Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਪ੍ਰਮੇਹਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातः प्रमेहनिदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧-੨||
6. pramēhanidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾਵ੍ਯਾਯਾਮਾਲਸ੍ਯਪ੍ਰਸਕ੍ਤਂ ਸ਼ੀਤਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਮੇਦ੍ਯਦ੍ਰਵਾਨ੍ਨਪਾਨਸੇਵਿਨਂ ਪੁਰੁਸਂ ਜਾਨਿਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਮੇਹੀ ਭਵਿਸ੍ਯਤੀਤਿ ||੩||
View original
दिवास्वप्नाव्यायामालस्यप्रसक्तं शीतस्निग्धमधुरमेद्यद्रवान्नपानसेविनं पुरुषं जानियात् प्रमेही भविष्यतीति ||३||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਮੇਹਹੇਤੁਮਾਹ- ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਸਕ੍ਤਮਤਿਸ਼ਯੇਨਾਨੁਸਙ੍ਗਿਣਮ੍| ਮੇਦ੍ਯਂ ਮੇਦੁਰਂ ਮੇਦੋਜਨਕਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪੁਰੁਸਂ ਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਮੇਹੀ ਭਵਿਸ੍ਯਤਿ; ਤਤ੍ਰਾਹੁਰੇਕੇ- ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਪ੍ਰਮੇਹਾ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ- “ਰਜਃਪ੍ਰਸੇਕਾਨ੍ਨਾਰੀਣਾਂ ਮਾਸਿ ਮਾਸਿ ਵਿਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ| ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਦੋਸਾਸ਼੍ਚ ਨ ਪ੍ਰਮੇਹਨ੍ਤ੍ਯਤਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ” ਇਤਿ; ਏਤਤ੍ਤੁ ਨ ਯੁਕ੍ਤਂ, ਸਰ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਾਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੇਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਵਿਰੋਧਾਚ੍ਚ||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਤਸ੍ਯ ਚੈਵਮ੍ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਸ੍ਯਾਪਰਿਪਕ੍ਵਾ ਏਵ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੋ ਯਦਾ ਮੇਦਸਾ ਸਹੈਕਤ੍ਵਮੁਪੇਤ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰਵਾਹਿਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯਨੁਸਤ੍ਯਾਧੋ ਗਤ੍ਵਾ ਬਸ੍ਤੇਰ੍ਮੁਖਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਨਿਰ੍ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਦਾ ਪ੍ਰਮੇਹਾਞ੍ਜਨਯਨ੍ਤਿ ||੪||
View original
तस्य चैवम्प्रवृत्तस्यापरिपक्वा एव वातपित्तश्लेष्माणो यदा मेदसा सहैकत्वमुपेत्य मूत्रवाहिस्रोतांस्यनुसृत्याधो गत्वा बस्तेर्मुखमाश्रित्य निर्भिद्यन्ते तदा प्रमेहाञ्जनयन्ति ||४||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਪਰਿਪਕ੍ਵਾ ਆਮਾਃ| ਮੇਦਸੇਤਿ ਅਤ੍ਰਾਪਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਲੁਪ੍ਤੋ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ, ਤੇਨ ਵਸਾਦਯੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤਿ ‘ਮੇਦਸ਼੍ਚਾਪਰਿਪਕ੍ਵਂ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਚਕੋਰੇਣਾਨੁਕ੍ਤਾਨਪਿ ਵਸਾਦੀਨ੍ ਸਮੁਚ੍ਚਿਨ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਉਪੇਤ੍ਯ ਗਤ੍ਵਾ| ਨਿਰ੍ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਿਃਸਰਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਵਿਨਿਰ੍ਭਿਦ੍ਯਾਨ੍ਤੇ’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ, ‘ਤਤ੍ਰੈਵ ਸ੍ਥਿਰ੍ਤਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ’ ਇਤਿ ਤੁ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ; ਅਪਰੇ ‘ਅਤਿਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ ਯਾਨ੍ਤਿ’ ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ||੪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਤੇਸਾਂ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ- ਹਸ੍ਤਪਾਦਤਲਦਾਹਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਪਿਚ੍ਛਿਲਗੁਰੁਤਾ ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਮਧੁਰਸ਼ੁਕ੍ਲਮੂਤ੍ਰਤਾ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਸਾਦਃ ਪਿਪਾਸਾ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਤਾਲੁਗਲਜਿਹ੍ਵਾਦਨ੍ਤੇਸੁ ਮਲੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਜਟਿਲੀਭਾਵਃ ਕੇਸ਼ਾਨਾਂ ਵਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਨਖਾਨਾਮ੍ ||੫||
View original
तेषां तु पूर्वरूपाणि- हस्तपादतलदाहः स्निग्धपिच्छिलगुरुता गात्राणां मधुरशुक्लमूत्रता तन्द्रा सादः पिपासा दुर्गन्धश्च श्वासस्तालुगलजिह्वादन्तेषु मलोत्पत्तिर्जटिलीभावः केशानां वृद्धिश्च नखानाम् ||५||
🔊 Audio coming soon
ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਮਾਹ- ਤੇਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੇਸ਼ਾਨਾਂ ਜਟਿਲੀਭਾਵੋਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਿਲਨਂ, ਸ੍ਵੇਦਮਲਬਾਹੁਲ੍ਯਾਦ੍ਰੋਗਪ੍ਰਭਾਵਾਚ੍ਚ||੫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਤਤ੍ਰਾਵਿਲਪ੍ਰਭੂਤਮੂਤ੍ਰਲਕ੍ਸਣਾਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਪ੍ਰਮੇਹਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ||੬||
View original
तत्राविलप्रभूतमूत्रलक्षणाः सर्व एव प्रमेहा भवन्ति ||६||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਮੇਹਾਣਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਵਿਲਂ ਸਮਲਮ੍||੬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਸਰ੍ਵਦੋਸਸਮੁਤ੍ਥਾਃ ਸਹ ਪਿਡਕਾਭਿਃ ||੭||
View original
सर्व एव सर्वदोषसमुत्थाः सह पिडकाभिः ||७||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਮੇਹਾਣਾਂ ਪ੍ਰਮੇਹਪਿਡਕਾਨਾਂ ਚ ਦੋਸਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸਰ੍ਵ ਏਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤੇਨ ਪ੍ਰਮੇਹਾਣਾਂ ਪ੍ਰਮੇਹਪਿਡਕਾਨਾਂ ਚ ਕੁਸ੍ਠਵਤ੍ ਸਰ੍ਵਦੋਸਜਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍||੭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ਤਤ੍ਰ, ਕਫਾਦੁਦਕੇਕ੍ਸੁਵਾਲਿਕਾਸੁਰਾਸਿਕਤਾਸ਼ਨੈਰ੍ਲਵਣਪਿਸ੍ਟਸਾਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਫੇਨਮੇਹਾ ਦਸ਼ ਸਾਧ੍ਯਾਃ, ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਾਣਾਂ ਸਮਕ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਤ੍; ਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਨੀਲਹਰਿਦ੍ਰਾਮ੍ਲਕ੍ਸਾਰਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਸ਼ੋਣਿਤਮੇਹਾਃ ਸਡ੍ ਯਾਪ੍ਯਾਃ, ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਾਣਾਂ ਵਿਸਮਕ੍ਤਿਯਤ੍ਵਾਤ੍; ਵਾਤਾਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਸਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਹਸ੍ਤਿਮੇਹਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋਸਾਧ੍ਯਤਮਾਃ, ਮਹਾਤ੍ਯਯਿਕਤ੍ਵਾਤ੍ ||੮||
View original
तत्र, कफादुदकेक्षुवालिकासुरासिकताशनैर्लवणपिष्टसान्द्रशुक्रफेनमेहा दश साध्याः, दोषदूष्याणां समक्रियत्वात्; पित्तान्नीलहरिद्राम्लक्षारमञ्जिष्ठाशोणितमेहाः षड् याप्याः, दोषदूष्याणां विषमक्तियत्वात्; वातात् सर्पिर्वसाक्षौद्रहस्तिमेहाश्चत्वारोऽसाध्यतमाः, महात्ययिकत्वात् ||८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਸਰ੍ਵਦੋਸਜਤ੍ਵੇਪ੍ਯੁਤ੍ਕਰ੍ਸਤੋ ਦੋਸਗ੍ਰਹਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦਕਮੇਹਃ, ਇਕ੍ਸੁਵਾਲਿਕਾਮੇਹਃ , ਸੁਰਾਮੇਹਃ, ਸਿਕਤਾਮੇਹਃ, ਸ਼ਨੈਰ੍ਮੇਹਃ, ਲਵਣਮੇਹਃ, ਪਿਸ੍ਟਮੇਹਃ, ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਮੇਹਃ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੇਹਃ, ਫੇਨਮੇਹਸ਼੍ਚੇਤਿ ਦਸ਼ ਪ੍ਰਮੇਹਾਃ ਸਾਧ੍ਯਾ ਯਦ੍ਯਤਿਸ਼ਯੇਨ ਮੇਦੋ ਦੂਸਿਤਂ ਨ ਭਵਤਿ| ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਾਣਾਂ ਸਮਕ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਅਤ੍ਰ ਦੋਸਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ, ਦੂਸ੍ਯਾਣਿ ਰਸਮਾਂਸਮੇਦੋਮਜ੍ਜਾਸ਼ੁਕ੍ਰਲਸੀਕੌਜਾਂਸਿ, ਏਸਾਂ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਦਿਭਿਃ ਸਮੈਵ ਕ੍ਰਿਯਾ| ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਾਪ੍ਯਾ ਇਤਿ ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਯਦ੍ਯਤਿਸ਼ਯੇਨ ਭੇਦੋ ਦੂਸਿਤਂ ਨ ਭਵਤਿ| ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਾਣਾਂ ਵਿਸਮਕ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਅਤ੍ਰ ਦੋਸਃ ਪਿਤ੍ਤਂ, ਦੂਸ੍ਯਾਣਿ ਰਸਮਾਂਸਾਦੀਨਿ, ਏਤੇਸਾਂ ਤੁ ਵਿਸਮਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਪਿਤ੍ਤਹਨ੍ਤ੍ਰੀ ਰਸਮਾਂਸਾਦ੍ਯੁਤ੍ਪਾਦਿਕੇਤਿ| ਵਾਤਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਹਾਤ੍ਯਯਿਕਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍, ਮਹਾਤ੍ਯਯਿਕਤ੍ਵਂ ਪੁਨਰੇਸਾਮੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਸਾਰਤਰਧਾਤੁਸ੍ਰਾਵਕਰਤ੍ਵਾਤ੍; ਵਿਸਮਕ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚੇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ||੮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਮੇਦੋਭਿਰਨ੍ਵਿਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਮੇਹਾਞ੍ਜਨਯਤਿ, ਵਾਤਕਫਸ਼ੋਣਿਤਮੇਦੋਭਿਰਨ੍ਵਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਮੇਹਾਨ੍, ਕਫਪਿਤ੍ਤਵਸਾਮਜ੍ਜਮੇਦੋਭਿਰਨ੍ਵਿਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਵਾਤਪ੍ਰਮੇਹਾਨ੍ ||੯||
View original
तत्र वातपित्तमेदोभिरन्वितः श्लेष्मा श्लेष्मप्रमेहाञ्जनयति, वातकफशोणितमेदोभिरन्वितं पित्तं पित्तप्रमेहान्, कफपित्तवसामज्जमेदोभिरन्वितो वायुर्वातप्रमेहान् ||९||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਸਰ੍ਵਜਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕਟਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ||੯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ਤਤ੍ਰ, ਸ਼੍ਵੇਤਮਵੇਦਨਮੁਦਕਸਦਸ਼ਮੁਦਕਮੇਹੀ ਮੇਹਤਿ; ਇਕ੍ਸੁਰਸਤੁਲ੍ਯਮਿਕ੍ਸੁਵਾਲਿਕਾਮੇਹੀ; ਸੁਰਾਤੁਲ੍ਯਂ ਸੁਰਾਮੇਹੀ; ਸਰੁਜਂ ਸਿਕਤਾਨੁਵਿਦ੍ਧਂ ਸਿਕਤਾਮੇਹੀ; ਸ਼ਨੈਃ ਸਕਫਂ ਮਤ੍ਸ੍ਨਂ ਸ਼ਨੈਰ੍ਮੇਹੀ; ਵਿਸ਼ਦਂ ਲਵਣਤੁਲ੍ਯਂ ਲਵਣਮੇਹੀ; ਹਸ੍ਟਰੋਮਾ ਪਿਸ੍ਟਰਸਤੁਲ੍ਯਂ ਪਿਸ੍ਟਮੇਹੀ; ਆਵਿਲਂ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਂ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਮੇਹੀ; ਸ਼ੁਕ੍ਰਤੁਲ੍ਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੇਹੀ; ਸ੍ਤੋਕਂ ਸ੍ਤੋਕਂ ਸਫੇਨਮਚ੍ਛਂ ਫੇਨਮੇਹੀ ਮੇਹਤਿ ||੧੦||
View original
तत्र, श्वेतमवेदनमुदकसदृशमुदकमेही मेहति; इक्षुरसतुल्यमिक्षुवालिकामेही; सुरातुल्यं सुरामेही; सरुजं सिकतानुविद्धं सिकतामेही; शनैः सकफं मृत्स्नं शनैर्मेही; विशदं लवणतुल्यं लवणमेही; हृष्टरोमा पिष्टरसतुल्यं पिष्टमेही; आविलं सान्द्रं सान्द्रमेही; शुक्रतुल्यं शुक्रमेही; स्तोकं स्तोकं सफेनमच्छं फेनमेही मेहति ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਕਫਜਾਨਾਮਨੁਕ੍ਰਮੇਣ ਲਕ੍ਸਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਿਕਤਾਨੁਵਿਦ੍ਧਂ ਵਾਲੁਕਾਮਿਸ਼੍ਰਮ੍| ਮਤ੍ਸ੍ਨਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਮ੍| ਲਵਣਤੁਲ੍ਯਂ ਲਵਣਾਮ੍ਬੁਤੁਲ੍ਯਮ੍| ਹਸ੍ਟਰੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਰੋਮਞ੍ਚਃ| ਪੁਸ੍ਟਰਸਤੁਲ੍ਯਂ ਪਿਸ੍ਟਮਿਸ਼੍ਰੋਦਕਤੁਲ੍ਯਮ੍| ਆਵਿਲਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕਲੁਸਂ, ਪੁਨਰ੍ਵਚਨਾਤ੍| ਮੇਹਤਿ ਮੂਤ੍ਰਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੦||
