Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤ ਉਦਰਾਣਾਂ ਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथात उदराणां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧-੨||
7. udaranidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰ੍ਧਰ੍ਮਭਤਾਂ ਵਰਿਸ੍ਠੋ ਰਾਜਰ੍ਸਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਤਿਮੋਭਵਦ੍ਯਃ | ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍ਸਿਪੁਤ੍ਰਂ ਵਿਨਯੋਪਪਨ੍ਨਂ ਸ਼ਿਸ੍ਯਂ ਸ਼ੁਭਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਮਨ੍ਵਸ਼ਾਤ੍ ਸਃ ||੩||
View original
धन्वन्तरिर्धर्मभृतां वरिष्ठो राजर्षिरिन्द्रप्रतिमोऽभवद्यः | ब्रह्मर्षिपुत्रं विनयोपपन्नं शिष्यं शुभं सुश्रुतमन्वशात् सः ||३||
🔊 Audio coming soon
ਯੋ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰਭਵਤ੍ ਸ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਮਨ੍ਵਸ਼ਾਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ, ਸ਼ਿਕ੍ਸਿਤਵਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਧਰ੍ਮਭਤਾਂ ਧਾਰ੍ਮਿਕਾਣਾਂ ਮਧ੍ਯੇ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਤਿਮੋ ਜ੍ਞਾਨੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਾਦਿਭਿਃ| ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍ਸਿਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਃ, ਰਾਜਰ੍ਸਿਰਪਿ ਤਪਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍ਸਿਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਨ੍| ਵਿਨਯੋਪਪਨ੍ਨਂ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍| ਸ਼ੁਭਮਿਤਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਰਨ੍ਵਯਵਯਃਸ਼ੀਲਾਦਿਗੁਣੈਰੁਪੇਤਮ੍||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਪਥਕ੍ ਸਮਸ੍ਤੈਰਪਿ ਚੇਹ ਦੋਸੈਃ ਪ੍ਲੀਹੋਦਰਂ ਬਦ੍ਧਗੁਦਂ ਤਥੈਵ | ਆਗਨ੍ਤੁਕਂ ਸਪ੍ਤਮਮਸ੍ਟਮਂ ਚ ਦਕੋਦਰਂ ਚੇਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤਾਨਿ ||੪||
View original
पृथक् समस्तैरपि चेह दोषैः प्लीहोदरं बद्धगुदं तथैव | आगन्तुकं सप्तममष्टमं च दकोदरं चेति वदन्ति तानि ||४||
🔊 Audio coming soon
ਉਦਰਾਣਾਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਮਾਹ- ਪਥਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਥਗ੍ਦੋਸੈਸ੍ਤ੍ਰੀਣਿ, ਸਮਸ੍ਤੈਰ੍ਦੋਸੈਰੇਕਮ੍; ਏਤੇਨ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਦੋਸਪ੍ਰਧਾਨਾਨਿ| ਇਹੇਤਿ ਅਸ੍ਮਿਞ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰੇ| ਤਾਨੀਤਿ ਉਦਰਾਣੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਲੀਹੋਦਰਾਦੀਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਦੂਸ੍ਯਪ੍ਰਧਾਨਾਨਿ| ਅਸ੍ਟਮਮਿਤਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯੋਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਲੀਹੋਦਰਯਕਦ੍ਦਾਲ੍ਯੁਦਰਯੋਰੈਕ੍ਯਮੇਵ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਮ੍||੪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 6
