகோக்தா, யதோऽஸ்யா பகந்தரோ நோத்பத்யதே| அதோऽபாகந்தர்யாஃ பிடகாயாஃ, விபர்யயாத் விபரீதத்வாத், பாகந்தரீதி பகந்தரகரீ பவதீத்யர்தஃ||௧௦-௧௧||
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
யாநயாநாந்மலோத்ஸர்காத் கண்டூருக்தாஹஶோபவாந் | பாயுர்பவேத்ருஜஃ கட்யாஂ பூர்வரூபஂ பகந்தரே ||௧௨||
View original
यानयानान्मलोत्सर्गात् कण्डूरुग्दाहशोफवान् | पायुर्भवेद्रुजः कट्यां पूर्वरूपं भगन्दरे ||१२||
🔊 Audio coming soon
யோநேத்யாதி| யாநயாநாத் ரதாதிகமநாத்| மலோத்ஸர்காத் புரீஷத்யாகாத்| கண்டூருக்தாஹஶோபவாந் பாயுர்பவேத், ததோऽநந்தரஂ கட்யாஂ கண்டூருக்தாஹஶோபாதிகஂ பூர்வரூபஂ பவேத்| அயஂ வா படநீயஃ பூர்வோ வா; பூர்வரூபக்ரந்தத்வயஂ வா படநீயஂ, பூர்வஶ்சாப்ரஸித்தஃ, அயஂ து ப்ரஸித்தஃ||௧௨||
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
கோராஃ ஸாதயிதுஂ துஃகாஃ ஸர்வ ஏவ பகந்தராஃ | தேஷ்வஸாத்யஸ்த்ரிதோஷோத்தஃ க்ஷதஜஶ்ச பகந்தரஃ ||௧௩||
View original
घोराः साधयितुं दुःखाः सर्व एव भगन्दराः | तेष्वसाध्यस्त्रिदोषोत्थः क्षतजश्च भगन्दरः ||१३||
🔊 Audio coming soon
தத்ர கேஷாஞ்சிதஸாத்யத்வஂ தர்ஶயந்நாஹ- கோரா இத்யாதி| கோரா துஃகப்ரதாஃ| ஸாதயிதுஂ துஃகாஃ கஷ்டஸாத்யாஃ, ‘பவந்தி’ இத்யத்யாஹாரஃ||௧௩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ நிதாநஸ்தாநே பகந்தரநிதாநஂ நாம சதுர்தோऽத்யாயஃ ||௪||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने भगन्दरनिदानं नाम चतुर्थोऽध्यायः ||४||
🔊 Audio coming soon
இதி ஶ்ரீடஹ்லணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ நிதாநஸ்தாநே சதுர்தோऽத்யாயஃ||௪||