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਸਫੇਨਮਚ੍ਛਂ ਨੀਲਂ ਨੀਲਮੇਹੀ ਮੇਹਤਿ; ਸਦਾਹਂ ਹਰਿਦ੍ਰਾਭਂ ਹਰਿਦ੍ਰਾਮੇਹੀ; ਅਮ੍ਲਰਸਗਨ੍ਧਮਮ੍ਲਮੇਹੀ; ਸ੍ਰੁਤਕ੍ਸਾਰਪ੍ਰਤਿਮਂ ਕ੍ਸਾਰਮੇਹੀ; ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠੋਦਕਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਮੇਹੀ; ਸ਼ੋਣਿਤਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ੋਣਿਤਮੇਹੀ ਮੇਹਤਿ ||੧੧||
View original
अत ऊर्ध्वं पित्तनिमित्तान् वक्ष्यामः- सफेनमच्छं नीलं नीलमेही मेहति; सदाहं हरिद्राभं हरिद्रामेही; अम्लरसगन्धमम्लमेही; स्रुतक्षारप्रतिमं क्षारमेही; मञ्जिष्ठोदकप्रकाशं मञ्जिष्ठामेही; शोणितप्रकाशं शोणितमेही मेहति ||११||
🔊 Audio coming soon
ਅਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਰੁਤਕ੍ਸਾਰਪ੍ਰਤਿਮਂ ਗਲਿਤਕ੍ਸਾਰਦ੍ਰਵਤੁਲ੍ਯਮ੍| ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠੋਦਕਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ੋਣਿਤਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਚ ਮੂਤ੍ਰਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇਪਿ ਭਵਤਿ, ਤਤ੍ ਕੋਯਂ ਪ੍ਰਮੇਹਵਿਸ਼ੇਸਃ? ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ- ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਮੇਹਪੂਰ੍ਵਰੂਪਂ ਨ ਭਵਤਿ, ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਸ਼ੋਣਿਤਮੇਹਯੋਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਮੇਹਪੂਰ੍ਵਰੂਪਸਮ੍ਭਵ ਇਤਿ ਵਿਸ਼ੋਸਃ||੧੧||
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਾਤਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਸਰ੍ਪਿਃਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮੇਹੀ ਮੇਹਤਿ; ਵਸਾਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਵਸਾਮੇਹੀ; ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਰਸਵਰ੍ਣਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮੇਹੀ; ਮਤ੍ਤਮਾਤਙ੍ਗਵਦਨੁਪ੍ਰਬਨ੍ਧਂ ਹਸ੍ਤਿਮੇਹੀ ਮੇਹਤਿ ||੧੨||
View original
अत ऊर्ध्वं वातनिमित्तान् वक्ष्यामः- सर्पिःप्रकाशं सर्पिर्मेही मेहति; वसाप्रकाशं वसामेही; क्षौद्ररसवर्णं क्षौद्रमेही; मत्तमातङ्गवदनुप्रबन्धं हस्तिमेही मेहति ||१२||
🔊 Audio coming soon
ਅਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨੁਪ੍ਰਬਨ੍ਧਂ ਸਤਤਮ੍||੧੨||
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
ਮਕ੍ਸਿਕੋਪਸਰ੍ਪਣਮਾਲਸ੍ਯਂ ਮਾਂਸੋਪਚਯਃ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਃ ਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਾਰੋਚਕਾਵਿਪਾਕਾਃ ਕਫਪ੍ਰਸੇਕਚ੍ਛਰ੍ਦਿਨਿਦ੍ਰਾਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਾਨਾਮੁਪਦ੍ਰਵਾਃ; ਵਸਣਯੋਰਵਦਰਣਂ ਬਸ੍ਤਿਭੇਦੋ ਮੇਢ੍ਰਤੋਦੋ ਹਦਿ ਸ਼ੂਲਮਮ੍ਲੀਕਾਜ੍ਵਰਾਤੀਸਾਰਾਰੋਚਕਾ ਵਮਥੁਃ ਪਰਿਧੂਪਨਂ ਦਾਹੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਪਿਪਾਸਾ ਨਿਦ੍ਰਾਨਾਸ਼ਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਃ ਪੀਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਨੇਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਚੇਤਿ ਪੈਤ੍ਤਿਕਾਨਾਂ; ਹਦ੍ਗ੍ਰਹੋ ਲੌਲ੍ਯਮਨਿਦ੍ਰਾ ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਕਮ੍ਪਃ ਸ਼ੂਲਂ ਬਦ੍ਧਪੁਰੀਸਤ੍ਵਂ ਚੇਤਿ ਵਾਤਜਾਨਾਮ੍ | ਏਵਮੇਤੇ ਵਿਂਸ਼ਤਿ ਪ੍ਰਮੇਹਾਃ ਸੋਪਦ੍ਰਵਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ ||੧੩||
View original