ਸੁਦੁਰ੍ਬਲਾਗ੍ਨੇਰਹਿਤਾਸ਼ਨਸ੍ਯ ਸਂਸ਼ੁਸ੍ਕਪੂਤ੍ਯਨ੍ਨਨਿਸੇਵਣਾਦ੍ਵਾ | ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਮਿਥ੍ਯਾਚਰਣਾਚ੍ਚ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਵਦ੍ਧਿਂ ਗਤਾਃ ਕੋਸ੍ਠਮਭਿਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਃ ||੫|| ਗੁਲ੍ਮਾਕਤਿਵ੍ਯਞ੍ਜਿਤਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਘੋਰਾਣ੍ਯੁਦਰਾਣਿ ਦੋਸਾਃ |੬|
View original
सुदुर्बलाग्नेरहिताशनस्य संशुष्कपूत्यन्ननिषेवणाद्वा | स्नेहादिमिथ्याचरणाच्च जन्तोर्वृद्धिं गताः कोष्ठमभिप्रपन्नाः ||५|| गुल्माकृतिव्यञ्जितलक्षणानि कुर्वन्ति घोराण्युदराणि दोषाः |६|
🔊 Audio coming soon
ਉਦਰਾਣਾਂ ਹੇਤੁਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸੁਦੁਰ੍ਬਲਾਗ੍ਨੇਰਿਤਾਦਿ ਦੁਰ੍ਬਲਾਗ੍ਨੇਃ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਨਸ੍ਟਾਗ੍ਨੇਃ| ਅਹਿਤਾਸ਼ਨਸ੍ਯੇਤਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧਸਮਸ਼ਨਾਧ੍ਯਸ਼ਨਵਿਸਮਾਸ਼ਨਸ੍ਯ| ਸ੍ਨੇਹਾਦੀਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਸ੍ਥਾਪਨਾਨੁਵਾਸਨਪਰਿਗ੍ਰਹਃ| ਮਿਥ੍ਯਾਚਰਣਂ ਯਥੋਕ੍ਤਾਨੁਸ੍ਟਾਨਪਰਿਤ੍ਯਾਗਃ| ਜਨ੍ਤੋਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਃ| ਅਭਿਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਿਂਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਨ੍ਯੁਦਰਣਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ? ਗੁਲ੍ਮਾਕਤਿਵ੍ਯਞ੍ਜਿਤਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਗੁਲ੍ਮਾਕਤ੍ਯਾ ਗੁਲ੍ਮਰੂਪੇਣ ਵ੍ਯਞ੍ਜਿਤਾਨਿ ਪ੍ਰਕਟਿਤਾਨਿ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਯੇਸਾਂ ਤਾਨਿ ਤਥਾ| ਪੁਨਰਪਿ ਕਿਂਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਨਿ? ਘੋਰਾਣਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰਤਮਾਨਿ||੫||-
Adhikarana 5 (6) · Śloka 7
ਕੋਸ੍ਠਾਦੁਪਸ੍ਨੇਹਵਦਨ੍ਨਸਾਰੋ ਨਿਃਸਤ੍ਯ ਦੁਸ੍ਟੋਨਿਲਵੇਗਨੁਨ੍ਨਃ ||੬|| ਤ੍ਵਚਃ ਸਮੁਨ੍ਨਮ੍ਯ ਸ਼ਨੈਃ ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ਵਿਵਰ੍ਧਮਾਨੋ ਜਠਰਂ ਕਰੋਤਿ |੭|
View original
कोष्ठादुपस्नेहवदन्नसारो निःसृत्य दुष्टोऽनिलवेगनुन्नः ||६|| त्वचः समुन्नम्य शनैः समन्ताद्विवर्धमानो जठरं करोति |७|
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਕੋਸ੍ਠਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਪਸ੍ਨੇਹਵਦਿਤਿ ਨਵਘਟਾਦ੍ਯੁਪਸ੍ਨੇਹੋ ਯਥਾਣੁਤਮਸ੍ਰੋਤੋਭਿਰ੍ਬਹਿਃਸ੍ਰਵਦ੍ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਕੋਸ੍ਠਾਦਨ੍ਨਸਾਰੋਨ੍ਨਰਸੋ ਨਿਃਸਤ੍ਯ, ਸ਼ਨੈਃ ਕ੍ਰਮੇਣ, ਜਠਰਮੁਦਰਾਖ੍ਯਂ ਰੋਗਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕੋਸ੍ਠਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਰਾਹਾਰਪਾਕਾਧਾਰ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੋਨ੍ਨਸਾਰਃ? ਦੁਸ੍ਟਃ| ਪੁਨਃ ਕਿਮ੍ਭੂਤਃ? ਅਨਿਲਵੇਗਨੁਨ੍ਨੋ ਵਾਤਵੇਗਪ੍ਰੇਰਿਤਃ| ਕਿਂ ਕਤ੍ਵਾ? ਤ੍ਵਚਃ ਸਮੁਨ੍ਨਮ੍ਯ ਆਨਦ੍ਧਾਃ ਕਤ੍ਵਾ| ਪੁਨਃ ਕਿਮ੍ਭੂਤੋ ਰਸਃ? ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ਵਿਵਰ੍ਧਮਾਨਃ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਤੋ ਵਦ੍ਧਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍||੬||-
Adhikarana 6 (7) · Śloka 8
ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਂ ਬਲਵਰ੍ਣਕਾਙ੍ਕ੍ਸਾਵਲੀਵਿਨਾਸ਼ੋ ਜਠਰੇ ਹਿ ਰਾਜ੍ਯਃ ||੭|| ਜੀਰ੍ਣਾਪਰਿਜ੍ਞਾਨਵਿਦਾਹਵਤ੍ਯੋ ਬਸ੍ਤੌ ਰੁਜਃ ਪਾਦਗਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਫਃ |੮|
View original
तत्पूर्वरूपं बलवर्णकाङ्क्षावलीविनाशो जठरे हि राज्यः ||७|| जीर्णापरिज्ञानविदाहवत्यो बस्तौ रुजः पादगतश्च शोफः |८|
🔊 Audio coming soon
ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਮਾਹ- ਤਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਨਾਸ਼ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਬਲਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਕਾਙ੍ਕ੍ਸਾ ਅਨ੍ਨਾਭਿਲਾਸਃ| ਵਲੀ ਤ੍ਵਕ੍ਸਙ੍ਕੋਚਃ| ਰਾਜ੍ਯੋ ਰੇਖਾਃ ‘ਭਵਨ੍ਤਿ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਜੀਰ੍ਣਾਪਰਿਜ੍ਞਾਨਵਿਦਾਹਵਤ੍ਯੋ ਬਸ੍ਤੌ ਰੁਜ ਇਤਿ ਜੀਰ੍ਣਾਪਰਿਜ੍ਞਾਨਵਿਦਾਹੌ ਵਿਦ੍ਯੇਤੇ ਯਾਸੁ ਬਸ੍ਤਿਰੁਜਾਸੁ ਤਾਸ੍ਤਥਾ| ਜੀਰ੍ਣਾਪਰਿਜ੍ਞਾਨਮਨ੍ਨਪਰਿਣਾਮਾਨਿਸ਼੍ਚਯਃ; ਜੀਰ੍ਣਾਪਰਿਜ੍ਞਾਨਂ ਤੁ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯੈਵ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੭||-
Adhikarana 7 (8) · Śloka 9
ਸਙ੍ਗਹ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਦਰਪਸ੍ਠਨਾਭੀਰ੍ਯਦ੍ਵਰ੍ਧਤੇ ਕਸ੍ਣਸਿਰਾਵਨਦ੍ਧਮ੍ ||੮|| ਸਸ਼ੂਲਮਾਨਾਹਵਦੁਗ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦਂ ਸਤੋਦਭੇਦਂ ਪਵਨਾਤ੍ਮਕਂ ਤਤ੍ |੯|
View original
सङ्गृह्य पार्श्वोदरपृष्ठनाभीर्यद्वर्धते कृष्णसिरावनद्धम् ||८|| सशूलमानाहवदुग्रशब्दं सतोदभेदं पवनात्मकं तत् |९|
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤੋਦਰਮਾਹ- ਸਙ੍ਗਹ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ||੮||-
Adhikarana 8 (9) · Śloka 10
ਯਚ੍ਚੋਸਤਸ੍ਣਾਜ੍ਵਰਦਾਹਯੁਕ੍ਤਂ ਪੀਤਂ ਸਿਰਾ ਭਾਨ੍ਤਿ ਚ ਯਤ੍ਰ ਪੀਤਾਃ ||੯|| ਪੀਤਾਕ੍ਸਿਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਨਖਾਨਨਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤੋਦਰਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਚਿਰਾਭਿਵਦ੍ਧਿ |੧੦|
View original
यच्चोषतृष्णाज्वरदाहयुक्तं पीतं सिरा भान्ति च यत्र पीताः ||९|| पीताक्षिविण्मूत्रनखाननस्य पित्तोदरं तत्त्वचिराभिवृद्धि |१०|
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤੋਦਰਮਾਹ- ਯਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਚਿਰਾਭਿਵਦ੍ਧਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਵਰ੍ਧਨਸ਼ੀਲਮ੍||੯||-
Adhikarana 9 (10) · Śloka 11
ਯਚ੍ਛੀਤਲਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਸਿਰਾਵਨਦ੍ਧਂ ਗੁਰੁ ਸ੍ਥਿਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਨਖਾਨਨਸ੍ਯ ||੧੦|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਹਚ੍ਛੋਫਯੁਤਂ ਸਸਾਦਂ ਕਫੋਦਰਂ ਤਤ੍ਤੁ ਚਿਰਾਭਿਵਦ੍ਧਿ |੧੧|
View original
यच्छीतलं शुक्लसिरावनद्धं गुरु स्थिरं शुक्लनखाननस्य ||१०|| स्निग्धं महच्छोफयुतं ससादं कफोदरं तत्तु चिराभिवृद्धि |११|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦਰਮਾਹ- ਯਚ੍ਛੀਤਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਥਿਰਂ ਕਠਿਨਮ੍| ਸਸਾਦਮਙ੍ਗਗ੍ਲਾਨਿਯੁਕ੍ਤਮ੍||੧੦||-
Adhikarana 10 (11-13) · Śloka 14
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋਨ੍ਨਪਾਨਂ ਨਖਰੋਮਮੂਤ੍ਰਵਿਡਾਰ੍ਤਵੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮਸਾਧੁਵਤ੍ਤਾਃ ||੧੧|| ਯਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਰਯੋ ਗਰਾਂਸ਼੍ਚ ਦੁਸ੍ਟਾਮ੍ਬੁਦੂਸੀਵਿਸਸੇਵਨਾਦ੍ਵਾ | ਤੇਨਾਸ਼ੁ ਰਕ੍ਤਂ ਕੁਪਿਤਾਸ਼੍ਚ ਦੋਸਾਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਘੋਰਂ ਜਠਰਂ ਤ੍ਰਿਲਿਙ੍ਗਮ੍ ||੧੨|| ਤਚ੍ਛੀਤਵਾਤਾਭ੍ਰਸਮੁਦ੍ਭਵੇਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਕੁਪ੍ਯਤਿ ਦਹ੍ਯਤੇ ਚ ਸ ਚਾਤੁਰੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਤਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਂ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਕਸ਼ਃ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ ਤਸ੍ਣਯਾ ਚ ||੧੩|| ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਦੂਸ੍ਯੁਦਰਂ ਤੁ ਘੋਰਂ ... |੧੪|
View original
स्त्रियोऽन्नपानं नखरोममूत्रविडार्तवैर्युक्तमसाधुवृत्ताः ||११|| यस्मै प्रयच्छन्त्यरयो गरांश्च दुष्टाम्बुदूषीविषसेवनाद्वा | तेनाशु रक्तं कुपिताश्च दोषाः कुर्वन्ति घोरं जठरं त्रिलिङ्गम् ||१२|| तच्छीतवाताभ्रसमुद्भवेषु विशेषतः कुप्यति दह्यते च स चातुरो मूर्च्छति सम्प्रसक्तं पाण्डुः कृशः शुष्यति तृष्णया च ||१३|| प्रकीर्तितं दूष्युदरं तु घोरं ... |१४|
🔊 Audio coming soon
ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਦਰਮਾਹ- ਸ੍ਤ੍ਰਿਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋਨ੍ਨਪਾਨਂ ਨਖਰੋਮਮੂਤ੍ਰਵਿਡਾਰ੍ਤਵਯੁਕ੍ਤਂ ਯਸ੍ਮੈ ਪੁਰੁਸਾਯ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਦਦਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ? ਅਸਾਧੁਵਤ੍ਤਾ ਦੁਰਾਚਾਰਾਃ| ਸ੍ਤ੍ਰੀਗ੍ਰਹਣਮਤ੍ਰੋਪਲਕ੍ਸਣਂ, ਤੇਨਾਨ੍ਯੇਪਿ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾ ਅਵਿਵੇਕਿਨੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਃ| ਅਰਯਃ ਸ਼ਤ੍ਰਵਃ| ਗਰਾਨ੍ ਕਤ੍ਰਿਮਵਿਸਾਣਿ ਯਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਦੁਸ੍ਟਾਮ੍ਬੁ ਸਵਿਸਮਤ੍ਸ੍ਯਾਦਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਤ੍| ਵਿਸਮੇਵ ਦਾਵਾਗ੍ਨਿਵਾਤਾਤਪਾਦ੍ਯਭਿਭਵੇਨ ਮਨ੍ਦਤਾਂ ਗਤਂ ਵਿਸਪੀਤਸ੍ਯ ਵਾ ਵਿਸਂ ਦੂਸੀਵਿਸਂ; ਤੇਨ ਨਖਰੋਮਾਦਿਨਾ ਵਿਸਕਲ੍ਪੇਨ ਗਰੇਣ ਦੂਸੀਵਿਸੇਣ ਵਾਸ਼ੁ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਰਕ੍ਤਂ ਕੁਪਿਤਮਿਤਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਤ੍ਰਿਲਿਙ੍ਗਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਿਙ੍ਗਮ੍| ਸਮ੍ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍| ਦੂਸ੍ਯੁਦਰਮਿਤਿ ਯਦੇਵ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕੋਦਰਂ ਤਦੇਵ ਦੂਸ੍ਯੁਦਰਮ੍, ਏਤੇਨ ਨ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਿਰੇਕਃ| ਘੋਰਂ ਭਯਾਨਕਂ, ਪੁਨਰ੍ਘੋਰਂ ਕਸ੍ਟਕਾਰਿ||੧੧-੧੩||-
Adhikarana 11 (14-15) · Śloka 16
... ਪ੍ਲੀਹੋਦਰਂ ਕੀਰ੍ਤਯਤੋ ਨਿਬੋਧ | ਵਿਦਾਹ੍ਯਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਰਤਸ੍ਯ ਜਨ੍ਤੋਃ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਮਤ੍ਯਰ੍ਥਮਸਕ੍ ਕਫਸ਼੍ਚ ||੧੪|| ਪ੍ਲੀਹਾਭਿਵਦ੍ਧਿਂ ਸਤਤਂ ਕਰੋਤਿ ਪ੍ਲੀਹੋਦਰਂ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਃ | ਵਾਮੇ ਚ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਪਰਿਵਦ੍ਧਿਮੇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਸੀਦਤਿ ਚਾਤੁਰੋਤ੍ਰ ||੧੫|| ਮਨ੍ਦਜ੍ਵਰਾਗ੍ਨਿਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਲਿਙ੍ਗੈਰੁਪਦ੍ਰੁਤਃ ਕ੍ਸੀਣਬਲੋਤਿਪਾਣ੍ਡੁਃ |੧੬|
View original
... प्लीहोदरं कीर्तयतो निबोध | विदाह्यभिष्यन्दिरतस्य जन्तोः प्रदुष्टमत्यर्थमसृक् कफश्च ||१४|| प्लीहाभिवृद्धिं सततं करोति प्लीहोदरं तत् प्रवदन्ति तज्ज्ञाः | वामे च पार्श्वे परिवृद्धिमेति विशेषतः सीदति चातुरोऽत्र ||१५|| मन्दज्वराग्निः कफपित्तलिङ्गैरुपद्रुतः क्षीणबलोऽतिपाण्डुः |१६|
🔊 Audio coming soon
ਨਿਬੋਧ ਜਾਨੀਹਿ| ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਕ੍ਲੇਦਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਜਨਕਮ੍| ਅਸਕ੍ ਕਫਸ਼੍ਚੇਤਿ ਅਸਗ੍ਗ੍ਰਹਣੇਨ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਪ੍ਲੀਹਾ ਉਦਰਸ੍ਯ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਿਤਃ| ਏਤਿ ਗਚ੍ਛਤਿ| ਸੀਦਤਿ ਅਙ੍ਗਗ੍ਲਾਨਿਯੁਕ੍ਤੋ ਭਵਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਪ੍ਲੀਹੋਦਰੇ||੧੪-੧੫||-
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
ਸਵ੍ਯੇਤਰਸ੍ਮਿਨ੍ ਯਕਤਿ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟੇ ਜ੍ਞੇਯਂ ਯਕਦ੍ਦਾਲ੍ਯੁਦਰਂ ਤਦੇਵ ||੧੬||
View original
सव्येतरस्मिन् यकृति प्रदुष्टे ज्ञेयं यकृद्दाल्युदरं तदेव ||१६||
🔊 Audio coming soon