मक्षिकोपसर्पणमालस्यं मांसोपचयः प्रतिश्यायः शैथिल्यारोचकाविपाकाः कफप्रसेकच्छर्दिनिद्राकासश्वासाश्चेति श्लेष्मजानामुपद्रवाः; वृषणयोरवदरणं बस्तिभेदो मेढ्रतोदो हृदि शूलमम्लीकाज्वरातीसारारोचका वमथुः परिधूपनं दाहो मूर्च्छा पिपासा निद्रानाशः पाण्डुरोगः पीतविण्मूत्रनेत्रत्वं चेति पैत्तिकानां; हृद्ग्रहो लौल्यमनिद्रा स्तम्भः कम्पः शूलं बद्धपुरीषत्वं चेति वातजानाम् | एवमेते विंशति प्रमेहाः सोपद्रवा व्याख्याताः ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਪ੍ਰਤਿਦੋਸਮੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਮਕ੍ਸਿਕੋਪਸਰ੍ਪਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਦਰਣਂ ਵਿਦਰਣਮ੍| ਅਮ੍ਲੀਕਾ ਅਮ੍ਲੋਦ੍ਗਾਰਃ| ਵਮਥੁਃ ਛਰ੍ਦਿਃ| ਪਰਿਧੂਪਨਂ ਸਮਨ੍ਤਤਸ੍ਤਾਪਃ| ਦਾਹੋਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਸ੍ਯੇਵ| ਲੌਲ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਰਸਾਭਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸਾ ਵਾਤਜਗ੍ਰਹਣੀਵਤ੍||੧੩||
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
ਤਤ੍ਰ ਵਸਾਮੇਦੋਭ੍ਯਾਮਭਿਪਨ੍ਨਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਦੋਸੈਸ਼੍ਚਾਨੁਗਤਧਾਤੋਃ ਪ੍ਰਮੇਹਿਣੋ ਦਸ਼ ਪਿਡਕਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ | ਤਦ੍ਯਥਾ- ਸ਼ਰਾਵਿਕਾ, ਸਰ੍ਸਪਿਕਾ, ਕਚ੍ਛਪਿਕਾ, ਜਾਲਿਨੀ, ਵਿਨਤਾ, ਪੁਤ੍ਰਿਣੀ, ਮਸੂਰਿਕਾ, ਅਲਜੀ, ਵਿਦਾਰਿਕਾ, ਵਿਦ੍ਰਧਿਕਾ ਚੇਤਿ ||੧੪||
View original
तत्र वसामेदोभ्यामभिपन्नशरीरस्य त्रिभिर्दोषैश्चानुगतधातोः प्रमेहिणो दश पिडका जायन्ते | तद्यथा- शराविका, सर्षपिका, कच्छपिका, जालिनी, विनता, पुत्रिणी, मसूरिका, अलजी, विदारिका, विद्रधिका चेति ||१४||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਡਕਾਨਾਮੁਪਦ੍ਰਵਵਿਸ਼ੇਸਾਣਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਸਾ ਮਾਂਸਸ੍ਨੇਹਃ, ‘ਸਕਲਸ਼ਰੀਸ੍ਨੇਹਃ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਅਭਿਪਨ੍ਨਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ| ਅਨੁਗਤਧਾਤੋਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਧਾਤੋਃ| ਪਿਡਕਾਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਯੇਣਾਧਃਕਾਯ ਏਵ| ਤਾਸਾਂ ਪਿਡਕਾਨਾਂ ਨਾਮਾਨ੍ਯਾਹ- ਤਦ੍ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੪||
Adhikarana 14 (15-19) · Śloka 19
ਸ਼ਰਾਵਮਾਤ੍ਰਾ ਤਦ੍ਰੂਪਾ ਨਿਮ੍ਨਮਧ੍ਯਾ ਸ਼ਰਾਵਿਕਾ | ਗੌਰਸਰ੍ਸਪਸਂਸ੍ਥਾਨਾ ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਾ ਚ ਸਾਰ੍ਸਪੀ ||੧੫|| ਸਦਾਹਾ ਕੂਰ੍ਮਸਂਸ੍ਥਾਨਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਕਚ੍ਛਪਿਕਾ ਬੁਧੈਃ | ਜਾਲਿਨੀ ਤੀਵ੍ਰਦਾਹਾ ਤੁ ਮਾਂਸਜਾਲਸਮਾਵਤਾ ||੧੬|| ਮਹਤੀ ਪਿਡਕਾ ਨੀਲਾ ਪਿਡਕਾ ਵਿਨਤਾ ਸ੍ਮਤਾ | ਮਹਤ੍ਯਲ੍ਪਾਚਿਤਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਪਿਡਕਾ ਸਾ ਤੁ ਪੁਤ੍ਰਿਣੀ ||੧੭|| ਮਸੂਰਸਮਸਂਸ੍ਥਾਨਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸਾ ਤੁ ਮਸੂਰਿਕਾ | ਰਕ੍ਤਾ ਸਿਤਾ ਸ੍ਫੋਟਵਤੀ ਦਾਰੁਣਾ ਤ੍ਵਲਜੀ ਭਵੇਤ੍ ||੧੮|| ਵਿਦਾਰੀਕਨ੍ਦਵਦ੍ਵਤ੍ਤਾ ਕਠਿਨਾ ਚ ਵਿਦਾਰਿਕਾ | ਵਿਦ੍ਰਧੇਰ੍ਲਕ੍ਸਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਵਿਦ੍ਰਧਿਕਾ ਬੁਧੈਃ ||੧੯||
View original
शरावमात्रा तद्रूपा निम्नमध्या शराविका | गौरसर्षपसंस्थाना तत्प्रमाणा च सार्षपी ||१५|| सदाहा कूर्मसंस्थाना ज्ञेया कच्छपिका बुधैः | जालिनी तीव्रदाहा तु मांसजालसमावृता ||१६|| महती पिडका नीला पिडका विनता स्मृता | महत्यल्पाचिता ज्ञेया पिडका सा तु पुत्रिणी ||१७|| मसूरसमसंस्थाना ज्ञेया सा तु मसूरिका | रक्ता सिता स्फोटवती दारुणा त्वलजी भवेत् ||१८|| विदारीकन्दवद्वृत्ता कठिना च विदारिका | विद्रधेर्लक्षणैर्युक्ता ज्ञेया विद्रधिका बुधैः ||१९||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਸਾਂ ਲਕ੍ਸਣਾਮਾਹ- ਸ਼ਰਾਵਮਾਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੌਰਸਰ੍ਸਪਸਂਸ੍ਥਾਨਾ ਗੌਰਸਰ੍ਸਪਾਕਰਾ| ਜਾਲਿਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ‘ਯੇ ਯਨ੍ਮਯਾਸ੍ਮਤਾ ਮੇਹਾਸ੍ਤੇਸਾਮੇਤਾਸ੍ਤੁ ਤਕ੍ਤਤਾਃ’- ਇਤ੍ਯਗ੍ਰੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ, ਤਥਾਪਿ ਜਾਲਿਨੀ ਪਿਤ੍ਤੇਤ੍ਤਰਾ ਜ੍ਞੇਯਾ, ਤਦ੍ਵਚਨਸ੍ਯ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਮਹਤੀ ਸ੍ਥੂਲਾ| ਅਲ੍ਪਾਚਿਤੇਤਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਪਿਡਕਾਵੇਸ੍ਟਿਤਾ||੧੫-੧੯||