ਯਕਦ੍ਦਾਲ੍ਯੁਦਰਸ੍ਯ ਪ੍ਲੀਹੋਦਰੇ ਏਵਾਵਰੋਧਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਵ੍ਯੇਤਰਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਵ੍ਯੇਤਰਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਕ੍ਸਿਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ| ਤਦੇਵ ਪ੍ਲੀਹੋਦਰਂ ਯਕਦ੍ਦਾਲ੍ਯੁਦਰਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਕ੍ਵ ਜ੍ਞੇਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਯਕਤਿ ਕਾਲਖਣ੍ਡੇ; ਕਿਮ੍ਭੂਤੇ? ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟੇ; ਏਤੇਨ ਨ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਿਰੇਕਃ||੧੬||
Adhikarana 13 (17-18) · Śloka 19
ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਮਨ੍ਨੈਰੁਪਲੇਪਿਭਿਰ੍ਵਾ ਬਾਲਾਸ਼੍ਮਭਿਰ੍ਵਾ ਸਹਿਤੈਃ ਪਥਗ੍ਵਾ | ਸਞ੍ਚੀਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਮਲਃ ਸਦੋਸਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਨਾਡ੍ਯਾਮਿਵ ਸਙ੍ਕਰੋ ਹਿ ||੧੭|| ਨਿਰੁਧ੍ਯਤੇ ਚਾਸ੍ਯ ਗੁਦੇ ਪੁਰੀਸਂ ਨਿਰੇਤਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦਪਿ ਚਾਲ੍ਪਮਲ੍ਪਮ੍ | ਹਨ੍ਨਾਭਿਮਧ੍ਯੇ ਪਰਿਵਦ੍ਧਿਮੇਤਿ ਤ(ਯ)ਚ੍ਚੋਦਰਂ ਵਿਟ੍ਸਮਗਨ੍ਧਿਕਂ ਚ ||੧੮|| ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਯਨ੍ ਬਦ੍ਧਗੁਦੀ ਵਿਭਾਵ੍ਯਃ, ... |੧੯|
View original
यस्यान्त्रमन्नैरुपलेपिभिर्वा बालाश्मभिर्वा सहितैः पृथग्वा | सञ्चीयते तत्र मलः सदोषः क्रमेण नाड्यामिव सङ्करो हि ||१७|| निरुध्यते चास्य गुदे पुरीषं निरेति कृच्छ्रादपि चाल्पमल्पम् | हृन्नाभिमध्ये परिवृद्धिमेति त(य)च्चोदरं विट्समगन्धिकं च ||१८|| प्रच्छर्दयन् बद्धगुदी विभाव्यः, ... |१९|
🔊 Audio coming soon
ਬਦ੍ਧਗੁਦਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਅਨ੍ਤ੍ਰਂ ਨਿਰੁਧ੍ਯਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕੈਰ੍ਨਿਰੁਧ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਅਨ੍ਨੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਪਲੇਪਿਭਿਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਾਦਿਭਿਃ| ਵਾ ਅਤ੍ਰ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਸਹਿਤੈਰਿਤਿ ਏਕਤ੍ਰ ਮਿਲਿਤੈਃ ਸਮੁਦਿਤੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਥਗ੍ਵੇਤਿ ਏਕੈਕੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਲਃ ਪੁਰੀਸਮ੍| ਸਦੋਸੋ ਦੋਸਤ੍ਰਯਸਹਿਤਃ| ਨਾਡ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਣਾਲਿਕਾਯਾਮ੍| ਸਙ੍ਕਰੋਵਕਰਃ, ਪ੍ਰਚੁਰਤਣਾਦਿਸਮੂਹ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਿਰੇਤਿ ਨਿਃਸਰਤਿ| ਬਦ੍ਧਗੁਦੀ ਵਿਭਾਵ੍ਯਃ ਸ ਪੁਰੁਸੋ ਬਦ੍ਧਗੁਦੀ ਜ੍ਞੇਯਃ||੧੭-੧੮||-
Adhikarana 14 (19-20) · Śloka 21