Adhikarana 15 (20) · Śloka 20
ਯੇ ਯਨ੍ਮਯਾਃ ਸ੍ਮਤਾ ਮੇਹਾਸ੍ਤੇਸਾਮੇਤਾਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ਕਤਾਃ |੨੦|
View original
ये यन्मयाः स्मृता मेहास्तेषामेतास्तु तत्कृताः |२०|
🔊 Audio coming soon
ਪਿਡਕਾਜਨਕਾਨ੍ ਦੋਸਾਨਾਹ- ਯੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੇ ਯਨ੍ਮਯਾ ਯਦ੍ਦੋਸਾਰਬ੍ਧਾਃ| ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਮੇਹਾਣਾਮ੍| ਏਤਾ ਇਤਿ ਪਿਡਕਾਃ|੨੦|-
Adhikarana 16 (20) · Śloka 20
ਗੁਦੇ ਹਦਿ ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਂਸੇ ਪਸ੍ਠੇ ਮਰ੍ਮਣਿ ਚੋਤ੍ਥਿਤਾਃ | ਸੋਪਦ੍ਰਵਾ ਦੁਰ੍ਬਲਾਗ੍ਨੇਃ ਪਿਡਕਾਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ||੨੦||
View original
गुदे हृदि शिरस्यंसे पृष्ठे मर्मणि चोत्थिताः | सोपद्रवा दुर्बलाग्नेः पिडकाः परिवर्जयेत् ||२०||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਸਾਮਸਾਧ੍ਯਤਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਗੁਦੇ ਹਦੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਂਸੋ ਬਾਹੁਸ਼ਿਰਃ| ਸੋਪਦ੍ਰਵਾ ਇਤਿ “ਤਟ੍ਕਾਸਮਾਂਸਸਙ੍ਕੋਥਮੋਹਹਿਕ੍ਕਾਮਦਜ੍ਵਰਾਃ| ਵਿਸਰ੍ਪਮਰ੍ਮਰੋਧਾਃ ਪਿਡਕਾਨਾਮੁਪਦ੍ਰਵਾਃ” (ਚ. ਸੂ. ੧੭)| ‘ਸੋਪਦ੍ਰਵਾਲ੍ਪਕਾਯਾਗ੍ਨੇਃ ਪਿਡਕਾਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਸੋਪਦ੍ਰਵ ਇਤਿ ਪੁਰੁਸਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍||੨੦||
Adhikarana 17 (21) · Śloka 21
ਕਤ੍ਸ੍ਨਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਨਿਸ੍ਪੀਡ੍ਯ ਮੇਦੋਮਜ੍ਜਵਸਾਯੁਤਃ | ਅਧਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰਮਤੇ ਵਾਯੁਸ੍ਤੇਨਾਸਾਧ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਵਾਤਜਾਃ ||੨੧||
View original
कृत्स्नं शरीरं निष्पीड्य मेदोमज्जवसायुतः | अधः प्रक्रमते वायुस्तेनासाध्यास्तु वातजाः ||२१||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਜਾਨਾਮਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਕਤ੍ਸ੍ਨਂ ਸ਼ਰੀਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਤ੍ਸ੍ਨਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਨਿਸ੍ਪੀਡ੍ਯੇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਯਿਤ੍ਵਾ ਮੂਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗੇਣ ਸਮਸ੍ਤਾਨ੍ ਧਾਤੂਨ੍ ਪ੍ਰਵਾਹਯਿਤ੍ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਸੇਤ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸਣਂ, ਤੇਨ ਓਜੋਲਸੀਕਯੋਰ੍ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਅਧਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰਮਤੇ ਅਧਃ ਸ੍ਫੀਤੀਭਵਤਿ ਪ੍ਰਬਲੀਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਗਯਦਾਸਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਆਪਾਤਨਿਕਾਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਮੇਹਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਲੋਕਤ੍ਰਯਮਨ੍ਯਥਾ ਪਠਤਿ| ਅਸਾਧ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਪੂਰ੍ਵਹੇਤੁਭ੍ਯਾਂ ਚੇਤਿ ਤੁਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਃ||੨੧||
Adhikarana 18 (22) · Śloka 22
ਪ੍ਰਮੇਹਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਾਮਾਕਤਿਰ੍ਯਤ੍ਰ ਦਸ਼੍ਯਤੇ | ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਚਾਪ੍ਯਧਿਕਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਤਂ ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੨੨||
View original
प्रमेहपूर्वरूपाणामाकृतिर्यत्र दृश्यते | किञ्चिच्चाप्यधिकं मूत्रं तं प्रमेहिणमादिशेत् ||२२||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਪ੍ਰਮੇਹਹੇਤੁਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਕਾਰੇਣ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਪ੍ਰਮੇਹਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੨੨||
Adhikarana 19 (23) · Śloka 23
ਕਤ੍ਸ੍ਨਾਨ੍ਯਰ੍ਧਾਨਿ ਵਾ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਮਾਨਵੇ | ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਮੂਤ੍ਰਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤਂ ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਮਾਦਿਰੋਤ੍ ||੨੩||
View original
कृत्स्नान्यर्धानि वा यस्मिन् पूर्वरूपाणि मानवे | प्रवृत्तमूत्रमत्यर्थं तं प्रमेहिणमादिरोत् ||२३||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਮੇਹਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਸ੍ਯ ਸ਼ੇਸਂ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਕਤ੍ਸ੍ਨਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਯਦਾਸਸ੍ਤ੍ਵਾਪਾਤਨਿਕਾਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਮੇਹਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣੀਤ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਲੋਕਮਨ੍ਯਥਾ ਪਠਤਿ; ਯਥਾ- ਇਦਾਨੀਂ ਪ੍ਰਮੇਹਪਿਡਕਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਮਰ੍ਥਂ ਪਞ੍ਚਗੁਣਾਸ਼੍ਰਯਂ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਸ਼ੋਫਪਿਡਕਾਵਸ੍ਥਾਖ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਪ੍ਰਮੇਹਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮੇਹੋ ਭਵਿਸ੍ਯਤੀਤਿ ਮੇਹਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਚ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪੇਪਤਰ੍ਪਣਂ ਵਨਸ੍ਪਤਿਕਸਾਯਪਾਨਾਦਿਕਂ ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਮੂਤ੍ਰਮਤ੍ਯਰ੍ਥਮਿਤਿ ਰੂਪਜ੍ਞਾਨਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਰੂਪਚਿਕਿਤ੍ਸਾਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਤਦੁਕ੍ਤਮ੍- “ਏਵਮਕੁਰ੍ਵਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਹੀਨ ਪ੍ਰਥਮਕਰ੍ਮਗੁਣਸ੍ਯ ਮਧੁਰਾਹਾਰਸ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵੇਦਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਚ ਮਧੁਰੀਭਵਤਿ, ਪ੍ਰਮੇਹਸ਼੍ਚਾਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤੋ ਭਵਤਿ, ਤਤ੍ਰੋਭਯਤਃ ਸਂਸ਼ੋਧਨਮ੍; ਏਵਮਕੁਰ੍ਵਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦੋਸਾਃ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾ ਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ੍ਯ ਸ਼ੋਥਂ ਜਨਯਨ੍ਤ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਾਂਸ਼੍ਚ ਕਾਂਸ਼੍ਚਿਤ੍, ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਃ ਸਿਰਾਮੋਕ੍ਸਸ਼੍ਚ; ਏਤਦਪ੍ਯਕੁਰ੍ਵਤਃ ਪਿਡਕਾਃ, ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਾਪ੍ਯਕੁਰ੍ਵਤਃ ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਮ੍ ” (ਚਿ. ੧੯) ਇਤਿ||੨੩||
Adhikarana 20 (24) · Śloka 24
ਪਿਡਕਾਪੀਡਿਤਂ ਗਾਢਮੁਪਸਸ੍ਟਮੁਪਦ੍ਰਵੈਃ | ਮਧੁਮੇਹਿਨਮਾਚਸ੍ਟੇ ਸ ਚਾਸਾਧ੍ਯਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ||੨੪||
View original