...ਤਤਃ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯੁਦਰਂ ਨਿਬੋਧ | ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਯਦਨ੍ਨੋਪਹਿਤਂ ਤਦਨ੍ਤ੍ਰਂ ਭਿਨਤ੍ਤਿ ਯਸ੍ਯਾਗਤਮਨ੍ਯਥਾ ਵਾ ||੧੯|| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਰੁਤੋਨ੍ਤ੍ਰਾਤ੍ ਸਲਿਲਪ੍ਰਕਾਸ਼ਃ ਸ੍ਰਾਵਃ ਸ੍ਰਵੇਦ੍ਵੈ ਗੁਦਤਸ੍ਤੁ ਭੂਯਃ | ਨਾਭੇਰਧਸ਼੍ਚੋਦਰਮੇਤਿ ਵਦ੍ਧਿਂ ਨਿਸ੍ਤੁਦ੍ਯਤੇਤੀਵ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ ਚ ||੨੦|| ਏਤਤ੍ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯੁਦਰਂ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਂ... |੨੧|
View original
...ततः परिस्राव्युदरं निबोध | शल्यं यदन्नोपहितं तदन्त्रं भिनत्ति यस्यागतमन्यथा वा ||१९|| तस्मात् स्रुतोऽन्त्रात् सलिलप्रकाशः स्रावः स्रवेद्वै गुदतस्तु भूयः | नाभेरधश्चोदरमेति वृद्धिं निस्तुद्यतेऽतीव विदह्यते च ||२०|| एतत् परिस्राव्युदरं प्रदिष्टं... |२१|
🔊 Audio coming soon
ਪਰਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯੁਦਰਮਾਹ- ਤਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਚ੍ਛਲ੍ਯਮਨ੍ਨੋਪਹਿਤਮਨ੍ਨਸਮ੍ਬਦ੍ਧਂ ਭੁਕ੍ਤਂ, ਤਦਨ੍ਤ੍ਰਂ ਭਿਨਤ੍ਤਿ ਵਿਦਾਰਯਤਿ| ਯਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ| ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕਾਸ੍ਠਾਸ੍ਥਿਕਣ੍ਟਕਾਦਿਕਮ੍| ਆਗਤਮਨ੍ਯਥਾ ਵੇਤਿ ਵਾਸ਼ਬ੍ਦੋਵਧਾਰਣੇ, ਤੇਨਾਨ੍ਯਥੈਵ ਵਿਲੋਮੇਨ ਤਿਰ੍ਯਗੇਵਾਗਤਂ, ਨਤ੍ਵਨੁਲੋਮੇਨ| ਸ੍ਰੁਤੋ ਗਲਿਤਃ||੧੯-੨੦||-
Adhikarana 15 (21-23) · Śloka 23
... ਦਕੋਦਰਂ ਕੀਰ੍ਤਯਤੋ ਨਿਬੋਧ | ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਪੀਤੋਪ੍ਯਨੁਵਾਸਿਤੋ ਵਾ ਵਾਨ੍ਤੋ ਵਿਰਿਕ੍ਤੋਪ੍ਯਥਵਾ ਨਿਰੂਢਃ ||੨੧|| ਪਿਬੇਜ੍ਜਲਂ ਸ਼ੀਤਲਮਾਸ਼ੁ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਦੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਹਿ ਤਦ੍ਵਹਾਨਿ | ਸ੍ਨੇਹੋਪਲਿਪ੍ਤੇਸ੍ਵਥਵਾਪਿ ਤੇਸੁ ਦਕੋਦਰਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦਭ੍ਯੁਪੈਤਿ ||੨੨|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਹਤ੍ ਸਮ੍ਪਰਿਵਤ੍ਤਨਾਭਿ ਭਸ਼ੋਨ੍ਨਤਂ ਪੂਰ੍ਣਮਿਵਾਮ੍ਬੁਨਾ ਚ | ਯਥਾ ਦਤਿਃ ਕ੍ਸੁਭ੍ਯਤਿ ਕਮ੍ਪਤੇ ਚ ਸ਼ਬ੍ਦਾਯਤੇ ਚਾਪਿ ਦਕੋਦਰਂ ਤਤ੍ ||੨੩||
View original
... दकोदरं कीर्तयतो निबोध | यः स्नेहपीतोऽप्यनुवासितो वा वान्तो विरिक्तोऽप्यथवा निरूढः ||२१|| पिबेज्जलं शीतलमाशु तस्य स्रोतांसि दुष्यन्ति हि तद्वहानि | स्नेहोपलिप्तेष्वथवाऽपि तेषु दकोदरं पूर्ववदभ्युपैति ||२२|| स्निग्धं महत् सम्परिवृत्तनाभि भृशोन्नतं पूर्णमिवाम्बुना च | यथा दृतिः क्षुभ्यति कम्पते च शब्दायते चापि दकोदरं तत् ||२३||
🔊 Audio coming soon
ਉਦਕੋਦਰਮਾਹ- ਦਕੋਦਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਕੋਦਰਮ੍ ਉਦਕੋਦਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਦ੍ਵਹਾਨਿ ਤੋਯਵਹਾਨਿ| ਸ੍ਨੇਹੋਪਲਿਪ੍ਤੇਸ੍ਵਥਵਾਪਿ ਤੇਸ੍ਵਿਤਿ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਪਾਨਂ ਵਿਨਾਪਿ ਤੇਸੁ ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਸ੍ਨੇਹੋਪਲਿਪ੍ਤੇਸੁ ਯਦਾ ਸ਼ੀਤਲਂ ਜਲਂ ਪਿਬੇਤ੍ਤਦਾਪੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪੂਰ੍ਵਵਦਿਤਿ ਕ੍ਸਤਾਨ੍ਤ੍ਰੋਦਰੇ ਯਥਾ ਸਲਿਲਸ੍ਯਾਧੋਗਾਮਿਤ੍ਵਾਦਧੋ ਨਾਭੇਰੁਦਰੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਯਥਾ ਚ ਗੁਦਾਦਾਸ੍ਰਾਵਸ੍ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ; ਜੇਜ੍ਜਟੇਨ ਪੁਨਃ ‘ਪੂਰ੍ਵਵਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਨ੍ਯਾਨ੍ਯੁਦਰਾਣਿ ਯਥਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਥੇਦਮਪਿ’ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਂ, ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਗਯੀ| ਪਰਿਵਤ੍ਤਨਾਭਿ| ਉਚ੍ਛਲਿਤਨਾਭਿ| ਦਤਿਃ ਖਲ੍ਲਾ| ਕ੍ਸੁਭ੍ਯਤਿ ਚਲਤਿ| ਕਮ੍ਪਤੇ ਚੇਤਿ ਕਮ੍ਪਨਮਤਿਸ਼ਯੇਨ ਚਲਨਮ੍||੨੧-੨੩||
Adhikarana 16 (24) · Śloka 24
ਆਧ੍ਮਾਨਂ ਗਮਨੇਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਦੁਰ੍ਬਲਾਗ੍ਨਿਤਾ | ਸ਼ੋਫਃ ਸਦਨਮਙ੍ਗਾਨਾਂ ਸਙ੍ਗੋ ਵਾਤਪੁਰੀਸਯੋਃ | ਦਾਹਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਚ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਜਠਰੇਸੁ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ ||੨੪||
View original
आध्मानं गमनेऽशक्तिर्दौर्बल्यं दुर्बलाग्निता | शोफः सदनमङ्गानां सङ्गो वातपुरीषयोः | दाहस्तृष्णा च सर्वेषु जठरेषु भवन्ति हि ||२४||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਮਸ੍ਟਾਨਾਮਪਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਆਧ੍ਮਾਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਜੇਜ੍ਜਟੇਨ ਪੁਨਰੇਤੇ ਉਪਦ੍ਰਵਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ; ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਗਯੀ||੨੪||
Adhikarana 17 (25) · Śloka 25
ਅਨ੍ਤੇ ਸਲਿਲਭਾਵਂ ਹਿ ਭਜਨ੍ਤੇ ਜਠਰਾਣਿ ਤੁ | ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵ ਪਰੀਪਾਕਾਤ੍ਤਦਾ ਤਾਨਿ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ||੨੫||
View original
अन्ते सलिलभावं हि भजन्ते जठराणि तु | सर्वाण्येव परीपाकात्तदा तानि विवर्जयेत् ||२५||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਵਿਭਾਗਮਾਹ- ਅਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰਿਪਾਕਾਤ੍ ਪਰਿਣਾਮੇਨ ਦਕੋਦਰਤਾ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ; ਅਨ੍ਯਾਨ੍ਯੁਦਰਾਣਿ ਪਰਿਪਾਕਾਦੁਦਕਭਾਵਂ ਭਜਨ੍ਤੇ, ਦਕੋਦਰਂ ਪ੍ਰਾਗੇਵੇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਃ||੨੫||
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਉਦਰਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੭||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने उदरनिदानं नाम सप्तमोऽध्यायः ||७||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਸਪ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੭||