पिडकापीडितं गाढमुपसृष्टमुपद्रवैः | मधुमेहिनमाचष्टे स चासाध्यः प्रकीर्तितः ||२४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਮੇਹਾਣਾਮਵਸ੍ਥਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨਾਂ ਸਜ੍ਞਾਨ੍ਤਰਮਸਧ੍ਯਿਤ੍ਵਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਪਿਡਕਾਪੀਡਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤੌ ਵਾਤਜਾਨਾਮਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਸਮੁਚ੍ਚਿਨੋਤਿ| ਅਤ੍ਪਤ੍ਤੌ ਚ ਸਹਜੋ ਯਾਪ੍ਯਤ੍ਵਾਦਸਾਧ੍ਯਃ, ਪਿਤ੍ਤਜਃ ਪੁਨਰਸਾਧ੍ਯਤਰਃ, ਵਾਤਜਃ ਪੁਨਰੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਕ੍ਰਮੇਣਾਸਾਧ੍ਯਤਮਃ||੨੪||
Adhikarana 21 (25) · Śloka 25
ਸ ਚਾਪਿ ਗਮਨਾਤ੍ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਥਾਨਾਦਾਸਨਮਿਚ੍ਛਤਿ | ਆਸਨਾਦਣੁਤੇ ਸ਼ਯ੍ਯਾਂ ਸ਼ਯਨਾਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਮਿਚ੍ਛਤਿ ||੨੫||
View original
स चापि गमनात् स्थानं स्थानादासनमिच्छति | आसनादृणुते शय्यां शयनात् स्वप्नमिच्छति ||२५||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਮਧੁਮੇਹਿਨੋ ਵਿਹਾਰਾਖ੍ਯਂ ਪਞ੍ਚਵਿਧਿਕ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਰਯਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ ਚਾਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਥਾਨਮੂਰ੍ਧ੍ਵਭਵਨਮਿਚ੍ਛਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਵਣੁਤੇ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਤੇ| ਸ਼ਯਨਾਤ੍ ਸ਼ਯ੍ਯਾਤਃ||੨੫||
Adhikarana 22 (26) · Śloka 26
ਯਥਾ ਹਿ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਮੁਤ੍ਕਰ੍ਸਾਪਕਰ੍ਸਕਤੇਨ ਸਂਯੋਗਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼ਬਲਬਭ੍ਰੁਕਪਿਲਕਪੋਤਮੇਚਕਾਦੀਨਾਂ ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਨੇਕੇਸਾਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਾਹਾਰਵਿਸ਼ੇਸੇਣੋਤ੍ਕਰ੍ਸਾਪਕਰ੍ਸਕਤੇਨ ਸਂਯੋਗਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪ੍ਰਮੇਹਾਣਾਂ ਨਾਨਾਕਰਣਂ ਭਵਤਿ ||੨੬||
View original
यथा हि वर्णानां पञ्चानामुत्कर्षापकर्षकृतेन संयोगविशेषेण शबलबभ्रुकपिलकपोतमेचकादीनां वर्णानामनेकेषामुत्पत्तिर्भवति, एवमेव दोषधातुमलाहारविशेषेणोत्कर्षापकर्षकृतेन संयोगविशेषेण प्रमेहाणां नानाकरणं भवति ||२६||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਦੋਸਾਣਾਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਪਿ ਯਥਾ ਵਿਂਸ਼ਤਿਪ੍ਰਮੇਹਸਮ੍ਭਵਸ੍ਤਥੋਪਮਾਨੇਨਾਹ- ਯਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਸਿਤਹਰਿਤਕਸ੍ਣਪੀਤਰਕ੍ਤਾਨਾਮ੍| ਉਤ੍ਕਰ੍ਸਾਪਕਰ੍ਸਕਤੇਨ ਵਦ੍ਧਿਹ੍ਰਾਸਕਤੇਨ| ਬਭ੍ਰੁਃ ਕਪਿਲਪਿਙ੍ਗਲਃ, ਕਪੋਤਃ ਕਪੋਤਾਭਃ, ਮੇਚਕਃ ਸ਼੍ਯਾਮਲਃ| ਮਲਗ੍ਰਹਣਮੁਪਧਾਤੁਭੂਤਵਸਾਲਸੀਕਯੋਰੁਦਕਸ੍ਯ ਚੋਪਲਕ੍ਸਣਮ੍||੨੬||
Adhikarana 23 (27) · Śloka 27
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਪ੍ਰਮੇਹਾਸ੍ਤੁ ਕਾਲੇਨਾਪ੍ਰਤਿਕੁਰ੍ਵਤਃ | ਮਧੁਮੇਹਤ੍ਵਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਤਦਾਸਾਧ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ ||੨੭||
View original
भवति चात्र- सर्व एव प्रमेहास्तु कालेनाप्रतिकुर्वतः | मधुमेहत्वमायान्ति तदाऽसाध्या भवन्ति हि ||२७||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵੇਵ ਪ੍ਰਮੇਹੇਸੁ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਦੀਨਾਮੁਪੇਕ੍ਸਾਲਕ੍ਸਣਮਨਰ੍ਥਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਲਃ ਪ੍ਰਥਮਕ੍ਰਿਯਾਕਾਲਾਦਿਕਃ| ਅਪ੍ਰਤਿਕੁਰ੍ਵਤਃ ਅਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਮਾਣਸ੍ਯ||੨੭||
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਮੇਹਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने प्रमेहनिदानं नाम षष्ठोऽध्यायः ||६||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਹ੍ਲ(ਲ੍ਹ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬||